bijlage 4 archeologisch onderzoek
Tekst van het document
ArcheoPro Archeologisch rapport Nr. 22093 Teisterbandstraat, Kerkdriel Gemeente Maasdriel Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O); Bureauonderzoek en karterend booronderzoek
Richard Exaltus Joep Orbons
Juni 2023
ArcheoPro
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 2
ArcheoPro Archeologisch rapport Nr. 22093 Teisterbandstraat, Kerkdriel Gemeente Maasdriel Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O); Bureauonderzoek en karterend booronderzoek Colofon Opdrachtgever Projectcode Bestandsnaam Versie Status Archis melding (zaaknummer) Bevoegd gezag Toetsing namens het bevoegd gezag Opslagplaats documentatie ISSN Auteur(s) Projectleider Projectmedewerkers Onderaannemers Autorisatie
Mureau Advies, Scheerbiesstraat 6, 4845 PL Wagenberg 22-180 ArcheoPro Rapport Teisterbandstraat, Kerkdriel 2023 06 14 14-06-2023 Definitief 5303072100 Gemeente Maasdriel Omgevingsdienst Rivierenland M. Stronkhorst Provincie Gelderland 1569-7363 Richard Exaltus (actorregistratie 92909010) Joep Orbons (actorregistratie 55660015) Richard Exaltus (actorregistratie 92909010) Richard Exaltus (actorregistratie 92909010) Joep Orbons (actorregistratie 55660015) Niet van toepassing Drs R.P. Exaltus; senior KNA archeoloog
Uitgegeven door ArcheoPro © Copyright 2022 ArcheoPro, Eijsden ArcheoPro Sint Jozefstraat 45 NL 6245 LL Eijsden Nederland
Tel : 0(0 31) 43 3672586 www.archeopro.nl
Kamer van Koophandel Limburg: 14117581 e-mail: info@archeopro.nl
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 3
Inhoudsopgave SAMENVATTING ........................................................................................................................................ 4 1. INLEIDING ............................................................................................................................................... 5 1.1 ALGEMEEN .................................................................................................................................................................................................... 5 1.2 LOCATIEGEGEVENS (LS02) .................................................................................................................................................................. 5 1.3 AARD VAN DE INGREEP (LS01) ............................................................................................................................................................ 5 1.4 ONDERZOEK (LS01) ........................................................................................................................................................................ 6 1.5 DOEL- EN VRAAGSTELLING ......................................................................................................................................................................... 6
2 BUREAUONDERZOEK ......................................................................................................................... 11 2.1 METHODE EN BRONNEN ...........................................................................................................................................................................11 2.2 GEO(MORFO)LOGIE, AARDKUNDE EN BODEM (LS04) ...................................................................................................................13 2.3 ARCHEOLOGIE (LS01/LS04) .........................................................................................................................................................19 2.4 INFORMATIE AMATEURARCHEOLOGEN (LS01/LS04) ..................................................................................................................20 2.5 HISTORIE (LS03) ............................................................................................................................................................................24 2.6 GESPECIFICEERD ARCHEOLOGISCH VERWACHTINGSMODEL (LS05) ...........................................................................................28 2.7 ONDERZOEKSSTRATEGIE (LS05) ......................................................................................................................................................29
3 VELDONDERZOEK ............................................................................................................................... 30 3.1 VERRICHTE WERKZAAMHEDEN (VS03) ...........................................................................................................................................30 3.2 RESULTATEN BOORONDERZOEK (VS03) .........................................................................................................................................31
4 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN
(VS07) .............................................................................. 36
4.1 SELECTIEADVIES ........................................................................................................................................................................................36 4.2 REACTIE NAMENS HET BEVOEGD GEZAG ................................................................................................................................................37
5. LITERATUUR EN BRONNEN ............................................................................................................ 38 6. BIJLAGES................................................................................................................................................ 40 BIJLAGE 1: VERKLARENDE WOORDENLIJST ..................................................................................................................................................40 BIJLAGE 2: ARCHEOLOGISCHE TIJDSCHAAL...................................................................................................................................................40 BIJLAGE 3: OVERZICHT VONDSTLOCATIES ....................................................................................................................................................41 BIJLAGE 4: OVERZICHT ARCHEOLOGISCHE ONDERZOEKSMELDINGEN .....................................................................................................42 BIJLAGE 5: BOORBESCHRIJVING......................................................................................................................................................................46
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 4
Samenvatting Op 9 november 2022 is door ArcheoPro een Inventariserend Veldonderzoek Overig (IVO-O) uitgevoerd op een terrein aan de Teisterbandstraat te Kerkdriel in de gemeente Maasdriel. Volgens het gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel geldt gezien de archeologische vondsten die zijn gedaan in de directe omgeving van het plangebied en de ouderdom van de stroomgordel waarop het plangebied ligt, een hoge verwachting voor archeologische resten uit de late ijzertijd tot en met de Nieuwe Tijd. Gezien de ligging in de historische dorpskern is de verwachting met name hoog voor resten van bewoning uit de middeleeuwen en de nieuwe tijd. Om het gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel te toetsen zijn binnen het plangebied zeventien boringen verricht met behulp van een guts en een megaboor. Op basis van de resultaten van de gutsboringen kunnen de onderzoeksvragen als volgt beantwoord worden: -Hoe is de bodem opgebouwd binnen het plangebied? De natuurlijke bodem bestaat binnen het plangebied uit zavel en sterk zandige klei. -In welke mate is de bodem verstoord? Op twee boorpunten is op ongeveer zeventig centimeter beneden het maaiveld schone, ongeroerde zavel aangetroffen. Op de overige boorpunten loopt het vergraven deel van de bodem door tot één à twee meter beneden het maaiveld.
De sterke mate van bodemverstoring binnen het plangebied lijkt te zijn veroorzaakt tijdens de bouw en de sloop van de negentiende eeuwse gebouwen die de historische kaarten op het zuidoostelijke en het centrale zuidelijke deel van het plangebied aangeven. -Kunnen binnen het plangebied nog behoudenswaardige archeologische resten aanwezig zijn? Zo ja, in welke zones en op welke diepten is dit het geval? De sterk roering van de bodem in de negentiende en het begin van de twintigste eeuw betekent dat de kans op de aanwezigheid van behoudenswaardige archeologische resten die dateren van voor de negentiende eeuw, erg klein is. Overigens zijn ondanks de zeer hoge boordichtheid in geen van de boringen archeologische indicatoren aangetroffen die op de aanwezigheid van dergelijke resten zouden kunnen wijzen. Op de locaties waarop de historische kaarten de aanwezigheid van negentiende eeuwse gebouwen aangeven, kunnen nog diepe resten van deze gebouwen bewaard gebleven zijn. Dit lijkt in elk geval zo te zijn rond boorpunt 6.
