Bijl. 0. Raadsvoorstel Evaluatie en Addendum Beleidskader VAB

Samenvatting raadsvoorstel

Onderwerp

: Evaluatie en Addendum Beleidskader Vrijkomende Agrarische Bedrijfsbebouwing

Kern van het raadsvoorstel Afgelopen periode is (de werking van) Beleidskader hergebruik Vrijgekomen Agrarische Bedrijfsbebouwing in het buitengebied (Beleidskader-VAB) bezien/geëvalueerd. In het Bestuursakkoord gemeente Maasdriel 2022-2026 (“Samen Doen”) is namelijk onder andere opgenomen dat het succesvolle VAB-beleid wordt gecontinueerd en in deze raadsperiode (mede in relatie tot de Omgevingsvisie) wordt geëvalueerd. Het college komt tot het oordeel dat het geldend beleidskader (nog steeds) goed functioneert en slechts op enkele onderdelen een bijstelling behoeft. Het college stelt de raad voor: - De uitkomsten van de evaluatie en voorgestelde aanpassingen te onderschrijven en het geldend beleidskader overeenkomstig te actualiseren/herschrijven tot “Beleidsregels hergebruik Vrijgekomen Agrarische Bedrijfsbebouwing Buitengebied Maasdriel 2025 en dat als nieuw ruimtelijk beleid te gaan hanteren. - De strategische onderdelen (hoofdlijnen/hoofdzaken) van deze beleidsregels in de eerstvolgende actualisatie van Omgevingsvisie op te nemen. Gerelateerde raadsstukken  Beleidskader hergebruik vrijgekomen Agrarische Bedrijfsbebouwing in het buitengebied d.d. 30 maart 2017.  Motie (M2021-12) “RES1.0 - zonnevelden op agrarische grond” d.d. 10 juni 2021.  Werkbijeenkomst Gemeenteraad VAB-beleid d.d. 7 oktober 2021.  Bestuursakkoord 2022-2026 Samen Doen d.d. 9 juni 2022.

 Bestemmingsplan Buitengebied herziening 2022, Ammerzodenseweg 34-36 in de cie. Ruimte van 13 september 2023 (en raadsvergadering van 28 september 2023).

Raadsvoorstel

Onderwerp

: Evaluatie en Addendum Beleidskader Vrijkomende Agrarische Bedrijfsbebouwing

Zaaknummer

: 1472776

Datum collegevergadering

: 11 november 2025

Datum raadsbesluit

: 18 december 2025

Datum raadsvergadering

: 18 december 2025

Portefeuillehouder

: Wethouder De Raaf

Inlichtingen bij

: Gemeente Maasdriel, afdeling Ruimtelijke Ontwikkeling MSD

Voorstel 1. In te stemmen met “Evaluatie (2025) van Beleidskader VAB 2017” en het “Addendum 2025 op Beleidskader Vrijkomende Agrarische Bedrijfsbebouwing”. 2. Het college opdracht te geven het Beleidskader VAB d.d. 30 maart 2017 te actualiseren/herschrijven overeenkomstig het gestelde in het addendum en het te benoemen tot “Beleidsregels hergebruik Vrijgekomen Agrarische Bedrijfsbebouwing Buitengebied Maasdriel 2025”. 3. Deze Beleidsregels hergebruik Vrijgekomen Agrarische Bedrijfsbebouwing Buitengebied Maasdriel 2025 in de plaats te laten treden van het beleidskader-VAB van 30 maart 2017 en aan te wijzen als diens vervanger/rechtsopvolger. 4. De strategische onderdelen (hoofdlijnen/hoofdzaken) van “Beleidsregels hergebruik Vrijgekomen Agrarische Bedrijfsbebouwing Buitengebied Maasdriel 2025” in de eerstvolgende actualisatie van Omgevingsvisie op te nemen. Inleiding Het college heeft het Beleidskader hergebruik vrijgekomen Agrarische Bedrijfsbebouwing in het buitengebied (zoals dat 30 maart 2017 door de raad is vastgesteld), geëvalueerd. Deze evaluatie was opgenomen/aangekondigd in het Bestuursakkoord gemeente Maasdriel 2022-2026 (“Samen Doen”). Daarnaast is bij de raadsbehandeling van enkele bestemmingsplanherzieningen (die waren opgesteld in lijn met het VAB-beleid), ook verzocht om een evaluatie.

