Bijlage 3 Jaarstukken 2020 GR Avri met controleverklaring w.g.

Voor

JAARSTUKKEN 2020 Versie ten behoeve van zienswijze gemeente

1

INHOUDSOPGAVE

1 2

Inleiding .............................................................................................................................................................................. 3 Bestuurlijke samenvatting ................................................................................................................................................... 4

JAARVERSLAG 3 4 5 6

Programma Basispakket..................................................................................................................................................... 9 Programma Pluspakket .................................................................................................................................................... 21 Programma Bedrijfsafval .................................................................................................................................................. 27 Programma Algemene baten en lasten ............................................................................................................................ 29

PARAGRAFEN 7 8 9 10 11 12

Lokale heffingen ............................................................................................................................................................... 32 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ...................................................................................................................... 33 Onderhoud kapitaalgoederen ........................................................................................................................................... 39 Financiering ...................................................................................................................................................................... 40 Bedrijfsvoering .................................................................................................................................................................. 42 Verbonden partijen ........................................................................................................................................................... 45

JAARREKENING 13 14 15 16

Overzicht baten en lasten ................................................................................................................................................. 49 Balans per 31 december 2020 en toelichting ................................................................................................................... 53 Investeringskredieten ....................................................................................................................................................... 66 Vaststellingsbesluit ........................................................................................................................................................... 66

BIJLAGEN Bijlage 1: Controleverklaring accountant ................................................................................................................................. 69 Bijlage 2: Afrekening btw Programma basispakket met gemeenten ....................................................................................... 72 Bijlage 3: Baten en lasten per taakveld ................................................................................................................................... 73

Pagina 2 van 73

1

INLEIDING

Voor u liggen de jaarstukken 2020, waarin we terugblikken op een bijzonder jaar. Een jaar waarin we onze maatschappelijke toegevoegde waarde lieten zien tijdens de coronapandemie. Maar ook het jaar waarin we, ondanks goede beleidsresultaten op het gebied van circulariteit en leefbaarheid, de bodem van onze financiële reserves hebben bereikt. We vallen daardoor terug op de deelnemende gemeenten voor een financiële bijdrage om risico’s uit het verleden en tegenvallers weg te werken. We zien 2020 als een overgangsjaar waarbij we binnen de bedrijfsvoering hard werken om financiële tekorten voor de toekomst te voorkomen en Avri weer financieel gezond te maken. Een bewogen jaar Als gevolg van de coronamaatregelen bleven veel mensen thuiswerken. Het aanbod van afval en grondstoffen nam daardoor in 2020 fors toe. Dat was te merken binnen onze bedrijfsvoering, temeer omdat ook diverse medewerkers zelf werden getroffen door Corona. Voor de inzamelroutes en rondom de milieustraten moest de capaciteit worden bijgesteld, om alle inwoners zo goed mogelijk van dienst te zijn. Maar ook binnen de andere afdelingen van Avri is hard gewerkt tijdens deze crisis. Zo zijn onze handhavers door diverse gemeenten regelmatig ingezet voor handhaving op de noodverordening.

Dankzij de betrokkenheid van het Avri-personeel en door intensieve samenwerking met de gemeenten is de impact op de dienstverlening zo klein mogelijk gebleven. Naast de coronapandemie waren er meer factoren, die leidden tot een woelige en intensieve periode. De eerste maanden stonden in het teken van de evaluatie van het nieuwe afvalbeleid. In het voorjaar van 2020 werden we getroffen door een brand in onze overslaghal. In het najaar zorgde het provinciaal besluit tot renteverlaging voor onze stortplaats voor veel maatschappelijke ophef. Gedurende het jaar is de dienstverlening verder ontwikkeld (o.a. PMD inzameling, Avri app) en wordt via pilots gewerkt aan meer maatwerk voor gemeenten en verenigingen. Financieel tekort We realiseerden over 2020 een financieel tekort. Dit wordt mede veroorzaakt door de meerkosten vanwege de vervuiling van aangeboden grondstoffen, afvaltoerisme en meerdere financiële risico’s die zich voordeden. We hebben via de kadernota en begroting actief het gesprek met gemeenteraden gevoerd over de strategische koerswijziging, om toekomstige financiële tekorten te voorkomen. We werken sindsdien gericht aan prijsstabiliteit. We zetten in op schonere grondstoffen door communicatie met inwoners en het verhogen van de ‘grip’ op de keten van circulariteit. Bovendien werken we aan een robuuste en wendbare organisatie.

In 2020 zijn de voorbereidingen getroffen voor een organisatiewijziging, om meer in te kunnen spelen op marktontwikkelingen en de verbinding met inwoners en gemeenten te verbeteren. Beleidsmatige successen 2020 Ondanks de coronacrisis, waardoor er meer aanbod was van restafval, laat 2020 opnieuw weer een forse afname van de aangeboden hoeveelheid restafval per inwoner zien. Het aanbod daalde van gemiddeld 100 kg per inwoner in 2019 naar gemiddeld 82 kg in 2020, een daling van 18%. We verwachten dat de regionale doelstelling van 75 kg in 2021 gehaald kan worden. De Avri-gemeenten lopen daarmee voor op het gemiddelde in Nederland. De focus wordt de komende jaren gelegd op het schoon houden van de grondstofstromen. Als het gaat om het Integraal Beheer van de Openbare Ruimte (IBOR) en handhaving is er reden om met trots terug te kijken. Zowel op het gebied van kwaliteit als op financieel gebied zijn goede resultaten behaald. Voor de vier IBOR-gemeenten zijn nagenoeg alle onderhoudswerkzaamheden uitgevoerd. De overeengekomen kwaliteitsnormen zijn ruimschoots gehaald en voor alle gemeenten zijn we binnen de (bijgestelde) budgetten gebleven. Bovendien zijn in 2020 met alle IBOR-gemeenten de dienstverleningsovereenkomsten en werkbegrotingen 2021 afgerond. Daarmee is een goede basis gelegd voor 2021.

Op naar 2021 Al met al kijken we met gepaste trots terug op een bewogen jaar 2020, waarin – ondanks de omstandigheden – de dienstverlening kon worden voortgezet en wederom goede beleidsresultaten zijn behaald. Ik dank alle inwoners, gemeenten, partners en alle Avri-medewerkers voor hun geweldige inzet voor een schoon en leefbaar Rivierenland. En ik kijk met vertrouwen naar een succesvolle voortzetting van de samenwerking met onze inwoners en gemeenten in 2021. Walter Brouwer Directeur Avri

Pagina 3 van 73

2

BESTUURLIJKE SAMENVATTING

We blikken terug op een bijzonder jaar. Enerzijds vanwege de coronacrisis en de invloed daarvan op de maatschappij en het werk van Avri. Maar ook in financieel opzicht doordat de bodem van de reserves van Avri in 2020 is bereikt. Er waren bijzondere gebeurtenissen, zoals de brand in onze overslaghal en het provinciaal besluit rondom de stortplaats. En dat alles had impact op de organisatie. Dankzij de inzet van ons personeel en samenwerking met inwoners en gemeenten hebben we onze dienstverlening het afgelopen jaar op peil gehouden en daarbij wederom goede beleidsresultaten bereikt. Maar we hebben ook financiële tegenvallers moeten incasseren, waardoor we het jaar met een negatief financieel resultaat hebben moeten afsluiten. In deze bestuurlijke samenvatting gaan we nader in op de belangrijkste gebeurtenissen en resultaten van het afgelopen jaar. We gaan nader in op de gemeentelijke financiële bijdrage die nodig is om het tekort over 2020 te dekken. 2020 zien we als een overgangsjaar. Daarin hebben we een aantal zaken afgehandeld die invloed hebben op onze financiën en risico’s, zoals de stortplaats. Het was ook een jaar dat – misschien wel juist dankzij de coronacrisis – leidde tot grotere maatschappelijke waardering voor de medewerkers die het afval inzamelden en de openbare ruimte onderhielden.

