Bijlage 1a - Gebiedsanalyse en potentiele oplossingsrichtingen eiland van Alem (1)

Gebiedsanalyse en potentiële oplossingsrichtingen

Eiland van Alem Gebied, opgaven, kaders & kansen Augustus 2023

Inhoudsopgave • 1 Introductie • 2 Gebiedskarakteristiek • 3 Gerelateerde ontwikkelingen • 4 Beleidsopgaven • 5 Wensen uit de omgeving • 6 Potentiële oplossingsrichtingen

1. Introductie

n o c

Introductie Aanleiding

In en om Alem liggen volop kansen voor een integrale en multifunctionele gebiedsontwikkeling die een invulling geeft aan diverse opgaven die er liggen. Gemeente Maasdriel benoemt haar focus in het Masterplan Maas: ontwikkeling van de toeristisch-recreatieve potentie, het versterken van het

Veluwe

rivierenlandschap en de cultuurhistorische elementen zoals Fort Sint Andries en het verbinden van de dorpen Alem en Kerkdriel met de rivier. Dekker heeft al vele jaren circa 100 hectare gronden in eigendom in de uiterwaard aan de noordzijde van Alem. Haar streven is te komen tot een duurzame

oe m / t rie

grondstoffenwinning met maatschappelijke meerwaarden, die verder gaat dan het leveren van klei,

veengebieden Ligging plangebied

Alem ligt in het stapsteengebied Sint Andries vanuit de Natuurverkenning Grote Rivieren, onderlegger natuurgebied op het uitwisselpunt tussen Maas en Waal. De Maasdijken langs de Brabantse en met

ingrepen kunnen hier een belangrijke bijdrage aan leveren. De leefbaarheid in Alem kan verbeteren, door economische impulsen (recreatie en toerisme, natuurinclusieve landbouw) en woningbouw. Alle ingrediënten voor een aanpak langs de lijnen van Integraal Riviermanagement zijn aanwezig.

e igt ru as

Gelderse zijdezuidwestelijke vragen in de toekomst delta om versterking. Goed gerichte waterstandsverlagende

riet-/ mo er

h

voor de Programmatische Aanpak Grote Wateren. Hier ligt een kans voor een groot aaneengesloten verbinding rivierengebied

Gemeente Maasdriel en Dekker nemen het voortouw om een coalitie van partijen, belangen en

Sint Andries

doelen samen te brengen. Het geheel is hier zo veel meer dan de som der delen. Om de kansen te benutten is een inhoudelijk doordacht plan en een verbindend proces nodig. Dit document is een

wa

!

ter

basis hiervoor.

ibiossen utoo o dh ar

zand en grond voor de grote bouwopgave van woningen en dijken in Nederland.

Natuurverkenning grote rivieren, Hotspots 2019. Sint Andries

Biesbosch

als stapsteen tussen Biesbosch en Gelderse Poort

Terrassenma

Zicht op Alem vanaf N322 nabij de sluis van Sint Andries 6

7

Introductie Achtergrond

Er is in de afgelopen jaren aan verschillende plannen gewerkt. In het Regionaal Voorstel Maas 2016 (Deltaprogramma) is het koploperproject Maasoeverpark opgenomen. Hiervoor is een MIRTonderzoek uitgevoerd. Alem bleek hierin vanuit kansen voor waterstandsdaling de grootste potentie te hebben. Dit is uitgewerkt in een MIRT-onderzoek Maasoeverpark. In de uitwerking bleken enerzijds hoge kosten (€ 60 miljoen voor waterstandsdaling plus € 25 miljoen voor natuurontwikkeling) en anderzijds teruglopende opbrengsten (vermeden kosten dijkversterking) tot een onoverbrugbaar gat te leiden. Tegen deze achtergrond is in het BO MIRT najaar 2019 besloten dat er door onvoldoende zicht op kostendekking geen MIRT verkenning wordt gestart, maar dat in het kader van IRM mogelijk een nieuwe scope kan ontstaan of een particulier initiatief tot een doorstart kan leiden. Hierop heeft Dekker de kansen voor een inhoudelijke en financiële verbinding tussen maatschappelijke doelen en grondstofwinning in beeld gebracht. Een slimme inzet van publieke en private kracht en een combinatie van maatregelen en uitvoering van verschillende onderdelen staan hierin centraal. De uitkomst van een eerste berekening van de kosten van een ontwerp dat aansluit bij de scope van het eerder uitgevoerde MIRT-onderzoek voor het Maasoeverpark ligt met circa € 10 – 15 miljoen vele malen lager dan eerder geraamd.

Dit is uiteraard niet de definitieve kostenberekening van een nieuw plan, maar illustreert de haalbaarheid er van. Gemeente Maasdriel geeft met het Masterplan Maas een duidelijke visie op het gebied en heeft de wens om deze te realiseren. Zo ontstaan er nieuwe inzichten over financiële haalbaarheid en integraliteit van de opgave. Waterstandsdaling is daarbij niet het hoofddoel, maar als onderdeel van klimaatadaptatie naast natuur en biodiversiteit, recreatie en toerisme, landschap en cultuurhistorie, duurzame grondstofwinning en leefbaarheid en gebiedseconomie een van de nevengeschikte doelen.

8

Doel Het doel van het dit document is het in beeld brengen van het gebied en de kaders, opgaven, wensen en kansen. Dit vormt het startpunt van de planvorming voor de integrale ontwikkeling van het gebied rond Alem.

Maasoeverpark van fort tot fort

Een landschapspark met samenhang én speelruimte

Regionaal voorstel Maas 2016 Bedijkte Maas

Ravenstein-Lith: ‘De meanderende Maas’ MIRT -verkenning

Gebiedsagenda 30 september 2016

Zomerbed verbreding, weerdverlaging en herstel oude Maas meanders. Natuurontwikkeling, recreatie en landbouw versterken, verbeteren haventoegang Oss.

Waterfront Ravenstein

Maasoeverpark ’s-Hertogenbosch

Regionaal onderzoek Momentum ontwikkelen voor de combinatie van uitbreiding capaciteit spoorbrug en doorlaatbaar maken van spoordam.

‘Een landschapspark met samenhang en speelruimte’ MIRT -onderzoek Maatregelen voor hoogwaterveiligheid (o.a. doorlaatbaar maken van Dam bij Alem), ruimtelijke ontwikkeling (Maasdriel) en mobiliteit (Maasbrug A 2) worden nader onderzocht.

Lob van Gennep: voorstel voor MIRT -onderzoek Retentie

Well: systeemmaatregel dijkring 60 Legenda

HWBP -verkenningen

Retentie of berging

dijkverleggingen en dijkversterkingen

Dijkverlegging Normering

Oeffelt-Vortum: ‘Maasheggen’

Arcen:

MIRT -verkenning

systeemmaatregel dijkring 65

HWBP geprogrammeerd voor 2021

Opheffen flessenhals in Maas door twee openingen in grondlichaam

N 264 (Oeffelt-Gennep) en uiterwaardverlaging. Natuurontwikkeling

Potentie voor rivierverruiming

en fietsverbinding.

(‘veel potentie’ bij 40 cm verlaging)

Maasvallei

KRW-opgave Bedijkte Maas/ Maasvallei

Velden-Venlo:

MIRT-opgave uit Gebiedsagenda’s (infra-structuur, economie)

systeemmaatregel dijkring 68

Baarlo: systeemmaatregel dijkring 70

Venlo: ‘Leven met de Maas’ MIRT -verkenning hotspot 4 en 5 Uitbreiding industriehaven, verplaatsing jachthaven, dijkverlegging (systeemmaatregel) en nevengeul.

Thorn: systeemmaatregel dijkring 79 HWBP -verkenning Dijkversterking en aanleg retentiegebied

Maastricht: ‘Aanpak hoogwaterveiligheid’ MIRT -onderzoek (voortzetten) Nader onderzoek naar hoogwaterveiligheidsmaatregelen en uitwerken fasering, maatregelen verbinden met ruimtelijke kansen en ambities.