Het college komt tot het oordeel dat het geldend beleidskader zeer succesvol en effectief is geweest en (ook nog steeds) goed functioneert. Het beleid is in evenwicht met de wensen en verwachtingen van de verschillende belangen/partijen in het buitengebied. Het is daarmee nog steeds een goed en sterk evenwichtig compromis/kader. Er wordt dan ook voorgesteld om door te gaan met de uitgangspunten van het beleidskader en slechts op enkele onderdelen aanpassingen door te voeren. Participatie Omdat er al jaren goede ervaringen zijn met het Beleidskader-VAB en er ook geen echte problemen werden ervaren, is ter voorkoming van onnodige kosten en werk, gekozen de evaluatie beperkt en in eigen beheer te doen en ook alleen een schriftelijke raadpleging te doen.

2

Aan een flinke groep, die vanuit hun werk/organisatie ook doende zijn en of ervaring hebben met het VAB-beleid, is via mail gevraagd naar hun ervaringen en of opmerkingen over (de werking van) het beleidskader VAB. Benaderd zijn:  Alle medewerkers van Team Ruimtelijke Ontwikkeling van gemeente Maasdriel  Twee stedenbouwkundige bureaus (die in Maasdriel vaak met VAB doende zijn);  Plaatselijke standsorganisaties (“LTO noord-afdeling Bommelerwaard”, “ZLTOafdeling Maasdriel”, “Paddenstoelenpact”, “Glastuinbouwpact Bommelerwaard en Tielerwaard” en “Stichting duurzame Paddenstoelenteelt en Tuinbouw Maasdriel”). Daarnaast is, omdat het geldende Beleidskader-VAB samen met Zaltbommel is opgesteld, ook de gemeente Zaltbommel gevraagd naar hun ervaringen met het Beleidskader-VAB en of ze eventueel een (gezamenlijke) evaluatie daarvan overwegen. Er is goed gereageerd. In een bijlage van het beleidskader zijn alle ingekomen reacties opgenomen, en ook zijn daarin alle reacties van een antwoord voorzien. De algemene reactie is dat er vanuit Beleidskader-VAB een goede werking wordt gezien maar er daarnaast ook wel ideeën zijn voor verandering/aanpassing. De ideeën voor aanpassingen gaan echter vaak in tegen het ruimtelijk beleid dat in het buitengebied wordt gevoerd. Daarom zijn die moeilijk of niet over te nemen.

Het geldend beleid van het buitengebied staat hier namelijk niet ter discussie en blijft dus ook nog steeds het uitgangspunt. Ook zijn de verschillende reacties soms tegenstijdig met elkaar (de één opteert voor meer mogelijkheden voor woningen terwijl de ander juist weer minder woningen in het buitengebied wenst. Het beeld is dat het beleid redelijk in evenwicht is met de verschillende wensen en verwachtingen van de verschillende partijen en het daardoor nog steeds een goed en sterk evenwichtig compromis/kader is. De indieners van reacties zijn allen in kennis gesteld van dit raadsvoorstel. Argumenten 1.1. Uitvoering geven aan het Bestuursakkoord gemeente Maasdriel 2022-2026 (“Samen Doen”). In het Bestuursakkoord gemeente Maasdriel 2022-2026 (“Samen Doen”) is onder andere opgenomen dat het succesvolle VAB-beleid wordt gecontinueerd en in deze raadsperiode (mede in relatie tot de Omgevingsvisie) wordt geëvalueerd. 1.2. Er is (nog steeds) behoefte aan (goede) mogelijkheden voor stoppers. Er stoppen nog steeds agrarische bedrijven en ter voorkoming van ongewenste ontwikkelingen (verpaupering, criminaliteit, etc.) is het dan dus nog steeds gewenst voor die stoppers een goed alternatief te kunnen bieden. 1.3. De doelstelling van VAB heeft meerdere richtingen en ook dat is nog niet veranderd.

Het beleidskader is opgesteld om:  De vitaliteit van het buitengebied te vergroten (nieuwe economische bedrijvigheid);  Voorzien in de behoefte aan wonen (in een landelijke omgeving);  Ruimtelijke en landschappelijke kwaliteit verbeteren via saneren ontsierende gebouwen;  Tegengaan verpaupering en ongewenst gebruik van vrijgekomen bebouwing;  Nieuwe mogelijkheden levensonderhoud na beëindiging agrarische bedrijf.