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 5
1. Inleiding 1.1 Algemeen Opdrachtgever Contactpersoon opdrachtgever Datum uitvoering bureaustudie Datum uitvoering veldwerk Archis onderzoeksmelding Onderzoekskader Bevoegd gezag Toetsing namens het bevoegd gezag Bewaarplaats vondsten Bewaarplaats documentatie
1.2 Locatiegegevens
Mureau Advies, Scheerbiesstraat 6, 4845 PL Wagenberg Niels Mureau November 2022 9 november 2022 5303072100 Bestemmingsplanwijzing Gemeente Maasdriel Omgevingsdienst Rivierenland M. Stronkhorst Provincie Gelderland Provincie Gelderland
(LS02)
Provincie Gemeente Plaats Toponiem Globale ligging Hoekcoördinaten plangebied (bounding box) Oppervlakte plangebied Eigendom Grondgebruik Hoogteligging Bepaling locaties
Gelderland Maasdriel Kerkdriel Teisterbandstraat, Kerkdriel Binnen de bebouwde kom van Kerkdriel 151741 / 420243 151741 / 420313 151824 / 420313 151824 / 420243 0.3 Hectare Particulier Erf, bebouwing, asfaltverharding en tuin Ca. 5,50 +NAP GPS Garmin, meetlinten
1.3 Aard van de ingreep (LS01) Aard ingreep Wijze fundering Onderkeldering Diepte bodemverstoring Verwachte wijziging grondwaterstand Toekomstige ligging boven- en ondergrondse infrastructuur Toekomstige ligging verharding
Een bouwplan Nog niet bekend Nog niet bekend Nog niet bekend Nog niet bekend Nog niet bekend Nog niet bekend
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
1.4 Onderzoek
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 6
(LS01)
Op 9 november 2022 is door ArcheoPro een Inventariserend Veldonderzoek Overig (IVO-O) uitgevoerd op een terrein aan de Teisterbandstraat te Kerkdriel in de gemeente Maasdriel. De aanleiding tot het onderzoek vormt de mogelijke ontwikkeling van twee bouwkavels binnen het plangebied. Op de gemeentelijke beleidskaart ligt het plangebied in een zone met waarde archeologie 3. Hier is onderzoek vereist voorafgaande aan bodemingrepen die meer dan vijfhonderd vierkante meter beslaan die dieper reiken dan dertig centimeter. Volgens het vigerend bestemmingsplan geldt hier derhalve een dubbelbestemming voor archeologie. Het archeologisch onderzoek betrof een Inventariserend Veldonderzoek Overig (IVO-O) met bureaustudie.
1.5 Doel- en vraagstelling Bureauonderzoek heeft tot doel om op basis van beschikbare informatie te komen tot een gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel op basis waarvan de volgende vragen beantwoord kunnen worden: -Hoe is de bodem opgebouwd binnen het plangebied? -In welke mate is de bodem verstoord? -Kunnen binnen het plangebied nog behoudenswaardige archeologische resten aanwezig zijn? Zo ja, in welke zones en op welke diepten is dit het geval? -Welke vorm van vervolgonderzoek is geschikt om eventueel aanwezige resten nader te onderzoeken? ArcheoPro voert haar onderzoeken uit conform de hiervoor vastgelegde normen en richtlijnen (KNA 4.1 en SIKB BRL 4000) en is in het bezit van de daarvoor vereiste BRL 4000 certificaten 4002 en 4003. Het onderzoek is uitgevoerd door drs. R.P. Exaltus (senior KNA-archeoloog), en drs. ing. P.J. Orbons (senior KNA-archeoloog/senior vakspecialist).
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 7
Figuur 1: De ligging van het plangebied (rood omlijnd) op de topografische kaart. 1 De cirkel geeft de buitengrens van het onderzoeksgebied aan.
1 Bron: Kadaster Topografische Dienst, Emmen 2008.
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 8
Figuur 2: De binnen het plangebied voorgenomen ontwikkeling van twee potentiële bouwkavels2
2 Bron: Mureau Advies
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
Figuur 3: Het plangebied op de bestemmingsplankaart 3 3 Bron: www.ruimtelijkeplannen.nl
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 9
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
Figuur 4: Het plangebied op de kadasterkaart 4
4 Bron: www.kadaster.nl
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 10
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 11
2 Bureauonderzoek 2.1 Methode en bronnen Het bureauonderzoek wordt uitgevoerd conform de KNA 4.1, protocol 4002. Tijdens het bureauonderzoek wordt door de bestudering van de beschikbare bronnen, kennis vergaard omtrent de bodem en geologie van het onderzoeksgebied en de in en rondom het plangebied aanwezige bekende en te verwachten archeologische waarden. Op basis hiervan wordt op het schaalniveau van het plangebied een locatie specifiek verwachtingsmodel geformuleerd. Dit model kan gedetailleerder zijn dan de verwachtingsmodellen (trefkansen) zoals deze op de gemeentelijke verwachtingskaarten worden gepresenteerd. Eventueel worden ook lokale deskundigen geraadpleegd. Aan de hand van de resultaten van het bureauonderzoek kan de beste aanpak voor het veldonderzoek worden bepaald. Het veldonderzoek heeft tot doel het verwachtingsmodel te toetsen c.q. nader te detailleren. Het bureauonderzoek kent de volgende onderdelen: Afbakenen plan- en onderzoeksgebied en vaststellen consequenties van mogelijk toekomstig gebruik; Aanmelden onderzoek bij Archis; Beschrijven huidig gebruik; Beschrijven historische situatie en mogelijke verstoringen; Beschrijven mogelijke aanwezigheid bouwhistorische waarden in de ondergrond; Beschrijven bekende archeologische en aardwetenschappelijke waarden; Opstellen gespecificeerde verwachting; Opstellen rapport bureauonderzoek.
Hierbij zijn de volgende bronnen geraadpleegd: Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) Archeologische MonumentenKaart (AMK) ARCHeologisch Informatie Systeem (ARCHIS) Atlas van topografische kaarten Nederland 1955-1965, 1:50.000 Bodemkaart van Nederland 1:50.000 Gemeente Maasdriel, Archeologische beleidskaart Geomorfologische kaart van Nederland 1:50.000 Geologische kaart 1:50.000 Grote historische atlas van Nederland 1:50.000 1838-1857 (Deel Oost) Grote historische topografische atlas van Nederland, provincie Gelderland 1:25.000 1894-1926 Kadastrale minuutplan met aanwijzende tafels, 1830 Provincie Gelderland; Wateratlas Handboek Archeologie van ODR, Stiller en Van Oort 2018 Bovenstaande bronnen zijn gebruikt omdat deze relevante informatie bevatten over de historische en/of archeologische en/of aardkundige achtergrond van het plangebied. De informatie uit deze bronnen wordt gebruikt voor het opstellen van de gespecificeerde verwachting. Niet opgenomen bronnen hebben geen relevante informatie opgeleverd en zijn verder niet beschreven.
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 12
Figuur 5: Luchtfoto uit 2021 met daarop rood omlijnd het plangebied 5
5 Bron: http://www.pdok.nl
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
2.2 Geo(morfo)logie, aardkunde en bodem
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 13
(LS04)
Het plangebied ligt in het stroomgebied van de Maas. De sedimenten lopen uiteen van zeer grof rivierzand tot zeer zware rivierklei. Op plaatsen waar de stroomsnelheid van het water het hoogst was werd grof zand afgezet en op plaatsen waar de stroomsnelheid minder was, fijnere sedimenten (klei). Langs de rivieren ontstonden door de afzettingen van grovere sedimenten direct langs de rivier zelf, oeverwallen. Achter deze oeverwallen volgde een overgangszone en in de laagste delen lagen de komgebieden waarin de zware klei tot bezinking kwam. In perioden waarin het riviersysteem minder actief was, en de kom minder vaak overstroomde, trad veenvorming op of ontstond een vegetatie-horizont. Volgens de geologische kaart van Nederland ligt het plangebied op afzettingen die zijn gevormd op recente stroomgordels. Op de paleogeografische kaart (zie figuur 6) is te zien dat het plangebied nabij het recente stroomgebied van de Maas ligt (nr. 302 op figuur 6). Volgens de geomorfologische kaart ligt het plangebied op een vrij vlakke stroomrugglooiing (legenda-eenheid 3H43 op figuur 7). Op de uitsnede uit het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN; zie figuur 8) is slechts de relatief hoge ligging hiervan te zien. Door de aanwezige bebouwing is geen detailinformatie uit deze kaart te halen in en direct rond het plangebied.
