22000272 Bijlage 10b Archeologisch onderzoek
Tekst van het document
Project:
Inventariserend Veldonderzoek, karterend booronderzoek (actualisatie), Hogeweg te Rossum Gemeente Maasdriel. Projectnummer:S210058b (voorheen S090297)
COLOFON
Opdrachtgever
: SPA WNP Ingenieurs te Ede
Project
: Hogeweg te Rossum
Projectnummer
: S210058b (voorheen S090297)
Titel
: Inventariserend Veldonderzoek, karterend booronderzoek (actualisatie) Hogeweg te Rossum gemeente Maasdriel
Datum
: 21-09-2021
Projectleider
: K. Durczak
Auteur
: K. Durczak
Autorisatie
: drs. F. Stevens, Senior KNA archeoloog/-prospector
Druk
: Synthegra B.V., Leusden
Afbeeldingen
: Synthegra B.V., tenzij anders vermeld
ISSN
: 1874-9771
Synthegra B.V. is gecertificeerd voor de BRL 4000 protocollen 4001 t/m 4004 (landbodems)
Synthegra B.V. Olmenlaan 6a NL-3833 AV Leusden T: +31 (0)88 81 81 981 E: www.synthegra.nl
© Synthegra B.V., 2021
Pagina 2 van 16
Project:
Inventariserend Veldonderzoek, karterend booronderzoek (actualisatie), Hogeweg te Rossum Gemeente Maasdriel. Projectnummer:S210058b (voorheen S090297)
INHOUD Administratieve gegevens
4
1
Inleiding
6
1.1
Onderzoekskader
6
1.2
Onderzoeksdoel en vraagstellingen
6
1.3
Ligging en huidige situatie deelgebieden
7
2
Vooronderzoek
8
2.1
Inleiding
8
2.2
Verwachtingsmodel
8
3
Inventariserend Veldonderzoek
11
3.1
Methode
11
3.2
Beschrijving en interpretatie van de boorgegevens
11
3.3
Archeologische indicatoren
12
3.4
Archeologische interpretatie
12
4
Conclusies en aanbevelingen
14
4.1
Inleiding
14
4.2
Conclusies / beantwoording onderzoeksvragen
14
4.3
Aanbevelingen
15
Literatuur en kaarten
16
Bijlagen: Bijlage 1: Overzicht van de relevante geologische en archeologische tijdvakken Bijlage 2: Boorpuntenkaart Bijlage 3: Boorprofielen Afbeelding voorblad: Het plangebied op de Topografische Kaart van Nederland 1:25.000 (Bron: TOP25raster 1998. Topografische Dienst Nederland, Emmen)
Pagina 3 van 16
Project:
Inventariserend Veldonderzoek, karterend booronderzoek (actualisatie), Hogeweg te Rossum Gemeente Maasdriel. Projectnummer:S210058b (voorheen S090297)
Administratieve gegevens Toponiem
: Hogeweg
Plaats
: Rossum
Gemeente
: Maasdriel
Provincie
: Gelderland
Projectnummer
: S210058b (voorheen S090297)
Bevoegd gezag
: gemeente Maasdriel, toetsing namens gemeente door Omgevingsdienst Rivierenland, Mw. M. Stronkhorst.
Opdrachtgever
: SPA WNP Ingenieurs B.V.
Uitvoerende instantie
: Synthegra bv
Datum uitvoering veldwerk
: 25-08-2009
Uitvoerders veldwerk
: drs. S.M. Koeman, drs. J.H.F. Leuvering en Sialtech (mechanische
Onderzoeksmelding (ARCHIS)
: 36.515
2021: 5117218100
Datum onderzoeksmelding
: 11-08-2009
2021: 21-09-2021
Kaartblad
: 45B
Perceelnummers
: Gemeente Maasdriel, sectie onbekend, nummers 279, 281, 421, 422,
boringen)
652, 687, 1396, 1493, 1494, 1643 en 1701 Periode
: mesolithicum tot en met de nieuwe tijd
Oppervlakte
: noordoostelijk deelgebied:
circa 1,4 ha
zuidoostelijk deelgebied:
circa 1,5 ha
westelijk deelgebied:
circa 1.3 ha
Grondgebruik
: grasland, bouwland en boomgaard
Geologie
: rivierafzettingen (Formatie van Echteld) op rivierduin (Laagpakket van
Geomorfologie
: komvlakte
Bodem
: poldervaaggronden
Depot
: Documentatie en vondsten zullen worden aangeleverd aan het
Delwijnen van de Formatie van Boxtel)
Provinciaal Depot van Gelderland, te Nijmegen
Pagina 4 van 16
Project:
Inventariserend Veldonderzoek, karterend booronderzoek (actualisatie), Hogeweg te Rossum Gemeente Maasdriel. Projectnummer:S210058b (voorheen S090297) De onderzoekslocatie wordt omsloten door de volgende vier coördinaten: Noordoostelijk deelgebied noordwest
X: 150663 Y: 424061
noordoost
X: 150807 Y: 424061
zuidoost
X: 150807 Y: 423871
zuidwest
X: 150663 Y: 423871
Zuidoostelijk deelgebied noordwest
X: 150575 Y: 423844
noordoost
X: 150834 Y: 423844
zuidoost
X: 150834 Y: 423712
zuidwest
X: 150575 Y: 423712
Westelijk deelgebied noordwest
X: 150353 Y: 423908
noordoost
X: 150528 Y: 423908
zuidoost
X: 150528 Y: 423695
zuidwest
X: 150353 Y: 423695
Pagina 5 van 16
Project:
Inventariserend Veldonderzoek, karterend booronderzoek (actualisatie), Hogeweg te Rossum Gemeente Maasdriel. Projectnummer:S210058b (voorheen S090297)
1
Inleiding
1.1
Onderzoekskader Synthegra heeft in opdracht van SPA WNP Ingenieurs B.V. een actualisatie uitgevoerd van een archeologisch onderzoek op een drietal gebieden aan de Hogeweg in Rossum (afbeelding 1.1). Het onderzoek bestond uit een karterend booronderzoek. De aanleiding voor het onderzoek is de voorgenomen nieuwbouw en de aanleg van een park. De diepte van de toekomstige bodemverstoring is op dit moment onbekend, maar uitgaande van de aanleg van bouwputten voor de bebouwing en de aanleg van een kunstmatige plas of ven in het noordwestelijke deel van het plangebied zal de bodem waarschijnlijk tot in het archeologische niveau worden verstoord. In juni 2009 heeft Synthegra een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied gelegen aan de Hogeweg te Rossum (het blauwe kader in afbeelding 1.1).1 Op grond van dit bureauonderzoek zijn er binnen het plangebied, dat een totale oppervlakte heeft van circa 9,3 ha een aantal deelgebieden geselecteerd, waarbinnen op grond van de landschappelijke ontwikkeling archeologische resten te verwachten zijn (afbeelding 1.1). Deze deelgebieden zijn in afbeelding 1.1 aangegeven met de rode kaders. Door de graafwerkzaamheden die zullen gaan plaatsvinden, kunnen eventueel aanwezige archeologische waarden verloren gaan.
Daarom is op basis van het Verdrag van Malta, waaruit de Wet op de Archeologische Monumentenzorg uit 2007 is voortgevloeid, voorafgaand aan de graafwerkzaamheden archeologisch onderzoek uitgevoerd. Het onderzoek is uitgevoerd conform de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie versie 4.12 en de Leidraad Veldonderzoek.3 Het veldwerk is uitgevoerd op 25 augustus en 2 tot en met 3 november 2009. Het bevoegd gezag, de gemeente Maasdriel, zal de resultaten van het onderzoek toetsen en een selectiebesluit te nemen.
1.2
Onderzoeksdoel en vraagstellingen Het doel van het karterend booronderzoek is het toetsen van het opgestelde verwachtingsmodel door de intactheid van de bodemopbouw vast te stellen en de eventueel aanwezige archeologische resten en/of vindplaatsen te inventariseren. De volgende onderzoeksvragen zullen worden beantwoord:
• • • • •
Wat is de opbouw van de ondergrond en is het bodemprofiel intact? Zijn in het plangebied archeologische vindplaatsen aanwezig? Wat is te zeggen over de horizontale en verticale verspreiding van de archeologische waarden? Wat is de vermoedelijke aard en datering van de archeologische resten? In hoeverre worden eventueel aanwezige archeologische resten bedreigd door de voorgenomen ontwikkeling van het gebied?
1
Nillesen en Koeman, 2009.
2
SIKB 2018.