Regionaal Voorstel Maas 2016 (Deltaprogramma), Koploperproject Maasoeverpark en MIRT-onderzoek Maasoeverpark. 9

2. Gebiedskarakteristiek

Gebiedskarakteristiek In de topograrische kaarten van 1830 en 1860 zijn de rivieren Maas en Waal in open verbinding met elkaar. Brede grillige geulen meanderen door het landschap. Deze strategische ligging wordt gemarkeerd door de forten Sint Andries en Nieuw Sint Andries nabij Rossum. Op het kaartbeeld van 1860 is te zien dat eerste delen van de uiterwaarden worden ingepolderd (Heerewaarden en Kopsche Polder). In 1910 is de open water verbinding tussen de Waal en de Maas opgeheven. Ook zijn de Maasmeanders ten noorden en westen van Alem afgesneden en wordt een korte vaarroute gecreëerd. In 1950 is te zien dat de Maasmeanders bij Alem zijn gedempt en dat Alem door het tracé van het Lelyprofiel nu tot Gelderland behoort. Als binnendijks eiland in het buitendijkse gebied is het eiland van Alem nu slechts nog ontsloten via de dam van Alem aan de westzijde en een veerverbinding aan de oostzijde. Op het kaartbeeld van 1980 is te zien dat delfstoffenwinning zijn intrede heeft gedaan in het buitendijkse gebied. Zo zijn de Zandmeren, het Gat van Sientje

Topografische kaart 1830, topotijdreis.nl

en zandwinplassen bij Den Bol en de Marensche Waard gegraven. Ook valt op dat er aanzienlijk minder bos in de uiterwaarden te zien is. De aanleg van de provinciale weg N322 doorsnijdt de Alemsche Overwaard waardoor de relatie tussen Rossum en de Maas is afgenomen. Het algemene beeld is dat menselijk ingrijpen een grote rol heeft gespeeld op de huidige verschijningsvorm van het gebied. Met recentere ontwikkelingen (o.a. natuurontwikkeling Buitenpolder Heerewaarden) is echter wel een kentering te zien in de manier waarop naar de uiterwaarden wordt gekeken. Hierin komt er weer meer water voor in de uiterwaarden en is er meer ruimte voor natuur en rivierdynamiek.

12

Topografische kaart 1860, topotijdreis.nl

Topografische kaart 1910, topotijdreis.nl

Topografische kaart 1980 topotijdreis.nl

Topografische kaart 1950, topotijdreis.nl

Topografische kaart 2021 topotijdreis.nl

13

28853 28853

Gebiedskarakteristiek 45613 45613

5389 5389

18696 18696 19004 19004 17809 17809 17732 17732 34392 34392

Zowel op de cultuurhistorische waardenkaart van de provincie

25654 25654 32854 32854 19003 19003 46074 46074

Gelderland als op de gemeentelijke archeologische beleidskaart wordt aangegeven dat er cultuurhistorische en archeologische waarden in het gebied aanwezig zijn.

36515 36515 35513 35513 37744 37744

Met name tussen Rossum en fort Sint Andries bevinden zich

46831 46831 42104 42104

hoge archoelogische waarden (waarde 1). Daarnaast zijn rond

39811 39811

23744 23744

11393 11393 10165 10165

13742 137427709 7709 8747 8747

de kernen en eerdere vindplaatsen ook hogere archeologische waarden (waarde 3) te zien.

42194 42194

18056 18056 17280 17280

6088 13833 6088 13833

In de voormalige stroomgeul (waarde 8) en de Maasuiterwaarden (waarde 6) zijn lagere archeologische waarden.

19772 19772

37022 37022

11394 11394 10162 10162

42192 42192 17244 17244

18947 18947

34087 34087

19762 19762

16980 16980

32383 32383

20800 20800

38589 38589

12945 12945 28125 28125

43134 43134

45030 45030 10163 10163 11391 11391

21723 21723 16215 16215

30132 30132 14068 14068

19621 19621

25502 25502

17686 17686

22199 22199

21997 21997

32922 32922 20088 20088

41540 41540 20322 20322

22561 22561

9784 9784

10543 10543

25763 25763

29808 29808

7480 7480

43606 43606 43637 43637

38350 38350

10540 10540 25241 25241 10535 Cultuurhistorische waardenkaart 10535 Provincie Gelderland 10534 10534

14

19910 19910 10548 10548 40541 40541

10542 10542

38351 38351

Archeologische beleidskaart Maasdriel 38352 38352

10541 10541

10544 10544

12719 12719

Als gevolg van erosie en sedimentatie is de kans op het voorkomen van intacte onverspoelde archeologische resten in grote delen van het plangebied gering. Wel is er een grote kans op het voorkomen van verspoelde archeologische vondsten in verband met de vermoedelijke ligging van Grinnes, een belangrijke Romeinse nederzetting waarvan ook vondsten zijn gedaan in de plas die in het noordwesten aan het plangebied grenst. Twee gebieden zijn buiten de invloedssfeer gebleven van de actieve Maas. De smalle strook langs de dijk (Veerweg) en een gedeelte van de uiterwaarden van de gegraven Maas.

Archeologische verwachtingskaart RAAP 2005 met de deelgebieden: groen: laat-middeleeuwse kronkelwaard blauw: laat-middeleeuwse restgeul van de Maas oranje: intacte prehistorische afzettingen

15

Gebiedskarakteristiek

16

1

4

7

2

5

8

3

6

9

3 6

2 8

4

5 9 7

1

17

Gebiedskarakteristiek Het plangebied is gelegen in de uiterwaarden van het ongestuwde deel van de Maas. Bij een gemiddelde afvoer ligt het waterpeil hier op ca. 1.0 m +NAP. Het peil wordt daarbij beïnvloed door het tij in de Noordzee. Ter plaatse bestaat een beperkte getijdenwerking van ca. 0.1 - 0.5 m peilverschil tussen eb en vloed. Tussen de maaiveldhoogten zijn relatief grote verschillen waar te nemen. Zo is het maaiveld in de uiterwaarden ten noorden van Alem (Marensche waard) beduidend lager gelegen dan de uiterwaarden aan de zuidzijde van Alem (Piekenwaard). In de hoogtekaart zijn duidelijk de voormalige stroomgeulen te zien

1.7 - 4.0 m

ca. 1.0 m 2.1 - 3.2 m

(met name ten noorden van de Van Klingenweg en in de Middelwaard ten zuiden van Alem). Ter hoogte van de hoofdwatergeul ontbreken deze juist. Daaraan is ook de menselijke invloed door de kanalisatie van de Maas af te lezen.

4.4 - 6.0 m

Ook de dijken, zomerkade en perceelsgewijze vergravingen ten 3.1 - 4.3 m

behoeve van klei duidelijk zichtbaar.

18

Algemene Hoogtekaart Nederland, AHN.nl

Zand- en kleisedimenten tekenen de voormalige stroomgeulen af. Nabij de rivier met zandige afzettingen en verder van de rivier af de zware klei in de komgronden. Opvallend hierbij is ook het ontbreken van zandafzettingen in het Maasuiterwaarden rond het nieuwe lelyprofiel.

Bodemkaart PDOK.nl

19

Gebiedskarakteristiek De bestaande situatie is een gegeven. De ontstaansgeschiedenis vertelt ons hoe deze tot stand is gekomen. Hierop borduren we voort met nieuwe ontwikkelingen. In de gebiedskarakteristiek wordt de bestaande situatie ontrafeld in verschillende thema’s.