Tegelijkertijd hebben we ontwikkelingen ingezet gericht op het toekomstgericht maken van onze organisatie. Zowel naar binnen als naar buiten toe. Van de regio, voor de regio; maatschappelijk betrokken in de corona crisis Tijdens de coronacrisis werden onze medewerkers in het afvalbeheer, het beheer van de openbare ruimte en handhaving aangemerkt als een van de cruciale beroepsgroepen, die de samenleving draaiend moest houden. We moesten onze werkwijze aanpassen en werkplekken anders inrichten. We hebben de risico’s op besmetting zoveel mogelijk beperkt, maar wel ons primaire proces in stand gehouden. In december hadden we helaas te maken met een virusuitbraak in onze organisatie. Toch hebben we, dankzij de flexibele houding en creativiteit van onze medewerkers, onze cruciale taken goed uitgevoerd. Er was een enorme toename van bezoekers aan de milieustraten. Ook was er een toename van afval en grondstoffen. In goed overleg met de gemeenten is handhaving ingezet op de noodverordening. Daardoor was de inzet op reguliere thema’s uit de jaarplannen fors minder. De openbare ruimte werd intensief gebruikt, doordat veel inwoners thuis zaten en het een mooi voorjaar was. Dit was vooral terug te zien in een toename van het zwerfafval.

Financien; gemeentelijke bijdrage door verbruik van financiële buffers Externe factoren zoals rijksbelasting op vuilverbranding, instortende mondiale grondstofmarkten en beleidseffecten (vervuiling van grondstoffen en afvaltoerisme) zorgen de laatste jaren voor forse financiële schommelingen en een stijgende afvalstoffenheffing in Nederland. In de jaarrekening 2019 heeft Avri een financieel tekort voor 2020 al aangekondigd. De tarieven voor 2020 konden niet op tijd worden bijgesteld op de laatste nadelige ontwikkelingen en actuele risico’s. In de bestuursrapportage 2020 is melding gemaakt van een gemeentelijke bijdrage voor Avri. Sinds zomer 2020 is het tekort verder opgelopen door meerdere risico’s die zich hebben voorgedaan. Zo loopt Avri al meerdere jaren risico’s met betrekking tot de landelijke raamovereenkomst voor verwerking van kunststof verpakkingen. Er zijn landelijk overeenkomsten tussen VNG, het Afvalfonds en verwerkers gesloten over de verwerking en het vergoedingenstelsel. De afwikkeling van de jaren 2017, 2018 en 2019 zorgt voor financiële nadelen in 2020. Daarnaast is de besluitvorming door de provincie Gelderland over de stortplaats van invloed op het financiële resultaat. In voorliggende jaarrekening 2020 bereiken we het punt dat de weerstandscapaciteit van Avri volledig is verbruikt. De weerstandsratio tegen risico’s bedraagt 0.

De weerstandscapaciteit is de afgelopen jaren ingezet om de tarieven afvalstoffenheffing voor de inwoners te verlagen en risico’s die zich voordeden op te vangen. Ondanks de uiterste inzet van de beschikbare weerstandscapaciteit en reserve bedrijfsafval valt Avri - op basis van de bijdrageverordening - terug op de deelnemende gemeenten om het tekort van 2020 te dekken. In onderstaande tabel is het tekort uiteengezet en de gemeentelijke bijdrage voor 2020 weergegeven. Totaal resultaat en dekking Basispakket Bedragen x € 1 mln.

Bedrag

Exploitatietekort bestuursrapportage 2020 (juni 2020) Afwikkeling vergoeding kunststof verpakkingen Kosten stortplaats overige afwijkingen, per saldo Totaal tekort jaarrekening 2020 Avri

1,8 0,8 0,7 -0,3 3,0

Corona kosten Afval (compensatie via gemeentefonds)

0,5

Dekking door Avri

Dekking door gemeenten

1,8

1,2 0,5

Tabel 1: Verklaring jaarresultaat t.o.v. bestuursrapportage 2020

Pagina 4 van 73

In de tabel is het jaarresultaat verklaard ten opzichte van de bestuursrapportage 2020. Het totale tekort in de jaarrekening bedraagt € 3 mln. Bovenop het voorziene tekort uit de bestuursrapportage 2020 komen nadelen met betrekking tot de afwikkeling van de vergoeding over de jaren 2017 en 2018 van het kunststof verpakkingsmateriaal en de stortplaats. De overige afwijkingen bestaan onder andere uit voordelen op de afvalstoffenheffing en de dekking van Coronakosten. De bijdrage in de gerealiseerde coronakosten van het basispakket (totaal € 0,5 mln.) is al afzonderlijk in rekening gebracht bij de gemeenten. Dit heeft te maken met de door het Rijk beschikbaar gestelde, compensatie via het gemeentefonds. Avri kan zelf geen beroep op het gemeentefonds doen. Van het totale tekort over 2020 kan Avri € 1,8 mln. dekken, waardoor voor een bedrag van € 1,2 mln. een beroep op de gemeentelijke bijdrage wordt gedaan. Uitstel overdracht stortplaats De stortplaats in Geldermalsen is afgesloten. Avri had het voornemen deze in 2023 over te dragen aan de provincie. In 2020 besloot de provincie om de rekenrente op het doelvermogen te verlagen, waardoor een probleem van 10 miljoen euro ontstond. De provincie Gelderland en Avri hebben in december een bestuurlijk akkoord gesloten voor uitstel van de overdracht van de stortplaats voor onbepaalde tijd.

Dit akkoord heeft als doel om de financiële korte termijneffecten voor de gemeenten te verminderen. Die waren ontstaan door het verlagen van de rekenrente. In 2031 besluit de provincie, na overleg met de Avri-gemeenten, over het overdrachtsmoment. Door het akkoord ontstaat ruimte om voldoende middelen op te bouwen en jaarlijks in overleg te treden over de ontwikkelingen. Tegelijkertijd nemen de onzekerheden toe en zijn alle risico’s (zowel technisch als financieel) tot het moment van overdracht voor rekening van Avri. Mede dankzij de bestuurlijke en ambtelijke inzet en betrokkenheid bij zowel provincie, gemeenten als Avri is het gelukt om het financiële effect voor 2020 te verkleinen van € 10 mln. naar € 0,7 mln. Door de besluitvorming kon de vordering op de provincie, die in de jaarrekening 2019 was verwerkt worden afgeboekt. Dit bleek het best haalbare financiële effect. Circulariteit; verdere daling aanbod restafval Samen met inwoners en gemeenten zijn wederom grote stappen gezet in het tegengaan van verspilling van kostbare grondstoffen en het werken aan een schoon Rivierenland. Maar de coronacrisis was duidelijk van invloed op de behaalde scheidingsresultaten. Er is over 2020 een duidelijke stijging van aangeboden afval en grondstoffen waarneembaar. Minder inzet op handhaving op de afvalstoffenverordening (ASV) heeft ook geleid tot een toename van de vervuiling.

Voordat er sprake was van de coronacrisis, was de verwachting dat het aanbod restafval in 2020 op 75 kg zou uitkomen. Dat was ook de doelstelling van de regiogemeenten. De 75 kg haalden we niet, maar het is onze inwoners in 2020 wederom gelukt om de hoeveelheid restafval te reduceren. Het aanbod daalde van gemiddeld 100 kg per inwoner in 2019 naar gemiddeld 82 kg in 2020, een daling van 18%. De verwachting is dat de regionale doelstelling van 75 kg in 2021 wel wordt bereikt (zie grafiek 2). De landelijke doelstelling van 100 kg restafval per inwoner is al in 2019 bereikt.