3
SIKB 2006. Pagina 6 van 16
Project:
Inventariserend Veldonderzoek, karterend booronderzoek (actualisatie), Hogeweg te Rossum Gemeente Maasdriel. Projectnummer:S210058b (voorheen S090297)
1.3
Ligging en huidige situatie deelgebieden De deelgebieden hebben een gezamenlijke oppervlakte van circa 4,2 ha en liggen ten zuiden van de H.C. de Jonghweg in Rossum (afbeelding 1.1). Het noordoostelijk deelgebied heeft een oppervlakte van circa 1,4 ha en bestaat uit grasland en bouwland. Het wordt in het noordwesten begrensd door de H.C. de Jonghweg, in het noordoosten door een schoolgebouw aan de straat Kersenbogerd, in het zuidoosten door grasland en bouwland en in het zuidwesten door een perceel grasland behorend bij de H.C. de Jonghweg 5. Het zuidoostelijk deelgebied heeft een oppervlakte van circa 1,5 ha en bestaat grotendeels uit een perenboomgaard. Alleen de meest zuidoostelijk hoek bestaat uit bouwland (een kort geleden geoogst maïsveld). Het wordt in het zuidoosten begrensd door een nieuwbouwwijk. Het westelijk deelgebied heeft een oppervlakte van circa 1,3 ha en bestaat grotendeels uit grasland. Alleen het uiterst zuidelijke deel bestaat uit bouwland (een kort geleden geoogst maïsveld). Het wordt in het noordwesten begrensd door de H.C. de Jonghweg, in het noordoosten door een sloot, in het zuidoosten door bouwland en in het zuidwesten door weiland.
Afbeelding 1.1: Het plangebied op de Topografische Kaart van Nederland 1:25.000 aangegeven met het blauwe kader. De deelgebieden, waarin het booronderzoek is uitgevoerd zijn aangegeven met de rode kaders (Bron: TOP25raster 1998. Topografische Dienst Nederland, Emmen).
Pagina 7 van 16
Project:
Inventariserend Veldonderzoek, karterend booronderzoek (actualisatie), Hogeweg te Rossum Gemeente Maasdriel. Projectnummer:S210058b (voorheen S090297)
2
Vooronderzoek
2.1
Inleiding In juni 2009 heeft Synthegra een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied aan de Hogeweg in Rossum.4 In dit hoofdstuk volgt een korte samenvatting van de belangrijkste punten van dit onderzoek.
2.2
Verwachtingsmodel Volgens de beleidskaart van de gemeente Maasdriel geldt voor het meest noordwestelijke deel van het plangebied een middelhoge archeologische verwachting, voor het overige deel een lage verwachting. De middelhoge archeologische waarde voor het noordelijk deel zijn toegekend vanwege de crevasse in de ondergrond. De rest van het plangebied heeft een lage verwachting toegekend gekregen vanwege de ligging in het komgebied. Het plangebied ligt in het komgebied van de Waal en de Maas. In de diepere ondergrond ligt het pleistocene oppervlak. De pleistocene afzettingen zijn bedekt met een dik pakket komafzettingen. Gezien de ouderdom van de te verwachte afzettingen kunnen in het plangebied vindplaatsen aanwezig zijn vanaf het laat-paleolithicum tot en met de nieuwe tijd. In dit gebied heeft het steeds veranderende landschap een grote invloed gehad op de bewoning. Daarom zal aan de hand van het landschap voor de verschillende periodes een verwachting worden toegekend. Het pleistocene oppervlak dat tijdens het laat-paleolithicum en mesolithicum in het plangebied aan het oppervlak lag, ligt nu op 5-7 m beneden het maaiveld. Als woon- en verblijfplaats kozen de prehistorische bewoners vaak voor de flanken van hoger en daardoor droger liggende terreingedeelten in het landschap, bij voorkeur in de buurt van water.
Op basis van de zanddieptekaart kan een globale indruk worden verkregen van het reliëfverschil in het landschap zoals dat in die periode aanwezig was. Ten westen van het plangebied lagen hoge rivierduinen, die een aantrekkelijke bewoningslocatie vormden. Het plangebied zelf was onderdeel van de uitlopers van dit rivierduincomplex. In de ondergrond is reliëf aanwezig in de vorm van (rivierduin) welvingen. Het noordelijk deel van het plangebied en ook een deel in het centrale gedeelte van het plangebied liggen ruim een meter hoger dan de rest van het plangebied en de directe omgeving. Deze hogere welvingen vormden een geschikte bewoningsplaats, hoewel de prehistorische bewoners waarschijnlijk de voorkeur hebben gegeven aan de hogere rivierduinen ten zuidwesten van het plangebied. Daarom is aan de gedeelten van het plangebied waar hogere welvingen in het pleistocene oppervlak voorkomen een middelhoge verwachting toegekend voor vuursteenvindplaatsen uit het laat-paleolithicum en mesolithicum. Vuursteenvindplaatsen bestaan voornamelijk uit strooiing van vuursteenfragmenten en ondiepe grondsporen, zoals haardkuilen. Deze resten worden onder een holoceen kleipakket verwacht in de top van de pleistocene zandondergrond (circa 5-6 m beneden maaiveld).
Aan de overige gedeelten van het plangebied, waar het pleistocene oppervlak dieper ligt, is een lage verwachting toegekend voor vuursteenvindplaatsen uit het laat-paleolithicum en mesolithicum. In de loop van het mesolithicum werd het rivierduincomplex omgeven door rivieren. De hoogste delen zijn lang, op enkele plaatsen zelfs tot nu, vrij gebleven van overstromingen. Het pleistocene oppervlak in het plangebied is waarschijnlijk al snel bedekt geraakt met komklei van de omringende rivieren. Vermoedelijk was het plangebied vanaf het neolithicum al onderdeel van een komgebied. Het was een relatief lage en vochtige vlakte, waar klei werd afgezet. De mensen zullen zich hebben teruggetrokken op de hoge, droge rivierduinen in de omgeving. Het plangebied was in die periode een ongeschikte bewoningsplaats. Daarom is aan het hele plangebied een lage verwachting toegekend voor nederzettingsresten uit het neolithicum en de bronstijd.
4
Nillesen en Koeman, 2009,. Synthegra Rapport S090188. Pagina 8 van 16
Project:
Inventariserend Veldonderzoek, karterend booronderzoek (actualisatie), Hogeweg te Rossum Gemeente Maasdriel. Projectnummer:S210058b (voorheen S090297) Vanaf de ijzertijd werd de Bruchemse stroomgordel actief. Stroomgordels zijn relatief hooggelegen gronden tussen laaggelegen komgebieden. De stroomgordels zijn daarom aantrekkelijke vestigingsplaatsen voor mensen. Vanuit de Bruchemse stroomgordel zijn crevassen ontstaan. In het noordwestelijk deel van het plangebied en vermoedelijk ook in het noordoostelijk deel van het plangebied crevasseafzettingen van deze stroomgordel in de ondergrond. Het kan echter niet op voorhand worden uitgesloten dat het crevasseafzettingen van de Waal betreffen. Crevassen zijn een soort miniatuurbeddingen en wanneer ze actief zijn, vormen ze, met uitzondering van de oeverwallen, nog geen geschikte bewoningsplaatsen. Wanneer de crevasse niet meer actief is, vormt het net als een verlaten stroomgordel een relatief stabiel en hooggelegen zandlichaam, dat geschikt is voor bewoning. De datering van de crevasse in het plangebied is onbekend, maar uitgaande van de ouderdom van de Bruchemse stroomgordel kunnen hier bewoningsresten vanaf de ijzertijd worden verwacht. Aan het noordwestelijk deel en de noordelijke rand van het plangebied is daarom een hoge verwachting toegekend voor nederzettingssporen uit de ijzertijd en de Romeinse tijd.
Archeologische resten uit deze periode bestaan niet alleen uit fragmenten aardewerk, maar ook uit diepere grondsporen zoals paalgaten en afvalkuilen. Het sporenniveau wordt onder een komkleilaag verwacht (waarschijnlijk binnen 1 m beneden maaiveld). De rest van het plangebied was in deze periode nog steeds onderdeel van de relatief laaggelegen, vochtige komvlakte. Daarom is aan de rest van het plangebied een lage verwachting toegekend voor nederzettingssporen uit de ijzertijd en de Romeinse tijd. Opvallend zijn de vondsten uit de ijzertijd en de Romeinse tijd ten oosten van het plangebied, die wat ligging betreft niet samenvallen met de aanwezigheid van de stroomgordel of de crevasse. Mogelijk betreft het hier door dijkdoorbraken verspoelde vondsten, wat de ligging van de vondsten zou kunnen verklaren. In de late ijzertijd werd de huidige Waal actief en in de Romeinse tijd de huidige Maas. Het plangebied werd onderdeel van het komgebied van deze rivieren. Waarschijnlijk werden de crevasse-afzettingen snel afgedekt met komafzettingen. Het plangebied was nog steeds een ongeschikte bewoningsplaats. Daarom is de verwachting voor nederzettingsresten uit de vroege middeleeuwen laag. In de late middeleeuwen werden de Waal en de Maas bedijkt en werd afgezien van overstromingen geen sediment in het plangebied afzet.
De oude woongronden uit de late middeleeuwen – nieuwe tijd liggen niet in het plangebied maar beperken zich tot het oostelijke deel van het huidige Rossum, in de nabijheid van de kerk en het kasteel. In de nieuwe tijd werden de komafzettingen in het zuidelijk deel en mogelijk ook die in de noordelijke punt van het plangebied bedekt met een dunne laag dijkdoorbraakafzettingen. De komgebieden werden voornamelijk gebruikt als bouwland en boomgaard, waarbij drainage van groot belang was. Ten behoeve van deze ontwatering zijn in de 19 e en 20e eeuw zowel langs de Hogeweg als ten zuiden van de Hogeweg weteringen gegraven. De verhoging van de dijken aan het begin van de 20 e eeuw zorgde voor een vermindering van overstromingsgevaar, waardoor het dorp kon worden uitgebreid in de richting van de komgebieden. Het plangebied is relatief laag gelegen ten opzichte van de oude dorpskern, en is om die reden altijd in gebruik geweest voor agrarische doelen. Uit de bestudering van historisch kaartmateriaal blijkt dat het waarschijnlijk nooit bebouwd is geweest. De verwachting voor resten uit de late middeleeuwen tot en met de nieuwe tijd wordt daarom op laag gesteld.
