CConstaterende datLosser
Koppel je AI →
Document · PDF

TAM-omgevingsplan Hoofdstuk 22i Martinusplein 19-25 Losser_compleet (1)

Raadsvergadering 20 oktober 2026, gemeente LosserBij agendapunt: Vaststellen TAM Omgevingsplan Martinusplein 19-25 Losser151.031 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 14 van 18

Laatvlieger (Eptesicus serotinus) Deze soort is gedurende de gehele onderzoeksperiode slechts tweemaal vastgesteld. Dit betrof een waarneming van een langsvlie gend individu op 18 mei rond 22:45 uu r. Ook op 29 augustus is de soort eenmaal gehoord. Beide waarnemingen zijn ten noorden van het plangebied verricht; beide zonder enige binding met de projectgebouwen. 2 Een ecochore is een ruimtelijk begrensde ecologische eenheid, gekenmerkt door een inwendige heterogeniteit in een halfnatuurlijk of cultuurlandschap. Een ecochore bestaat uit een verzameling ecotopen; bijvoorbeeld de verschillende aan elkaar grenzende ecotopen op en rond een erf of binnen een specifiek landschaptype. Samen vormen deze ecotopen een gevarieerd landschap. Addendum: Aanvullend ecologisch onderzoek Martinusplein in Losser Ecochore Natuurtechniek 11 Door de waarneming op 18 mei, is besloten tijdens vervolgonderzoeken gebruik te maken van stationaire batloggers om zo m eer zekerheid te krijgen o ver aan- of afwezigheid van de soort. Op de batloggers zijn echter geen laatvliegers vastgelegd. Gezien het bovenstaande kan een verblijf van laatvliegers in de gebouwen worden uitgesloten. Rosse vleermuis (Nyctalus noctula) Deze soort is tijdens twee avondbezoeken ( 17-06- en 11 -07) boven het plangebied waargenomen. Beide waarnemingen betroffen overvliegende individuen zonder binding met het plangebied.

Een verblijfplaats van deze voornamelijk boombewonende soort is in de projectgebouwen uitgesloten. Addendum: Aanvullend ecologisch onderzoek Martinusplein in Losser Ecochore Natuurtechniek 12 4. TOETSING SOORTENBESCHERMING - WET NATUURBESCHERMING 4.1 Algemeen Sinds 1 januari 2017 is de Wet natuurbescherming van kracht. De soortenbescherming zoals in deze wetgeving is opgenomen, is de opvolger van de Flora - en faunawet uit 2002. In deze wetgeving is de bescherming van soorten opgenomen in drie artikelen: Artikel 3.1 Artikel 3.5 Artikel 3.10 Artikel 3.1 beschrijft de vogelsoorten zoals opgenomen in de Europese Vogelrichtlijn. Deze lijst omvat alle inheemse vogelsoorten. Verstoring of opzettelijke verontrusting van broedende vogels is niet toegestaan. Daarnaast z ijn er enkele soorten die jaarrond gebruik maken van dezelfde broedlocaties of die afhankelijk zijn van specifieke locaties; deze locaties zijn jaarrond beschermd. Voor vogels is slechts ontheffing mogelijk voor belangen die betrekking hebben op beschermin g van flora en fauna, veiligheid voor het vliegverkeer of volksgezondheid. Soorten die vermeld staan in artikel 3.5 betreffen soorten die zijn opgenomen in bijlage VI van de Europese Habitatrichtlijn, bijlage II van het Verdrag van Bern en bijlage I en he t Verdrag van Bonn.

Afhankelijk van de ingreep en het effect op beschermde soorten, kunnen nadere onderzoeken met toetsing aan de wetgeving noodzakelijk zijn. Bij eventuele negatieve effecten kan een ontheffing noodzakelijk zijn. De mogelijkheid voor ontheffing wordt getoetst aan de belangen zoals opgenomen in de Europese richtlijnen. Onder dit Artikel vallen bijvoorbeeld alle soorten vleermuizen die door de vermelding op bijlage IV van de Europese Habitatrichtlijn, Europese bescherming genieten. Soorten al s bedoeld onder dit artikel worden in deze rapportage aangeduid als strikt beschermde soorten. Soorten die vermeld staan in artikel 3.10 zijn soorten van nationaal belang. Voor deze soorten geldt een iets milder beschermingsregime. Daarnaast zijn per prov incie enkele soorten op de vrijstellingslijst geplaatst voor belangen als ruimtelijke ingrepen en bestendig beheer. Afhankelijk van de aard van de werkzaamheden of doelstelling, kunnen soorten binnen dit artikel zijn vrijgesteld van ontheffing of is nader onderzoek en ontheffing noodzakelijk. Zie voor een uitgebreidere toelichting bijlage 2. 4.2 Ingreep Het voornemen is de aanwezige bebouwing te slopen. Door de voorgenomen sloopt ontstaat de mogelijkheid voor het bouwen van nieuwe woningen. Voor de geplande werkzaamhed en zullen geen houtopstanden worden gerooid.