Grafiek 1: Ontwikkeling hoeveelheid restafval per inwoner 2013-2020

Pagina 5 van 73

In onderstaande tabel is de ontwikkeling weergegeven van de hoeveelheid fijn restafval, dat via minicontainer of ondergrondse restafvalcontainer aangeboden wordt. Daarnaast is het scheidingsgedrag als percentage over alle afvalstromen uit het huishoudelijk afval weergegeven. Scheidingsresultaten huishoudens Avri gemeenten

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

kg fijn restafval per inwoner per jaar

205

129

129

121

120

116

90

69

kg grof restafval per inwoner per jaar

11

8

9

9

10

10

10

13

kg restafval totaal per inwoner per jaar

216

137

138

130

130

126

100

82

% scheidingsgedrag *

56%

70%

70%

72%

72%

72%

77%

84%

% scheidingsgedrag in Nederland

51%

52%

53%

55%

57%

58%

60%

n.n.b

* Het percentage huishoudelijk afval dat gescheiden wordt ingezameld en als grondstof wordt hergebruikt

Tabel 2: Scheidingsresultaten huishoudens Leefbaarheid; beheer openbare ruimte; conform of boven de normen en binnen budget We kijken voor de werkzaamheden van beheer openbare ruimte terug op een zeer succesvol verlopen jaar. In 2020 zijn voor alle opdracht gevende gemeenten de opdrachten grotendeels op of boven de overeengekomen kwaliteitsafspraken uitgevoerd (98% van de overeengekomen beeldkwaliteit). Tegelijkertijd zijn de werkzaamheden voor alle gemeenten binnen (bijgesteld) budget uitgevoerd. Door verbetering van rapportages en actieve tussentijdse afstemming over het uitgevoerde werk en hieruit volgende kosten, zijn Avri en gemeenten steeds beter in staat tijdig bij te sturen op de opdracht en begroting. Maar niet alleen terugkijkend zijn grote stappen gezet. Voor begrotingsjaar 2021 was tijdens 2020 al overeenstemming bereikt met alle gemeenten over de DVO afspraken en werkbegroting, waardoor een goede basis is gelegd voor een succesvol vervolg van de samenwerking. Deze goede resultaten zijn gevolg van de steeds betere, constructieve samenwerking die Avri heeft met de gemeenten. Om deze samenwerking te bestendigen organiseert Avri thema bijeenkomsten en is in 2020 al een nieuwe, gezamenlijke overlegvorm met de opdrachtgevers opgestart. Hiermee willen we de verbinding met gemeenten verstevigen en streven we een steeds efficiëntere uitvoering van ons werk na.

Inclusiviteit; iedereen telt mee Avri is er trots op een inclusieve en maatschappelijk verantwoorde organisatie te zijn; een organisatie waar ook mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt een plek hebben en met plezier kunnen werken. Ook dit jaar heeft Avri werkervaringsplaatsen aangeboden als springplank voor mensen uit de kwetsbare groepen naar regulier werk. In 2020 ging het om 4 personen. Ook hebben 55 medewerkers met een WSW indicatie en 16 medewerkers uit de participatiewet aan het positieve resultaat bijgedragen. Communicatie Voor communicatie was het een bijzonder jaar door veel onrust op social media en heel veel belangstelling van de pers. Dit heeft er de aanzet toe gegeven om de communicatie van Avri in de breedste zin van het woord (zowel intern als extern) onder de loep te nemen. Een van de speerpunten voor Avri is verbetering van de communicatie met inwoners. We willen naar een omslag in communicatie: van zender-gedreven naar inleving in de ontvanger en het van buiten naar binnen denken. De beschreven omslag in communicatie denken is ook intern zichtbaar geworden. Er is actiever ingezet op het informeren van medewerkers over ontwikkelingen binnen Avri en hen voorzien van informatie die van belang kan zijn om hun werk te kunnen doen.

De coronacrisis zorgde ervoor dat in 2020 veel communicatieactiviteiten gericht zijn geweest op enerzijds het intern informeren van medewerkers over maatregelen, de impact op het werk en onderling verbinding houden. Anderzijds het informeren van inwoners en stakeholders over afvalinzameling in tijden van corona. Met de lancering van de nieuwe Avri app kunnen we inwoners sneller, gerichter en pro-actiever informeren. De nieuwe app biedt de vertrouwde afvalkalender en de mogelijkheid om meldingen te doen over afval of de openbare ruimte. Daarnaast zijn diverse nieuwe functionaliteiten toegevoegd. Sinds de invoering van het project ‘Omgekeerd inzamelen’ weten de inwoners van Rivierenland Avri steeds beter te vinden. Dit vertaalt zich in aanhoudende drukte bij het klantcontactcentrum van Avri onder meer op het gebied van telefonie, mailverkeer en reacties en vragen op social media.

Pagina 6 van 73

Bedrijfsvoering; kantelen van de koers van de organisatie Inwoners, gemeenten, landelijke overheden en marktpartijen stellen andere eisen aan Avri of hebben andere verwachtingen van Avri. De afgelopen jaren is bijvoorbeeld gebleken dat de begroting van Avri steeds meer onderhevig is aan de werking van de markt. Daarmee zijn de risico’s fors toegenomen. De invoering van het nieuwe afvalbeleid heeft significant bijgedragen aan de reductie van restafval, maar leidt ook tot hogere kosten, door toegenomen vervuiling van grondstoffen en afvaltoerisme. Deze ontwikkelingen en de ervaringen bij het omgekeerd inzamelen doen een ander appèl op de organisatie van Avri. In 2020 zijn we begonnen te werken aan een toekomstgerichte organisatie, die in nauwe verbinding staat met haar omgeving en kan inspelen op veranderende vragen. De inrichting van de organisatie is daarmee een belangrijk element om invulling te kunnen geven aan de nieuwe koers waar scheidslijnen tussen governance en uitvoering bij Afvalbeheer, IBOR en Handhaving steeds meer vervagen. In 2020 heeft het managementteam samen met het bestuur, teamleiders en de ondernemingsraad gewerkt aan een ontwikkelingstraject om de organisatie meer robuust en wendbaar en klaar voor de toekomst te maken.

Een organisatie die bovendien met een open houding en in verbinding met onze medewerkers, bestuur, gemeenten en inwoners leert van ervaringen in de praktijk en zo voortdurend werkt aan verbetering. De organisatieontwikkeling leidt tot een wijziging van zowel de structuur als de sturing van de organisatie. De beoogde ingangsdatum is 1 april 2021. Gedurende het jaar groeide het besef dat hoe we de dingen doen, uitermate belangrijk is in het verkrijgen van draagvlak bij inwoners voor onze opgave en het succesvol realiseren van onze doelstellingen voor Rivierenland. Daarvoor is het van belang dat we een omslag in ons denken en doen gaan maken: dat we oog gaan hebben voor wie we willen zijn in de opgave waar we voor staan, wat we willen uitstralen en hoe anderen Avri graag zien. Zodat inwoners, gemeenten en andere partijen weten wat ze van ons kunnen verwachten. In het laatste kwartaal van 2020 is daarom de ontwikkeling van een nieuw strategisch koersplan 2021 – 2025 en het positioneringstraject van Avri van start gegaan. Deze ontwikkeling gaat door in 2021, gaat deel uitmaken van het hart van de cultuur van Avri, en wordt kenmerkend voor haar communicatie en gedrag zowel intern als in de buitenwereld.

Pagina 7 van 73

JAARVERSLAG PROGRAMMAVERANTWOORDING

Pagina 8 van 73

3

PROGRAMMA BASISPAKKET

AFVALBEHEER

Dit programma gaat over: Het inzamelen en verwerken van huishoudelijke afvalstromen en grondstoffen.

3.1 Inleiding In het programma Basispakket zijn de diensten opgenomen die Avri uitvoert voor de acht regiogemeenten in Rivierenland. Avri geeft hiermee invulling aan de gemeentelijke taak van inzameling en verwerking van huishoudelijke afvalstoffen én aan het Regionale Afvalbeheer Plan. In dit plan zijn de ambities en speerpunten van de acht regiogemeenten op het gebied van afval en grondstoffen vastgelegd. 3.2 Het jaar na de invoering van een nieuw afvalbeleid In 2020 voerden we het vastgestelde basispakket uit, waarbij de uitvoering van nieuw afvalbeleid voor een verschuiving in de dienstverlening heeft gezorgd. Avri legt de focus op de inzameling van meer en schone grondstoffen en werkt met een serviceprikkel op restafval, om inwoners te stimuleren meer grondstoffen en minder restafval aan te bieden. 2020 is het eerste volledige kalenderjaar waarin het nieuwe afvalbeleid werd uitgevoerd. In de eerste maanden werden we geconfronteerd met diverse bijzondere omstandigheden. Allereerst de effecten van het coronavirus en de daarop volgende maatregelen. Deze zijn van grote invloed geweest op de dienstverlening en geven een vertekend beeld van de nieuwe manier van inzamelen en behaalde resultaten over 2020. Zo zien we dat er meer communicatie-inzet nodig was om inwoners tijdens de coronacrisis goed te informeren.

