Bijlage 2- Samenwerkingsagenda (2021-2023) Rivierenland Klimaatbestendig Eindconcept
Tekst van het document
Jaar 2 Formuleren duurzame regionale aanpak omgevingsvisie (Team + stakeholders). Jaar 3 Bieden van handelingsperspectief voor duurzame regionale aanpak omgevingsvisie (Team + stakeholders).
Toelichting: • We nemen klimaatadaptatie als een integraal onderdeel mee in onze omgevingsvisie en omgevingsplannen. In de omgevingsvisies kan klimaatadaptatie worden afgewogen ten opzichte van andere maatschappelijke thema’s en de lokale en regionale context. • We zorgen dat klimaatadaptatie onderdeel is van een regionaal programma i.p.v. het eigen lokale programma. Hierbij vertalen we regionale opgaven in lokale omgevingsvisies. • We pakken klimaatadaptatie op regionaal niveau planmatig op: we creëren uniforme kaders en uitgangspunten die gebruikt (kunnen) worden door alle overheden in de regio. • We zetten een kennisbank op met goede praktijkvoorbeelden en lessons learned.
51
Deskundigen • Extern bureau t.b.v. organisatie Masterclass
Team • Ambtelijk medewerkers Omgevingsvisie, Ruimtelijke Ordening en klimaatadaptatie
Financiën en monitoring Financiën • P.m. Monitoring • Jaarlijkse inventarisatie en overzicht stand van zaken omgevingsvisies en omgevingsplannen • Delen goede voorbeelden
Leefbare kernen
Speerpunt 2 We beschikken over hitteplannen en -protocollen die we actief uitdragen naar inwoners, zorginstellingen, bedrijven, organisatoren evenementen. Termijn: 2020-2023
Aanleiding
Aanpak
Doelen 2023
Organisatie
Financiën en monitoring
Door klimaatverandering neemt het aantal zomerse en tropische dagen toe. Op deze warme dagen kunnen mensen last krijgen van hittestress. De aanhoudende hitte en hittestress vormen een vergroot risico op gezondheidsproblemen, met name onder ouderen en chronisch zieken. We willen in de regio Rivierenland deze kwetsbare groepen, maar ook andere groepen die tijdens hete dagen extra aandacht vragen, zoals bezoekers van evenementen en horeca, handvatten geven om weerstand te bieden tegen de overlast die door hitte kan worden ervaren. Daarom werken we toe naar een regionaal overkoepelend hitteprotocol, dat we acties uitdragen vaan inwoners, zorginstellingen, bedrijven en organisatoren van evenementen.
Jaar 1 1. Benaderen beleidsmedewerkers sociaal domein en recreatie (Team). 2. Overzicht stand van zaken hitteplannen en protocollen (Team). 3. Inventarisatie doelgroepen (team). 4. Organiseren bijeenkomst/webinar samen met GGD (Team).
Overheden en relevante stakeholders in de regio Rivierenland beschikken over hitteprotocollen en hitteplannen.
Trekker(s) • Gemeente Lingewaard • Gemeente Maasdriel • Gemeente Tiel • GGD Gelderland Zuid
Financiën • Middelen en inzet GGD.
Jaar 2 1. Opstellen regionaal overkoepelend hitteplan – en protocol (Team). 2. Ondersteuning partijen bij lokaal maatwerk (o.a. bij evenementen) (Team). Jaar 3 1. P.m.
Toelichting: • We stellen een regionaal overkoepelend hitteprotocol op, zodat gemeenten alleen lokale accenten hoeven aan te brengen.
Team • Ambtelijk medewerkers sociaal domein • Vertegenwoordigers vanuit de stakeholders (o.a. GGD). Stakeholders • Veiligheidsregio’s • Zorginstellingen • Evenementenbureaus • Horeca en cultuur • Recreatieondernemer Deskundigen • GGD
52
53
Monitoring • Jaarlijkse inventarisatie en overzicht stand van zaken.
Speerpunt 3
Communicatie
We willen klimaatadaptief handelen stimuleren bij inwoners en bedrijven in de regio (participatie). Termijn: 2020-2025
Aanleiding
Aanpak
Doelen 2025
Organisatie
Financiën en monitoring
De ambitie in het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) is dat Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust is ingericht en dat we nu al (vanaf 2020) klimaatadaptief handelen. Klimaatadaptatie is een vraagstuk van iedereen, van individuele inwoner tot ondernemer, van natuurorganisatie tot woningcorporatie, van land- en tuinbouw organisatie tot logistieke partij. We willen als regio Rivierenland klimaatadaptief handelen stimuleren bij inwoners en bedrijven. Dit willen we bereiken door hun bewustzijn van en de kennis rondom het thema klimaatadaptatie te vergroten en door hen perspectieven mee te geven over hoe zij hun steentje bij kunnen dragen.