3

1.4. Gemeenteraad hoeft slechts sporadisch te worden benaderd/belast voor VAB. De gemeenteraad wordt (alleen) benaderd als een verzoek van een stopper uiteindelijk niet past in het beleidskader-VAB. De gemeenteraad ziet hierdoor ook slechts het topje van ijsberg aan procedures die met het beleidskader-VAB worden afgewikkeld. Het college doet jaarlijks vele planologische procedures op grond van Beleidskader-VAB. Zonder dit beleidskader zou de gemeenteraad hier steeds over moeten beslissen. Het beleidskader voorkomt hiermee veel (onnodig) werk en tijdverlies. 1.5. Het beleidskader-VAB lijkt (nog steeds) zeer effectief. Tientallen locaties hebben de afgelopen jaren op grond van beleidskader-VAB andere gebruiksmogelijkheden gekregen. Het is in die zin dus zeer effectief. In dat kader is er alle reden om dit voort te blijven zetten. 1.6. Het beleidskader-VAB Het beleidskader is gebleken (nog steeds) compleet te zijn. Uit de evaluatie blijkt dat de mogelijkheden van het Beleidskader-VAB compleet te zijn. In het buitengebied van Maasdriel heeft de grondgebonden landbouw ook nog steeds het primaat en dat laat zich nu eenmaal niet met álle functies combineren. Dit vraagt dus ook om zorgvuldige weging.

En in de afgelopen jaren hebben zich ook wel verschillende ontwikkelingen voorgedaan (zoals bijvoorbeeld in de energietransitie) maar er zijn geen ontwikkelingen geweest die aanleiding geven tot toevoeging van meer (nieuwe) hergebruiksmogelijkheden. 1.7. Het kader werkt goed: geen juridische, maatschappelijke en of financiële risico’s. Op grond van VAB zijn meer dan veertig planologische procedures succesvol afgerond. Er zijn procedureel gezien ook geen vragen en of onvolkomenheden gezien. Het beleid werkt dus goed en behoeft maar beperkte aanpassingen. 1.8. Het kader is een bewezen goede en zorgvuldige balans in het belang van stoppers, de landbouw en de ruimtelijke kwaliteit. Het is belangrijk dat stoppers goede mogelijkheden krijgen voor nieuwe functies, dat de aanwezige bedrijven kunnen doorgaan en dat de kwaliteit van het buitengebied niet wordt aangetast. Dat vraagt om een evenwichtig beleid. En nu er geen situaties zijn ontstaan waar dit mis is gegaan, is aan te nemen dat geldend beleidskader-VAB een goede balans is. 1.9. Het kader werkt aanvullend op stoppersregeling (LBV). Vanwege de stikstofproblematiek is er een landelijke beëindigingsregeling voor veehouderijen (LBV) gekomen. De mogelijkheden vanuit Beleidskader-VAB kunnen daarop aanvullend worden toegepast. Het Beleidskader-VAB kan dan soms net die aanvulling/impuls geven om dit ook door te zetten. 1.10.

Ook in Zaltbommel wordt nog vastgehouden aan het geldende beleidskaderVAB. Vanuit Zaltbommel is aangegeven dat zij in het huidige VAB-beleid geen knelpunt signaleren. Ze zullen het onderwerp bij het opstellen van hun Omgevingsvisie nader bekijken. Nu is er voor Zaltbommel (nog) geen aanleiding of wens voor aanpassing/actualisatie.

4

1.11. Enkele aanpassingen zijn wel gewenst. Er is gebleken dat enkele onderdelen aanpassing behoeven om het beleidskader-VAB ook weer volledig te laten passen bij de laatste stand van zaken. Deze worden meegenomen. 1.12. Geen onnodige kosten maken. Er is geen aanleiding gezien voor ook een brede evaluatie van ook alle strategische doelen en of een algehele actualisatie. Door deze dan niet uit te voeren worden veel tijd en middelen bespaard. 2.1. Leesbaarheid en actualiteit op peil houden. Het is gebleken dat het VAB-beleidskader 2017 niet altijd overal even goed leesbaar was (regels en toelichting zijn bijvoorbeeld niet gescheiden). Daarnaast worden vanuit de evaluatie aanpassingen voorgesteld die ook in de beleidsregels moeten worden doorgevoerd. In dat kader is het gewenst dat er een goed leesbaar document komt waarin ook de aanpassingen zijn opgenomen. 3.1. Doorwerking van actualisering in omgevingsplan (juridisch) regelen. In ons omgevingsplan (bestemmingsplan Buitengebied) staat het Beleidskader-VAB of haar rechtsopvolger vernoemd als toetsingskader voor eventuele toegestane wijzigingen. Met dit besluit legt u vast dat de nieuwe beleidsregels 2025 de rechtsopvolger is van het op 30 maart 2017 vastgestelde Beleidskader-VAB. 4.1. Volgt uit Omgevingswet.