Rivierbed • Buitendijks gebied van de Maas en de Waal dat hier samenkomt. De sluis bij Sint Andries vormt de fysieke verbinding en uitwisselpunt tussen de rivieren • Alem ligt als binnendijks eiland in het buitendijks gebied van de Maas. Deze bijzondere ligging is ontstaan door de kanalisatie.

20

Landschap • Het gewijzigde tracé van het zomerbed van de Maas is nog duidelijk aan het landschap af te lezen. De nieuwe hoofdwatergeul loopt feitelijk door de voormalige komgrond. Dit is terug te zien in de rationele verkaveling en het ontbrekende microreliëf dat in de overige delen van de uiterwaarden wel aanwezig is.

Water en reliëf • Het uiterwaardengebied is tot stand gekomen door natuurlijke fysische processen als erosie en sedimentatie, maar ook door menselijk toedoen. Zo zijn er kleiputten, zandwinlocaties, kades en maaiveldverlagingen ten behoeve van de doorstroming. Rijkheid van wateren en reliëf is karakteristiek voor de uiterwaarden

Ontsluiting • Ontsluiting in het gebied is overwegend evenwijdig aan de loop van de rivier gelegen. Ook hier is de solitaire ligging van Alem duidelijk te zien. De oversteek met de veer-verbinding is hierin waardevol. • De ligging van de provinciale weg door buitendijks gebied vertroebeld de begrenzing van de uiterwaarden.

21

Gebiedskarakteristiek

Groenstructuur en bebouwing • De groenstructuur en bebouwing in de uiterwaarden kent karakteristieke, maar ook gebiedsvreemde elementen. • Karakteristieke groen-elementen zijn bijvoorbeeld de bakenbomen, heggen ten zuiden van Alem en beplanting langs de waterlijn van kleiputten. Minder passend zijn productiebos langs de toegangsweg naar Alem en de laanbeplanting langs de provinciale weg. • Steenfabrieksterreinen zijn in de uiterwaard wel passend, maar vragen in de huidige verschijningsvorm om goede landschappelijke inpassing. De jachthaven is ook karakteristiek in de uiterwaarden, maar gelegen in de voormalige stroomgeul niet passend. Dit vetroebeld het beeld en de leesbaarheid van de Maasarm als voormalige rivierloop. 22

Verdedigingswerken • Gelegen in het gebied van de Zuiderwaterlinie zijn er in het gebied fort Sint Andries en fort Nieuw Sint Andries gelegen. De forten waren bedoeld om de rivieren Waal en Maas te conrtroleren en werden ook wel ‘Sleutel tot Holland’ genoemd. • Fort Sint Andries is gebouwd door de spanjaarden tijdens hun offensief in de lage landen rond 1598. Na de 80jarige oorlog kwam het fort in onbruik en in 1794 staken de fransen het in brand. • In 1815 werd het oude fort Sint Andries afgebroken en werd het nieuwe fort Sint Andries gebouwd. • Op nieuw fort Sint Andries zijn ook een kazemat en een luchtwachttoren uit de koude oorlog te vinden.

Samenvattend Het landschap rond Alem en Sint Andries hebben een rijke historie. De bijzondere ligging nabij het punt waar Waal en Maas elkaar naderen en de buitendijkse ligging van Alem maken dit gebied uniek. Opvallend is de ‘lege’ invulling van de Marensche Waarden ten opzichte van de rest van het gebied. Het betreft hier een relatief monotone inrichting. De inzichten die deze ruimtelijke analyse hebben gegeven leveren ook verbeterpunten op. Maatregelen die kunnen bijdragen aan het herstel van het karakteristieke rivierenlandschap.

Verbeterpunten voortkomend uit analyse Onderbroken rivierloop Alem is niet meer beleefbaar Beplanting qua type en locatie niet passend Beperkte landschappelijke inpassing / ongepaste ligging jachthaven en sportvelden in vm. stroomgeul Voormalige stroomgeul niet meer zichtbaar Monotone inrichting Voormalige stroomgeul en plas zijn versmolten Voormalige dijktracé is niet meer beleefbaar 23

Gebiedskarakteristiek Alem is nauw verbonden met de omliggende kernen Kerkdriel en Rossum. De kernen Kerkdriel en Rossum hebben voorzieningen waar Alem gebruik van maakt. Alem heeft met name recreatieve voorzieningen en fungeert als uitloopgebied voor de kernen Kerkdriel en Rossum. Voor het voortgezet onderwijs zijn de kernen afhankelijk van Zaltbommel of Den Bosch. De basisschool in Alem is voor de gemeenschap erg waardevol voor de leefbaarheid in het dorp. De kernen worden fysiek met elkaar verbonden door wegen en fiets- en wandelroutes. Deze bereikbaarheid tussen de kernen is dus van belang. Het veer bij Alem vormt ook de verbinding met de Brabantse zijde van de Maas.

Jachthaven de Maas in Alem

De Meidoorn basisschool in Kerkdriel 24

25

3. Gerelateerde ontwikkelingen

Figuur 1: plangebied

Gerelateerde ontwikkelingen Scope

Voor de ontwikkeling van het gebied rond Alem is een globale scope aangegeven waarbinnen de onderzoeksopgave en de uiteindelijke maatregelen plaats gaan vinden. Deze scope ligt nog niet vast, maar kan waar nodig nog worden uitgebreid als maatregelen daarom vragen of juist worden verkleind als deze overlappen met andere plannen. Om zicht te hebben op projecten in de planvormingsfase in de directe nabijheid van het plangebied, worden in dit hoofdstuk deze projecten kort toegelicht. De beknopte beschrijving per project zijn samenvattingen van wat er in de bewuste stukken staat beschreven.

Scope gebiedsontwikkeling Alem

28

De gebiedsontwikkeling Rossum, Dreumel en Alphen is een separaat proces. Onde is de ontwikkeling rond St. Andries. In de gebiedsontwikkeling Alem – Sint Andries ingegaan op de ontwikkelingen rond St. Andries, omdat daar een belangrijke onde

Gerelateerde ontwikkelingen Gebiedsvisie Rossum, Dreumel, Alphen, november 2020 In de visie wordt gewerkt aan 3 ‘vliegwielen’: •

een

pakkend

overkoepeld

verhaal

voor

het

gebied. Hierbij worden 3 mogelijke verhaallijnen voorgesteld: uitwisselpunt Maas-Waal, Romeinen of de Mauritslinie; •

verbeteren van de Maasbeleving door: betere toegankelijkheid van de Maasplassen en een Oostwestgericht netwerk aan pontjes over de Maas;

•

Waal-Maasverbinding en pleisterplaats ‘Over de Maas’.

Belangrijk onderdeel is een fysieke Waal-Maasverbinding. Daarover wordt in de visie het volgende gezegd: •

Een voor grazers en vissen passeerbare ecopassage onder de Van Heemstraweg door. r ele

m a wa

Pak ke nd

Herstel ma as

rd

r nde ea m

v

al ha er

lev ing :n et we rk

va n

N3 22

S

pon cenic tje Ro e ut

s

2

ing ind

a

an dv

n La M se

aa

de

Over de Maas llen en ste

Pl

i Zu Op en

laats Over terp de eis

1

as Ma

aplu par Waal-Maa sv er als b

Ma asb e

t. Andries rt S Fo

en landscha pso n

eling ikk tw

er at rw

lin

ie

l

aa nW

n voor ka arde no ’s Wa De

de Waal, door de huidige bandijk heen.

m

Maken van een open (en doseerbare) verbinding met

Bo

•

Afbeeldingen uit de gebiedsvisie Rossum, Dreumel, Alphen 10

29

Gerelateerde ontwikkelingen

Uiterwaarden Wamel, Dreumel Heerewaarden Meestromende nevengeul Heerewaarden Staatsbosbeheer, provincie Gelderland en Rijkswaterstaat werken samen aan de inrichting van nieuwe natuur in de uiterwaarden van Wamel, Dreumel en Heerewaarden. Dit doen ze in samenspraak met de gemeenten West Maas en Waal en Maasdriel, en Waterschap Rivierenland. HEt voorlopig ontwerp hiervoor bestaat uit: 1.