Bodemkundig is het plangebied in verband met de ligging binnen de bebouwde kom niet gekarteerd. In de wijde omtrek van het plangebied zijn volgens de bodemkaart overwegend kalkhoudende ooivaaggronden gevormd in zware en lichte zavel en in lichte klei. (legenda-eenheden Rd90A en Rd10A op figuur 9). Het betreft jonge bodems met oxidatieverschijnselen waarbij de ooivaaggronden beter ontwaterd zijn dan de poldervaaggronden.
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 14
Figuur 6: Uitsnede uit de paleogeografische kaart. 6 Het plangebied is rood omlijnd en de cirkel geeft de buitengrens van het onderzoeksgebied weer.
6 Bron: P Vernieuwd digitaal basistand basisbestand paleogeografie van de Rijn-Maas Delta. K.M. Cohen, E. Stourhamer. 2012
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 15
Figuur 7: Uitsnede uit de geomorfologische kaart. 7 Het plangebied is rood omlijnd en de cirkel geeft de buitengrens van het onderzoeksgebied weer. 7 Bron: Universiteit Wageningen, 2017
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 16
Figuur 8: Uitsnede uit het Actueel Hoogtebestand Nederland. 8 Het plangebied is rood omlijnd en de cirkel geeft de buitengrens van het onderzoeksgebied weer.
8 Bron: Rijkswaterstaat, Servicedesk Data, AHN (Actueel Hoogtebestand Nederland), Delft
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 17
Figuur 9: Uitsnede uit de bodemkaart met daarin rood omlijnd het plangebied met daaromheen de cirkel die de buitengrens van het onderzoeksgebied aangeeft. Voor uitleg van de codes, zie hoofdstuk 2.2 9
9 Bron: Universiteit Wageningen, 2017
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 18
Figuur 10: Uitsnede uit de grondwatertrappenkaart met daarin rood omlijnd het plangebied met daaromheen de cirkel die de buitengrens van het onderzoeksgebied aangeeft 10
10 Bron: Universiteit Wageningen, 2017
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
2.3 Archeologie
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 19
(LS01/LS04)
Binnen het onderzoeksgebied liggen veertien bekende archeologische vindplaatsen. Deze zijn opgesomd in tabel 1. Hierin is te zien dat de meeste van deze vindplaatsen vondsten betreffen die uit de middeleeuwen en de nieuwe tijd dateren. Hieronder worden de vindplaatsen die in de nabijheid van het plangebied liggen, nader besproken: Zaaknummer 2153599100 betreft een door RAAP Archeologisch Adviesbureau in mei 2007 verricht proefsleuvenonderzoek aan de Teisterbandstraat. Bij het onderzoek zijn aan weerszijden van de voormalige brandweerkazerne twee proefsleuven aangelegd. Hoewel slechts een klein deel van het plangebied is onderzocht, geven spoor- en vondstdichtheid aan dat het terrein sinds de Vroege-Middeleeuwen deel uitmaakte van de historische bewoning van Kerkdriel. De grondsporen bestaan uit grachten, greppels en kuilen. Evenwijdig aan de Teisterbandstraat is een gracht aangetroffen die waarschijnlijk een laatmiddeleeuwse woonplaats omringt. Aan de oostzijde van het plangebied zijn kuilen en greppels opgetekend uit (waarschijnlijk) een bewoningsfase uit de Volle Middeleeuwen (11e-12e eeuw). Het vondstmateriaal bestaat uit aardewerk (waaronder bouwmateriaal), metaal, natuursteen en organische resten (zoals onverbrand bot). Het materiaal is uitermate goed geconserveerd. Het merendeel van de aardewerkvondsten stamt uit de 15e-vroeg 16e eeuw.
Het merendeel van de metalen voorwerpen, waaronder een in Brugge geslagen zilveren munt, dateert uit de Late Middeleeuwen. Onder het aangetroffen natuursteen bevinden zich enkele grote fragmenten maalsteen en brokken tufsteen, een mogelijke indicatie voor middeleeuwse steenbouw. In dit kader is de ligging van een omgracht terrein iets verder noordelijk, interessant. Op deze plaats staat nu woonhuis Het Teisterband, gebouwd op de plek van het verwoeste Slot Teisterband. Een datering van het oude kasteel is niet bekend. De in het plangebied aangetroffen gracht sluit waarschijnlijk aan op het nog bestaande grachtenstelsel van het huidige woonhuis Het Teisterband. Mogelijk betreft het zelfs een deel (hoofd- of voorburcht) van het oude kasteel. zaaknummer 2683939100 betreft de resultaten van de hier in 2015 door ADC ArcheoProjecten uitgevoerde opgraving in het plangebied Teisterbandstraat 33. Hierbij zijn twee lagen onderscheiden: een ophogingslaag uit de Nieuwe tijd (17e eeuw) en oeverafzettingen uit de Late Middeleeuwen et vooronderzoek gevonden. Deze hangt waarschijnlijk samen met de inrichting van de percelen langs de Teisterbandstraat in de Nieuwe tijd en wordt daarom als perceelsloot geïnterpreteerd. In de middeleeuwse laag zijn enkele metaalvondsten aangetroffen. Met de afronding van dit onderzoek is de bovenste 80 cm van het terrein vrijgegeven voor bouwactiviteiten.
De diepere ondergrond blijft ongeroerd, hiervoor geldt dat vanaf ca. 90 cm -mv (ca. 3,5-3,7 m +NAP) vondsten en sporen uit de Middeleeuwen, tot en met de 14e eeuw kunnen worden aangetroffen. Zaaknummer 2329836100 betreft de vondst van een middeleeuws pelgrimsinsigne op ruim honderd meter ten zuidoosten van het plangebied. Zaaknummer 2873502100 betreft de tufstenen resten van de Romaanse voorganger van de hervormde kerk op deze locatie. Nog iets noordelijker zijn aan het maaiveld aardwerkscherven gevonden uit de Karolingische periode (zaaknummer 2924792100). Ongeveer een halve kilometer ten zuiden van het plangebied ligt een oude woongrond waarop aardewerkresten uit de Romeinse tijd zijn gevonden (zaaknummer 2924808100). Op korte afstand ten noordoosten van het plangebied liggen de zaaknummers 2373943100 en 4806616100. Zaaknummer 2373943100 betreft een in 2012 door Econsultancy uitgevoerd bureauonderzoek voor een terrein aan de Mgr. Zwijsenplein 17 en 19. De archeologische verwachting voor de aanwezigheid van archeologische resten in het plangebied uit het Paleolithicum tot en met de Bronstijd is laag. De archeologische verwachting voor resten uit de IJzertijd is middelhoog en de archeologische verwachting
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 20
voor resten uit de Romeinse tijd tot en met Nieuwe tijd is hoog. Door afdekking met recentere oeverafzettingen kunnen archeologische resten tot op grote diepte (minimaal 2,50 m mv) worden verwacht. Econsultancy heeft geadviseerd om tijdens de voorgenomen sloopwerkzaamheden archeologische waarnemingen te doen en om na de sloop van de huidige bebouwing een inventariserend veldonderzoek uit te voeren door middel van een verkennend booronderzoek, teneinde de op basis van het bureauonderzoek opgestelde gespecificeerde verwachting aan te vullen en te toetsen. Zaaknummer 4806616100 betreft de resultaten van het booronderzoek. In het plangebied zijn tien boringen gezet tot drie á vier meter beneden het maaiveld. Hierbij is onder een laag opgebrachte en omgewerkte grond van 30 tot 140 cm dikte een cultuurlaag aangetroffen waarin archeologische resten uit de Nieuwe tijd (en eventueel Late Middeleeuwen) aanwezig kunnen zijn. Deze archeologische resten zijn waarschijnlijk gerelateerd aan de historische dorpskern van Kerkdriel. Onder de cultuurlaag liggen ongeroerde oever-, crevasse- en komafzettingen waarvan de top tussen 175 en 395 cm -mv ligt. Hierin zijn geen archeologische lagen of indicatoren aanwezig.