De Omgevingswet schrijft voor dat hoofdlijnen van de voorgenomen gebruik, ontwikkeling en bescherming van de fysieke leefomgeving in de omgevingsvisie opgenomen worden. De gemeentelijke omgevingsvisie is een verplicht beleidsinstrument van de gemeenteraad waarin de hoofdlijnen en hoofdzaken van het beleid voor de fysieke leefomgeving worden opgenomen (strategisch beleid). Dat geldt specifiek ook voor de voorgenomen ontwikkeling, gebruik en bescherming van het grondgebied. Beslispunt 1 bevat een voorgenomen koerswijziging van het ruimtelijk beleid zoals opgenomen in de huidige versie van de omgevingsvisie (vastgesteld in 2022). Bij de aanstaande actualisatieronde van de omgevingsvisie is het noodzakelijk om deze koerswijziging hierin te verankeren. Kanttekeningen/risico’s 1.1 De strategische hoofdlijnen van VAB-beleid zijn niet (ook) geëvalueerd. Vragen over strategische hoofdlijnen als: “In hoeverre heeft Beleidskader VAB bijgedragen aan de ontmanteling/sanering van voormalige bedrijfsgebouwen.”, zijn niet ook tegen het licht gehouden. Er is aangenomen dat de strategische doelen en uitgangspunten van het VAB- en buitengebiedsbeleid nog van kracht zijn zoals die destijds zijn aangenomen. Slechts in de praktijk gewijzigde strategische lijnen (zoals bij zonnevelden) zijn wel nader bezien. Een volledig brede beleidsevaluatie van de VABdoelen zelf heeft dus niet plaatsgevonden.

Er is dus niet onderzocht of er tussen hebben van het VAB-beleid en het saneren van voormalige agrarische bedrijfsgebouwen daadwerkelijk een causaal verband is. Dit is niet gedaan omdat er geen reden was om te twijfelen over de werking van beleidskader-VAB (vele voormalige bedrijven zijn immers gesloopt met toepassing van VAB) en dat ook alleen met een (uitgebreid en kostbaar) wetenschappelijke

5

onderzoeksopzet verantwoord zou kunnen worden gedaan. Het beleidskader is namelijk ook nog steeds relevant en van waarde. De focus van de uitgevoerde evaluatie is dus vooral op tactisch-operationeel niveau (beleidsregels en hun gebruik in praktijk) gedaan en op de ervaringen van gebruikers. 1.2. VAB is soms niet inzetbaar of toereikend voor een ontwikkeling terwijl die ontwikkeling wél gewenst is. Het werkingsgebied van het Beleidskader-VAB beperkt zich tot het buitengebied terwijl er soms ook dergelijke verzoeken komen vanuit een kern. Ook komt het voor dat een aangevraagd ontwikkeling niet (volledig) past binnen Beleidskader-VAB maar die ontwikkeling eigenlijk best wel gewenst is. Voor die situaties kan dan ook wel medewerking worden verleend maar dan zonder echte inzet van Beleidskader-VAB. Er zal dan uitdrukkelijker een onderbouwing van de wenselijkheid en passendheid moeten worden gegeven Ook is de kans dan groter dat niet het college maar de raad het bevoegd orgaan is. De inhoud en mogelijkheden van het Beleidskader-VAB zijn dan eventueel wel als een soort van leidraad te gebruiken. 1.3. Veel ingekomen reacties worden niet overgenomen. Omdat veel ingekomen reacties strijdig zijn met het geldend ruimtelijk beleid dat in het buitengebied wordt gevoerd, zijn die niet over te nemen.

In diverse reacties werd bijvoorbeeld verzocht om (nog) meer ruimte voor functies, die daar van oorsprong niet echt thuis horen en die ook de (ontwikkeling van de) landbouw kunnen gaan belemmeren en of de beleving van het open agrarische buitengebied aantasten. De grondgebonden landbouw heeft in het buitengebied nog steeds het primaat. De agrarische sector is immers ook nog steeds de belangrijkste beheerder van het buitengebied. En het beleid van het buitengebied wordt hier niet geëvalueerd en staat hier ook niet ter discussie. Het geldend beleid van het buitengebied is leidend geweest bij zowel de opstelling van het beleidskader-VAB als bij de evaluatie. En dan zijn er beperkingen in het (kunnen) toelaten van nieuwe functies. Inclusie Niet van toepassing. Programma duurzaamheid Met de voorgestelde wijzigingen wordt ook de mogelijkheid om in ruil voor de sloop van bedrijfsgebouwen zonnevelden te kunnen realiseren op agrarische gronden, weggenomen. Hiermee worden de mogelijkheden voor zonnevelden dan dus minder en ook de mogelijkheden voor het opwekken van duurzame energie minder. De mogelijkheid voor realiseren van zonnevelden op grond van vrijkomende agrarische gronden, werd in 2017 opgenomen in de veronderstelling dat anders de ontwikkeling van de opwek van zonne-energie mogelijk moeilijk van de grond zou komen.