Jaar 1 1. Opstellen communicatiestrategie (Communicatiebureau + team). 2. Uitvoeren nulmeting (Communicatiebureau). 3. Uitvoeren communicatiestrategie (Communicatiebureau + team).
De bewustwording bij en het handelingsperspectief van overheden, stakeholders, inwoners en bedrijven op het gebied van klimaatadaptatie is vergroot.
Trekker(s) • Gemeente West Betuwe • Gemeente Zaltbommel • Waterschap Rivierenland
Financiën • € 45.000 1e jaar
Jaar 2 1. Uitvoeren communicatiestrategie (Communicatiebureau + team). 2. Effectmeting (Communicatiebureau). Jaar 3 1. Uitvoeren communicatiestrategie (Communicatiebureau + team). Jaar 4 1. Uitvoeren communicatiestrategie (Communicatiebureau + team). 2. Effectmeting (Communicatiebureau).
54
Toelichting: Met hulp van communicatie gaan we de bewustwording, en daarmee handelingsperspectief, vergroten. Dit geldt voor een breed scala aan stakeholders; van overheden tot bedrijven en inwoners. We willen zoveel mogelijk mensen informeren (uitleggen waarom het van belang is om in actie te komen), inspireren (goede voorbeelden laten zien, waardoor men overtuigd raakt van het ‘waarom’) en motiveren en moveren (in beweging laten komen, what’s in it for me?), waardoor we als regio beter voorbereid raken op het veranderende klimaat en de gevolgen die dat met zich meebrengt. Regiobrede deelname aan Operatie Steenbreek.
Team • Ambtelijk medewerkers communicatie en klimaatadaptatie • Vertegenwoordigers communicatiebureau. • Vertegenwoordigers NME. Stakeholders • NME (Natuur en Milieu Educatie) Rivierenland • Stichting Steenbreek Deskundigen • Communicatiebureau • Arnhem klimaatbestendig
55
Monitoring • Nulmeting 2021 • Effectmeting 2023 & 2025. • Monitoring campagne statistieken bij inzet middelen (o.a. zichtbaarheid en bereik).
Speerpunt 4
Leefbare kernen
We hebben groennormen en ontwerpprincipes geformuleerd voor het klimaatadaptief ontwikkelen stedelijk gebied. Termijn: 2020-2023
Aanleiding
Aanpak
Doelen 2023
Organisatie
Financiën en monitoring
We krijgen steeds vaker te maken met extremere weersomstandigheden, het wordt natter, warmer, er zijn langere droge periodes en we ervaren steeds vaker hittestress. We moeten aan de slag om de ambitie van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) om in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust ingericht te zijn, te behalen. Het is van belang om beperkingen van wateroverlast, droogte en hitte mee te nemen als ontwerpuitgangspunt bij de (her)inrichting van onze kernen.
Jaar 1 1. Overzicht stand van zaken (Team). 2. Organiseren van kennis- en inspiratiesessie (Team).
Klimaatadaptief ontwerpen, ontwikkelen en bouwen is het nieuwe normaal.
Trekker(s) • Gemeente Culemborg • Gemeente Tiel • Gemeente Neder-Betuwe • Gemeente Lingewaard • KleurrijkWonen
Financiën • P.m.
Jaar 2 1. Opstellen regionale richtlijnen (Team + stakeholders + deskundigen). Jaar 3 1. Groennormen en ontwerpprincipes opstellen (Team + stakeholders + deskundigen).
Toelichting: Beperking van wateroverlast, droogte en hitte nemen we zo spoedig mogelijk mee als ontwerpuitgangspunt bij de (her)inrichting van onze kernen. Daarbij werken overheden, woningcorporaties en private partijen samen om dorpen en steden te transformeren tot groene, leefbare en klimaatbestendige kernen. We gaan er samen voor zorgen dat zo snel mogelijk alle nieuwe ontwikkelingen klimaatbestendig zijn ingericht en dat bij renovatie, beheer en onderhoud klimaatadaptatie wordt meegenomen. Om het handelingsperspectief te vergroten formuleren we regionaal te gebruiken groennormen en ontwerpprincipes.
Team • Ambtelijk medewerkers ruimtelijke ordening, klimaatadaptatie, water en landschap. • Vertegenwoordigers vanuit de stakeholders. Stakeholders • Klokgroep • Omgevingsdienst Rivierenland/ Regio Arnhem • AVRI • Gebiedscoöperaties • Woningcorporaties Deskundigen • CROW, Platform 31, Natuurinclusief bouwen, VNG en Groene Huisvesters.