Bij ingrepen die buiten de bestaande weg- en leidingcunetten en die tot in de cultuurlaag reiken is aanbevolen om een archeologisch vervolgonderzoek uit te voeren in de vorm van een proefsleuvenonderzoek. Tabel 1 Zaak nr: Coördinaat Periode Vondsten Complexen 2138443100 151860/420132 Niet nader gedateerd Bot, keramiek, organisch Bewoning 2153599100 151860/420123 Middeleeuwen, Bot, bouwmateriaal, Bewoning Nieuwe Tijd keramiek, metaal, 2365162100 151721/419747 Middeleeuwen, Bot, gebruiksmateriaal, Onbekend Nieuwe Tijd keramiek 2683939100 151862/420132 Middeleeuwen, Keramiek, metaal Bewoning Nieuwe Tijd 2773484100 152500/420000 Romeinse tijd Bot, metaal Bewoning 2787335100 151800/420200 Middeleeuwen, Geen Bewoning Nieuwe Tijd 2829836100 151850/420150 Middeleeuwen Metaal Onbekend 2859271100 152100/421100 Neolithicum Keramiek Onbekend 2873502100 151850/420350 Middeleeuwen Bouwmateriaal, Cultus keramiek 2924792100 151750/420550 Middeleeuwen Keramiek Bewoning 2924808100 151880/419800 Romeinse tijd, Keramiek Bewoning Middeleeuwen 3053168100 150825/420160 Middeleeuwen, Keramiek Onbekend Nieuwe Tijd 3136388100 152500/420000 Romeinse tijd, Metaal Bewoning Middeleeuwen 4702003100 151267/419559 Onbekend Keramiek Geen
2.4 Informatie amateurarcheologen (LS01/LS04) ArcheoPro heeft geen contact opgenomen met lokale amateurarcheologen of een heemkundevereniging met betrekking tot eventuele (niet in Archis geregistreerde) archeologische oppervlaktevondsten binnen het plangebied aangezien het onderzochte gebied een omheind privéterrein betreft dat niet vrijelijk toegankelijk is voor derden.
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 21
Figuur 11: Kaart met Archis vondstlocaties. 11 Het plangebied is rood omlijnd en de cirkel geeft de buitengrens van het onderzoeksgebied weer. 11 Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, ARCHIS III (Archeologisch Informatie Systeem), http://archis.cultureelerfgoed.nl
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 22
Figuur 12: Kaart met Archisonderzoeksmeldingen. 12 Het plangebied is rood omlijnd en de cirkel geeft de buitengrens van het onderzoeksgebied weer.
12 Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, ARCHIS III (Archeologisch Informatie Systeem), http://archis.cultureelerfgoed.nl
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 23
Figuur 13: Uitsnede uit de gemeentelijke beleidskaart. 13 Het plangebied is rood omlijnd en de cirkel geeft de buitengrens van het onderzoeksgebied weer.
13 Bron: Gemeente Maasdriel
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 24
2.5 Historie (LS03) Kerkdriel is al in de vroege middeleeuwen ontstaan op de stroomgordel van de Maas. Het dorp bestond eeuwenlang uit bebouwing langs drie evenwijdig aan de dijk lopende straten. De oudste vermelding van Kerkdriel stamt uit 815/816 (Driela). Het verwijst mogelijk naar een loofbos op een oeverwal. Het hart van Kerkdriel wordt gevormd door het Mgr. Zwijsenplein. Na de afsnijding van de bocht in de Maas waarlangs het dorp ligt, kwam Kerkdriel verder van de Maas af te liggen. In de tweede helft van de twintigste eeuw is Kerkdriel sterk naar het westen uitgebreid. In Kerkdriel ligt aan de Teisterbantstraat het Huis Teisterbant, gebouwd op de resten van het buitenverblijf van graaf Ansfried van Teisterbant. Teisterbant was een vroegmiddeleeuws graafschap dat tussen de 8e eeuw en vroege 11e eeuw tussen Vlaardingen en Tiel heeft gelegen. Het adellijke slot Huis Teisterbant is een groot monumentaal rechthoekig woonhuis dat in 1399 al wordt genoemd als het Huys to Driel en woonstede van vele generaties van de familie 'Van Driel' van de Hertogen van Gelre. De kadastrale kaart uit de periode 1811-1832 laat zien dat destijds alleen nog het noordoostelijke deel van het plangebied bebouwd was. Het overige deel vormde waarschijnlijk het bij deze bebouwing behorende erf.
Op de topografische kaart uit 1868 is ook ten westen op het zuidoostelijke deel van het plangebied een gebouw afgebeeld. Op deze kaart is ook ten westen van de langs de oostgrens afgebeelde bebouwing een klein gebouw te zien. Dit laatste gebouw is op de kaart uit 1899 alweer verdwenen terwijl het gebouw in de zuidoosthoek van het plangebied, op de kaart uit 1927 niet meer is afgebeeld. Het niet bebouwde deel van het plangebied vormde in deze periode een boomgaard. Aan het einde van de twintigste eeuw is op het centrale deel van het plangebied een schuur gebouwd. Deze is nog altijd aanwezig.
Figuur 14: Uitsnede uit de kaart van Verheesch. 14 Het plangebied is rood omlijnd.
14 Bron: Verheesch
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 25
Figuur 15: Uitsnede uit de kaart cultuurhistorische monumenten. 15 Het plangebied is rood omlijnd.
15 Bron: Monumentenregister Rijksdienst Cultureel Erfgoed, Amersfoort 2018
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
Figuur 16: Uitsnede uit de kadastrale kaart uit 1832 16
16 Bron: Kadaster Topografische Dienst, Emmen 2008
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 26
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 27
Figuur 17: Uitsneden uit de topografische kaarten uit achtereenvolgens: 1868, 1899, 1927 en 2021. 17 Het plangebied is telkens rood omlijnd.
17 Bron: Kadaster Topografische Dienst
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
2.6 Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 28
(LS05)
Specifieke ligging (locatie) Het plangebied ligt op de stroomrugglooiing van de Maas en binnen de oude kern van Kerkdriel waarin vondsten zijn gedaan die dateren uit de Romeinse tijd, de (vroege) middeleeuwen en de Nieuwe tijd. Verwachte perioden (datering) Gezien de archeologische vondsten in de directe omgeving en de ouderdom van de stroomgordel waarop het plangebied ligt worden archeologische resten uit de late ijzertijd tot en met de Nieuwe Tijd verwacht. De verwachting is met name hoog voor resten van bewoning uit de middeleeuwen en de nieuwe tijd. Complextypen Resten uit de ijzertijd, de Romeinse tijd of de (vroege) middeleeuwen betreffen doorgaans nederzettingsresten van minimaal honderden vierkante meters grootte. Tevens kunnen resten van begravingen, zowel in de vorm van crematiegraven als van inhumatiegraven, aanwezig zijn. Resten van bebouwing uit de late middeleeuwen en de nieuwe tijd betreffen doorgaans woningen en bijgebouwen van minimaal enkele tientallen meters grondoppervlak. Uiterlijke kenmerken Nederzettingsresten binnen het plangebied zullen uit vondststrooiïngen bestaan en/of uit opgevulde spoorvullingen en vuile lagen onder de bouwvoor of direct aan het oppervlak. Archeologische niveaus komen binnen het rivierengebied vaak voor in samenhang met zogenaamde vegetatie-horizonten.