Pagina 9 van 16
Project: Projectnummer:
Inventariserend Veldonderzoek, karterend booronderzoek, Hogeweg te Rossum S090297
Landschap en geologie
Periode
Verwachting
Verwachte kenmerken vindplaats
Diepteligging sporen
Pleistocene zandoppervlak: hogere welving
laat-paleolithicum –
middelhoog
Bewoningssporen, tijdelijke kampementen:
Circa 5-6 m beneden maaiveld onder
(noorden en centrale deel van het plangebied)
mesolithicum
vuursteen artefacten, haardkuilen
een pakket klei
Pleistocene zandoppervlak: relatief lage
laag
Circa 6-7 m beneden maaiveld onder
ligging (rest van het plangebied) Komgebied: hele plangebied
een pakket klei neolithicum –
laag
bronstijd Crevasse van de Bruchemse stroomgordel:
ijzertijd – Romeinse
noordwestelijk deel en noordoostelijke rand
tijd
hoog
Nederzetting: cultuurlaag, fragmenten
Onder een laag komafzettingen (tussen
aardewerk, natuursteen, gebruiksvoorwerpen
circa 1-6 m beneden maaiveld)
Nederzetting: cultuurlaag, fragmenten
Onder een laag komafzettingen
aardewerk, natuursteen, gebruiksvoorwerpen
(waarschijnlijk binnen 1 m beneden
van het plangebied
maaiveld)
Komgebied: rest van het plangebied Komgebied: hele plangebied
laag vroege
laag
middeleeuwen
Nederzetting: cultuurlaag, fragmenten
Onder de bouwvoor, eventueel onder
aardewerk, natuursteen, gebruiksvoorwerpen
een dun dek dijkdoorbraakafzettingen (in het zuidelijk deel en de noordoostelijke rand van het plangebied) (vanaf circa 30 cm beneden maaiveld)
Komgebied: hele plangebied
late middeleeuwen
laag
Sporen van agrarische activiteit,
Onder de bouwvoor, eventueel onder
verkavelingssporen, losse vondsten
een dun dek dijkdoorbraakafzettingen (in het zuidelijk deel van het plangebied) (vanaf circa 30 cm beneden maaiveld)
Komgebied: hele plangebied met in de
nieuwe tijd
laag
Sporen van agrarische activiteit, losse vondsten
Onder de bouwvoor, eventueel onder
zuidelijk deel en de noordoostelijke rand
een dun dek dijkdoorbraakafzettingen
dijkdoorbraakafzettingen
(in het zuidelijk deel en de noordoostelijke rand van het plangebied) (vanaf circa 30 cm beneden maaiveld)
Tabel 2.1: Archeologische verwachting per periode.
Project: Projectnummer:
Inventariserend Veldonderzoek, karterend booronderzoek, Hogeweg te Rossum S090297
3
Inventariserend Veldonderzoek
3.1
Methode Op basis van het gespecificeerde verwachtingsmodel uit het bureauonderzoek is aan de hand van de Leidraad Inventariserend Veldonderzoek5 een karterend booronderzoek met een boordichtheid van ten minste 20 boringen per hectare uitgevoerd. Hiervan is de helft doorgezet tot een diepte van 5 m beneden maaiveld, om de verbreiding van het rivierduinzand in kaart te brengen. Hierdoor is het onderzoek verkennend voor vuursteenvindplaatsen uit de steentijd en karterend voor nederzettingsresten uit de latere perioden. Aangezien de gezamenlijke oppervlakte van de onderzochte gebieden circa 4,2 ha bedraagt, zijn in totaal 84 boringen gezet. Voor zover de terreinomstandigheden (bebouwing, verhardingen, begroeiing etc.) het toelieten, is een boorgrid van 20 x 25 m gebruikt, waarbij de afstand tussen de raaien 20 m en de afstand tussen de boringen 25 m bedraagt. Voor een optimale verdeling van de boringen verspringt het beginpunt van een raai 12,5 m ten opzichte van de naastgelegen raai. Vanwege het geringe oppervlak en de terreinomstandigheden (bebouwing, verhardingen, begroeiing etc.) zijn de boringen zo gelijkmatig mogelijk over het plangebied verdeeld. De exacte boorlocaties zijn ingemeten door een landmeter met een GPS. Hierbij zijn ook de maaiveldhoogtes ten opzichte van NAP ter plaatse van de boringen gemeten.
Er is geboord met een Edelmanboor met een diameter van 7 cm, een mechanische boor (aqualock) met een diameter van 7 cm en een guts met een diameter van 3 cm. De helft van de boringen zijn uitgevoerd tot 5 m beneden maaiveld en de andere helft tot 2 m beneden maaiveld. Het opgeboorde sediment is gezeefd over een zeef met een maaswijdte van 4 x 4 mm en/of verbrokkeld en versneden en geïnspecteerd op de aanwezigheid van archeologische indicatoren. De boringen zijn lithologisch beschreven conform de NEN 5104 6 en bodemkundig7 geïnterpreteerd.
3.2
Beschrijving en interpretatie van de boorgegevens De locaties van de boringen staan in bijlage 2 en de boorprofielen in bijlage 3. In het terrein zijn geen grote hoogteverschillen waargenomen. Het terrein is dus relatief vlak. De ondergrond binnen de deelgebieden bestaat voor het overgrote deel uit matig tot sterk siltige, soms zwak tot matig humeuze klei. In de klei zijn plantenresten en schelpenresten aangetroffen. Plaatselijk komen veeninschakelingen voor. De klei is geïnterpreteerd als komafzetting, die tot de Formatie van Echteld wordt gerekend. Het veen wordt gerekend tot de Formatie van Nieuwkoop. De komklei is afgezet door verschillende rivierlopen, die tijdens verschillende perioden in de omgeving van het plangebied actief waren. De veeninschakelingen vertegenwoordigen perioden van geringere rivierinvloed, waarin de sedimentatie van klei tijdelijk stopte. Ook zijn er verspreid over het plangebied, op verschillende dieptes laklaagjes (donkergrijze, humeuze niveaus in de komklei) aangetroffen, die net als de veeninschakelingen wijzen op perioden waarin geen sedimentatie vanuit de rivierlopen plaatsvond. In 3 boringen (boring 0, 16 en 18) is onder het pakket komafzettingen een laag lichtbruingrijs, matig grof, zwak siltig zand aangetroffen. De diepteligging van de top van dit zand varieert van 115 tot 123 cm –NAP (circa 4,6 m beneden maaiveld).
Het zand is geïnterpreteerd als rivierduinzand, dat wordt gerekend tot het Laagpakket van Delwijnen, dat onderdeel is van de Formatie van Boxtel. Ook in boring 32 is onder het komkleipakket een zandlaag aangetroffen, maar dit zand heeft een andere samenstelling. Het is minder grof, slechter gesorteerd en het bevat plantenresten. Daarom wordt het geïnterpreteerd als een fluviatiele afzetting, mogelijk een crevasseafzetting. Het wordt tot de Formatie van Echteld gerekend.
5
SIKB, 2006b.
6
Nederlands Normalisatie-instituut, 1989.
7
De Bakker en Schelling, 1989.
Project: Projectnummer:
Inventariserend Veldonderzoek, karterend booronderzoek, Hogeweg te Rossum S090297
In 11 boringen (boring 4, 12, 20, 22, 42, 43, 45, 46, 53, 55 en 58) is binnen het pakket komafzettingen een zandlaag aangetroffen. De korrelgrootte van het zand varieert zeer sterk van zeer fijn tot zeer grof met grind. Dit zand is geïnterpreteerd als crevasseafzetting en wordt tot de Formatie van Echteld gerekend. De diepteligging van deze afzettingen varieert zeer sterk op soms korte afstand, zoals bijvoorbeeld boring 4 en 22). Deze boringen liggen circa 64 meter uit elkaar en de diepteligging van de crevasseafzetting verschilt 172 cm. Mogelijk zijn de afzettingen afkomstig uit verschillende perioden. De ligging van de boringen 4, 12, 20 en 22 komt wel sterk overeen met de ligging van de crevasse, die is gevormd vanuit de Bruchemse stroomgordel op de geologische en geomorfologische kaart van de Rijn – Maas delta.8 Het bodemprofiel is in vrijwel het hele plangebied intact. De bodem is geclassificeerd als een poldervaaggrond. In drie boringen (boring 36, 37 en 38) zijn verstoringen van het bodemprofiel aangetroffen, die dieper reiken dan de huidige bouwvoor. De diepte van de verstoring varieert van 70 tot 80 cm beneden maaiveld. De verstoring van de bodem is herkenbaar aan gemengde grondlagen met scherpe grenzen en de aanwezigheid van baksteen, mortel en plastic.