In mei vond een grote brand plaats in de overslaghal, waar het afval en de grondstoffen liggen opgeslagen. De situatie was snel onder controle en medewerkers liepen geen gevaar. Door adequaat handelen kon de impact op de bedrijfsvoering zo klein mogelijk blijven. Er is wel schade aan de overslaghal. Het eigen risico van € 75.000 en de € 25.000 die niet door de verzekering worden gedekt, zijn opgenomen in het resultaat. Coronacrisis In maart werden de eerste maatregelen genomen om het coronavirus te bestrijden vanuit de landelijke richtlijnen. De Rijksoverheid heeft cruciale beroepsgroepen aangewezen die de samenleving draaiende moesten houden. De medewerkers van Afvalbeheer vallen ook onder deze beroepsgroep. We hebben de risico’s op besmetting dus zoveel mogelijk beperkt, maar wel ons primaire proces in stand gehouden. Er is door alle medewerkers hard gewerkt om dit samen voor elkaar te krijgen en daar zijn we trots op. Het kantoorpersoneel is gefaciliteerd om zoveel mogelijk thuis te werken. De coronacrisis die in maart het land stillegde, heeft veel impact op Avri gehad. In 2020 waren veel communicatieactiviteiten gericht op het intern informeren van medewerkers over maatregelen, de impact op het werk en het onderling verbinding houden. Minstens zoveel aandacht was er voor het informeren van inwoners en stakeholders over afvalinzameling in tijden van corona.

Dit laatste kwam eind 2020 onder druk te staan, toen veel medewerkers van de inzameling besmet bleken te zijn. Dit vroeg om veel communicatie-inspanningen om zowel medewerkers als inwoners goed te informeren, zorgen weg te nemen en vragen te beantwoorden. Als gevolg van de coronamaatregelen vonden geen excursies meer plaats op het Avriterrein. Wel werden via de website van Avri gastlessen op scholen en presentaties aan volwassenen verzorgd.

Pagina 9 van 73

De handhaving is van maart tot en met mei door de gemeenten ingezet op de noodverordening. Hierdoor is er minder inzet geweest op het controleren van schone afvalstromen en bijplaatsingen. Het resultaat is dat er in 2020 minder uren zijn besteed aan handhaving op de Afvalstoffenverordening (ASV). Mogelijk heeft het verminderde toezicht ertoe geleid dat de vervuiling is toegenomen. Zo zien we in de rapportages van papier een toename van de vervulling tussen de 5% en 10%. Bij textiel is in 2020 de vervuiling tussen de 15% en 20% hoger dan in 2019. Door de coronacrisis merkten we ook dat onze milieustraten niet berekend zijn op grote drukte. Er was een enorme toename van bezoekers aan de milieustraten en daarmee ook een toename van afval en grondstoffen. In grafiek 2 zijn de aantallen bezoekers in beeld gebracht. Het Dagelijks Bestuur heeft besloten om een extra groendepot te maken (in te huren) in Opheusden. Daarmee werd de milieustraat Tiel ontlast en de service voor inwoners vergroot. Het lukte mede daarom om de milieustraten open te houden en daar zijn we trots op. De financiële gevolgen zijn uitgewerkt in hoofdstuk 3.6.

Grafiek 2: Aantal bezoekers milieustraten Avri Er is een extern onderzoek uitgevoerd naar het functioneren van de vier milieustraten en de knelpunten die zich daar voordoen. In het onderzoeksrapport is ook verkend welke mogelijkheden er zijn om een milieustraat te ontwikkelen richting steeds meer circulariteit. Het rapport wordt begin 2021 aan het bestuur voorgelegd. Circulaire verwerking incontinentiemateriaal en luiers In maart 2020 is besloten om naast de pilot in West Maas en Waal (incontinentiemateriaal en luiers in brengvoorzieningen) een tweede pilot te starten in Neder-Betuwe. De inzameling hier is gericht op huis aan huis inzameling van incontinentiemateriaal. De pilot in West Maas en Waal liep eind 2020 af. In juli besloot het Algemeen Bestuur de pilot in Neder-Betuwe door te zetten tot 1 april 2021 en de inkomstenderving door onttrekking van incontinentie uit restafval door te belasten. Het besluit van ARN om te starten met het verwerken van incontinentiemateriaal is herhaaldelijk uitgesteld. Daarom is besloten de pilot in Neder-Betuwe langer door te laten lopen. ARN heeft laten weten dat wij vanaf het derde kwartaal 2021 waarschijnlijk materiaal kunnen aanleveren voor circulaire verwerking. ARN stelt echter een paar voorwaarden, waaraan voldaan moet zijn voor ze beginnen met circulaire verwerking. Er moet bijvoorbeeld voldoende grondstof zijn voor de installatie.

Aan de gemeenten is gevraagd hun belangstelling voor deelname aan deze circulaire verwerking bekend te maken. Bevoegdheid aanwijzen locaties brengvoorzieningen Avri heeft samen met de gemeentelijke beleidsadviseurs onderzocht bij wie (Avri of gemeente) de bevoegdheid tot het aanwijzen van een brenglocatie het best op zijn plaats is. Deze bevoegdheid was bij Avri neergelegd vanwege de grootschalige plaatsing bij de invoering van het nieuwe afvalbeleid. Ook in 2020 was Avri verantwoordelijk voor het aanwijzen van locaties en het daaraan verbonden bieden van rechtsbescherming (bezwaarschriften en beroepszaken). Er zijn in 2020 19 bezwaarschriften gericht tegen het aanwijzen van locaties behandeld.. Er zijn 21 zaken in beroep bij de Raad van State gevoerd. In 2020 zijn alle lopende beroepszaken afgewikkeld. Slechts een beperkt aantal van 12 bezwaarschriften kon nog niet afgehandeld worden. Dit in afwachting van gemeentelijke besluitvorming over de aankoop van een stuk grond waar een container kan komen. De uitkomst van het onderzoek bij wie de bevoegdheid het best kan liggen, wordt juli 2021 aan het algemeen bestuur voorgelegd.

Pagina 10 van 73

Onderzoek project Omgekeerd inzamelen Het landelijke VANG-programma heeft een grote invloed op gemeenten. Veel gemeenten passen hun afvalbeleid aan om te komen tot minder restafval per inwoner en een hoger percentage afvalscheiding. Om deze transitie te ondersteunen heeft Nedvang bij Avri onderzoek gedaan naar het resultaat van het nieuw afvalbeleid van Avri. Hierbij kwamen de organisatorische, kwalitatieve en kwantitatieve aspecten van omgekeerd inzamelen aan de orde. Het ging daarbij om twee vragen: 1. Op basis van welke stappen kan omgekeerd inzamelen succesvol worden ingevoerd door gemeenten of hun gemeentelijke diensten? 2. Wat zijn de kwalitatieve en kwantitatieve effecten hiervan op de ingezamelde hoeveelheden grondstoffen en restafval? Het onderzoek is afgerond en heeft geleid tot een implementatieplan voor de invoering van omgekeerd inzamelen en een effectanalyse voor de huishoudelijke afvalstromen. Hiermee kunnen gemeenten die omgekeerd gaan inzamelen ondersteund worden. Evaluatie door TwynstraGudde Het AB van Avri heeft het organisatieadviesbureau TwynstraGudde gevraagd de invoering van het nieuwe inzamelbeleid te evalueren. In mei zijn de raden bijgepraat middels een presentatie op de raadsbijeenkomst. Het eindrapport Evaluatie invoering omgekeerd inzamelen is op 10 september 2020 aan het Algemeen Bestuur aangeboden.