Dit zijn doorgaans iets beter gerijpte humushoudende niveaus die zijn gevormd in perioden met rustige afzettingsomstandigheden waarin vaak ook bewoning mogelijk was. Grafvelden kunnen zowel uit inhumatiegraven van enkele vierkante meters grootte bestaan als uit resten van grafheuvels en crematieresten. Resten van bewoning uit de late middeleeuwen en de nieuwe tijd kunnen uit bouwmaterialen bestaan zoals hout en baksteen en uit de vulling van (veelal diepe) grondsporen zoals waterputten. Resten van begravingen uit deze periode hoeven niet te worden verwacht omdat deze gewoonlijk in en rond de kerken lagen. Gaafheid en diepteligging Door het planten en rooien van fruitbomen zal op zijn minst oppervlakkige bodemverstoring zijn opgetreden. Bouw- en sloopactiviteiten op het zuidoostelijke en het centrale deel van het plangebied zullen plaatselijk relatief diepe bodemverstoring hebben veroorzaakt.
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 29
2.7 Onderzoeksstrategie (LS05) Tijdens het veldwerk moet allereerst worden vastgesteld hoe de bodem is opgebouwd, in hoeverre deze intact is en of hierin archeologische indicatoren aanwezig (kunnen) zijn. Om de bodemopbouw zo exact mogelijk te kunnen bestuderen kan het beste gebruik gemaakt worden van een guts. Indien blijkt dat de huidige grondbewerking tot in de natuurlijke bodem reikt en een goede vondstzichtbaarheid heerst, is een oppervlaktekartering het meest geschikt voor het opsporen van archeologische indicatoren. Indien een oppervlaktekartering niet mogelijk is of in onvoldoende mate effectief zal zijn, wordt nageboord met een edelmanboor met een diameter van twaalf centimeter. Het hiermee opgeboorde materiaal wordt laagsgewijs afgesneden en zorgvuldig onderzocht op de aanwezigheid van archeologische indicatoren. Binnen het plangebied wordt geboord in een netwerk met telkens 20 meter afstand tussen de boringen en 17 meter afstand tussen de boorraaien. Een dergelijke boordichtheid voldoet bij gebruik van een guts met een diameter van drie centimeter, volgens de Leidraad inventariserend veldonderzoek; Deel: karterend booronderzoek, (SIKB, 2012), ruimschoots als zoekoptie om door een archeologische laag gekenmerkte vindplaatsen uit de periode bronstijd tot middeleeuwen op te sporen met de omvang van een huisplaats (zoekoptie D1).
Bij gebruik van een edelmanboor met een diameter van twaalf centimeter geldt deze aanpak tevens als zoekoptie om door een matig hoge vondststrooing van overwegend aardewerk gekenmerkte vindplaatsen in klei op te sporen (zoekoptie C3). Zelfs met de door ArcheoPro gehanteerde hoge boordichtheid is op basis van booronderzoek nooit te garanderen dat alle typen archeologische resten kunnen worden opgespoord. De kans op het aantreffen van grondsporen is bijvoorbeeld aanmerkelijk groter indien een proefsleuvenonderzoek wordt uitgevoerd. Een dergelijke aanpak zou echter in dit stadium van het onderzoek een te zwaar middel vormen Van alle boorpunten is de NAP-hoogte bepaald door middel van het AHN en de waterpas.
Figuur 18: Het plangebied nabij boorpunt 2, gezien in zuidwestelijke richting
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 30
3 Veldonderzoek 3.1 Verrichte werkzaamheden (VS03) Positie boringen: Gebruikt boormateriaal: Totaal aantal boringen: Boorgrid: Boordichtheid: Geboorde diepte: Inmeten boorlocaties: Boorbeschrijving:
Regelmatige verdeling over het plangebied (figuur 25). Guts met een diameter van 3 cm en edelmanboor met een diameter van 12 cm. 17 20 x 17m plus verdichtingsboringen Dertig boringen per hectare 1 - 2m Mv GPS, meetlint en waterpas Archeologische Standaard Boorbeschrijving (ASB 5.2)
Inspectie bodemontsluitingen en/of oppervlaktekartering: In verband met de begroeiing, bebouwing en verharding van het plangebied was geen oppervlaktekartering mogelijk. Evenmin waren bodemontsluitingen aanwezig die geïnspecteerd konden worden op de aanwezigheid van archeologische indicatoren.
Figuur 19: De verharding met beton van het deel van het plangebied ten westen van boorpunt 2.
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 31
3.2 Resultaten booronderzoek (VS03) Door de verharding met beton kan de meest noordwestelijke van de in het PvA geplande boringen niet worden uitgevoerd. Ter compensatie hiervan is de boorraai op het zuidelijke deel van het plangebied die de geplande bouwkavels doorsnijdt, verdicht met een gemiddelde afstand tussen de boorpunten van vijftien meter. Naar aanleiding van de resultaten hiervan zijn bovendien rond boorpunt 6, negen verdichtingsboringen gezet. De ligging van de boorpunten is weergegeven op de boorpuntenkaart. De resultaten van het booronderzoek zijn opgesomd in Bijlage 1. De boringen 1 en 2 worden bovenin gekenmerkt door een respectievelijk 145 en 95 centimeter dik pakket sterk vergraven humusrijke zavel met daarin enkele deeltjes roodoranje baksteenpuin en talrijke deeltjes kachelslak (zie figuur 20). Onder dit sterk vergraven pakket zavel is op deze beide boorpunten schone zavel aangetroffen.
Figuur 20: Foto van de sterk vergraven, humusrijke zavel met deeltjes puin en kachelslak zoals deze bovenin de boringen 1 en 2 is aangetroffen Ook bovenin de boringen 3 en 4 is een pakket sterk vergraven humusrijke zavel met daarin enkele deeltjes roodoranje baksteenpuin aangetroffen. Dit pakket is hier respectievelijk 0,7 en 1,1 meter dik. Op boorpunt 3 bleek hieronder schone zavel aanwezig te zijn. Op boorpunt 4 is onder het pakket humusrijke zavel, een pakket matig humeuze zavel aangetroffen dat eveneens is vergraven. Hieronder ligt een veertig centimeter dik pakket sterk zandige klei dat eveneens is vergraven. Dit vergraven kleipakket gaat op 1,2 meter beneden het maaiveld over in schone, sterk zandige klei. Op boorpunt 6 bleek tot een diepte van tenminste twee meter beneden het maaiveld een pakket humusrijke zavel aanwezig met daarin talrijke kleine brokjes baksteen en kalkmortel (zie figuur 21). Een dergelijk pakket is kenmerkend voor de vulling van een zogenaamde uitbraaksleuf die heeft gediend om een bakstenen fundering zo diep mogelijk weg te breken. Gewoonlijk diende dit om de bakstenen te kunnen hergebruiken. Deze uitbraaksleuf loopt door tot een diepte van bijna twee meter. .
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 32
Figuur 21: De typische vulling van een uitbraaksleuf die op boorpunt 6 is aangetroffen met daarin talrijke brokjes baksteen en kalkmortel die bij het loskappen van bakstenen zijn losgekomen Op de boorpunten 7 en 8 is een ongeveer dertig centimeter dikke bouwvoor van humusrijke zavel aangetroffen met daaronder een pakket vergraven zavel dat doorloopt tot een diepte van respectievelijk 75 en 110 centimeter beneden het maaiveld. In verband met de op boorpunt 6 aangetroffen uitbraaksleuf zijn hier omheen in een dicht netwerk verdichtingsboringen gezet met één, anderhalve of twee meter tussenafstand. Hierbij is bovenin alle verdichtingsboringen een vergraven pakket humusrijke zavel aangetroffen. De dikte hiervan en de mate waarin hier deeltjes slooppuin in aanwezig zijn, verschilt echter sterk. Op boorpunt 15 is dit pakket 75 centimeter dik maar bevat het geen slooppuin. Op de boorpunten 10, 16 en 17 is dit pakket zestig tot zeventig centimeter dik en bevat het slechts enkele deeltjes slooppuin. Op boorpunt 10 is hieronder vergraven zavel aanwezig met daaronder vanaf 1,3 meter beneden het maaiveld, sterk zandige klei. Op boorpunt 17 is tot ongeveer gelijke diepte vergraven zavel aangetroffen met daarin enkele deeltjes puin. Hieronder is schone zavel aanwezig.