56
57
Monitoring • P.m.
Leefbare kernen
Speerpunt 5 We nemen klimaatadaptatiedoelen standaard mee in de prestatieafspraken met de woningcorporaties en contracten met ontwikkelaars. Termijn: 2020-2021
Aanleiding
Aanpak
Doelen 2023
Organisatie
Financiën en monitoring
We krijgen steeds vaker te maken met extremere weersomstandigheden, het wordt natter, warmer, er zijn langere droge periodes en we ervaren steeds vaker hittestress. We moeten aan de slag om de ambitie van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) om in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust ingericht te zijn, te behalen. Het is van belang om beperkingen van wateroverlast, droogte en hitte mee te nemen in prestatieafspraken met woningcorporaties en contracten met ontwikkelaars om te borgen dat ook deze partijen zicht inzetten voor een klimaatbestendige inrichting van regio Rivierenland.
Jaar 1 1. Overzicht stand van zaken (Team). 2. Organiseren van kennis- en inspiratiesessie (Team).
Klimaatadaptief ontwerpen, ontwikkelen en bouwen is het nieuwe normaal en wordt ook door woningcorporaties en ontwikkelaars onderschreven.
Trekker(s) • Gemeente Tiel • Gemeente Maasdriel
Financiën • P.m.
Jaar 2 1. Opstellen regionale richtlijnen voor prestatie afspraken (Team + stakeholders + deskundigen). Jaar 3 1. Verder definiëren regionale richtlijnen voor prestatieafspraken (Team + stakeholders + deskundigen).
Toelichting: Beperking van wateroverlast, droogte en hitte nemen we zo spoedig mogelijk mee als ontwerp uitgangspunt bij de (her)inrichting van onze kernen. Daarbij werken overheden, woningcorporaties en private partijen samen om dorpen en steden te transformeren tot groene, leefbare en klimaat bestendige kernen. We gaan er samen voor zorgen dat zo snel mogelijk alle nieuwe ontwikkelingen klimaatbestendig zijn ingericht en dat bij renovatie, beheer en onderhoud klimaatadaptatie wordt meegenomen.
Team • Ambtelijk medewerkers ruimtelijke ordening, klimaatadaptatie en wonen. • Diverse stakeholders. Stakeholders • Aedes • SWR • KleurrijkWonen • Thius • Woningstichting Maasdriel • Waard wonen • De Kernen • De Woongaard • De goede woning • Bazalt Wonen • Koepel-/Brancheorganisatie ontwikkelaars • Provincie Gelderland Deskundigen • CROW, Platform 31, Natuurinclusief bouwen, VNG en Groene Huisvesters.
58
59
Monitoring • P.m.
Landelijk gebied
Speerpunt 6 We stellen perspectieven en actiepunten op voor de klimaatbestendige inrichting van de land- en tuinbouw voor de langere termijn. Termijn: 2020-2023
Aanleiding
Aanpak
Doelen 2023
Organisatie
Financiën en monitoring
Door klimaatverandering hebben we in Nederland steeds vaker te maken met neerslagextremen, droogte, hitte en verzilting. De klimaatverandering neemt alleen maar toe en gaat sneller dan verwacht, extremen volgen elkaar sneller op en risico’s in de land- en tuinbouw worden steeds groter. Het is nu tijd om de land- en tuinbouw in te richten op een manier die beter bestand is tegen de effecten van klimaatverandering.
Jaar 1 1. Inventarisatie huidige stand van zaken i.r.t. klimaat(adaptatie) en regionale behoeften (Team + stakeholders). 2. Werkateliers, waarin gekomen wordt tot de strategische lijnen (perspectieven) en concrete projecten (actiepunten) (Team + stakeholders). 3. Uitvoeren concrete projecten (Team + stakeholders). 4. Uitwerken concept strategie (Team + stakeholders + deskundigen).
Een strategie voor de lange(re) termijn en een programma met concrete projecten gericht op een klimaat- en toekomstbestendige land- en tuinbouw.
Trekker(s) • Waterschap Rivierenland • Gemeente Zaltbommel • Gemeente West Betuwe
Financiën • P.m.
Jaar 2 1. Opstellen definitieve strategie (Team + stakeholders). 2. Uitvoeren concrete projecten (Team + stakeholders). Jaar 3 1. Uitvoeren strategie (Team + stakeholders). 2. Uitvoeren concrete projecten (Team + stakeholders).