3.3
Archeologische indicatoren Bij de controle van het opgeboorde bodemmateriaal zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen die wijzen op de aanwezigheid van een archeologische vindplaats.
3.4
Archeologische interpretatie Op grond van het bureauonderzoek waren er twee niveaus waarin archeologische resten werden verwacht. De eerste betreft het rivierduin dat in de ondergrond van het plangebied werd verwacht. De vondsten kunnen niet alleen in de top van het duin te vinden zijn, maar ook in de klei en veenlagen die de donk geleidelijk bedekten. Vanaf de hoger gelegen rivierduin werd de omliggende vlakte benut, zodat de zone direct langs het duin beschouwd kan worden als een toss-zone, waarin gebruiksvoorwerpen terecht konden komen doordat ze van de helling afrolden of simpelweg weggegooid werden. Deze zone is van groot belang, aangezien alle vondsten snel bedekt werden door sediment en daardoor stratigrafisch van jongere en oudere vondsten gescheiden werden. Dit in tegenstelling tot de donk zelf, waarop, door de continue bewoning de verschillende bewoningsfasen lastig van elkaar te onderscheiden zijn. Tijdens het veldonderzoek is in drie boringen het rivierduin aangeboord. De top van het duinzand ligt in deze boringen circa 4,6 m beneden maaiveld. Het duinzand duikt weg in zuidoostelijke richting. Er zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen in het duinzand. Ook zijn er geen verkleuringen van het zand aangetroffen, die zouden kunnen wijzen op betreding van het zand. Ook de direct op het zand liggende kleilagen hebben een natuurlijk, onverstoord uiterlijk.
Er is geen toss-zone aangetoond. Op grond van deze resultaten kan de middelhoge verwachting voor vuursteenvindplaatsen uit het laat-paleolithicum tot en met het mesolithicum, die aan het rivierduin was toegekend binnen het plangebied naar laag worden bijgesteld. Het andere niveau waarop archeologische resten werden verwacht is de crevasse, die vanuit de Buchemse stroomgordel is gevormd. Aan de crevasse was een hoge verwachting voor nederzettingsterreinen uit de periode ijzertijd tot en met de Romeinse tijd toegekend. Tijdens het veldonderzoek zijn er op verschillende plaatsen binnen het plangebied crevasseafzettingen aangetroffen. Ook in het deel van het plangebied waar bovengenoemde crevasse werd verwacht zijn in boring 4, 12, 20 en 22 dergelijke afzettingen aangetroffen. De diepteligging van deze afzettingen varieert echter zeer sterk over korte afstand, waardoor het onwaarschijnlijk is dat ze in één en dezelfde periode zijn gevormd. Er zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen in de crevasseafzettingen. Daarom wordt de hoge archeologische verwachting voor de periode ijzertijd tot en met de Romeinse tijd bijgesteld naar laag.
8
Berendsen en Stouthamer, 2001. Pagina 12 van 16
Project: Projectnummer:
Inventariserend Veldonderzoek, karterend booronderzoek, Hogeweg te Rossum S090297
In het noordoostelijke deel van het plangebied zijn zandige crevasseafzettingen aangetroffen in boring 42, 43, 45, 46 en 53. De diepteligging van de top van deze crevasseafzettingen varieert van 111 tot 225 cm +NAP. In het zuidoostelijke deel van het plangebied zijn in boring 55 en 58 crevasseafzettingen aangetroffen. Hier ligt de top van deze afzettingen op circa 60 cm +NAP. Mogelijk gaat het ook hier om crevasses uit verschillende perioden. Het is niet duidelijk wanneer en van waaruit ze zijn gevormd. Ook op deze crevassen zijn geen archeologische vindplaatsen aangetoond.
Pagina 13 van 16
Project: Projectnummer:
Inventariserend Veldonderzoek, karterend booronderzoek, Hogeweg te Rossum S090297
4
Conclusies en aanbevelingen
4.1
Inleiding Voor het plangebied gold op basis van het bureauonderzoek een middelhoge verwachting voor vuursteenvindplaatsen uit het laat-paleolithicum en mesolithicum in verband met de mogelijke aanwezigheid van rivierduinzand in de ondergrond en een hoge verwachting voor nederzettingsresten uit de periode ijzertijd tot en met de Romeinse tijd ter plaatse van de crevasse die gevormd is vanuit de Bruchemse stroomgordel. Voor de overige perioden gold een lage verwachting. Het doel van het inventariserend veldonderzoek was om deze verwachting te toetsen.
4.2
Conclusies / beantwoording onderzoeksvragen
•
Wat is de opbouw van de ondergrond en is het bodemprofiel intact? Het overgrote deel van de ondergrond binnen het plangebied bestaat uit matig tot sterk siltige tot zwak zandige klei. De klei is geïnterpreteerd als komklei en wordt tot de Formatie van Echteld gerekend. Binnen het pakket komafzettingen komen veeninschakelingen voor. Het veen wordt gerekend tot de Formatie van Nieuwkoop. In boring 0, 16 en 18 is onder de komafzetting een laag matig grof zand aangetroffen, dat is geïnterpreteerd als rivierduinzand. Het wordt gerekend tot het Laagpakket van Delwijnen, dat onderdeel is van de Formatie van Boxtel. Binnen het pakket komafzettingen zijn op wisselende dieptes zandige crevasseafzettingen aangetroffen, die bestaan uit zeer fijn tot grindhoudend zeer grof zand. De crevasseafzettingen worden gerekend tot de Formatie van Echteld. Het bodemprofiel is in vrijwel het hele plangebied intact. De bodem is geclassificeerd als een poldervaaggrond. Alleen in boring 36, 37 en 38 is verstoring van het bodemprofiel vastgesteld, die dieper reikt dan de huidige bouwvoor. De diepte van de verstoring varieert van 70 tot 80 cm beneden maaiveld.
•
Zijn in het plangebied archeologische vindplaatsen aanwezig? In geen van de boringen zijn indicatoren aangetroffen die wijzen op de aanwezigheid van een archeologische vindplaats. De kans dat binnen het plangebied een archeologische vindplaats aanwezig is, wordt daarom klein geacht. Op grond van de beantwoording van de bovenstaande vraag zijn de twee onderstaande onderzoeksvragen niet meer van toepassing.
•
Wat is te zeggen over de horizontale en verticale verspreiding van de archeologische waarden?
•
Wat is de vermoedelijke aard en datering van de archeologische resten?
•
In hoeverre worden eventueel aanwezige archeologische resten bedreigd door de voorgenomen ontwikkeling van het gebied? De verwachting is dat binnen het plangebied geen archeologische resten in situ aanwezig zijn, waardoor ook geen archeologische resten worden bedreigd door de voorgenomen ontwikkeling van het gebied.
De middelhoge archeologische verwachting uit het bureauonderzoek voor vuursteenvindplaatsen uit het laatpaleolithicum en mesolithicum en de hoge verwachting voor nederzettingssporen uit de ijzertijd tot en met de Romeinse tijd kan op grond van de resultaten van het veldonderzoek naar laag worden bijgesteld.
Pagina 14 van 16
Project: Projectnummer:
4.3
Inventariserend Veldonderzoek, karterend booronderzoek, Hogeweg te Rossum S090297
Aanbevelingen Op grond van de resultaten van het onderzoek wordt voor het plangebied geen vervolgonderzoek geadviseerd. Bovenstaand advies vormt een zogenaamd selectieadvies. Met nadruk willen wij de opdrachtgever erop wijzen dat dit selectieadvies nog niet betekent dat al bodemverstorende activiteiten of daarop voorbereidende activiteiten kunnen worden ondernomen. De resultaten van dit onderzoek zullen namelijk eerst moeten worden beoordeeld door het bevoegd gezag (gemeente Maasdriel), die vervolgens een selectiebesluit neemt. Er is geprobeerd een zo gefundeerd mogelijk advies te geven op grond van de gebruikte onderzoeksmethoden. De aanwezigheid van archeologische sporen of resten in het plangebied kan nooit volledig worden uitgesloten. Synthegra wil de opdrachtgever er daarom op wijzen, dat mochten tijdens de geplande werkzaamheden toch archeologische waarden worden aangetroffen dan geldt conform artikel 53 van de Monumentenwet uit 1988 (herzien in 2007) een meldingsplicht bij de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap of door het hem vertegenwoordigende bevoegd gezag, de gemeente Maasdriel. Reactie namens het bevoegd gezag:
Namens gemeente Maasdriel is regioarcheoloog Rivierenland akkoord met de resultaten en conclusies van dit onderzoek. Het besluit is genomen de aanbevelingen uit het rapport (het selectieadvies) in zijn geheel over te nemen. Ten aanzien van archeologie zijn er derhalve geen belemmeringen meer voor de uitvoering van de voorgenomen plannen. De meldingsplicht archeologische toevalsvondst (art. 5.10 Erfgoedwet) en het doen van waarnemingen (art. 5.11 Erfgoedwet) blijven echter te allen tijde van kracht.