Op boorpunt 16 bleek onder de puin bevattende toplaag een 1,2 meter dik pakket humeuze klei met fosfaatvlekken aanwezig te zijn. Een vergelijkbaar pakket klei met fosfaatvlekken is op boorpunt 14 onder een 1,2 meter dik pakket humus- en puinrijke zavel aangetroffen (zie figuur 22). Op deze beide boorpunten loopt de klei met fosfaatvlekken door tot een diepte van 1,8 tot 1,9 meter beneden het maaiveld. Op de boorpunten 9, 11 en 12 is onder een pakket puin bevattende humusrijke zavel, ondoordringbaar puin aangeboord vanaf een diepte van respectievelijk, 95, 150 en 170 centimeter beneden het maaiveld. Op boorpunt 13 tenslotte, is tot 1,3 meter beneden het maaiveld humusrijke zavel aanwezig met daarin tot tachtig centimeter diepte veel puin en daaronder slechts sporadisch enkele deeltjes puin. Vanaf 1,3 meter diepte is op dit boorpunt schone zavel aangetroffen. Al met al lijkt rond boorpunt 6 een ongeveer vijf meter brede zone aanwezig die gekenmerkt wordt door de aanwezigheid van een uitbraaksleuf, ondoordringbaar baksteen en fosfaathoudende klei. Deze zone loopt tot ongeveer anderhalve meter ten noorden van boorpunt 6 en loopt in zuidelijke richting minimaal tot aan het hier gelegen schuurtje (zie figuur 23). Mogelijk heeft hier een kleine stal o.i.d gestaan. Gezien de diepte van de aangetroffen uitbraaksleuf zou het echter ook om een gemetselde waterput kunnen gaan.
De ligging hiervan is iets westelijker dan het kleine gebouw dat op de historische kaart uit 1868 ten westen van de langs de oostrand van het plangebied afgebeelde bebouwing staat aangegeven.
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 33
Figuur 22: De puinrijke zavel )(links) met daaronder de humeuze klei met fosfaatvlekken zoals deze op boorpunt 14 is aangetroffen.
Figuur 23: Het schuurtje ten zuiden van boorpunt 16 tot waartegen (en mogelijk daaronder), de zone met puinrijke zavel en fosfaathoudende klei doorloopt.
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
Figuur 24: Boorprofielen
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 34
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
Figuur 25: Boorpunten met verstoringsdiepten
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 35
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
4 Conclusies en aanbevelingen
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 36
(VS07)
Volgens het gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel geldt gezien de archeologische vondsten die zijn gedaan in de directe omgeving van het plangebied en de ouderdom van de stroomgordel waarop het plangebied ligt, een hoge verwachting voor archeologische resten uit de late ijzertijd tot en met de Nieuwe Tijd. Gezien de ligging in de historische dorpskern is de verwachting met name hoog voor resten van bewoning uit de middeleeuwen en de nieuwe tijd. Om het gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel te toetsen zijn binnen het plangebied zeventien boringen verricht met behulp van een guts en een megaboor. Op basis van de resultaten van de gutsboringen kunnen de onderzoeksvragen als volgt beantwoord worden: -Hoe is de bodem opgebouwd binnen het plangebied? De natuurlijke bodem bestaat binnen het plangebied uit zavel en sterk zandige klei. -In welke mate is de bodem verstoord? Op twee boorpunten is op ongeveer zeventig centimeter beneden het maaiveld schone, ongeroerde zavel aangetroffen. Op de overige boorpunten loopt het vergraven deel van de bodem door tot één à twee meter beneden het maaiveld. De sterke mate van bodemverstoring binnen het plangebied lijkt te zijn veroorzaakt tijdens de bouw en de sloop van de negentiende eeuwse gebouwen die de historische kaarten op het zuidoostelijke en het centrale zuidelijke deel van het plangebied aangeven.
-Kunnen binnen het plangebied nog behoudenswaardige archeologische resten aanwezig zijn? Zo ja, in welke zones en op welke diepten is dit het geval? De sterk roering van de bodem in de negentiende en het begin van de twintigste eeuw betekent dat de kans op de aanwezigheid van behoudenswaardige archeologische resten die dateren van voor de negentiende eeuw, erg klein is. Overigens zijn ondanks de zeer hoge boordichtheid in geen van de boringen archeologische indicatoren aangetroffen die op de aanwezigheid van dergelijke resten zouden kunnen wijzen. Op de locaties waarop de historische kaarten de aanwezigheid van negentiende eeuwse gebouwen aangeven, kunnen nog diepe resten van deze gebouwen bewaard gebleven zijn. Dit lijkt in elk geval zo te zijn rond boorpunt 6. Mogelijk gaat het hier om de (uitgebroken) resten van een gemetselde waterput.
4.1 Selectieadvies Gezien het bovenstaande geven de resultaten van het booronderzoek hooguit aanleiding om archeologisch vervolgonderzoek te adviseren op de locaties waarop de historische kaarten de aanwezigheid van negentiende eeuwse gebouwen aangeven. Het gaat hier echter om gebouwen die na 1832 pas gebouwd zijn en derhalve slechts een zeer beperkte archeologische betekenis zullen hebben. Op het zuidwestelijke deel van het plangebied liggen de aangetroffen resten bovendien buiten de locatie waarop de bouw van een woning voorzien is. Hier is derhalve geen aanleiding tot het adviseren van archeologisch vervolgonderzoek. Het is aan het bevoegd gezag, in dit geval de gemeente Maasdriel, om te bepalen of zij dergelijk onderzoek wel noodzakelijk achten voor de zone in de zuidoosthoek van het plangebied waarop tussen 1868 en 1927 een gebouw heeft gestaan. In alle gevallen blijft onverminderd van kracht dat indien bij toekomstig graafwerk archeologische vondsten worden gedaan of archeologische grondsporen worden aangetroffen, hiervan direct melding dient te worden gemaakt bij de minister conform de Erfgoedwet 2016, artikel 5.10 & 5.11. Wij adviseren om dit te doen bij de gemeente Maasdriel.
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 37
4.2 Reactie namens het bevoegd gezag Namens gemeente Maasdriel is regioarcheoloog Rivierenland akkoord met de conclusies van dit onderzoek. Het besluit is genomen het selectieadvies (de aanbevelingen) uit het rapport in zijn geheel over te nemen. Ter hoogte van de Nieuwe tijdse gebouw sporen hoeft geen vervolgonderzoek plaats te vinden. Ten aanzien van archeologie zijn er derhalve geen belemmeringen meer voor de uitvoering van de voorgenomen plannen. De meldingsplicht archeologische toevalsvondst (art. 5.10 Erfgoedwet) en het doen van waarnemingen (art. 5.11 Erfgoedwet) blijven echter te allen tijde van kracht.