De aanleg van 5 meestromende nevengeulen (ca. 10 km totale lengte)

2.

De aanleg van ca. 36 ha overstromingsvlaktes

3.

De aanleg van ca. 274 hectare nieuwe natuur aan (144 ha GNN-Natura 2000 en 130 ha NURG)

8

Presentatietekening project Uiterwaarden Alphen, Dreumel, Heerewaarden met daarboven voorstel nevengeul Heerewaarden 30

Gerelateerde ontwikkelingen Visie op recreatie en toerisme Maasdriel De gemeente Maasdriel wil de identiteit en het aanbod van Maasdriel en de Bommelerwaard versterken en ontdekken welk potentieel er op toeristisch en recreatief gebied ligt om Maasdriel een nog aantrekkelijker karakter te geven voor haar bewoners, toeristen en passanten. Om dit te bewerkstelligen wordt gewerkt aan een toeristisch- recreatieve visie met een bijbehorend uitvoeringsprogramma. Met als doel een bijdrage te

Visie op recreatie en toerisme Maasdriel Visierapport 2018-2022

leveren aan de regionale doelstelling van Rivierenland om het bezoek in de toeristisch- recreatieve sector met 5% toe te laten nemen.

Visie op recreatie en toerisme Maasdriel

31

De keuze wie in een mogelijk vervolg de regie voert, is ook bepalend voor het omgevingsparticipatieproces. Wanneer de regie voor het ontwikkelen van windparken en

Gerelateerde ontwikkelingen

zonnevelden bij de initiatiefnemers wordt gelaten, is het in principe ook aan hen om dit verder te organiseren. De gemeenten kunnen desgewenst ondersteunen. Wanneer gekozen wordt voor het

Duurzame polder - Lithse Polder

opstellen van een programma kan het huidige omgevingsparticipatieproces worden vervolgd.

In 2018 besloten de gemeenteraden van Oss en ’s-Hertogenbosch om een nadere verkenning uit te voeren naar de mogelijkheden voor duurzame energieopwekking met zonnevelden en windmolens in de Lithse, Geffense, Rosmalense en Nulandse polder (de Duurzame Polder). In de Duurzame Polder zijn op dit moment twee grote windmoleninitiatieven en meerdere initiatieven om zonnevelden te realiseren.

Afbakening verkenningsgebied Duurzame Polder, Eindrapport Duurzame Polder

32

Figuur 1.1 Afbakening verkenningsgebied Duurzame Polder en gemeentegrens Oss – ’s-Hertogenbosch

Gerelateerde ontwikkelingen

Aanbevelingen Maas in Beeld Buitenpolder Heerewaarden (Staatsbosbeheer) •

Doorgraven dwarsdam

•

Vrij eroderende Maasoever

•

Verlagen oeverdam

•

Onthekken, uitnodigend natuurgebied

Onderzoeksgebied Buitenpolder Heerewaarden, Buitenpolder Heerewaarden (Schutwaard) 33

4. Beleidsopgaven

Beleidsopgaven Beleid en programma’s

Voor het gebied zijn in beleidsstukken en bouwstenen voor beleid (zoals Integraal rivier Management en de Adaptieve Uitvoeringsstrategie Maas) van verschillende overheden en organisaties ideeën en wensen vervat. Dit zijn dankbare aanknopingspunten voor een integrale benadering van de opgave. Op de volgende pagina’s is een ruimtelijke vertaling gemaakt van de opgaven die uit de verschillende beleidsstukken naar voren komen.

Natuur en biodiversiteit • Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW) • Kader Richtlijn Water (KRW) • Omgevingsvisie Gaaf Gelderland / Verordening Ruimte • Natuurverkenning grote wateren

Klimaatadaptie • Deltaprogramma • Integraal Rivier Management • Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) • Uitvoeringsprogramma bomen en bos • Adaptieve uitvoeringsstrategie Maas • Besluit Algemene Regels Ruimtelijke Ordening (BARRO)

Recreatie en toerisme • Masterplan Maas Maasdriel • Visie op recreatie en toerisme Maasdriel

36

Landschap en cultuurhistorie • Masterplan Maas Maasdriel

Duurzame grondstofwinning • Voldoende bouwgrondstoffen als nationaal belang in Nationale Omgevingsvisie (NOVI)

Leefbaarheid en gebiedseconomie • Dorpsplan 2018-2022 - Stichting Dorpsraad Alem

37

Beleidsopgaven

Rijk - Bouwsteen voor beleid: Integraal RivierManagement We hebben in het rivierengebied te maken met veel opgaven. Zoals waterveiligheid, bevaarbaarheid, zoetwaterbeschikbaarheid, waterkwaliteit, natuur en de zorg voor een leefomgeving die aantrekkelijk is om in te wonen, werken en recreëren. Deze opgaven kunnen niet los van elkaar worden gezien en bovendien is er geen ruimte om alles te realiseren. Duidelijk is dat een sectorale aanpak niet langer werkt. Alleen door de rivier weer als één systeem te zien, opgaven samen te brengen en in samenhang te beoordelen en te realiseren vanuit één gezamenlijke visie kunnen we de Maas en Rijn vitaal en aantrekkelijk houden. In dit kader zijn er een 6tal pilotprojecten langs de maas aangewezen. De pilotprojecten leveren op korte termijn noties en lessen die behulpzaam zijn bij de verdere ontwikkeling van de IRM-werkwijze. Hierin wordt uitgewerkt hoe de verschillende overheden en belanghebbenden kunnen samenwerken om de integrale opgaven daadwerkelijk te kunnen realiseren. Alem en Sint Andries is één van de pilotprojecten IRM.

www.bouwplaatsirm.nl, Alem als 1 van de 6 pilotprojecten langs de Maas 38

Beleidsopgaven

Rijk - Besluit Algemene Regels Ruimtelijke Ordening (BARRO) •

Reservering dijkteruglegging bij Alem

•

Deels stroomvoerend rivierbed

•

Deel waterbergend rivierbed

Rivierbed Stroomvoerend deel rivierbed Gebiedsreservering voor lange termijn Maas

Uitsnede BARRO, ruimtelijkeplannen.nl

39

Beleidsopgaven

Rijk - Structuurvisie Infrastructuur en ruimte, Structuurvisie ondergrond en Nationale omgevingsvisie Beschikbaarheid bouwgrondstoffen (zand, grind en klei) voor de woningbouwopgave, civiele sector en dijkversterking.

40

Beleidsopgaven

De Maas is vanaf de stuw bij Lith een vrij afstromende rivier. Evenals de

Rijk - Natuurverkenning grote rivieren Bedijkte Maas een riviersysteem met oeverwallen en kommen. Eind 13e begin 14e eeuw is dit riviertraject bedijkt. Morfologisch wijkt het echter sterk af van de Bedijkte Maas, omdat het door de verbinding met Waal bij Heerewaardenen / Sint Andries ook een deel van de Waalafvoer kreeg te Getijdenmaas Bergse Maas: verwerken. Hierbij werd ook kalkrijk zand aangevoerd, dat in eilanden, • nevengeulen met getijslag; zandplaten en oeverwallen werd afgezet. De bedding vormde een • afwisseling benuttenvan rivierkwel vanuit de Waal bij Heerewaarden grote zandplaten, nevengeulen, ‘middelwaarden’ en stroomde de Maas via de Afgedamde • hoogwatergeulen. realiseren van Oorspronkelijk rivier- en rietmoeras naar het noordwesten om bij met Woudrichem weer in de Merwede uit • Maas laagdynamische stapsteen stroomdalgrasland, zachtte monden. Met de kanalisatie van de Maas is een rechtstreekse verbinen via hardhoutooibos als onder de zwarte ding de Bergse Maas voor met desoorten Amer/Biesbosch tot andere stand gekomen en ooievaar, kwak, visarend en de Voor otter.de afsluiting van de werd de Afgedamde Maas afgesloten. Haringvliet (1970) was er een getijslag van 1,0 tot 1,5m op de rivier. Nu is die 20-30 cm.