60
Toelichting: We maken op regionaal niveau een verdiepingsslag naar de kwetsbaarheden van de land- en tuinbouw en stellen daartoe een strategie op die perspectief biedt voor de lange(re) termijn. Daarnaast zoeken we in de regio aansluiting bij bestaande projecten en activiteiten en gaan we de komende periode werken aan de onderwerpen: Watersysteem en watergebruik, Teeltonder-steunende voorzieningen, Duurzame gewasbescherming en Natuurinclusieve landbouw.
Team • Ambtelijk medewerkers ruimtelijke ordening, klimaatadaptatie en landschap. • Vertegenwoordigers vanuit de stakeholders. Stakeholders • LTO: ZLTO & LTO-Noord. • NFO Fruit • Tree Center Opheusden • Fruitpact • Greenport Gelderland • Gemeente Arnhem Deskundigen • Aequator groen en ruimte, WUR, Gelders Genootschap, Vereniging Nederlands Cultuurlandschap
61
Monitoring • P.m.
Speerpunt 7
Landelijk gebied
We stellen perspectieven op voor de klimaatbestendige inrichting van de natuur voor de langere termijn. Termijn: 2020-2023
Aanleiding Door klimaatverandering hebben we in Nederland steeds vaker te maken met wateroverlast, droogte, hitte en overstromingen. De klimaatverandering neemt alleen maar toe en gaat sneller dan verwacht, extremen volgen elkaar sneller op en risico’s voor de natuur worden steeds groter. Zo staan leefgebieden van planten en dieren onder druk en wordt de kans op natuurbranden bij langere droogte verder toe. Het is nu tijd om de natuur en het landschap in te richten op een manier die beter bestand is tegen de effecten van klimaatverandering. Aanpak Jaar 1 1. Inventarisatie huidige stand van zaken i.r.t. klimaat(adaptatie) en regionale behoeften (Team + stakeholders). 2. Werkateliers, waarin gekomen wordt tot een kwetsbaarhedenkaart, gebiedsagenda (actiepunten) en perspectieven voor de langere termijn (Team + stakeholders + deskundigen). 62
3. Oppakken en uitvoeren actuele (korte termijn) acties, zoals behoud en terugbrengen autochtone beplanting, de aanleg van waterbergende en waterkwaliteit verbeterende landschapselementen en poelen en het opstellen van bedrijfsnatuurplannen voor agrarische bedrijven (Team + stakeholders). Jaar 2 1. Updaten gebiedsagenda (Team + stakeholders). 2. Lange termijn perspectieven uitwerken tot strategie (Team + stakeholders + deskundigen). 3. Oppakken en uitvoeren actuele acties (Team + stakeholders). 4. Opzetten en uitvoeren “living labs” (Team + stakeholders). Jaar 3 1. Updaten gebiedsagenda (Team + stakeholders). 2. Uitvoeren lange termijn strategie (Team + stakeholders). 3. Oppakken en uitvoeren actuele acties (Team + stakeholders). 4. Actualiseren en uitvoeren “living labs” (Team + stakeholders).
Doelen 2023
Organisatie
Financiën en monitoring
We hebben perspectieven en actiepunten geformuleerd voor de klimaatbestendige inrichting van natuur voor de langere termijn.
Trekker(s) • Waterschap Rivierenland • Gemeente Zaltbommel • Gemeente West Betuwe • Staatsbosbeheer
Financiën • P.m.
Toelichting: We brengen de kwetsbaarheden van de natuur in kaart en maken een gebiedsagenda waarin de kwetsbare gebieden worden aangepakt. We zorgen dat de juiste functie op de juiste plek land en bieden perspectieven voor de klimaatbestendige inrichting en het beheer van de natuur op de langere termijn.
Team • Ambtelijk medewerkers ruimtelijke ordening, klimaatadaptatie en landschap. • Vertegenwoordigers vanuit de stakeholders. Stakeholders • Staatsbosbeheer • Collectief Rivierenland • Stichting Geldersch Landschap & Kasteelen • Stichting Landschapsbeheer Gelderland • Natuur en Milieu Gelderland • Gemeente Arnhem Deskundigen • Aequator groen en ruimte, WUR, Gelders Genootschap, Vereniging Nederlands Cultuurlandschap
63
Monitoring • Jaarlijks actueel houden van de gebiedsagenda.
Vitaal en kwetsbaar
Speerpunt 8 We hebben de klimaatkwetsbaarheden van de vitale en kwetsbare functies in onze regio in beeld en geanalyseerd. Termijn: 2021-2022
Aanleiding
Aanpak
Doelen 2023
Organisatie
Financiën en monitoring
Vitale en kwetsbare functies zijn functies die bij uitval of beschadiging door hitte, wateroverlast of overstroming ernstige schade met zich mee kunnen brengen voor mens, milieu of economie, of functies die noodzakelijk zijn voor snel herstel van een gebied na extreem weer. Om deze vitale en kwetsbare functies beter bestand te maken tegen hitte, wateroverlast en overstromingen, is het zaak om de klimaatkwetsbaarheden in beeld te brengen en te analyseren.