Dit onderzoek was met name bedoeld om als bestuur en organisatie te leren van het proces. Dit ten behoeve van toekomstige beleidswijzigingen. In het onderzoek stonden twee onderzoeksvragen centraal: 1. Hoe moeten het bestuur van Avri en de Avri-organisatie de volgende keer een dergelijke beleidswijziging voorbereiden en uitvoeren? 2. Welke verbeteringen kunnen op basis hiervan worden doorgevoerd in de Avri-organisatie? De eerste vraag betrof een evaluatie van het project en de lessen die we daaruit hebben geleerd. De tweede vraag betreft de organisatie die wij nodig hebben om de opgaven aan te kunnen waar Avri de komende jaren voor gesteld staat. De onderzoeksvragen zijn uitgewerkt in onderliggende deelvragen. Deze worden beantwoord in het eindrapport Evaluatie invoering omgekeerd inzamelen. De nadruk van dit evaluatieonderzoek ligt op de periode eind 2015 tot en met eind 2018. Bij de conclusies en aanbevelingen van dat onderzoek wordt kort stilgestaan bij de implementatieperiode vanaf 2019 en de daarbij geleverde prestatie. Effectanalyse omgekeerd inzamelen Onderzoeksbureau Eureco onderzocht de samenstelling en hoeveelheden vóór en na de invoering van omgekeerd inzamelen. Het begon met een 0-meting in oktober 2018, vóór de invoering van omgekeerd inzamelen. Daarna volgden een 1-meting in oktober 2019 en 2-meting in oktober 2020, na de invoering van het nieuwe beleid.

Bij deze onderzoeken is in overleg met Avri onderzoek gedaan naar de volgende afvalstromen; restafval, GFT, papier en karton, PMD, glas en textiel. In deze effectanalyse worden de gegevens uit de samenstellingsonderzoeken vergeleken met de ingezamelde hoeveelheden voor bovenstaande afvalstromen van vóór en na de invoering van omgekeerd inzamelen. Hierbij zijn voor 2018, 2019 en 2020 steeds de hoeveelheden voor het tweede half jaar met elkaar vergeleken, en gecombineerd met de metingen in oktober van het betreffende jaar. Het is belangrijk om hierbij te benadrukken dat de samenstellingsonderzoeken een momentopname zijn. Het blijven steekproeven en zo moeten ze ook worden geïnterpreteerd. Daarnaast is het is lastig om voor 2020 aan te geven wat de corona-effecten zijn geweest op het scheidingsgedrag, omdat de 1-meting kort na de start van het nieuwe beleid plaatsvond en er nog geen duidelijk referentiekader was. Op basis van het onderzoek van Eureco blijkt dat de samenstelling van het restafval in de jaren na de invoering van omgekeerd inzamelen duidelijk is veranderd ten opzichte van de periode vóór de invoering. In grafiek 3 is dit effect gevisualiseerd. Na de invoering van omgekeerd inzamelen zit er aanzienlijk minder scheidbaar afval in het restafval, dan voor de invoering. Het aandeel niet scheidbaar afval neemt dus toe.

Daarbij valt te denken aan niet-herbruikbaar papier en thuiszorgafval. Onderstaande grafiek geeft daar een duidelijk beeld van. Waar in 2018 nog 71% van het restafval bestond uit afval dat gescheiden had kunnen worden, is dat in 2019 nog 55% en in 2020 verder gedaald naar 51%. De invoering van het systeem heeft dus een behoorlijk effect gehad op het scheidingsgedrag van de inwoners van het Avri-gebied.

Pagina 11 van 73

Grafiek 3: Scheidbaar afval in het restafval Kunststof, blik en drankenkartons (PMD) Op 1 maart 2020 was ons contract met de verwerker van PMD afgelopen. We zijn met het Afvalfonds een nieuw contract aangegaan. Het nieuwe model is erop gericht dat we alleen nog een vergoeding krijgen voor inzamelen en overslag en niet meer voor de kosten die de verwerker maakt. Het Afvalfonds maakt nu zelf afspraken met verwerkers. Dat verkleint het risico op fluctuatie van de uiteindelijke vergoeding. De vergoeding is inmiddels vastgesteld en gelijk aan de eerdere vergoeding voor het inzamelen. Wel zien we een toename van vervuiling. Daarmee groeit het risico dat we meer afkeur krijgen. De vervuiling van PMD bedroeg in 2020 tussen de 15% en 20%. Over 2017, 2018 en 2019 en de eerste drie maanden van 2020 moesten we nog steeds afrekenen volgens het oude contract. Pilots met verenigingen In 2019 is de ondersteuning door lokale verenigingen bij de inzameling van oud papier tegen het licht gehouden, in samenspraak met de gemeenten en verenigingen. Uitgangspunt hierbij was het handhaven van de vergoeding en bijbehorende inzet door verenigingen. De uitkomst was, dat de inzameling van papier in 2020 werd voortgezet. Er is ook gekeken naar een alternatief model voor verenigingen die geen inspanning kunnen leveren voor hun vergoeding.

In 2020 zijn de alternatieven door ons uitgewerkt en voorgelegd aan de verenigingen. Voorbeelden zijn het adopteren van een inzamelcontainer of het ondersteunen op de milieustraat. De meest kansrijke pilots gingen eind 2020 van start. 3.3

Communicatie

Omslag in denken en doen Begin 2020 kwam Avri zowel lokaal, regionaal als landelijk wekenlang groot in het nieuws, naar aanleiding van handhaving op afvalinzameling. Het thema was lange tijd een veelbesproken en bekritiseerd onderwerp op social media. Dit was de aanleiding om de communicatie van Avri (zowel intern als extern) onder de loep te nemen. Op basis daarvan is besloten tot een omslag in de communicatie: van zender-gedreven naar inleving in de ontvanger en het ‘van buiten naar binnen-denken’. Het team Communicatie groeit van een productieplaats van communicatiemiddelen uit tot een volwaardige adviesdiscipline. Die wordt aan de voorkant betrokken bij beleid en draagt bij aan het realiseren van doelen. Deze omslag wordt de komende jaren verder ontwikkeld. Een consequentie hiervan is, dat de bezetting en expertise van het team Communicatie versterkt moest worden. Gedurende 2020 groeide het besef dat communicatie alleen niet genoeg is. De manier waarop we de dingen doen, is uitermate belangrijk voor het verkrijgen van draagvlak bij inwoners. En dat draagvlak hebben we hard nodig voor het succesvol realiseren van onze doelstellingen voor Rivierenland. Daarom moeten we een omslag maken in ons denken en doen. We moeten meer oog hebben voor wie we willen zijn in onze opgave, voor wat we willen uitstralen en hoe anderen Avri graag zien.

Inwoners, gemeenten en andere partijen moeten weten wat ze van ons kunnen verwachten. In het laatste kwartaal van 2020 is daarom de ontwikkeling van een nieuw Strategisch koersplan 2021-2025 en het positioneringstraject van Avri van start gegaan. Deze ontwikkeling gaat door in 2021, gaat deel uitmaken van het hart van de cultuur van Avri, en wordt kenmerkend voor haar communicatie en gedrag zowel intern als in de buitenwereld. Interne communicatie De beschreven omslag in communicatie denken is ook intern zichtbaar geworden doordat er actief ingezet is op het informeren van medewerkers over ontwikkelingen binnen Avri en hen voorzien van informatie die van belang kan zijn om hun werk te kunnen doen. Zo is er in 2020 een enorme toename van het aantal en soort nieuwsberichten op intranet, er wordt gebruik gemaakt van Whatsapp om medewerkers snel van urgente informatie te voorzien en leidinggevenden krijgen een actievere rol in de communicatie met hun teams.

Pagina 12 van 73

Nieuwe Avri-app Avri wil inwoners ondersteunen bij het goed scheiden van de grondstoffen. De Avri-app is hierbij een belangrijk middel. Omdat de oude app technisch verouderd was en niet meer voldeed, is de app vernieuwd. De nieuwe app biedt de vertrouwde afvalkalender en de mogelijkheid om bij Avri zaken te melden omtrent afval of de openbare ruimte. Maar er zijn meer functionaliteiten. Zo kunnen inwoners nu ook de afvalwijzer raadplegen, alle containerlocaties in Rivierenland bekijken en locaties van ondergrondse containers bij hen in de buurt opzoeken. Ze kunnen meldingen in de app doen over zaken in de openbare ruimte die om ingrijpen vragen van Avri of de betreffende gemeente. Inwoners kunnen rechtstreeks een e-mail aan Avri sturen. Ook biedt het Avri de mogelijkheid om pushberichten te versturen, bijvoorbeeld bij tijdelijke verandering van een inzamelroute door een storm, of om een enquête in te vullen. Via de app kunnen inwoners een melding over de komende ophaaldag ontvangen, zodat ze weten welke container buiten kan worden gezet. Ook is er in de nieuwe app informatie over Avri te vinden, zoals openingstijden en bereikbaarheid van het kantoor en de milieustraten. Social media Lerend van de social media-aandacht voor Avri begin 2020, is er een aparte functie ingericht voor social media.