Pagina 15 van 16
Project: Projectnummer:
Inventariserend Veldonderzoek, karterend booronderzoek, Hogeweg te Rossum S090297
Literatuur en kaarten Literatuur ANWB 2007: Topografische Atlas van Gelderland, schaal 1:25.000. Den Haag. Bakker, H. de en J. Schelling, 1989: Systeem van bodemclassificatie voor Nederland, de hogere niveaus. Staring Centrum, Wageningen. Berendsen, H.J.A. en E. Stouthamer, 2001: Palaeogeographic development of the Rhine-Meuse delta, The Netherlands, Van Gorcum, Assen. Cohen, K.M. & E> Stouthamer, W.Z. Hoek, H.J.A. Berendsen & H.F.J. Kempen, 2009: Zand in Banen, zanddieptekaarten van het Rivierengebied en het IJsseldal in de provincies Gelderland en Overijssel. Arnhem, Provincie Gelderland Mulder, E.F.J. de, M.C. Geluk, I.L. Ritsema, W.E. Westerhoff en T.E. Wong, 2003: De ondergrond van Nederland. Wolters-Noordhoff, Groningen/Houten Nederlands Normalisatie-instituut, 1989: NEN 5104 Geotechniek - Classificatie van onverharde grondmonsters. Nederlands Normalisatie-instituut, Delft. Nillesen, R. en S.M. Koeman, 2009: Bureauonderzoek, Hogeweg te Rossum, Synthegra Rapport S090188, Doetinchem. Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer, 2006a: Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie, versie 3.1. SIKB, Gouda. Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer, 2006b: Leidraad inventariserend veldonderzoek; Deel: karterend booronderzoek (aanvulling op de KNA 3.1). SIKB, Gouda. Internet www.ahn.nl
Pagina 16 van 16
Bijlagen:
Bijlage 1: Overzicht van relevante geologische en archeologische tijdvakken
Overzicht geologische en archeologische tijdvakken
Ouderdom in jaren
Chronostratigrafie
MIS
Holoceen
1
11.755 12.745 13.675 14.025
LaatWeichselien (LaatGlaciaal)
15.700
Late Dryas (koud) Allerød (warm) Vroege Dryas (koud) Bølling (warm)
Lithostratigrafie Formaties: Naaldwijk (marien), Nieuwkoop (veen), Echteld (fluviatiel)
2
LaatPleniglaciaal 29.000
50.000
MiddenWeichselien (Pleniglaciaal)
MiddenPleniglaciaal VroegPleniglaciaal
3
Formatie van Kreftenheye
Formatie van Boxtel
4
75.000
VroegWeichselien (VroegGlaciaal) 115.000 130.000
370.000 410.000
5a 5c 5d
Eemien (warme periode)
5e
Saalien (ijstijd)
6
Holsteinien (warme periode)
Formatie van Beegden
5b
Eem Formatie Formatie van Drente Formatie van Urk
Elsterien (ijstijd) 475.000
Cromerien (warme periode) 850.000
Pre-Cromerien 2.600.000
Formatie van Sterksel
Formatie van Peelo
Cal. jaren v/n Chr. 1950
14
C jaren
Chronostratigrafie
Pollen zones
0
Vb2
1500
Subatlanticum koeler vochtiger
450 0 12
Vb1 Va
Vegetatie Loofbos eik en hazelaar overheersen haagbeuk veel cultuurplanten rogge, boekweit, korenbloem
Archeologische perioden Nieuwe tijd Middeleeuwen Romeinse tijd IJzertijd
800 815
2650
IVb Subboreaal koeler droger
2000
3755
IVa
5000
4900
5300
7020
8240
III
Boreaal warmer
II
Preboreaal warmer
I
8000
9000
8800 11.755
Atlanticum warm vochtig
10.150
12.745
10.800
13.675
11.800
14.025
12.000
15.700
13.000
LaatWeichselien (LaatGlaciaal)
Late Dryas
LW III
Allerød
LW II
Vroege Dryas LW I Bølling
35.000
Loofbos eik en hazelaar overheersen beuk>1% invloed landbouw (granen)
Bronstijd
Neolithicum
Loofbos eik, els en hazelaar overheersen in zuiden speelt linde een grote rol den overheerst hazelaar, eik, iep, linde, es eerst berk en later den overheersend
Mesolithicum
parklandschap dennen- en berkenbossen open parklandschap open vegetatie met kruiden en berkenbomen
MiddenWeichselien (Pleniglaciaal)
perioden met een poolwoestijn en perioden met een toendra
VroegWeichselien (VroegGlaciaal)
perioden met bos en perioden met een subarctisch open landschap
Laat-Paleolithicum
75.000
115.000 130.000
Eemien (warme periode)
Midden-Paleolithicum loofbos
Saalien (ijstijd) 300.000
Vroeg-Paleolithicum Chronostratigrafie voor Noordwest-Europa volgens Zagwijn (1974), Vandenberghe (1985) en De Mulder et al. (2003). Lithostratigrafie volgens De Mulder et al. (2003). Mariene isotoop stadium (MIS) volgens Bassinot et al. (1994). Atmosferische data volgens Stuiver et al. (1998). Zuurstofisotoop calibratie (OxCal) versie 3.9 Bronk Ramsey (2003), toegepast op het Laat-Weichselien en het Holoceen. Archeologische periode-indeling en ouderdom volgens de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB). Vegetatie bewerkt volgens Berendsen (2000). Pollenzones volgens P. Vos & P. Kiden (2005).
Bijlage 2: Boorpuntenkaart
Bijlage 3: Boorprofielen
Pagina 1 / 22
Boring:
00
Boring: 325 310
0
280
50
100
210 175
150
150
200
gras Klei, sterk siltig, matig humeus, donkerbruin, Edelmanboor, Ap
250
45
300 -15
350 -50
400 -105 -115
323
0
298
Klei, matig siltig, sporen roest, bruin, Edelmanboor
50
Klei, matig siltig, zwak roesthoudend, licht oranjebruin, Edelmanboor
100
Klei, matig zandig, zwak roesthoudend, licht oranjebruin, Edelmanboor
150
Klei, matig siltig, sporen roest, licht bruingrijs, Machinale Boring 75
01 weiland Klei, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs, Ap-horizont Klei, zwak siltig, sporen roest, grijs, C-horizont, komklei 213
173
Klei, zwak zandig, sporen roest, resten schelpen, grijs, C-horizont Klei, zwak siltig, grijs, C-horizont
123
200
Klei, sterk siltig, zwak zandig, resten planten, grijs, Machinale Boring Klei, sterk siltig, licht blauwgrijs, Machinale Boring Klei, matig siltig, zwak humeus, resten planten, grijsbruin, Machinale Boring Klei, sterk siltig, zwak zandig, grijs, Machinale Boring Klei, matig siltig, matig humeus, resten planten, bruin, Machinale Boring
450 -175
500
Klei, sterk siltig, zwak zandig, resten riet, licht blauwgrijs, Machinale Boring Zand, matig grof, zwak siltig, licht bruingrijs, Machinale Boring, rivierduin
Boring:
02
Boring:
50
gras Klei, sterk siltig, zwak humeus, sporen baksteen, bruin, Edelmanboor
223
100
Klei, matig siltig, matig humeus, matig roesthoudend, oranjebruin, Edelmanboor
168
Klei, matig zandig, zwak roesthoudend, licht oranjebruin, Edelmanboor
0
318
278
150
148
Klei, sterk siltig, zwak humeus, licht grijsbruin, Machinale Boring
200
Klei, sterk siltig, resten planten, grijs, Machinale Boring
250
58
300
8
Klei, sterk siltig, zwak zandig, lichtgrijs, Machinale Boring Klei, sterk siltig, matig humeus, resten hout, bruin, Machinale Boring
350 -62
400
450
500
-82
-142
-182
Klei, sterk siltig, zwak zandig, grijs, Machinale Boring Klei, matig siltig, sterk humeus, resten riet, bruin, Machinale Boring Klei, sterk siltig, matig zandig, matig plantenhoudend, licht blauwgrijs, Machinale Boring, net boven duin
Projectnaam: Hogeweg te Rossum Projectcode: S090297
0
03 317 292
50 237
100
217
150
weiland Klei, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs, Ap-horizont Klei, zwak siltig, sporen roest, bruingrijs, C-horizont, komklei Klei, zwak siltig, sporen roest, resten schelpen, grijs, C-horizont, mangaan Klei, zwak siltig, grijs, C-horizont
137
200
117
Klei, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs, C-horizont, laklaag
Pagina 2 / 22
Boring:
04
Boring: 320
0
290
50
gras Klei, sterk siltig, matig humeus, bruin Klei, matig siltig, matig roesthoudend, oranjegrijs, Edelmanboor
100
05 319
0
289 269
50
239
150
200
Klei, sterk siltig, zwak zandig, resten schelpen, lichtgrijs, Machinale Boring
Klei, sterk siltig, sporen roest, bruingrijs, C-horizont, komklei
100
Klei, zwak zandig, sporen roest, bruingrijs, C-horizont, mangaan
150
Klei, sterk zandig, sporen roest, grijs, C-horizont, afwisseling van zandiger en kleiiger laagjes
