Bijlage 3 Gemeentefonds

Gemeentefonds Onderwijshuisvesting versus bouwkosten 2010-2025 Bij de vraagstelling of gemeenten al dan niet voldoende geld voor onderwijshuisvesting krijgen, is het nuttig om te kijken naar de verhouding tussen bouwkosten en de middelen in het gemeentefonds van 2010 tot 2025. In de beantwoording van Kamervragen stelde de minister op 5 februari 2025 dat de middelen in het gemeentefonds niet geoormerkt zijn en dat niet gesteld kan worden dat gemeenten op basis van het gemeentefonds een bepaald bedrag voor onderwijs krijgen. Het eerste antwoord klopt, het tweede niet. Het gemeentefonds is onderverdeeld in verschillende taakvelden, waaronder het cluster onderwijs, dat verder is gesplitst in het subcluster onderwijshuisvesting en subcluster overig onderwijs. Onder overig onderwijs vallen uitgaven zoals leerplicht, schoolbegeleiding, leerlingenvervoer, schoolzwemmen, achterstandenbeleid en volwasseneneducatie. Tot 2015 werden de bedragen voor onderwijshuisvesting en overig onderwijs apart vermeld in de circulaire gemeentefonds. Bij de herijking van het gemeentefonds in 2015 zijn de bedragen gewijzigd en samengevoegd, en bij de laatste herijking in 2023 zijn de bedragen opnieuw aangepast. Deze aanpassingen hebben de transparantie verminderd. Dit zou mogelijk ook de reden kunnen zijn waarom de PO-raad haar rekenprogramma "uitkering-en-lasten-ohv-gemeente" niet meer publiceert.

Was het tot 2015 geen probleem om vast te stellen dat er op het subcluster onderwijshuisvesting sprake was van een onderbesteding - waarmee via de Motie Buma € 256 mln. uit het gemeentefonds werd gehaald - 10 jaar is niet meer duidelijk wat er voor onderwijs inzit. Met behulp van de procentuele verdeling volgens het model van PO-raad kan met het nodige voorbehoud de bijdrage van 2025 vergeleken worden met die van 2010 en de ontwikkeling van het normbedrag VNG voor de bouw van een basisschool. Dan wordt duidelijk dat de bijdrage uit het gemeentefonds achterblijft bij de bouwkostenontwikkeling:    

Normbedragen VNG kosten per m² Bedrag VO Bedrag SBO/SO/VSO/PRO Bedrag Basisonderwijs

+ 213,0% - 22,2% + 84,7% + 60,7%

De berekening staat in de bijlage. Dit overzicht maakt duidelijk dat het gemeentefonds de stijgende bouwkosten niet bijhoudt, waardoor gemeenten de onderwijshuisvesting niet adequaat kunnen uitvoeren. Volgens de minister gaat het om keuzes maken, maar feitelijk lijkt het een kwestie van onvoldoende middelen te zijn. De bedragen met betrekking tot het cluster onderwijs zijn opgenomen in de circulaire gemeentefonds. Het is hierbij relevant op te merken dat een specifieke toedeling naar onderwijshuisvesting en overig onderwijs niet langer beschikbaar is. Het model van de PO-raad biedt hierin enige richting, hoewel daarbij moet worden aangetekend dat de PO-raad de middelen voor achterstandsbeleid ten onrechte toerekent aan onderwijshuisvesting in plaats van aan overig onderwijs.

2010 BVO 10-klassige basisschool

1.360m²

bouwkosten startbedrag (350m²) € bouwkosten elke volgende m2 bvo € Totaal bedrag per m² Totaal bouwbudget Kosten per m²

€ € €

Bedrag per leerling VO Af overig educatie Onderwijshuisvesting gewicht leerling accres Uitkering

€ € €

Kosten per m² Bedrag per leerling Ratio (V)SO Bedrag per leerling (V)SO Af overig educatie Onderwijshuisvesting Af overheveling buitenonderhoud gewicht leerling accres Uitkering Kosten per m² Bedrag per leerling Ratio SBO/PRO Bedrag per leerling SBO/PRO Af overig educatie Onderwijshuisvesting Af overheveling buitenonderhoud gewicht leerling accres Uitkering Kosten per m² Bedrag per leerling Ratio

2025 *) Verschil

789.640,53 € 1.681.505,00 2.878,00 1.351,30 € 1.010m² 1.010m² 1.364.811 € 2.906.780 2.154.452 € 4.588.285 3.374 1.584 € 384,90 -35,66 349,24 0,8 1,457 407,07

€ €

1.584 € 523,43 € 3,03

3.374 407,07 8,29

€ € € € €

315,82 € -6,05 € 309,77 € -44,45 265,32 € 3,46 1,547 1.420,16 €

528,66 -8,25 520,41 520,41 3,46 1,457 2.623,50

€ €

1.584,16 € 1.420,16 € 1,12

3.373,74 2.623,50 1,29

€ € € € €

315,82 € -6,05 € 309,77 € -44,45 265,32 € 1,98 1,547 812,69 €

528,66 -8,25 520,41 520,41 1,98 1,457 1.501,31

1.584,16 € 812,69 € 1,95

3.373,74 1.501,31 2,25

€

€ € €

Uitkering basisonderwijs € 1.006.249.566 € 1.218.844.038 Af overheveling buitenonderhoud € -146.063.802 € 860.185.764 aantal leerlingen BAO 1.534.713 1.353.380 Bedrag per leerling BAO € 560,49 € 900,59 *) meicirculaire 2025

Verschillen na uitname Buma Uitname via accres -0,022

1.360m²

443,44 € -20,50 € 422,94 € 0,8 1,547 523,43 €

€

Accres 2010 na uitname Buma

213,0%

1,525

-22,2%

€

515,99 €

407,07

-21,1%

€ 1.399,96 € 2.623,50

87,4%

€

801,13 € 1.501,31

87,4%

€

552,52 €

63,0%

1,56%

1,525

84,7%

1,56%

84,7%

60,7%

1,525

900,59