Jaar 1 1. Inventarisatie vitale en kwetsbare functies. Wat zijn het? Wat zijn algemene kwetsbaarheden? Welke kwetsbaarheden zijn van toepassing in regio Rivierenland? Wie is in de regio verantwoordelijk voor de vitale en kwetsbare functies? (Team). 2. Inventarisatie delen + feedback en aanvullingen opvragen (Team + stakeholders + deskundigen). 3. Regionale richtlijnen destilleren uit de inventarisatie (Team + stakeholders).
• W e hebben de klimaatkwetsbaarheden van de vitale en kwetsbare functies in onze regio in beeld en geanalyseerd (voor hitte, wateroverlast en overstromingen). • We hebben inzicht in de risico’s voor klimaatextremen, ook na genomen maatregelen.
Trekker(s) • Gemeente Culemborg • Gemeente Neder-Betuwe
Financiën • P.m.
Team • Burgemeesters • Ambtelijk medewerkers: assetmanagers, interne calamiteitenzorg, hydrologen en wegbeheerders. • Vertegenwoordigers vanuit de stakeholders. Stakeholders • Veiligheidsregio’s • Rijkswaterstaat • Woningcorporaties • GGD • Nutsbedrijven: o.a. Liander en Vitens. • Vertegenwoordigers supermarkten Deskundigen • Kennisinstituten: NKWK/Deltares/WUR
64
65
Monitoring • Parallel aan landelijk spoor wanneer bekend.
Vitaal en kwetsbaar
Speerpunt 9 We hebben stakeholders actief betrokken in onze ambitie en strategie om alle relevante, vitale, kwetsbare functies voldoende te beschermen. Termijn: 2021-2023
Aanleiding
Aanpak
Doelen 2023
Organisatie
Financiën en monitoring
Vitale en kwetsbare functies zijn functies die bij uitval of beschadiging door hitte, wateroverlast of overstroming ernstige schade met zich mee kunnen brengen voor mens, milieu of economie, of functies die noodzakelijk zijn voor snel herstel van een gebied na extreem weer. Om deze vitale en kwetsbare functies beter bestand te maken tegen hitte, wateroverlast en overstromingen, hebben we de klimaatkwetsbaarheden in beeld te gebracht en geanalyseerd. Klimaatadaptatie is een grote maatschappelijke opgave, om de vitale en kwetsbare functies goed te kunnen beschermen is het zaak om stakeholders betrokken en alert te laten zijn op de effecten van klimaatverandering op deze functies.
Jaar 1 1. Stakeholders zijn betrokken bij het in kaart brengen en analyseren van de klimaatkwetsbaarheden van de vitale en kwetsbare functies (Team + stakeholders). 2. Stakeholders zijn betrokken geweest bij het opstellen van of geïnformeerd over de regionale richtlijnen voor het beschermen van vitale en kwetsbare functies (Team + stakeholders). 3. Masterclass bescherming vitale en kwetsbare functies (Team + deskundigen).
• W e hebben de betrokken stakeholders mee in onze ambitie en strategie om alle relevante vitale, kwetsbare functies voldoende te beschermen. • We hebben inzicht in de risico’s voor klimaatextremen, ook na genomen maatregelen, voor deze restrisico’s zijn door stakeholders gezamenlijke protocollen opgesteld. • Alle verantwoordelijke partijen hebben hun vitale, kwetsbare functies optimaal beschermd tegen mogelijke calamiteiten als gevolg van klimaatverandering.
Trekker(s) • Gemeente Culemborg • Gemeente Neder-Betuwe
Financiën • P.m.
Jaar 2 1. Protocollen opstellen voor restrisico’s (stakeholders).
Team • Burgemeesters • Ambtelijk medewerkers: assetmanagers, interne calamiteitenzorg, hydrologen en wegbeheerders. • Vertegenwoordigers vanuit de stakeholders. Stakeholders • Veiligheidsregio’s • Rijkswaterstaat • Woningcorporaties • GGD • Nutsbedrijven: o.a. Liander en Vitens. Deskundigen • Kennisinstituten: NKWK/Deltares/WUR
66
67
Monitoring • Jaarlijks evalueren of functies voldoende beschermd zijn tegen effecten van klimaatverandering.
Door Thomas Klomp
Waterplein Tiel
xxx