Nevengeul

hardhout ooibossen hardhoutooibossen stroomdalgraslanden stroomdalgraslanden

Dit vrij afstromende deel van de Maas met een getijslag is geschikt voor zowel stromende nevengeulen als eenzijdig of niet aangetakte hoogwatergeulen. Kansrijke situaties daarvoor zijn de oude morfologische structuren rond middelwaarden / eilanden, voor zover nog onvergraven. Dimensies van de geul kunnen door reliëfvolgend ontgraven bepaald worden. Rond Heerewaarden kan rivierkwel vanuit de Waal worden benut.

grindvlakten en -platen grindbanken zandstrandjes -duinenoeverwallen en rivierduinen zandstrandjes,enactieve

riviermoerassen riviermoerassen rietmoerassen rietmoerassen slikken slikken en gorzen 0

Actieve oeverwal

9.000

18.000

36.000

54.000

72.000 Meters

Natuurverkenning Rivieren, veerkrachtig ecosysteem voor de grote rivieren, Ministerie van Economische Zaken / RVO / Esri Nederland, AHN

-a0- schaal 1:362.640

kaartnummer 20160906RV

Herstel van natuurlijke oevers kan leiden tot reactivering van het proces van oeverwalvorming, waardoor langs dit traject weer kansen ontstaan voor stroomdal vegetaties.

datum 13-2-2017

Aan deze kaart kunnen geen rechten worden ontleend. Bronnen:

Wageningen Environmental Research (Alterra), juli 2017

Kadaster, CBS, Rijkswaterstaat, Alterra en ESRI Nederland.

0

9.000

18.000

36.000

Uiterwaardvlakte In de benedenloop van de rivier langs de Bergse Maas is aansluitend aan -a0- schaal 1:362.640 kaartnummer 20160906RV datum 13-2-2017 de Biesbosch in rivierkommen ruimte voor de ontwikkeling van rietmoerassen en zachthoutstruweel. Door zomerkadeverlaging, reliëfvolgend ontgraven van de rivier-/getijdenvlakte en de aanleg van getijkreken komen laaggelegen gebieden weer onder invloed van het getij.

hardhout ooibossen hardhoutooibossen stroomdalgraslanden stroomdalgraslanden grindvlakten en -platen grindbanken

Aan deze kaart kunnen geen rechten worden ontleend. Bronnen:

Kadaster, CBS, Rijkswaterstaat, Alterra en ESRI Nederland.

Natuurverkenning Grote Rivieren, RVO.nl 41

Beleidsopgaven

Rijk - Programmatische aanpak grote wateren Ecologische Systeemopgave PAGW-rivieren: •

Realiseer grote eenheden in natuurlijke samenhang (systeembenadering)

•

Realiseer leefgebieden van formaat

•

Realiseer meer natuurlijke rivierdynamiek

•

Agendering knelpunten realisatie doelen biodiversiteit

42

Ecologische systeemopgave grote rivieren, www.deltaprogrammamaas.nl

Beleidsopgaven

Rijk - Hoogwaterbeschermingsprogramma •

Aanpak dijktraject Maas Brabantse zijde (Aa en Maas) voor 2030

•

Aanpak dijktraject Maas Gelderse zijde (Rivierenland) afhankelijk van uitkomst toetsing nieuwe normering

•

Hoogwaterveiligheid

MIRT-onderzoek Maasoeverpark, Eindrapport opgaven en oplossingsrichtingen, 20 februari 2018 43

Beleidsopgaven Rijk - Deltaprogramma

Het nationaal Deltaprogramma beschermt Nederland tegen hoogwater en overstromingen, zorgt voor voldoende zoetwater en draagt bij aan een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting van ons land. Binnen het Deltaprogramma Maas werken de aan de Maas gelegen provincies, waterschappen, gemeenten, Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en Rijkwaterstaat samen aan een Maasgebied dat nu en in de toekomst veilig en aantrekkelijk is, met een sterke economie en ecologie. Een gebied waar we de komende generaties veilig en met veel plezier kunnen wonen, werken en recreëren.

Deltaprogramma 2021

Factsheet rivierverruiming Alem, Deltaprogramma Maas.

44

Beleidsopgaven Rijk - Kaderrichtlijn water •

Waterkwaliteit

•

Maaiveldverlaging

•

Kwelgeulen

Deze maatregelen zijn niet opgenomen in de fase van planuitwerking die nu voor verschillende KRW maatregelen loopt, maar zouden weer in beeld kunnen komen als er andere maatregelen afvallen.

KRW-maatregelen rondom Alem, MIRT-onderzoek Maasoeverpark, 2018

45

Beleidsopgaven Rijk - Watersysteemrapportage Maas

De eerste planperiode voor de KRW (2010-2015) is in inmiddels afgerond. De tweede planperiode (2015-2021) is in volle gang, de derde periode is in voorbereiding (2021-2027). Deze maatregelen zijn broodnodig want de meest recente fact-sheets (www.waterinfo.nl 2019) laten zien dat de kwaliteitsdoelen voor de Maas nog niet gehaald zijn. Vooralsnog ligt de nadruk op het realiseren van de afgesproken kilometers en hectares, maar in 2027 moeten de kwaliteitsdoelen ook gehaald zijn. In het rapport worden aanbevelingen gedaan voor inrichtingsmaatregelen om doelen te halen: •

Ondiep stromend zomerbed (zonder scheepvaart)

•

Structuur onder én boven water: rivierhout

•

Natuurlijker stuwbeheer

KRW-maatregelen rondom Alem, MIRT-onderzoek Maasoeverpark, 2018

46

regelen, waaronder het opheffen van diverse flessenhalzen. Ook binnendijkse maatregelen.

Waterkering houtzagerij Meers 30,8 30,8 Maaswinkel-Mazenhoven II 32,5 36,7 Maaswinkel (Steengoed) 32,8 34,5 Weerdverlaging Urmond (herstel Maaswerken ontwerp) 35,5 38 n vergelijkbaar met die van pakket ‘Ruimtelijke kwaliteit’. Wel is het waterstandsverlagend Dijkteruglegging Oude Urmond: saneren vuilstort 37,1 37,5 asvallei groter als gevolg van enkele binnendijkse maatregelen tussen Cuijk en Oss en een Leut-Meeswijk I 37,4 40 ussen Venlo en Mook. Heppeneert II 50 51,8 Roosteren- De Rug 51 54 Roosteren I 52,3 53,2 e oevers, fronten en dijktrajecten zijn vergelijkbaar met het alternatief ‘Ruimtelijke kwaliteit’.