175
150
weiland Klei, sterk siltig, zwak humeus, donkergrijs, Ap-horizont
119
200
Klei, sterk siltig, zwak humeus, bruingrijs, Machinale Boring 250 45 40
300
10
350
-45
Zand, zeer grof, matig grindig, grijs, Machinale Boring, crevasse Klei, sterk siltig, zwak zandig, resten planten, grijs, Machinale Boring
-60
Zand, matig grof, sterk siltig, licht bruingrijs, Machinale Boring
400 -110
450 -180
500
Zand, zeer grof, matig grindig, grijs, Machinale Boring Klei, matig siltig, matig humeus, bruingrijs, Machinale Boring, gelaagdhumeusheid Klei, matig siltig, uiterst humeus, resten hout, resten riet, bruin, Machinale Boring
Boring: 0
06
Boring: 321 291
50 251
100
150
161
gras Klei, sterk siltig, matig humeus, bruin, Edelmanboor Klei, matig siltig, matig humeus, matig roesthoudend, oranjebruin, Edelmanboor Klei, matig zandig, matig roesthoudend, licht oranjebruin, Edelmanboor Klei, sterk siltig, zwak zandig, resten planten, grijs, Edelmanboor
200
46
Veen, bruin, Machinale Boring
300 -4 -31
Klei, sterk siltig, zwak zandig, lichtgrijs, Machinale Boring Klei, matig siltig, matig humeus, resten planten, bruingrijs, Machinale Boring
400 -109
Veen, matig riethoudend, bruin, Machinale Boring
450
500
315 290
50
255 235
100
150
Klei, zwak siltig, sporen roest, bruingrijs, C-horizont, komklei Klei, sterk siltig, sporen roest, grijs, C-horizont, mangaan
165 145
200
weiland Klei, zwak siltig, zwak humeus, sporen baksteen, donker bruingrijs, Ap-horizont
115
Klei, zwak zandig, sporen roest, resten schelpen, grijs, C-horizont Klei, zwak siltig, sporen roest, grijs, C-horizont Klei, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs, C-horizont, laklaag
250
350
0
07
-179
Projectnaam: Hogeweg te Rossum Projectcode: S090297
Pagina 3 / 22
Boring:
08
Boring: 319
0
294
50 239
100
weiland Klei, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs, Ap-horizont
139
Klei, sterk siltig, sporen roest, resten schelpen, grijs, C-horizont, mangaan
100
Klei, zwak siltig, grijs, C-horizont
200
Klei, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs, C-horizont, laklaag
250
69 59
Klei, zwak siltig, matig humeus, resten planten, grijsbruin, C-horizont
19
300
286
50
119 109
311
0
Klei, zwak siltig, sporen roest, bruingrijs, C-horizont, komklei
169
150
09
251 231 211
weiland Klei, zwak siltig, zwak humeus, sporen baksteen, donker bruingrijs, Ap-horizont Klei, zwak siltig, sporen roest, bruingrijs, C-horizont, komklei Klei, sterk siltig, sporen roest, grijs, C-horizont, mangaan
161
150
141 111
200
Klei, zwak zandig, sporen roest, resten schelpen, grijs, C-horizont Klei, sterk siltig, sporen roest, grijs, C-horizont Klei, zwak siltig, sporen roest, grijs, C-horizont Klei, zwak siltig, zwak humeus, bruingrijs, C-horizont
Klei, zwak siltig, resten planten, grijs, C-horizont Veen, matig kleiïg, matig plantenhoudend, bruin, C-horizont
350
400
-91 -101 -111
450
-146 -156 -171 -181
500
Klei, zwak siltig, matig humeus, resten planten, grijsbruin, C-horizont Klei, zwak siltig, resten planten, blauwgrijs, C-horizont Klei, zwak siltig, matig humeus, resten planten, grijsbruin, C-horizont Klei, zwak siltig, zwak humeus, resten planten, bruingrijs, C-horizont Klei, zwak siltig, matig humeus, resten planten, grijsbruin, C-horizont Veen, zwak kleiïg, sterk plantenhoudend, bruin, C-horizont Klei, zwak siltig, matig humeus, resten planten, grijsbruin, C-horizont Klei, zwak siltig, resten planten, blauwgrijs, C-horizont
Boring: 0
10
Boring: 333 313
50 248
100 188
150 158
200 103
250
300
350
400
Klei, matig siltig, matig roesthoudend, oranjebruin, Edelmanboor Klei, matig zandig, matig roesthoudend, resten schelpen, oranjegrijs, Edelmanboor
Klei, sterk siltig, zwak humeus, resten planten, bruingrijs, Machinale Boring
43
Klei, sterk siltig, resten planten, lichtgrijs, Machinale Boring
18
Veen, bruin, Machinale Boring
-17
Klei, matig siltig, matig humeus, resten planten, grijsbruin, Machinale Boring
-77 -112
-167
0
Klei, matig siltig, lichtgrijs, Machinale Boring Klei, matig siltig, zwak humeus, resten hout, resten planten, bruingrijs, Machinale Boring Klei, matig siltig, sterk humeus, resten planten, matig riethoudend, grijsbruin, Machinale Boring Veen, sterk riethoudend, donkerbruin, Machinale Boring
Projectnaam: Hogeweg te Rossum Projectcode: S090297
337
297
50
277 257
150
weiland Klei, sterk siltig, zwak humeus, donkergrijs, Ap-horizont Klei, sterk siltig, sporen roest, bruingrijs, C-horizont, komklei Klei, zwak zandig, sporen roest, bruingrijs, C-horizont, mangaan
100
Klei, siltig, zwak zandig, sporen roest, lichtbruin, Machinale Boring
73
450
500
gras Klei, sterk siltig, matig humeus, bruin, Edelmanboor
11
187 177
Klei, sterk zandig, sporen roest, grijs, C-horizont Klei, zwak zandig, grijs, C-horizont
200
137
Klei, sterk zandig, sporen schelpen, grijs, C-horizont, afwisseling van zandiger en kleiiger laagjes
Pagina 4 / 22
Boring:
12
Boring: 334
0
289
50 259 239
100 179
150
154
200
124 109 84
250
60 58 50 29
300
-11
350
400
-76 -106
450 -166
500
gras Klei, sterk siltig, matig humeus, sporen baksteen, donkerbruin, Edelmanboor Klei, matig siltig, matig roesthoudend, oranjebruin, Edelmanboor Klei, matig siltig, zwak roesthoudend, grijsbruin, Edelmanboor Klei, sterk siltig, zwak zandig, matig roesthoudend, licht oranjebruin, Edelmanboor
13 331
0
301
50 261 231
100
150
171 151 146 131
200
weiland Klei, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs, Ap-horizont Klei, zwak siltig, sporen roest, bruingrijs, C-horizont, komklei Klei, zwak siltig, sporen roest, grijs, C-horizont, mangaan Klei, sterk siltig, sporen roest, grijs, C-horizont Klei, sterk zandig, sporen roest, grijs, C-horizont Klei, zwak zandig, sporen roest, grijs, C-horizont
Klei, sterk siltig, resten planten, licht blauwgrijs, Machinale Boring
Klei, sterk zandig, grijs, C-horizont
Klei, sterk siltig, laagjes zand, bruingrijs, Machinale Boring Klei, sterk siltig, matig humeus, resten schelpen, donkergrijs, Machinale Boring Zand, zeer fijn, uiterst slap, sterk siltig, zwak kleiïg, grijs, Machinale Boring Zand, zeer grof, matig grindig, grijs, Machinale Boring Klei, sterk siltig, zwak zandig, grijs, Machinale Boring Zand, zeer grof, matig grindig, grijs, Machinale Boring Klei, matig siltig, uiterst humeus, grijsbruin, Machinale Boring Klei, matig siltig, lichtgrijs, Machinale Boring Klei, matig siltig, matig humeus, resten planten, grijsbruin, Machinale Boring Klei, matig siltig, uiterst humeus, matig riethoudend, grijsbruin, Machinale Boring Veen, matig kleiïg, sterk riethoudend, donker grijsbruin, Machinale Boring
Boring: 0
14
Boring: 327 302
50 252
100
150
217
162 147
200
250
Klei, sterk siltig, matig zandig, zwak roesthoudend, licht oranjebruin, Edelmanboor Klei, sterk siltig, zwak zandig, sporen roest, licht oranjegrijs, Edelmanboor Klei, sterk siltig, zwak humeus, licht bruingrijs, Machinale Boring
52 37
Klei, sterk siltig, grijs, Machinale Boring Klei, sterk siltig, matig humeus, grijsbruin, Machinale Boring
-18 -33
400 -93
450 -153
500
Klei, matig siltig, zwak roesthoudend, licht oranjebruin, Edelmanboor
82 77
300
350
gras Klei, sterk siltig, zwak humeus, bruin, Edelmanboor
-173