Er is onderzoek verricht door de specialist social media en gepresenteerd aan de directeur Avri. De analyses hebben geleid tot de eerste contouren voor beleid over de inzet van social media. hoe en wanneer te reageren en leercyclus. Daarnaast is de inzet van social media om inwoners, pers en andere stakeholders te informeren, meer geactiveerd en toegenomen. Avri in het nieuws In 2020 kwam Avri veelvuldig in het nieuws. De onderwerpen die de meeste aandacht hebben getrokken, lang in het nieuws zijn geweest en negatieve impact op het imago van Avri hadden, zijn de kwestie over handhaving op afvalinzameling en de stortplaats Geldermalsen. Naast persaandacht waren dit veel besproken onderwerpen op social media. Ze leidden ook tot veel raadsvragen. Het rapport evaluatie Omgekeerd inzamelen kreeg ook veel aandacht, maar minder dan de andere twee onderwerpen. Klantcontactcentrum Sinds de invoering van het project Omgekeerd inzamelen weten de inwoners van Rivierenland Avri steeds beter te vinden. Dit vertaalt zich in aanhoudende drukte bij het klantcontactcentrum van Avri. Er komen veel telefoontjes en e-mails met vragen, en vragen en reacties op social media. Om ervoor te zorgen dat het Klantcontactcentrum inwoners zo goed en snel mogelijk van antwoord kan voorzien, bereidt het team Communicatie de informatievoorziening voor.

Die bestaat onder meer uit instructie, vraag en antwoorden en berichtgeving die ook naar inwoners of pers is verstuurd. 3.4

Verklaring financieel resultaat

In financiële zin constateren we dat meerdere voorziene risico’s zich daadwerkelijk en gelijktijdig hebben voorgedaan en nog steeds voordoen. De belangrijkste risico’s betreffen de negatieve gevolgen van de invoering van het beleid op het scheidingsgedrag van inwoners (o.a. vervuiling grondstoffen, afvaltoerisme) en met name dalende prijzen op de grondstoffenmarkt (o.a. papier, kunststof verpakkingen en textiel). De begroting van Avri is de laatste jaren steeds meer onderhevig aan deze niet beïnvloedbare marktontwikkelingen. We zien hierdoor financiële nadelen op de baten afvalstoffenheffing en baten uit ingezamelde grondstoffen. BATEN EN LASTEN PROGRAMMA BASISPAKKET 2020

Baten afvalstoffenheffing Baten verwerking grondstoffen Lasten uitvoering basispakket Totaal resultaat programma basispakket

begroting 2020 23.131.000 4.901.000 -28.033.000 -1.000

berap 2020

jaarrek 2020

verschil voordeel/ jaarrek-berap nadeel

22.400.000 22.637.000 237.000 V 3.894.000 2.962.000 -932.000 N -28.098.000 -28.643.000 -545.000 N -1.804.000 -3.044.000 -1.240.000 N Tabel 3: Resultaat programma Basispakket

3.4.1 Baten afvalstoffenheffing Met ingang van 2014 is de afvalstoffenheffing verdeeld in een basisdeel en een variabel deel. Het basisdeel is voor alle huishoudens van de Avri-gemeenten hetzelfde bedrag. Het variabel deel is afhankelijk van het aantal aanbiedingen restafval. De baten afvalstoffenheffing zijn gebaseerd op de concept financiële verantwoording 2020 van Belasting Samenwerking Rivierenland (BSR). BSR verzorgt de aanslagoplegging, inning en doorbetaling van de afvalstoffenheffing voor Avri. Meer informatie staat in paragraaf 7: Lokale heffingen.

Pagina 13 van 73

Afvalstoffenheffing (€ 237.000 voordeel) Het voordeel op het basisdeel van de afvalstoffenheffing (<1% van het totale opgelegde bedrag) is gevolg van hogere inkomsten dankzij de invordering door BSR. Dit leidt tevens tot hogere inkomsten op oude, nog niet afgesloten heffingsjaren.

Gemiddeld aantal aanbiedingen restafval per huishouden Begroting

Berap

Jaarrekening

Verschil

Verschil

Verschil

(1)

(2)

(3)

1-2

1-3

2-3

30 liter brengvoorz. hoogbouw

33,0

37,4

37,4

4,4

4,4

0,0

30 liter brengvoorz.

31,0

21,1

21,6

-9,9

-9,4

0,5

140 liter mini container

7,2

5,5

5,6

-1,7

-1,6

0,1

240 liter mini container

7,5

7,2

7,2

-0,3

-0,3

0,0

Tabel 4: Gemiddeld aantal aanbiedingen restafval per huishouden

Wie zien dat het aanbiedpatroon nauwelijks is gewijzigd ten opzichte van de laatste prognoses van de bestuursrapportage 2020. Daarmee zet de trend zich voort dat de hoeveelheid aanbiedingen structureel lager is dan de verwachting waar de begroting 2020 (en tarieven 2020) op gebaseerd zijn. Met name het aantal aanbiedingen bij de ondergrondse restafvalcontainer (30 ltr.) blijft beduidend achter bij de begroting. De begroting 2021 is hier intussen op bijgesteld. Daarmee is het financiële risico op gemis aan inkomsten per 2021 verkleind. Nul-aanbieders In 2019 hebben we geconcludeerd dat er na de invoering van het afvalbeleid per 1 juli 2019 een stijging van het aantal nulaanbieders optrad. In vergelijking met de 16% nul-aanbieders in het 2e halfjaar 2019, is het percentage nul-aanbieders met 18% in het 2e halfjaar 2020 licht gestegen. Het gaat dus niet om een tijdelijk effect. Het absolute aantal nul-aanbieders in 2020 betreft ruim 14.000 adressen. Het grootste deel hiervan zijn laagbouw adressen in de bebouwde kom, die voor restafval sinds het nieuwe afvalbeleid gebruik maken van ondergrondse containers. Tot 1 juli 2019 maakten deze adressen voor restafval gebruik van minicontainers. Voor nul-aanbieders zijn verschillende verklaringen. Een beperkt percentage nul-aanbieders is onvermijdelijk, maar het actuele percentage is ongewenst hoog.

In onderstaande tabel wordt per verklaring aangegeven welke financiële effecten van toepassing zijn Verklaring nul-aanbieders Derving Extra kosten voor Avri afvalstoffenheffing Leegstand van woningen

Ja

Bedrijfscontainer Ja gebruiken Restafval bij andere Ja grondstoffen aanbieden Restafval in openbare Ja prullenbakken gooien Restafval meenemen naar Ja elders buiten Avri Restafval brengen naar Nee milieustraten Avri Zeer goed afval scheiden Nee en afval preventie Overige en combinaties Mogelijk van verklaringen

Nee Nee (verschuiving kosten naar bedrijfsafval) Ja Nee (verschuiving kosten naar openbare ruimte) Nee (verschuiving kosten naar buurgemeenten) Nee Nee Mogelijk Tabel 5: Verklaring nul-aanbieders

Pagina 14 van 73

In onderstaande kaart van ons verzorgingsgebied is het aantal nul-aanbieders van geheel 2020 aangegeven. Dit betreft het aandeel nul-aanbieders van het totaal aantal huishoudens in het betreffende postcodegebied. Een groot aandeel is oranje of rood. Hieruit blijkt dat de hoogste concentratie van nul-aanbieders zich bevindt aan de westelijke en zuidelijke grenzen van ons verzorgingsgebied. In 2021 en 2022 zal dit effect naar verwachting verminderen: • Aan de westzijde ervaart men bij afvalbedrijf Waardlanden ook dat de gemeenten Gorinchem en Leerdam meer restafval hebben. Door Waardlanden wordt gewerkt aan nieuw afvalbeleid, met mogelijk toegangscontrole voor het aanbieden van restafval. Naar verwachting wordt er in juni 2021 besloten over het nieuwe afvalbeleid en wordt dit in 2022 ingevoerd. • Aan de zuidzijde heeft Afvalstoffendienst Den Bosch per 2021 het tarief voor restafval verhoogd, omdat zij extra afval kregen van buiten het eigen gebied. Vanaf 2021 zal het hierdoor geen financieel voordeel meer opleveren voor inwoners uit Rivierenland om hun restafval naar Den Bosch te brengen.