Heerenlaak II 53 57,4 Contelmo 54,5 55,9 Schroevendaalse plas, Maasterp en Dilkensplas 56 57,5 Oeververlaging Laak - Stevensweert 58,2 61,6 Adaptieve uitvoeringsstrategie Maas: Rivierverruiming Alem Adaptieve uitvoeringsstrategie Maas: Rivierverruiming Alem Walborgh (ruïne) 59,8 59,9 Oeververlaging Molensteen Te Neden 62,5 65 opgenomen in Alternatief 1: referentie plus opgenomen in Alternatief 3: Ruimtelijke kwaliteit Oeververlaging Wessem (verleggen monding Grote Hegge) 64,9 66,8 e kosten (miljoen €) Gespaarde bijzondere Gespaarde bijzondere oevers- en fronten Dijkteruglegging Alem Weerdverlaging langs Maas Verlaging geleidedam A2 66 67,5 dijktrajecten Bedijkte Maas Maasvallei Oeververlaging Maasbracht-Molengreend 66,5 67,6 Hoogwatergeul / nevengeul dam van Alem 85% 5, namelijk: Vissersweert, Stevensweert, Oeververlaging De Slaag 67,8 68 bedrijventerrein Willem-Alexander, Asselt, LKW 2e fase: LKW-zuid en noord (VKS) 68 84 Steilrand Hengeland en Elskamp Verlaging Dam Lateraalkanaal 79,5 84 Verlaging dam Oolderplas en opening Oolderhuuske 75,9 76 Groene rivier Noorderplas 79,4 81,8 e en waterstandseffect (inclusief 14 uitgevoerde HWBP-projecten): Maatregelen in dit pakket: Verruiming doorgang N280- West 79,4 81,8 Verruiming doorgang N280 Oost 79,45 79,5 Verlaging kade Buggenum 84,6 85,8 Naam maatregel KM van KM tot Max cm mhw Weerdverlaging Asseltse Plassen 84,6 86,8 winst 1

Weerdverlaging wieler, oude Maasarm Rijkel en oververlaging Rijkel 86,9 89,1 Maasvallei Rijkselse Bemden 90 92,5 Weerdbeemden 91,2 93 Waterkering Geulle aan de Maas 24 26 -13 Oeververlaging en weerdverlaging Beesel 92 97,5 2 40 51 -5 Retentie Nattenhoven-Roosteren (dijkring 84) Weerdverlaging Kessel-Baarlo resp Reuver-Belfeld 95 100 Retentie Ohé Stevensweert (dijkring 81) 57 61 -1 Weerdverlaging Baarlo -Hout Blerick 100,5 105,1 Weerdverlaging Tegelen 102,7 105,3 Aanpassen Waterkering Thorn-Wessem (MIRT 2016) 64 67 -4 Hoogwatergeul Voort-Lomm (marktvariant C2 2018) 113,3 117,2 Dijkteruglegging Hout-Blerick 102,5 105 -3 Hoogwatergeul Arcen (VKS) 121,2 123,7 Groene rivier Well (realisatie vanuit Maaspark Well) 130,5 134,5 Dijkteruglegging Arcen 121,3 122,5 -3 Hoogwatergeul Afferden (VKS) 145,3 151,3 Dijkteruglegging en eilanddijkring Well 131,5 137 -15 Aanstroomgeul Haven Heijen (VKS) 151,8 153,3 Oeffeltse geul variant 2018 (additioneel op koploper, alleen geul) 152,2 159,8 Verlegging dijkring Wanssum-west Geysteren (dijkring 61) 133 135 -6 Hoogwatergeul Maaskemp 154,5 156,5 Ruimte voor de Maas bij Oeffelt 153,6 155,2 -20 Waterfront Mook met kleine hoogwatergeul (VKS) 159 164,3 Middelwaard Katwijk 163,9 165 Lob van Gennep - Herinrichting dijkring 54 tov huidige situatie 156,3 158,2 -10 Bedijkte Maas 140 140 -1 Bergen-Aijen 2 3 Weerdverlagingen traject 7 (IVM) 165 199 Nevengeul

Heumen (DPR) 166 169 118 118 -1 Dijkteruglegging Lottum - punt dijkring 66 2 3 Weerdverlagingen pakket 1 (DPR) 166 179 Maatregelen in dit pakket: 68-2 (Noord) Maatregelen in dit pakket: Dijkteruglegging Venlo-Velden 113 116 -2 Retentie Kraaijenbergse plassen (IVM) 170 174 Geul tegenover Grave (DPR) 173 175 Bedijkte Maas Naam maatregel KM van KM tot Max cm mhw Naam maatregel KM KM Retentie Keent binnendijks (IVM) 176 van 178 tot Veerweg Alphen 201 203 -2 winst 1 Weerdverlagingen pakket 2 (DPR) 183 190 model, resterendeRivierverruiming systeemwerkingsmaatregelen en lopende MIRT-projecten. Alem 208 223 -15 Weerdverlaging traject 8 (IVM) 184 223 Maasvallei Maasvallei Weerdverlagingen pakket 3 (DPR) 192 200 Meanderende Maas aan (Ravenstein-Lith) 183 210 -20 Waterkering Geulle de Maas 24 26 -13 Waterkering Geullepakket aan de4Maas 24 26 Weerdverlagingen (DPR) incl. Crevecoeur 219 225 Alternatief 1: referentie plus, Uitvoeringsstrategie Maas sept. 2019 Alternatief 3: Ruimtelijke kwaliteit, Uitvoeringsstrategie Maas sept.

2019 Dijkverlegging Bokhoven (IVM) (dijkring 84) 2 223 227,5 40 51 -5 40 51 Retentiet/m Nattenhoven-Roosteren 84) 2 Retentie Nattenhoven-Roosteren raject `s-Hertogenbosch Gennep als gevolg (dijkring van maatregelen Lob van Gennep en 1 De exacte waterstandseffecten van de maatregelen in de referentie plus zijn voor de maatregelen die opgenomen zijn in het HOB-model nog aan wijzigingen Weerdverlagingen pakket 5 (DPR) 225 247 vanwege nieuwe die81) in diverse projecten zijn opgedaan. De waterstandseffecten in deze tabel evolg is vooral hetonderhevig behoudOhé vanStevensweert afvoer eninzichten bergingscapaciteit. Retentie (dijkring 57 61 komen overeen -1 met de effecten die in Retentie Ohé Stevensweert (dijkring 81) 57 61

Beleidsopgaven

Rijk - Bouwsteen voor beleid: Adaptieve Uitvoeringsstrategie Maas

Referentie plus

het kader van het HOB-model zijn bepaald.

2

Aanpassen Waterkering Thorn-Wessem (MIRT 2016)

Voor betreffende systeemherstelmaatregelen is nog geen lokaal bestuurlijk draagvlak.

64

67

-4

Aanpassen Waterkering Thorn-Wessem (MIRT 2016)

-28 -25 -9 -39 -41 -86 -25 -42 -19 -20 -17 -1 -32 -2 -15 -15 -41 -7 -2 -9 -17 -29 -1 -3 -3 -1 -1 -1 -2 -3 -8 -15 -14 -6 -5 -6 -15 -10 -3 -4 -8 -9 -6 -5 -1 -7 -4 -2 Max -7 cm mhw 1 winst -3 -6 -10 -13 -6 -5-11 -7 47 -1

64 67 -4 Adaptieve Uitvoeringsstrategie Maas 2020-2050

25

Beleidsopgaven

Provinciaal - Omgevingsvisie Gaaf Gelderland / Verordening Ruimte •

Duurzaam, verbonden en economisch krachtig

•

Beschermen en het versterken van het natuurnetwerk

•

Vergroten biodiversiteit

Natuurbeheerplan Gelderland, https://geoportaal.gelderland.nl/

48

Omgevingsverordening natuur, ruimtelijkeplannen.nl

Beleidsopgaven

Provinciaal - Panorama Gelderse Rivieren - 2022 Toekomstbestendig, robuust en schoon riviersysteem:

gidsprincipe 3: ontwikkel rivieren als landschapspark

•

samenspel dijkversterking & rivierverruiming (HWBP en IRM)

•

rivierverruiming door herstel oude meanders (Meanderende Maas,

•

duurzaam watersysteem door aanpak bodemerosie

•

verbeteren waterkwaliteit (o.a. KRW)

Netwerk natuur en scheepvaart •

natuuropgaven koppelen aan oude Maasmeanders

•

doorontwikkeling noordoever Maas als natuurlint

•

stapsteen natuur Maas-Waal bij Sint Andries

•

mix natuur en natuurinclusieve landbouw

•

duurzame scheepvaart, aanpak bodemerosie, passeerbare

•

bruggen/stuwen/sluizen

gidsprincipe 4: ontwikkel met kwaliteit en eigenheid

Over de Maas, mogelijk Alem) gidsprincipe 2: ontwikkel rivieren als natuuren scheepvaartnetwerk

gidsprincipe 1: ontwikkel een toekomstbestendig, robuust en schoon riviersysteem

Landschapspark •

landschapspark voor dorpen Land van Maas en Waal en stedenrij Den Bosch-Oss-Nijmegen

•

behoud

en

ontwikkeling

waardevolle

dorpsfronten

en

dijkbebouwing •

behoud en versterking cultuurhistorische identiteit oude meanders en Lelyprofiel (o.a. bakenbomen), militair verleden

lagenbenadering als basis voor het panorama

Gidsprincipes. Lagenbenadering als basis voor het panorama.