Klei, sterk siltig, zwak humeus, resten planten, bruingrijs, Machinale Boring Klei, matig siltig, sterk humeus, donkergrijs, Machinale Boring, laklaagje Klei, sterk siltig, zwak zandig, grijs, Machinale Boring Klei, matig siltig, matig humeus, resten planten, grijsbruin, Machinale Boring Klei, matig siltig, matig humeus, matig riethoudend, bruingrijs, Machinale Boring Veen, matig kleiïg, sterk riethoudend, resten hout, donkerbruin, Machinale Boring Klei, sterk siltig, grijs, Machinale Boring
Projectnaam: Hogeweg te Rossum Projectcode: S090297
0
15 335 305
50 265
100
150
235
Klei, zwak siltig, sporen roest, bruingrijs, C-horizont, komklei
185
Klei, sterk siltig, sporen roest, resten schelpen, bruingrijs, C-horizont, mangaan
155
200
weiland Klei, zwak siltig, zwak humeus, sporen baksteen, donkergrijs, Ap-horizont
135
Klei, zwak zandig, sporen roest, grijs, C-horizont Klei, zwak siltig, sporen roest, grijs, C-horizont Klei, zwak siltig, grijs, C-horizont
Pagina 5 / 22
Boring:
16
Boring: 336
0
296
50
gras Klei, sterk siltig, matig humeus, sporen grind, donkerbruin Klei, matig siltig, zwak roesthoudend, oranjegrijs, Edelmanboor
100
17 345
0
315
50
100
245
Klei, zwak siltig, sporen roest, bruingrijs, C-horizont, komklei
195
Klei, sterk siltig, sporen roest, resten schelpen, grijs, C-horizont, mangaan
206
150 146
200 101 81
250
300 16 -14
350
-59
400 -89
450
-123
-164
500
Klei, sterk siltig, zwak zandig, zwak roesthoudend, licht oranjegrijs, Machinale Boring
150
Klei, matig siltig, grijs, Machinale Boring
200
weiland Klei, zwak siltig, zwak humeus, sporen baksteen, donkergrijs, Ap-horizont
165 145
Klei, zwak zandig, sporen roest, grijs, C-horizont Klei, zwak siltig, grijs, C-horizont
Klei, matig siltig, matig humeus, resten planten, licht grijsbruin, Machinale Boring Klei, sterk siltig, zwak zandig, lichtgrijs, Machinale Boring Klei, matig siltig, matig humeus, resten planten, licht grijsbruin, Machinale Boring Klei, sterk siltig, resten planten, resten hout, lichtgrijs, Machinale Boring Klei, matig siltig, matig humeus, resten hout, matig riethoudend, grijsbruin, Machinale Boring Klei, sterk siltig, zwak humeus, resten riet, resten hout, licht blauwgrijs, Machinale Boring Zand, matig grof, matig siltig, bruingrijs, Machinale Boring, rivierduin
Boring: 0
18
Boring: 343
298
50
gras Klei, sterk siltig, matig humeus, donkerbruin, Edelmanboor Klei, matig siltig, matig roesthoudend, oranjebruin, Edelmanboor
100
150
0
19 340 310
50
280 250
100
150
180
163
200
133 108
250
350
-17
400
-67 -87
500
Klei, matig siltig, zwak humeus, licht bruingrijs, Machinale Boring Klei, sterk siltig, resten hout, licht blauwgrijs, Machinale Boring
300
450
Klei, sterk siltig, grijs, Machinale Boring
-117
-157
Klei, matig siltig, matig humeus, resten planten, bruingrijs, Machinale Boring Veen, matig kleiïg, resten hout, donker grijsbruin, Machinale Boring Klei, sterk siltig, zwak zandig, zwak humeus, resten hout, licht bruingrijs, Machinale Boring Zand, matig grof, matig siltig, grijsbruin, Machinale Boring, rivierduin
Projectnaam: Hogeweg te Rossum Projectcode: S090297
200
140
weiland Klei, zwak siltig, zwak humeus, sporen baksteen, donkergrijs, Ap-horizont Klei, zwak siltig, sporen roest, bruingrijs, C-horizont, komklei Klei, sterk siltig, sporen roest, resten schelpen, grijs, C-horizont, mangaan Klei, zwak zandig, sporen roest, grijs, C-horizont Klei, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs, C-horizont
Pagina 6 / 22
Boring:
20
Boring:
299
gras Klei, sterk siltig, matig humeus, donkerbruin, Edelmanboor Klei, matig siltig, zwak roesthoudend, bruin, Edelmanboor
50
259
Klei, sterk siltig, zwak zandig, matig roesthoudend, resten schelpen, oranjegrijs, Edelmanboor
100
339
0
50
100
150
134
200
109
250
79 59
300 -9
350
400 -91
338
0
308 278
weiland Klei, zwak siltig, zwak humeus, sporen baksteen, donkergrijs, Ap-horizont Klei, zwak siltig, sporen roest, bruingrijs, C-horizont, komklei Klei, zwak siltig, sporen roest, sporen schelpen, grijs, C-horizont
150
179 164
21
Klei, sterk siltig, zwak humeus, bruingrijs, Machinale Boring Zand, matig fijn, matig siltig, grijsbruin, Machinale Boring, crevasse
168 138
200
Klei, zwak siltig, grijs, C-horizont
Klei, sterk siltig, zwak zandig, laagjes zand, grijs, Machinale Boring Klei, sterk siltig, matig humeus, resten planten, grijsbruin, Machinale Boring Klei, matig siltig, sterk humeus, donkergrijs, Machinale Boring, laklaagje Klei, sterk siltig, resten planten, lichtgrijs, Machinale Boring
450 -161
500
Klei, sterk siltig, sterk humeus, matig riethoudend, resten hout, grijsbruin, Machinale Boring Klei, matig siltig, uiterst humeus, sterk riethoudend, donkerbruin, Machinale Boring
Boring:
22
Boring:
50
gras Klei, sterk siltig, matig humeus, sporen baksteen, donkerbruin, Edelmanboor
100
Klei, matig siltig, zwak roesthoudend, oranjebruin, Edelmanboor
0
342
302
0
23 340 310
50 270
150
172
230
Zand, zeer fijn, sterk siltig, laagjes klei, sporen roest, licht bruingrijs, Machinale Boring
150
180
Klei, matig zandig, sporen roest, grijs, C-horizont
Klei, sterk siltig, zwak zandig, licht bruingrijs, Machinale Boring
200
140
Klei, sterk zandig, grijs, C-horizont, afwisseling van zandiger en kleiiger laagjes
152
200
137
250
77 52
300
32
-48
400
450
500
Zand, matig grof, zwak siltig, zwak grindig, licht grijsbruin, Machinale Boring, scherpe ondergrens, crevasse Klei, matig siltig, matig humeus, bruingrijs, Machinale Boring Klei, sterk siltig, grijs, Machinale Boring
350
-108
-158
Klei, zwak siltig, sporen roest, bruingrijs, C-horizont, komklei
100
217 192
weiland Klei, zwak siltig, zwak humeus, sporen baksteen, donkergrijs, Ap-horizont
Klei, sterk siltig, matig humeus, resten planten, bruin, Machinale Boring Klei, matig siltig, sterk humeus, donkergrijs, Machinale Boring, laklaagje Klei, sterk siltig, resten planten, grijs, Machinale Boring Klei, matig siltig, sterk humeus, matig riethoudend, resten hout, grijsbruin, Machinale Boring Veen, zwak kleiïg, resten hout, donker grijsbruin, Machinale Boring
Projectnaam: Hogeweg te Rossum Projectcode: S090297
Klei, zwak zandig, sporen roest, grijs, C-horizont
Pagina 7 / 22
Boring:
24
Boring: 328
0
293
50 248
100 198
150 148
200 103
250
gras Klei, sterk siltig, matig humeus, donkerbruin Klei, matig siltig, zwak roesthoudend, oranjegrijs, Edelmanboor Klei, sterk siltig, zwak zandig, zwak roesthoudend, oranjegrijs, Edelmanboor
25 gras Klei, matig siltig, zwak humeus, donker bruingrijs, Edelmanboor, bouwvoor
262
Klei, zwak siltig, sporen roest, licht grijsbruin, Edelmanboor, C
50
100 207
150
Klei, sterk siltig, sporen roest, licht bruingrijs, Edelmanboor Klei, sterk siltig, zwak humeus, resten planten, bruingrijs, Machinale Boring
322
352
0
177 167 152
200
Klei, sterk siltig, zwak riethoudend, lichtgrijs, Machinale Boring 23 8
350 -42
400
Klei, zwak siltig, sporen roest, lichtgrijs, Edelmanboor Klei, zwak siltig, donkergrijs, Edelmanboor, laklaag Klei, zwak zandig, sporen roest, licht bruingrijs, Edelmanboor
68
300
Klei, sterk zandig, sporen roest, lichtgrijs, Edelmanboor
Klei, matig siltig, matig humeus, bruin, Machinale Boring Klei, matig siltig, sterk humeus, donkergrijs, Machinale Boring, laklaagje Klei, sterk siltig, resten planten, lichtgrijs, Machinale Boring
-112
Klei, matig siltig, sterk humeus, matig riethoudend, grijsbruin, Machinale Boring
450 -172
500
Boring: 0
26
Boring: 316
gras Klei, matig siltig, zwak humeus, donker bruingrijs, Edelmanboor, bouwvoor
256
Klei, zwak siltig, sporen roest, licht grijsbruin, Edelmanboor, C
346
50