Afbeelding 1: Concentratie nul-aanbieders in verzorgingsgebied (wit = zeer weinig huishoudens)

Pagina 15 van 73

3.4.2 Baten verwerking grondstoffen De baten uit ingezamelde en verwerkte grondstoffen namen de afgelopen jaren sterk af. Dit is het gevolg van de ingestorte grondstoffenmarkt. Daarbij is het effect van dalende tarieven groter dan de trend van stijgende aangeboden hoeveelheden grondstoffen uit Rivierenland. In 2020 is er door het coronaeffect een grotere stijging van de tonnages waarneembaar. In onderstaande grafiek 4 is de ontwikkeling van de hoeveelheden grondstoffen over de afgelopen jaren per fractie inzichtelijk gemaakt.

Grafiek 4: Ontwikkeling ingezamelde grondstoffen (ton/jaar) 2015-2020 Uit de grafiek blijkt een stijgende trend voor de grondstoffen, waarbij de GFT fractie (+9%) en PMD fractie (+25%) in verhouding het meest zijn gestegen ten opzichte van 2019. Uitzondering hierop is daling van de hoeveelheid ingezameld papier (-3%), Deze daling als gevolg van de toegenomen digitalisering is in 2020 beperkt gebleven door de toegenomen online bestellingen. In bovenstaande grafiek is ook de ontwikkeling van GFT opgenomen. Deze grondstof levert echter geen inkomsten op, maar kost geld om te verwerken en wordt daarom in financiële zin verantwoord als verwerkingskosten. In tabel 6 zijn de opbrengsten uit de ingezamelde grondstoffen per fractie uiteengezet. De grootste financiële afwijkingen worden onder de tabel nader toegelicht. Baten grondstoffen in €

begroting 2020

Kunststof verpakkingen en drankenkartons Textiel Oud ijzer Papier Overige fracties Totaal

3.455.000 222.000 127.000 911.000 186.000 4.901.000

berap 2020

jaarrek 2020

verschil

%

2.759.000 1.557.000 -1.202.000 -43,6% -9.000 -98.000 -89.000 988,9% 134.000 189.000 55.000 41,0% 799.000 876.000 77.000 9,6% 211.000 438.000 227.000 107,6% 3.894.000 2.962.000 -932.000 -23,9% Tabel 6: Baten uit ingezamelde grondstoffen

Kunststof verpakkingen en drankenkartons Door Avri ingezamelde kunststof verpakkingen en drankenkartons gaan naar onze afvalverwerker om daar verder gesorteerd en daarna vermarkt te worden. Het Afvalfonds biedt ons vervolgens een vergoeding op basis van het tonnage gerealiseerd hergebruik. De verwerker krijgt op basis van datzelfde tonnage van Avri een vergoeding voor het sorteren en vermarkten. Het vaststellen van de vergoeding voor 2017 en 2018 door het Afvalfonds leidt tot een nadeel op de opbrengst kunststof verpakkingen van € 800.000. Hiermee zijn de jaren 2015 t/m 2018 met de gemeenten afgehandeld.

Pagina 16 van 73

Nu de tarieven en hoeveelheden zijn vastgesteld, kunnen we ook afrekenen met de verwerker. Helaas is er een geschil over te betalen sorteer- en vermarkting vergoeding voor kunststof verpakkingsmateriaal en drankenkartons. Deze vergoedingen zijn gekoppeld aan de tonnages gerealiseerd hergebruik drankenkartons, respectievelijk kunststoffen. Die tonnages worden door het Afvalfonds na afloop van elk kalenderjaar definitief vastgesteld. Naar ons oordeel brengt de verwerker ten onrechte de gesorteerde tonnages in rekening, zelfs inclusief residu. Dat resulteert in een te hoog tonnage en dus een te hoge eindafrekening. De verwerker heeft ook het sorteren en vermarkten van pet trays in rekening gebracht. Deze kosten zijn echter ook al door het Afvalfonds aan de verwerker vergoed. De afrekening 2019 tussen Afvalfonds, Avri en onze verwerker heeft nog niet plaatsgevonden. We zien wel een tekort aan begroot tonnage ontstaan, wat een financieel nadeel oplevert van € 400.000. Waarschijnlijk is dit verschil ontstaan door de brand in de sorteerinstallatie in 2019. Onze gemeenten ontvingen recent het bericht van verwerker dat de volledige voorraad van 2019 is gesorteerd. Maar daarmee is nog altijd niet duidelijk wat het resultaat van de sortering en vermarkting is.

Avri heeft ook aan de verwerker gevraagd inzicht te geven over de tonnages die bij de brand verloren zijn gegaan en daardoor niet vermarkt konden worden. In 2020 zijn we overgegaan op een nieuwe vergoedingssystematiek. In de bijgestelde begroting 2020 was hier nog geen rekening mee gehouden. In de oude vergoedingssystematiek wordt afgerekend op basis van het vermarkte tonnage. Vanaf 2020 gebeurt dit op basis van het ingezamelde tonnage. Geschillen over tonnages, sorteren, vermarkten en de vergoeding daarvoor, behoren dan tot het verleden. Textiel De kwaliteit van textiel blijft landelijk teruglopen, doordat textiel steeds vaker ondergronds ingezameld wordt. Dat leidt tot vochttoename in het textiel. Een andere oorzaak is de toename van bijvoorbeeld poetslappen en mindere kwaliteit van textiel uit de winkelketens. Consumenten schaffen kleding vaker goedkoop aan en dragen het steeds korter. Vervuiling ontstaat tot slot doordat inwoners hun restafval in de textielcontainer gooien, om betaling hiervoor te vermijden. De textielmarkt kon in 2020 de grondstoffen niet meer kwijt omdat de grenzen dicht waren. Export was onmogelijk en dat had effect op de tarieven. Voor textiel moest in 2020 betaald worden en hebben we overwogen om de textielcontainers te sluiten. Dit is niet gebeurd.

Het bestuur vond in de afweging dat het maximaal faciliteren aan onze inwoners in deze crisisperiode boven de hogere kosten ging. In onderstaande grafiek is de ontwikkeling van de prijs per ton voor textiel weergegeven. Dat laat goed zien dat de branche zwaar onder druk staat en opbrengsten geminimaliseerd zijn.

Grafiek 5: Tariefontwikkeling textiel vanaf 2009

Pagina 17 van 73

3.4.3 Uitvoeringskosten In tabel 7 zijn de afwijkingen op de uitvoeringskosten ten opzichte van de bestuursrapportage 2020 uiteengezet. De belangrijkste afwijkingen worden na de tabel toegelicht. voordeel/ Mutaties kosten Basispakket t.o.v. nadeel bestuursrapportage 2020 Mutatie Nedvang 968 n Stortplaats 704 n Doorbelasten kosten agv Corona -250 v Overige budgetmutaties -121 v BTW 176 n Totaal 1.477 n Tabel 7: Mutaties kosten basispakket

Nedvang 2017 en 2018 In 2020 hebben de afrekeningen met stichting afvalfonds over de jaren 2017 en 2018 plaatsgevonden. De nadelen worden veroorzaakt doordat de PET-trays kunststof niet-verpakkingen en niet in aanmerking komen voor de vergoeding van St. Afvalfonds en in mindering worden gebracht op de opbrengst. Dit laatste is een gevolg van gemaakte landelijke afspraken tussen de VNG en St. afvalfonds. Dit nadeel was voorzien in de risicoparagraaf en leidt tot een daling van het risicoprofiel. Nedvang 2019 In 2019 was er een brand bij de sorteerders van de kunststof verpakkingen. Hierdoor heeft het sorteerproces aanzienlijke vertraging opgelopen waardoor er tot september 2020 nog voorraad uit 2019 is vermarkt. Uit de voorlopige rapportages die wij van de verwerkers hebben ontvangen blijkt dat er een aanzienlijk tonnage verloren is gegaan. Daarnaast zien we dat als gevolg van het nieuwe beleid de sorteerresultaten en sorteerkosten lager zijn, waardoor het vermarkte tonnage ook lager ligt. Dit is als PM post opgenomen in de risicoparagraaf omdat het nog niet geheel is afgewikkeld. Doorbelaste kosten a.g.v. corona In de bestuursrapportage is er vanuit gegaan dat de kosten a.g.v. de corona-pandemie ten laste kwamen van het resultaat basispakket. Destijds was nog niet bekend dat de gemeenten een bijdrage krijgen van het rijk in de coronakosten.