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 38
5. Literatuur en bronnen Bronnen Grote historische Provincie Atlas van Nederland; deel 3 Oost-Nederland 1838-1857 1:50.000. Topografische dienst Wolters Noordhoff Groningen 1990 Grote historische topografische Provincie Atlas Gelderland; 1905 1:25.000. Nieuwland Tilburg 2006 Grote topografische atlas van Nederland 1:50.000 Deel 3 Oost-Nederland. Topografische dienst. Wolters Noordhoff Groningen 1997 Handboek Archeologie van ODR, Stiller en Van Oort 2018 Kadaster Topografische Dienst, Top25Raster, Top10Vector, GBKN kaarten, Emmen 2008 Luchtfoto, http://maps.google.nl Provincie Gelderland Wateratlas http//geodata2.prov.gelderland.nl//apps/wateratlas/ Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, IKAW 3.0 (Indicatieve kaart Archeologische Waarden), Amersfoort. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, AMK (Archeologische monumentenkaart), Amersfoort. Rijkswaterstaat, Servicedesk Data, AHN (Actueel Hoogtebestand Nederland), Delft. Stichting voor Bodemkartering, Bodemkaart van Nederland 1:50.000. Wageningen, 1968. Stichting voor Bodemkartering: Geomorfologische kaart van Nederland 1:50.000, Staring Centrum, Wageningen, 1989 Stichting voor Bodemkartering, Geologische kaart van Nederland 1:50.000. Wageningen, 1968. Tranchot en v. Muffling, Kartenaufnahme der Rheinlande 1803-1820 Twaalf provinciën 2007. Atlas van topografische kaarten. Nederland 1955-1965. Uitgeverij twaalf provinciën.
Landsmeer.
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 39
Digitale bronnen Ruimtelijke plannen http://www.ruimtelijkeplannen.nl Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed - Archis III http://archis.cultureelerfgoed.nl Luchtfoto, http://www.pdok.nl
Literatuur Cate, J. A. M. ten. A. F. van Holst, H. Kleijer en J. Stolp, 1995. Handleiding bodemgeografisch onderzoek; richtlijnen en voorschriften. Deel A: Bodem. Wageningen, DLO-Staring Centrum. Technisch Document 19A. Cohen, K.M. & E. Stouthamer, 2012. Beknopte toelichting bij het digitaal basisbestand paleogeografie van de Rijn-Maas Delta, Utrecht, 2012. Es. Van W.A., Sarfatij, H. & P.J. Woltering (red.) 1988. Archeologie in Nederland; De rijkdom van het bodemarchief. Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek. Amersfoort. Kuiper, M. 2006/2007. Atlas van topografische kaarten Nederland, 1955-1965. Uitgeverij 12 Provinciën, Landsmeer. Leidraad inventariserend veldonderzoek; Deel: karterend booronderzoek (SIKB, 2006)
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 40
6. Bijlages Bijlage 1: Verklarende woordenlijst Verklarende woordenlijst AHN Actueel Hoogtebestand Nederland AMK Archeologische Monumentenkaart ASB Archeologische Standaard Boorbeschrijving Archis Archeologisch Informatie Systeem BP Before Present (present=1950) GIS Geografische Informatie Systemen GPS Global Positioning System IKAW Indicatieve Kaart van Archeologische Waarden IVO Inventariserend VeldOnderzoek KLIC Kabels en Leidingen Informatie Centrum KNA Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie -mv Onder maaiveld NAP Normaal Amsterdams Peil PVA Plan van Aanpak PVE Programma van Eisen RCE Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed SBB Standaard Boor Beschrijvingsmethode SIKB Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer
Bijlage 2: Archeologische tijdschaal Periode Midden- en Laat Paleolithicum (oude steentijd) Mesolithicum (midden steentijd) Neolithicum (nieuwe steentijd) Bronstijd IJzertijd Romeinse tijd Vroege middeleeuwen Volle middeleeuwen Late middeleeuwen Nieuwe tijd
Datering 250.000
- 9000
9000 4500 2000 800 12 v chr. 500 1000 1250 1500
-
4500 2000 800 12 v. chr. 500 n. chr. 1000 1250 1500 heden
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 41
Bijlage 3: Overzicht vondstlocaties Zaak nr:
Coordinaat
Periode
Vondsten
2138443100 151860/420132 Paleoliticum, Mesoliticum, Bot, keramiek, organisch Neoliticum, Bronstijd, IJzertijd, Romeinse tijd, Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Complexen Bewoning
2153599100 151860/420123 Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Bot, bouwmateriaal, Bewoning gebruiksmateriaal, keramiek, metaal, onbekend
2365162100 151721/419747 Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Bot, gebruiksmateriaal, keramiek
Onbekend
2683939100 151862/420132 Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Keramiek, metaal
Bewoning
2773484100 152500/420000 Romeinse tijd
Bot, metaal
Bewoning
2787335100 151800/420200 Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Geen
Bewoning
2829836100 151850/420150 Middeleeuwen
Metaal
Onbekend
2859271100 152100/421100 Neoliticum
Keramiek
Onbekend
2873502100 151850/420350 Middeleeuwen
Bouwmateriaal, keramiek
Cultus
2924792100 151750/420550 Middeleeuwen
Keramiek
Bewoning
2924808100 151880/419800 Romeinse tijd, Middeleeuwen
Keramiek
Bewoning
3053168100 150825/420160 Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Keramiek
Onbekend
3136388100 152500/420000 Romeinse tijd, Middeleeuwen
Metaal
Bewoning
4702003100 151267/419559 Onbekend
Keramiek
Geen
Versie: 14-06-2023
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 42
Bijlage 4: Overzicht archeologische onderzoeksmeldingen Zaak nr:
Coordinaat
Periode
Vondsten
2035110100 151662.9/418643.4 Booronderzoek Oppervlak: 71.3132 ha.
Onbekend
Geen
2055831100 151662.9/418643.4 Booronderzoek Oppervlak: 71.3132 ha.
Onbekend
Geen
2070362100 151892.5/420069.6 Booronderzoek Oppervlak: 0.048009 ha.
Onbekend
Geen
Bureauonderzoek Onbekend
Geen
2071667100 151710/420796.4 Oppervlak: 0.086203 ha.
Onderzoek
2136280100 150934/420899.5 Booronderzoek Oppervlak: 1.36923 ha.
Onbekend
2138443100 151859.2/420131.9 Booronderzoek Oppervlak: 0.175093 ha.
Paleoliticum, mesoliticum, Bot, keramiek, org neoliticum, bronstijd, ijzertijd, romeinse tijd, middeleeuwen, nieuwe tijd
2143684100 151322.8/420755 Booronderzoek Oppervlak: 0.37172 ha.
Onbekend
Geen
2153599100 151860.8/420123.5 Proefsleuven Oppervlak: 0.269648 ha.
Middeleeuwen, nieuwe tijd
Bot, bouwmateriaa gebruiksmateriaal keramiek, metaal,
2176602100 151328/420308.9
Onbekend
Geen
Versie: 14-06-2023
Booronderzoek
Geen
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 43
Oppervlak: 0.315248 ha. 2194600100 152416.5/420688.2 Bureauonderzoek Onbekend Oppervlak: 476.683 ha.
Geen
2206304100 151155/419649.5 Booronderzoek Oppervlak: 0.10668 ha.
Onbekend
Geen
2228750100 152091.8/420145.6 Booronderzoek Oppervlak: 11.169 ha.
Onbekend
Geen
2267655100 150371.4/419596.1 Bureauonderzoek Onbekend Oppervlak: 18.0972 ha.
Geen
2267671100 151757.8/419363.4 Oppervlak: 77.9318 ha. 2267688100 151271.3/419151 Oppervlak: 53.7952 ha. 2306048100 151731.1/419551.6 Oppervlak: 0.943141 ha. 2306267100 151731.7/419552.2 Oppervlak: 0.916881 ha.
Bureauonderzoek Onbekend
Geen
Bureauonderzoek Onbekend
Geen
Bureauonderzoek Onbekend
Geen
Booronderzoek
Onbekend
Geen
2349513100 151701.8/419751.2 Booronderzoek Oppervlak: 0.195831 ha.
Onbekend
Geen
Versie: 14-06-2023
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
2365162100 151706/419746.9 Oppervlak: 0.194474 ha.
Booronderzoek
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 44
Middeleeuwen, nieuwe tijd
Bot, gebruiksmate keramiek
2373943100 151818.7/420478.4 Bureauonderzoek Onbekend Oppervlak: 0.059382 ha.