Intussen is vastgesteld dat nog geen enkele keer gebruik is gemaakt van deze mogelijkheid. Daarentegen is er nog steeds een opgave voor zonnevelden. Intussen is er ook een visie voor zon- en windenergie opgesteld en zijn gebieden aangewezen die we daar ook geschikt voor achten. Daarbij is ook te constateren dat heel veel agrarische bouwvlakken niet in die kansrijke zone voor zonnevelden liggen. En als het dan wel als mogelijkheid blijft staan in het beleidskader VAB, er een verkeerd signaal wordt afgegeven.

6

Ook heeft de raad in de vergadering van 10 juni 2021 een motie aangenomen over zonnevelden op agrarische gronden (M2021-12), waarin het college wordt verzocht om agrarische gronden onderaan de prioriteitenlijst te zetten bij ambities voor zonnevelden. Gezien deze omstandigheden wordt voorgesteld deze mogelijkheid (om in ruil voor de sloop van bedrijfsgebouwen ook zonnevelden te kunnen realiseren op agrarische gronden) weg te nemen. Financiën (incl. BTW-effect) De actualisatie van het ruimtelijk beleid heeft voor de gemeente geen financiële consequenties. Bedrijfsvoering Personeel en organisatie Met deze actualisatie was rekening gehouden binnen het programma van het Team RO. Na de vaststelling worden de voorgestelde aanpassingen doorgevoerd. Daar is niet veel werk mee gemoeid en dat is te doen door eigen organisatie. Samenwerking De eerste VAB-regeling is in samenwerking met alle regiogemeenten gemaakt. Dat was destijds namelijk een voorwaarde vanuit de provincie om een dergelijk beleid in een bestemmingsplan door te kunnen voeren (voorwaarde vanuit Streekplan). Later (toen de voorwaarde vanuit de provincie er al niet meer was), is er is er vanwege de specifieke Bommelerwaardse omstandigheden (glastuinbouw en paddenstoelenteelt) gekozen om een actualisatie met alleen Zaltbommel te doen.

Zaltbommel heeft op onze vraag of ze ook aanleiding heeft voor een evaluatie, aangegeven daar op dit moment nog geen aanleiding voor te hebben. Daarnaast voeren de beide gemeenten in het buitengebied ook niet meer helemaal hetzelfde beleid. In dat kader is er gekozen om de evaluatie alleen te doen. Ook wordt vanwege deze verschillen in beleid voorgesteld om de mogelijkheid van sprokkelen ook over de gemeentegrens heen, te laten vervallen. Wel wordt voorgesteld de regeling verder veelal te laten bestaan zodat de afwijkingen tussen gemeenten verder minimaal blijven. Juridische Zaken Het vaststellen van het beleidskader heeft geen directe juridische consequenties en is ook niet vatbaar voor bezwaar en of beroep. Ook het straks bij de actualisatie van de Omgevingsvisie meenemen en die visie vaststellen is niet vatbaar voor bezwaar en of beroep. Door diverse partijen te hebben bevraagd in de evaluatie is invulling gegeven aan het gemeentelijk participatiebeleid voor de fysieke leefomgeving. Beleidsregels vaststellen betekent wel dat we als gemeente daar ook naar moeten handelen en slechts goed gemotiveerd daarvan kunnen afwijken. Het is “zelfbindend”. Na het opnemen van de hooflijnen/hoofdzaken van de beleidsregels in de omgevingsvisie verliezen de beleidsregels de status als apart beleidsstuk.

Uitvoering Planning Na de vaststelling zal het via de gebruikelijke kanalen bekend worden gemaakt. Bij de actualisatie van de omgevingsvisie zullen de beleidsregels als bouwsteen worden gebruikt.

7

Handhaving Niet van toepassing. Communicatie De besluitvorming zal via de gebruikelijke kanalen worden gepubliceerd. Daarnaast zullen de partijen die zijn uitgenodigd om een reactie te geven, rechtstreeks van de besluitvorming op de hoogte worden gebracht. Evaluatie / controle Een nieuwe evaluatie/controle wordt nu nog niet voorgesteld. Nota van wijzigingen

Bijlagen 1. Raadsbesluit 2. Evaluatie (2025) van Beleidskader VAB (2017) met bijbehorende bijlagen. 3. Addendum 2025 op Beleidskader Vrijkomende Agrarische Bedrijfsbebouwing.

8