Avri kan via de gemeenten een beroep doen op deze bijdrage. Deze kosten zijn inmiddels op een aparte factuur aan de gemeenten in rekening gebracht. Overige budgetmutaties Dit betreft het saldo van diverse (kleinere) budgetmutaties binnen het basispakket. Stortplaats De provincie Gelderland en Avri hebben in december 2020 een bestuurlijk akkoord gesloten voor uitstel van de overdracht van de stortplaats van Avri. Mede dankzij de bestuurlijke en ambtelijke inzet en betrokkenheid bij zowel provincie, gemeenten als Avri is het gelukt om het financiële effect voor 2020 te verkleinen, door afboeken van de vordering op de provincie, die in de jaarrekening van 2019 was verwerkt, van € 10 mln. naar € 0,7 mln. Dit bedrag bestaat voor € 664.000 uit de afwaardering van de vordering op de provincie Gelderland die in 2019 is getroffen en voor € 40.000 door het treffen van een voorziening door Avri. De onderbouwing is op pagina 36 en 63 toegelicht.

BTW basispakket t.b.v. regiogemeenten Gemeenten mogen sinds de invoering van het BTW compensatiefonds (BCF) de BTW die zij betalen over de activiteiten van de (wettelijke) afvalinzameling- en verwerking verrekenen met de burger. Avri berekent deze mogelijkheid voor de gemeenten door in het tarief afvalstoffenheffing. Er is een opslag van 13,5% voor compensabele BTW. Dit BTW-deel wordt berekend over de kostengrondslag van het basispakket en leidt rechtstreeks tot baten voor de gemeenten. De BTW wordt jaarlijks met de gemeenten afgerekend op basis van de werkelijke kosten en opbrengsten in de jaarrekening. De voor- en nadelen in voorliggende jaarrekening leiden tot een nadelig BTW-effect voor Avri en daarmee een voordelig effect voor de regiogemeenten van € 176.000. In bijlage 2 zijn de BTW-baten per regiogemeente weergegeven.

Pagina 18 van 73

3.5 Verantwoording baten en lasten De lasten van het programma Basispakket worden gedekt door de baten uit ingezamelde grondstoffen en baten afvalstoffenheffing. De opbouw van deze baten staan in paragraaf 7: Lokale heffingen. In tabel 8 worden de baten en lasten verder gespecificeerd en maken we de stortingen en onttrekkingen uit de reserves inzichtelijk. BATEN EN LASTEN PROGRAMMA BASISPAKKET 2020

begroting 2020

berap 2020

jaarrek 2020

Lasten Lasten uitvoering basispakket BTW basispakket 13,5% tbv regiogemeenten Kwijtscheldingen * Verrekening positief exploitatieresultaat Totaal lasten programma basispakket

25.459.000 2.751.000 1.059.000 0 29.269.000

25.396.000 2.879.000 1.044.000 0 29.319.000

Baten Verwerkingsopbrengsten grondstoffen Inzet voorziening tgv basispakket op begrotingsbasis Baten afvalstoffenheffing (bruto) * Verrekening negatief exploitatieresultaat Totaal baten programma basispakket

4.901.000 63.000 24.190.000 1.000 29.155.000 -114.000 0 -114.000 114.000 0 0

Saldo baten en lasten Gemeentelijke bijdrage Resultaat voor bestemming Onttrekking uit reserves Storting naar reserves Resultaat na bestemming

verschil voordeel/ jaarrek-berap nadeel

jaarrek

26.081.000 3.055.000 996.000 0 30.132.000

685.000 N 176.000 N -48.000 V 0 813.000 N

22.409.000

3.894.000 63.000 23.444.000 1.674.000 29.075.000

2.962.000 63.000 23.633.000 1.824.000 28.482.000

-932.000 N 0 189.000 V 150.000 V -593.000 N

4.913.000

-244.000 130.000 -114.000 114.000 0 0

-1.650.000 1.220.000 -430.000 430.000 0 0

-1.406.000 1.090.000 -316.000 316.000 0 0

2019

2.322.000 898.000 338.000 25.967.000

170.000 20.755.000 0 25.838.000 -129.000 0 -129.000 129.000

Tabel 8: Baten en lasten programma Basispakket

Dekking van het exploitatietekort Het tekort over 2020 (€ 3,0 mln.) wordt grotendeels gedekt door de voorziening Basispakket (€ 1.8 mln.) die voor € 0,4 mln. is gevoed vanuit het programma Bedrijfsafval. Het gevolg van deze onttrekkingen is dat de voorziening van het Basispakket nihil is en de reserve van Bedrijfsafval is teruggebracht tot het minimale risiconiveau. Omdat het tarief afvalstoffenheffing voor 2020 al is vastgesteld kan hieruit geen extra dekking worden gegenereerd. Voor het restant van circa € 1,2 mln. zal een beroep gedaan moeten worden op het weerstandsvermogen bij de deelnemende gemeenten. In onderstaande tabel is de verdeling per gemeente uiteengezet gebaseerd op de vastgestelde Bijdrageverordening Avri. Verdeling gemeentelijke bijdrage per gemeente Inwoners

Buren Culemborg Neder-Betuwe West Betuwe Maasdriel Tiel West Maas Waal Zaltbommel

26.578 28.544 24.039 50.661 24.703 41.995 19.073 28.441

Bijdrage € 132.889 € 142.719 € 120.194 € 253.302 € 123.514 € 209.973 € 95.364 € 142.204

Totaal

244.034

€ 1.220.158

(1-1-2019)

Tabel 9: Verdeling gemeentelijke bijdrage per gemeente

Pagina 19 van 73

0 0

3.6 Verrekening coronakosten Avri Sinds maart 2020 staat Nederland in het teken van het coronavirus. Na de eerste besmettingsgolf in het tweede kwartaal, zijn we in het vierde kwartaal van 2020 in de tweede golf beland. De coronapandemie en de maatregelen hebben ook directe invloed op de dagelijkse gang van zaken. Zo was het noodzakelijk dat de werkwijze werd aangepast. Werkplekken zijn anders ingericht. Mede door de flexibele houding en creativiteit van onze medewerkers heeft de crisis geen of nauwelijks invloed gehad op de kwaliteit van de werkzaamheden. Dit kwam ook door het droge voorjaar. Daardoor was er relatief weinig onkruidgroei en konden medewerkers die normaliter in de plantsoenen werken, ingezet worden op reiniging. De coronakosten komen ten laste van de exploitatie van de gemeenten. Avri kan geen declaratie indienen bij het Rijk of provincie. In het geval van het Basispakket en IBOR betreft dit niet-voorziene meerkosten. Bij Handhaving is de inzet binnen de oorspronkelijke opdracht lager, waardoor de coronakosten niet per definitie ook meerkosten Handhaving voor de gemeenten zijn. Deze coronakosten zijn cijfermatig opgenomen in het programma Pluspakket, maar worden hier toegelicht voor het integrale overzicht van gemaakte coronakosten door Avri.

Om de kosten niet ten laste te brengen van de reserves van Avri en om verrekening van kosten zuiver in de administratie te kunnen volgen, zijn de kosten middels facturen bij de gemeenten in rekening gebracht. Deze facturen kunnen voor de gemeenten dienen als basis voor de declaratie bij Rijk of provincie. Via het gemeentefonds heeft het Rijk gemeenten gecompenseerd voor gemaakte coronakosten. De compensatie van de gemeenten aan Avri zorgt voor een minder nadelig resultaat op de jaarrekening van Avri. Realisatie per deelnemende gemeente REALISATIE CORONAKOSTEN Buren Culemborg Maasdriel Neder-Betuwe Tiel West Betuwe West Maas en Waal Zaltbommel Eindtotaal