100 206
150 171 161
200
Veen, zwak kleiïg, resten hout, donker grijsbruin, Machinale Boring
146
Klei, sterk zandig, sporen roest, lichtgrijs, Edelmanboor Klei, zwak siltig, sporen roest, lichtgrijs, Edelmanboor Klei, zwak siltig, donkergrijs, Edelmanboor, laklaag Klei, zwak zandig, sporen roest, licht bruingrijs, Edelmanboor
250
Klei, zwak siltig, grijs, Edelmanboor 300
350 -29 -39
400
450
500
-54
Klei, zwak siltig, zwak humeus, resten hout, bruingrijs, Edelmanboor
-109
Klei, zwak siltig, grijs, Edelmanboor
-154
Klei, zwak siltig, resten planten, grijs, Edelmanboor Klei, zwak siltig, zwak humeus, bruingrijs, Edelmanboor
Projectnaam: Hogeweg te Rossum Projectcode: S090297
0
27 319
gras Klei, matig siltig, zwak humeus, donker bruingrijs, Edelmanboor, bouwvoor
259
Klei, sterk siltig, sporen roest, licht grijsbruin, Edelmanboor, C
349
50
100 204
150 174 164
200
149
Klei, zwak zandig, sporen roest, lichtgrijs, Edelmanboor Klei, zwak siltig, sporen roest, lichtgrijs, Edelmanboor Klei, zwak siltig, donkergrijs, Edelmanboor, laklaag Klei, zwak zandig, sporen roest, licht bruingrijs, Edelmanboor
Pagina 8 / 22
Boring:
28
Boring: 344
0
314
50
gras Klei, matig siltig, zwak humeus, sporen baksteen, resten wortels, donker grijsbruin, Edelmanboor, bouwvoor
29
100 224 199
150 154 139
200
Klei, sterk siltig, sporen roest, licht bruingrijs, Edelmanboor Klei, sterk zandig, sporen schelpen, licht bruingrijs, Edelmanboor
gras Klei, matig siltig, zwak humeus, sporen baksteen, donker grijsbruin, bouwvoor
264 249
Klei, zwak siltig, sporen roest, licht grijsbruin, C
50
264
Klei, zwak siltig, sporen roest, licht grijsbruin, Edelmanboor
314
344
0
100 209 194
150
164 144
200
Klei, zwak siltig, sporen roest, grijs, Edelmanboor
250
Klei, sterk siltig, sporen roest, licht grijsbruin Klei, sterk zandig, grijs Klei, zwak siltig, licht grijsbruin Klei, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs, laklaag Klei, sterk zandig, grijsblauw
Klei, sterk zandig, grijs, Edelmanboor 300
Klei, zwak siltig, grijs, Edelmanboor -6
350
400
-61
Klei, zwak siltig, zwak humeus, resten hout, grijsbruin, Edelmanboor
-101
Klei, matig siltig, resten planten, grijs, Edelmanboor
450
Klei, zwak siltig, resten planten, grijsbruin, Edelmanboor -156
500
Boring: 0
30
Boring: 339 309
50 259 249
100 204
150
200
gras Klei, zwak siltig, zwak humeus, donker grijsbruin, bouwvoor
50
Klei, sterk siltig, sporen roest, licht grijsbruin
100
Klei, sterk zandig, sporen roest, resten schelpen, grijs
150
Klei, zwak siltig, sporen roest, grijs
129
Klei, zwak zandig, grijsblauw
99
Klei, zwak siltig, donkergrijs
69
Klei, sterk siltig, zwak zandig, resten planten, grijs Klei, zwak siltig, grijs
300 -6
350 -36 -51
400
-71
Klei, zwak siltig, grijs
-106
Klei, zwak siltig, zwak humeus, resten planten, resten hout, bruingrijs
-146
Klei, zwak siltig, grijs
450
500
Klei, zwak siltig, zwak humeus, resten planten, bruingrijs
-161
Klei, zwak siltig, zwak humeus, bruingrijs Klei, zwak siltig, grijs
Projectnaam: Hogeweg te Rossum Projectcode: S090297
338 308
Klei, zwak siltig, sporen roest, licht grijsbruin, C
149
250
0
31
258
200
gras Klei, matig siltig, zwak humeus, donker grijsbruin, bouwvoor Klei, zwak siltig, sporen roest, licht grijsbruin, C Klei, zwak siltig, sporen roest, sporen schelpen, licht grijsbruin
178 153
Klei, zwak siltig, donkergrijs
138
Klei, zwak siltig, grijsblauw
Pagina 9 / 22
Boring:
32
Boring: 348
0
318
50 268
100
gras Klei, matig siltig, zwak humeus, donker grijsbruin, bouwvoor
33 340
0
310
Klei, zwak siltig, sporen roest, licht grijsbruin, C
50
Klei, sterk siltig, licht bruingrijs
100
Klei, sterk zandig, matig roesthoudend, grijsoranje
150
Klei, sterk zandig, grijsblauw
200
260
206
150
188 168 148
200
113
250
83
gras Klei, matig siltig, zwak humeus, donker grijsbruin, bouwvoor Klei, zwak siltig, sporen roest, licht grijsbruin, C
240
Klei, sterk siltig, sporen roest, resten schelpen, licht grijsbruin
200
Klei, sterk zandig, sporen roest, sporen schelpen, grijs
170 150 140
Klei, zwak siltig, sporen roest, grijs
Klei, zwak siltig, grijsblauw
Klei, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs
Klei, sterk zandig, grijsblauw
Klei, matig zandig, grijs
Klei, zwak siltig, zwak humeus, sporen schelpen, resten planten, donkergrijs
300
Klei, sterk siltig, resten planten, grijs 350
-12
Klei, zwak siltig, bruingrijs 400
450
-117 -152
500
Boring: 0
34
Boring: 341 311
50
100
150
Zand, matig fijn, resten planten, grijs, grove bleke zandkorrels, scherpe overgang
gras Klei, matig siltig, zwak humeus, donker grijsbruin, bouwvoor
0
Klei, zwak siltig, sporen roest, licht grijsbruin, C
50
241
Klei, sterk siltig, licht bruingrijs
100
Klei, sterk zandig, sporen roest, resten schelpen, grijs Klei, zwak siltig, sporen roest, grijs
150
156
200
126 96
250 61
6
400
450
Klei, zwak siltig, sporen roest, licht grijsbruin, C
198
Klei, sterk siltig, sporen roest, resten schelpen, licht grijsbruin
178
138
Klei, sterk zandig, sporen roest, sporen schelpen, grijs Klei, zwak siltig, sporen roest, grijs
Klei, zwak siltig, zwak humeus, donker grijsblauw
Klei, sterk zandig, grijs
Klei, zwak siltig, grijs
-69 -84 -94
Klei, zwak siltig, grijs
-109
Zand, matig fijn, grijs
-159
238
Klei, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs
Klei, zwak siltig, resten planten, grijs 500
200
gras Klei, matig siltig, zwak humeus, sporen puin, donker grijsbruin, bouwvoor
Klei, sterk zandig, grijs
Klei, zwak siltig, resten planten, grijsbruin
350
278
153
Klei, zwak siltig, resten planten, grijsblauw
Klei, sterk siltig, zwak zandig, grijs
300
338 308
261
191 176
35
Klei, zwak siltig, zwak humeus, resten planten, grijsbruin
Projectnaam: Hogeweg te Rossum Projectcode: S090297
Pagina 10 / 22
Boring:
36
Boring: 342
0
312
50 267
100 222 212
gras Klei, matig siltig, zwak humeus, donker grijsbruin, bouwvoor Klei, zwak siltig, sporen roest, resten plastic, licht grijsbruin, C, mortel Klei, sterk siltig, grijs Klei, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs, laklaag
150 152
200
250
348
0
313 303
50
288 278
Klei, sterk zandig, grijs
102
Klei, zwak siltig, grijsblauw
gras Klei, matig siltig, zwak humeus, donker grijsbruin, bouwvoor Zand, matig fijn, sporen roest, grijs, verstoorde laag Klei, zwak siltig, sporen roest, donker bruingrijs, vermengd, verstoord, scherpe overgang
100
150
Klei, sterk siltig, sporen roest, grijsbruin, C
Klei, zwak siltig, grijs
132
77 72
37
200
148
Klei, sterk siltig, resten planten, resten schelpen, grijs
335
gras Klei, matig siltig, zwak humeus, donker grijsbruin, bouwvoor
Klei, sterk siltig, grijs Klei, sterk zandig, grijs
300
Klei, zwak siltig, sporen planten, sporen schelpen, grijs
350 -58 -68
400
Zand, matig fijn, grijs -108
450
Klei, zwak siltig, zwak humeus, resten planten, grijsbruin -158
500
Boring: 0
38
Boring: 314
gras Klei, matig siltig, zwak humeus, sporen baksteen, donker grijsbruin, bouwvoor
254
Klei, zwak siltig, sporen roest, licht grijsbruin, C, mortel
344
50
100
150
200
Klei, zwak siltig, grijs
Klei, zwak zandig, sporen roest, lichtgrijs 164
Klei, zwak siltig, sporen roest, grijs
134
Klei, zwak siltig, grijsblauw Klei, sterk siltig, resten planten, grijs
69 44
Klei, zwak zandig, grijs Klei, zwak siltig, resten planten, grijs, soms iets bruin en humeus
350
400
450
500
-121 -156
300
50
100
150
179
250
300
0
Klei, zwak siltig, zwak humeus, resten planten, grijsbruin