Samenvatting Twee machtige Europese rivieren stromen door Gelderland: de Maas en de Rijn. De Rijn heeft daarnaast zijn vertakkingen Waal, Nederrijn-Lek en IJssel. De rivieren bepalen voor een belangrijk deel onze Gelderse identiteit; waar we wonen, werken en recreëren. De helft van de Gelderlanders woont binnen 5 kilometer van een rivier. Onze rivieren zijn onmisbare schakels in ons natuurnetwerk en belangrijke transportcorridors voor onze economie. Komende decennia zijn verdere aanpassingen aan de rivieren nodig om de gevolgen van klimaatverandering tegen te gaan. Niet alleen in49 Gelderland, maar ook in de rest van Nederland. Veel partijen werken

P D t

c I v p a w o o

a r t

H g v l s v k

a

Beleidsopgaven

Provinciaal - Uitvoeringsprogramma bomen en bos (2020) •

Verbeteren vitaliteit van bestaande bossen;

•

Aanplant van nieuwe bomen en bos (ca. 1.700ha bos en 1 miljoen bomen)

Vitaal en divers bos

Uitvoeringsprogramma Bomen en Bos 15 december 2020

Vitaal en divers bos, provincie Gelderland, 15 december 2020 50

Beleidsopgaven

Gemeentelijk - Masterplan Maas (gemeente Maasdriel) •

Benutten van de kwaliteiten die de ligging aan de Maas biedt

•

Vergroten van de toeristisch-recreatieve potenties

•

Versterken karakteristieke open en kleinschalige rivierenlandschap

•

Versterken

en

onderling

verbinden

van

cultuurhistorische elementen •

Verbinden van de dorpen Alem en Kerkdriel met de rivier

•

Ontwikkelen

van

de

toeristisch

recreatieve

trekpleisters Zandmeren, den Bol, Alem en Fort Sint Andries

Ma(a)sterplan Maas, gemeente Maasdriel, juni 2020

51

Beleidsopgaven

Gemeentelijk - Visie zon en wind Maasdriel Om gevolg te geven aan de regionale energiestrategie (RES) op

De spelregels voor zonnepanelen op water worden als volgt beschreven in de Visie:

gemeentelijk niveau heeft gemeente Maasdriel de Visie zon en

•

geschikt in verband met Natura 2000 of vanwege de recreatieve betekenis, zoals de Zandmeren;

Wind opgesteld. Deze visie is geschreven voor de periode tot 2030. Het doel van de Visie zon en wind Maasdriel is tweeledig: 1. De Visie dient als afwegingskader voor nieuwe initiatieven van zon en wind binnen de gemeente Maasdriel vanuit een ruimtelijk

er zijn beperkte opties voor drijvende zonnepanelen op de plassen in de uiterwaarden. Niet alle plassen zijn hiervoor

•

de drijvende panelen mogen in totaal niet meer dan 10% van de plas beslaan;

•

de panelen blijven laag, zodat recreanten vrij uitzicht over de plassen hebben;

•

houd rekening met de aquatische ecologie en watervogels door bijvoorbeeld eilanden of kunstmatige onderwaterstructuren toe te voegen.

en maatschappelijk perspectief; 2. De Visie levert input aan de RES Rivierenland. Na een uitgebreide ruimtelijke en een technische analyse zijn kansen en spelregels opgesteld voor initiatieven. Dit heeft geresulteerd in de kansenkaart die hiernaast te zien is.

Rondom Alem is er beperkt ruimte voor zon en wind door de ligging naast rivier en in uiterwaarden. Tot 2030 is groene energie door windturbines en zonnepanelen niet snel mogelijk, tenzij door zonnepanelen op water.

Kansenkaart Gemeente Maasdriel 52

Beleidsopgaven

Gemeentelijk - Bestemmingsplan Buitengebied 2016 Gasleiding

Bestemmingsplan buitengebied gemeente Maasdriel, 2016 53

Beleidsopgaven Dorpsplan Alem Speerpunten •

Voldoende woningen voor iedere doelgroep.

•

De basisvoorzieningen aanwezig

•

Een levendig verenigingsleven.

•

Veilig, sociaal, schoon en groen dorp.

•

Behouden van het culturele erfgoed.

•

Duurzaamheid.

•

Deltaplan Bedijkte Maas/ Project Maasoeverpark.

Dorpsplan 2018-2022

Specifiek: Nieuwe zwemlocatie aan de Maas(arm) Klompenpaden en bebording Bereikbaarheid, verkeersveiligheid en OV Tegengaan van zwerfvuil Energieopwekking met oog op gasloze toekomst Leefbaarheid mag niet lijden onder de uitvoering van de plannen rond de Maas

Dorpsplan Alem. 2018-2022 54

55

Beleidsopgaven Concrete ontwikkelopgaven per thema

De verschillende ontwikkelopgaven die voortkomen uit de hiervoor behandelde beleidsstukken en specifiek zijn voor het gebied rondom Alem, zijn hieronder nog eens per thema samengevat.

Natuur en biodiversiteit • Uitvoering aanbevelingen uit evaluatie Maas in Beeld Buitenpolder Heerewaarden • Doelen KRW (maaiveldverlaging, kwelgeulen) • Aaneengesloten natuurgebied met laagdynamische riviernatuur rondom St. Andries als uitwisselingspunt Maas en Waal • Natuurinclusieve landbouw • Realiseer grote eenheden in natuurlijke samenhang • Realiseer meer natuurlijke rivierdynamiek • Realiseer nevengeulen met getijslag • Benut rivierkwel vanuit de Waal bij Heerewaarden • Realiseer rivier- en rietmoeras • Realiseer zacht- en hardhoutooibos voor soorten als onder andere de zwarte ooievaar, kwak, visarend en de otter.

Recreatie en toerisme • Extensief recreatief medegebruik / sport • Wandel-, fiets- en vaarmogelijkheden, zwemstrandje, visplekken, klompenpaden • Economische dragers (b&b, horeca, leisure) • Schakel in breder toeristisch recreatief netwerk • Verbinding met Kerkdriel/Den Bol, Sint Andries 56

Klimaatadaptie • Verbetering Hoogwaterveiligheid • Meer Bos en bomen • Toekomstbestendige dijken conform nieuwe normen • Continuïteit scheepvaart/zoetwaterbeschikbaarheid/ voldoende water in hoofdgeul • Duurzame energieopwekking

Landschap en cultuurhistorie • Zichtbaar en beleefbaar maken water • Zichtbaar maken oude Maaslopen • Versterken forten St. Andries, Zuiderwaterlinie • Herstel oude Maasmeanders

Duurzame grondstofwinning • Voldoende bouwgrondstoffen voor woning- en dijkenbouw en civiele sector

Leefbaarheid en gebiedseconomie • Dorpsfront Alem • Langzaam-verkeersverbinding tussen Alem en Kerkdriel over de Oude Maasarm • Jachthaven met voorzieningen gekoppeld aan het dorp • Woningbouw • Aantrekkelijk wonen en recreëren • Kansen voor kleinschalige economische activiteiten (landbouw, horeca, …)