Geen
2388978100 151072.6/420132.1 Booronderzoek Oppervlak: 0.360756 ha.
Onbekend
Geen
2466429100 151459.1/420614.8 Bureauonderzoek Onbekend Oppervlak: 0.618179 ha.
Geen
2683939100 151861.7/420132.3 Opgraving Oppervlak: 0.189958 ha.
Middeleeuwen, nieuwe tijd
Keramiek, metaal
3299328100 151460.8/420610.8 Booronderzoek Oppervlak: 0.670475 ha.
Onbekend
Geen
3983835100 150922.9/420426.3 Booronderzoek Oppervlak: 0.277859 ha.
Onbekend
Geen
4557688100 151296.6/420496.6 Booronderzoek Oppervlak: 0.040504 ha.
Onbekend
Geen
4561720100 151259.4/419570.8 Booronderzoek Oppervlak: 0.394638 ha.
Onbekend
Geen
4620259100 151329/421072.6 Booronderzoek Oppervlak: 7.68554
Onbekend
Geen
Versie: 14-06-2023
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 45
ha. 4702003100 151263.6/419557.9 Booronderzoek Oppervlak: 0.328999 ha.
Onbekend
Keramiek
4806292100 151795.5/420428.9 Onbekend Oppervlak: 0.844076 ha.
Onbekend
Geen
4806616100 151795.5/420428.9 Onbekend Oppervlak: 0.844076 ha.
Onbekend
Geen
4890573100 151964.8/419509.8 Onbekend Oppervlak: 0.056353 ha.
Onbekend
Geen
Versie: 14-06-2023
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 46
Bijlage 5: Boorbeschrijving Algemene boorgegevens Soort boring Projectnummer Projectnaam Deelgebied Organisatie Archis meldingsnummer Coördinaatsysteem Coördinaatsysteemdatum Locatiebepaling Referentievlak Bepaling maaiveldhoogte Boormethode Boordiameter Opdrachtgever
BAR 22-180 Teisterbandstraat, Kerkdriel NVT ArcheoPro 5303072100 RD2000 ETRS89 GPS en meetlint NAP AHN Waterpas Guts en edelman 3 cm en 15 cm Mureau Advies
Posities van de boringen (boorlocaties) Boornummer XCO 1 151795.2 2 151810.3 3 151815.1 4 151802.6 5 151789.2 6 151774.2 7 151758.8 8 151746.8
Versie: 14-06-2023
YCO 420288.8 420294.7 420275.7 420270.8 420266.4 420262.1 420256.5 420253.2
Meters t.o.v. NAP 4.96 5.00 5.95 4.99 5.97 4.90 4.62 4.72
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
9 10 11 12 13 14 15 16 17
151773.3 151773.0 151775.6 151774.5 151771.7 151774.0 151773.3 151775.9 151776.9
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 47
420261.8 420262.6 420262.6 420261.3 420261.0 420263.0 420264.9 420258.5 420263.4
4.75 4.75 4.90 4.90 4.52 4.90 5.05 4.64 5.95
Boorbeschrijving volgens ASB 5.2 Boor Nr. 1 2 3 4
5
6 7
8
LDO 145 175 95 125 68 100 110 140 200 60 78 145 175 194
Lithologie GD BK Zav 1 Zav 1 Zav 1 Zav 1 Zav 1 Zav 1 Zav 1 K K Zav 1 Zav 1 K K Zav 1
BS 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3
BZ 1 1 1 1 1 1 1
200 34 75 100 28
Zav Zav Zav Zav Zav
3 3 3 3 3
1 1 1 1 1
Versie: 14-06-2023
1 1 1 1 1
BG
BH 3 3 3 3
1 1
3
1
3 3
3
Kleur HK BR GE BR GE BR GE BR GR GR BR BR GR GR BR
TK GR GR GR GR GR GR GR BR BR GR GR BR BR GR
GE BR BR GE BR
GR GR GR GR GR
IK DO
VLK
Overige kenmerken CO PLH VS
DO DO DO LI LI DO LI LI LI DO DO LI DO
www.ArcheoPro.nl
SST
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
9
10
11 12 13
14
15
16
17
107 130 77 120 125 63 127 160 148 160 167 170 80 130 150 85 120 177 190 76 113 130 68 192 200 62 130 150
Versie: 14-06-2023
Zav Zav Zav Zav Puin Zav Zav K Zav Puin Zav Puin Zav Zav Zav Zav Zav K Zav Zav Zav Zav Zav K Zav Zav Zav Zav
1 1 1 1
3 3 3 3
1 1 1 1
1 1
1 1
3
1
3 3 3 3
1
1
3
1 1 1 1 1
3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3
1 1 1 1 1 1 1 1 1
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 48
BR GE BR BR
GR GR GR GR
LI
3
BR BR GR BR
GR GR BR GR
DO LI LI DO
1
3
BR
GR
DO
1 1 1 1 1
3 3
BR BR GE BR BR GR GE BR BR GE BR GR GE BR BR GE
GR GR GR GR GR BR GR GR GR GR GR BR GR GR GR GR
DO DO
1 1 1 1 1 1 1 1 1
3 3
3 3 2 3
3 2 3
DO DO
DO DO
DO LI DO
DO LI
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek Teisterbandstraat, Kerkdriel, Gemeente Maasdriel.
ArcheoPro Rapport, 22093, Pagina 49
Betekenis van de afkortingen: LDO Onderzijde boortraject in cm -mv
Lithologie: GD Onverharde sedimenten: G = grind, K = klei, L = leem, V = veen, Z = zand, P = puin Korrelgrootte: uf = uiterst fijn, zf = zeer fijn, mf = matig fijn, mg = matig grof, zg = zeer grof, ug = uiterst g Bijmengsels: BK = bijmengsel klei, BS = bijmengsel silt, BZ =bijmengsel zand, BG= bijmengsel grind, BH = toegevoegde cijfers: 1 = zwak, 2 = matig, 3 = sterk en 4 = uiterst. Kleur:
HK = hoofdkleur, BL = blauw, BR = bruin, GE = geel, GN = groen, GR = grijs, OL = olijf, OR =oranje, PA = pa WI = wit, ZW = zwart. TK = Tweede kleur (kleurafkortingen als boven). IK = Intensiteit kleur: LI = licht en DO = donker VLK = Vlekken (V): 2e en 3e letter is kleurafkorting als boven, 1 = weinig, 2 = matig , 3= veel
Overige kenmerken: SO = Sortering: 1 = slecht, 2 = matig, 3 = goed, 4 = zeer goed CO = Consistentie (C ): ZSL-zeer slap, SLA-slap, MSL-matig slap, MST-matig stevig, STV-stevig PLH = plantenresten (PL): PL0 = geen, PL1 = spoor, PL2 = weinig, PL3 = veel) NVS = nieuwvormingen: MNC = mangaanconcreties, ROV = roestvlekken, FEC = ijzerconcreties, FFV = fo TL = trends in de laag; FUA = naar boven toe fijner, TOH = aan de top humeus, TOK = top kleiig SST = Sedimentaire structuren; STKL = kleilagen, STLL = leemlagen, FLA = fijn gelaagd LG = laaggrens; BSE = basis scherp, BGE = basis geleidelijk, BDI = basis diffuus BHN = Bodemhorizont; BHA = A-horizont, BHAa = esdek, BHB = B-horizont, BHBs = B-horizont met sesq met lutuminspoeling, BHC = C-horizont, BHCg = C-horizont met gleykenmerken, BHCr = gereduceerde C BI = Bodemkundige interpretaties; BOV = bouwvoor, VRG = vergraven. GI = Geologische interpretaties; Oev = oeverafzetting AIS = Archeologische indicatoren; P = puin, SIN = sintels, Fosf = fosfaatvlekken
Versie: 14-06-2023
www.ArcheoPro.nl