Beleidsopgaven

Kaders, beleid en programma’s op kaart Recreatieve knoop Recreatieve verbinding Alem en Kerkdriel Maasfront Kerkdriel Stellingroute 1629 Bakenbomen Maaiveldverlaging Kwelgeulen Dijktraject 38-2 (afhankelijk van toetsing nieuwe normering) Dijktraject 36-4 (2030-2040) Hoogwatergeul Verlaging dam bij Alem Natuuroptimalisatie en doorstroom Heerewaarden Benutten kwel vanuit de Waal Dijkteruglegging Groene ontwikkelingszone Gelders Natuur Netwerk Natura 2000gebied

57

5. Wensen uit de omgeving

Wensen uit de omgeving Klankbordgroep

Naast de beleidsopgaven zijn er ook wensen en aandachtspunten vanuit de omgeving. Om deze in kaart te brengen is een klankbordgroep geformeerd. Hiervoor zijn de volgende organisaties uitgenodigd: •

Dorpsraad Alem

•

Stichting Boom

•

Jachthaven de Maas

•

Voetbalvereniging VV Alem

•

Erfgoedvereniging Alem

•

Steenfabriek Rossum/Rodruza

•

Hengelsportvereniging de Alver

•

Stichting Dorp en Landschap Bommelerwaard

•

De Capreton

•

Natuurwacht Bommelerwaard

•

Bezoekerscentrum grote rivieren

•

Rivierenland bureau voor Toerisme

•

Toeristisch Recreatief InformatiePunt

•

Dorpsraad Rossum

•

Dorpsraad Heerewaarden

•

ZLTO

•

Stichting Bommelerwaar

Uitkomsten: Natuur en landschap

Uitkomsten: Landbouw en bedrijvigheid

Uitkomsten: Bereikbaarheid en toegankelijkheid

Uitkomsten: Recreatie, toerisme en horeca

Hen is gevraagd om gebiedsinformatie en wensen voor de toekomstige situatie te delen door het invullen van een online enquête. Een aantal organisaties heeft de enquête ingevuld. Dit heeft waardevolle informatie over de bestaande situatie en wensen voor de toekomst opgeleverd. Deze zijn weergegeven in de kaartbeelden hiernaast. De uitkomsten zijn ongefilterd in de kaartbeelden opgenomen waardoor er ook tegenstrijdigheden in staan. 60

Wensen uit de omgeving Uitkomsten enquête •

Gebied rond Van Klingenweg: van waarde maar te verbeteren

•

Rodruza: behoud maar aandacht voor inpassing en hinder

•

Haven: belangrijkste recreatieve trekker

•

Alemse en Drielsche waard: behoud maasheggen

•

Maas: meer invloed rivier

•

Marensche waard: te verbeteren (cultuurlijk of natuurlijk?)

•

Heerewaarden: fraai natuurgebied (aandacht voor recreatie)

•

Maasarmen: te verbeteren (doorstroming en oevers)

•

Wegen: veiligheid te verbeteren voor gebruiker en fauna

•

Geen windmolens / zonnevelden

•

Toekomstperspectief bieden voor agrariers

Uitkomsten: Duurzaamheid en klimaat

Uitkomsten: Samenvatting van de verschillende thema’s 61

6. Potentiële oplossingsrichtingen

Potentiële oplossingsrichtingen Voordat er slimme dwarsverbanden tussen opgaven kunnen worden gelegd is het nodig om de beleidsdoelen, kansen en wensen verder te concretiseren. Dit is gedaan door ze te vertalen naar mogelijke inrichtingsmaatregelen en deze in een mogelijke oplossingsrichting op te nemen. Deze oplossingsrichtingen zijn onderverdeeld in de thema’s: •

Natuurontwikkeling en waterkwaliteit

•

Recreatie en gebiedseconomie

•

Rivier, waterveiligheid en hydrauliek

Het doel van delfstoffenwinning wordt niet expliciet genoemd bij de oplossingsrichtingen. De inrichtingsmaatregel ‘delfstoffenwinning met natuurlijke oevers’ wordt wel als potentiële maatregel meegenomen in de beoordeling. Met het accent op een bepaalde oplossingsrichting kan, zonder al te veel beperkingen, tot een soort ideaalbeeld worden gekomen. Zo wordt getoetst: •

of de vertaling van beleid naar inrichtingsmaatregel aansluit bij het beoogde beeld en het doel;

•

of de locatie van de inrichtingsmaatregel passend is;

•

of de omvang van de maatregel passend is;

•

of de maatregelen geen negatieve effecten hebben op andere functies en opgaven.

Als de oplossingsrichtingen door de betrokken partijen zijn beoordeeld, aangevuld en geoptimaliseerd, worden deze vervolgens samengevoegd in een synthesemodel waarin zoveel mogelijk belangen worden behartigd en beleidsdoelen op een juiste wijze worden behaald. Bij de vertaling naar een synthesemodel worden ook de resultaten en aanbevelingen uit de lopende onderzoeken naar natuur en rivierkunde meegenomen.

64

65

Oplossingsrichtingen Natuurontwikkeling en waterkwaliteit

In de oplossingsrichting natuurontwikkeling en waterkwaliteit zijn onder andere de volgende maatregelen opgenomen: •

Getijdennatuur in de oude geulen ten noorden van de Van Klingenweg en in Piekenwaard;

•

Overstromingsvlakte in Alemse Overwaard;

•

Ontwikkeling van stroomdalgrasland en glanshaverhooiland;

•

Laagdynamische natuur achter een zomerkade en in het gebied tussen de provinciale weg (N322) en de dijk bij Rossum;

•

Benutten van rivierkwel door peilverschil tussen Waal en Maas door aanleg van een kwelsloot;

•

Ontwikkeling van hard- en zachthoutooibos;

•

Eilandencomplex met grind- en ooiboseilanden;

•

Behoud en uitbreiding van Maasheggen ten zuiden van Alem;

•

Openen plas Heerewaarden voor doorstroming en daarmee verbeterde waterkwaliteit;

•

Uitwisselpunt ‘droge natuur’ tussen Waal en Maas;

•

Moeraszone langs de hoofdgeul van de Maas

•

Oversteekbaarheid van de N322 voor fauna

66

Oplossingsrichtingen Recreatie en leefbaarheid

In de oplossingsrichting recreatie en gebiedseconomie zijn onder andere de volgende maatregelen opgenomen: •

Verbeteren recreatief fiets- en wandelnetwerk door verbinden (ook over het water);

•

Mogelijk maken van een rondje varen om Alem;

•

Uitbreiden recreatieve oever Kerkdriel;

•

Stroomgeul met kanomogelijkheden;

•

Verleggen van de Jachthaven dichter bij Alem;

•

Creëren van zwemstrandjes;

•

Verhalend landschap zichtbaar maken (voormalige ligging brabant, steenfabriek, verdedidingslinies)

•

Natuurrecreatie en -educatie;

•

Aanleg van een drijvend zonnepark.

67

Oplossingsrichtingen Rivier en waterveiligheid

In de oplossingsrichting rivier, waterveiligheid en hydrauliek zijn onder andere de volgende maatregelen opgenomen: •

Herstellen van (permanent meestromende) geulen ter hoogte van de dam van Alem (Van Klingenweg);

•

Verwijderen bos langs Van Klingenweg voor verbeterde doorstroming bij hoog water;

•

Benutten van het gebied tussen de provinciale weg (N322) en de dijk bij Rossum voor waterretentie en water vast houden;

•

Weerdverlaging langs de Maas;

•

Dijkteruglegging bij Alem;

•

Verbeterde instroom Marensche Waarden;

•

Verlagen kleidam tussen plassen Heerewaarden;

•

Wachtplaatsen bij filevorming sluis Sint Andries.

68

69

70