Wel zal vermoedelijk de aanwezige siertuin-terras van het restaurant worden bebouwd. De werkzaamheden kunnen worden aangemerkt als Ruimtelijke Ingrepen. Op deze definitie is de afweging in het kader van de Wet Natuurbescherming (hoofdstuk 4) gebaseerd. Addendum: Aanvullend ecologisch onderzoek Martinusplein in Losser Ecochore Natuurtechniek 13 4.3 Effecten en toetsing Wet Natuurbescherming In het kader van de Wet Natuurbescherming is getoetst aan verschillende artikelen . Met name de onderstaande artikelen zijn hierbij van toepassing. Artikel 3. 1 lid 2 van de Wet Natuurbescherming, verbied t onder andere het vernietigen van nesten, rustplaatsen en eieren van vogels zoals opgenomen in de Europese Vogelrichtlijn. Artikel 3.5 lid 4 van de Wet Natuurbescherming, verbied t onder andere het vernietigen van vaste ru st- en/of verblijfplaatsen van soorten van de Europese Habitatrichtlijn. Gezien het bovenstaande en de voorgenomen maatregelen , lag de nadruk van het onderzoek op het in kaart brengen van mogelijk aanwezige nesten van vogels en vaste verblijfplaatsen van vleermuizen. 4.3.1 Vogels Van huismus zijn twee nestloca ties vastgesteld onder de dakpannen van gebouwen. Door de voorgenomen sloop zullen beide locaties verdwijnen. De huismus is opgenomen als categorie -2 soort waar door de nestlocaties jaar rond bescherming genieten.

Doordat de nestlocaties zullen verdwijnen is het aanvragen van een ontheffing en het treffen van compenserende en mitigerende maatregelen noodzakelijk. Leefgebied Het leefgebied van huismussen bestaat uit verschillende onderdelen. Zo moeten er naast geschikte nestgelegenheden, ook schuil- en kwetterplekken zijn in de vorm van struwelen of klimop begroeiingen. Ook zijn open zandplekken voor het nemen va n zandbaden van groot belang . Binnen het plangebied zijn deze plekken vrij weinig voorhanden. De restauranttuin/-terras biedt hiervoor nagenoeg de enige mogelijkheid. Voor het overige zijn de vogels aangewezen op tuinen in de omgeving. Bij de herinrichting van het gebied is h et daardoor van groot belang dat naast nieuwe nestmogelijkheden ook rekening wordt gehouden met de basiseisen van deze soort. Gierzwaluwen ontbreken binnen de projectgebo uwen waardoor geen nader e afweging voor deze soort noodzakelijk is. 4.3.2 Vleermuizen Tijdens het uitgevoerde vleermuisonderzoek zijn n abij het plangebied en de directe omgeving drie soorten vleermuizen aangetroffen – gewone dwergvleermuis, laatvlieger en rosse vleermuis. Verblijfplaatsen van vleermuizen zijn jaarrond beschermd waardoor het verwijderen of aantasten niet zonder ontheffing van de Wet Natuurbescherming is toegestaan.

Bij mogelijke aantasting van een verblijfplaats is het eveneens nood zakelijk om gerichte maatregelen te treffen om vermindering in het aanbod aan verblijfplaatsen te voorkomen en de aanwezige populatie vleermuizen te behouden. Dit geldt zowel tijdens de werkzaamheden als in de nieuwe situatie. Hierdoor is het van belang de juiste mitigerende en compenserende maatregelen te treffen. Aan de hand van de verkregen onderzoeksgegevens kan worden gesteld dat er geen verblijfplaatsen van vleermuizen in de gebouwen aanwezig zijn. Ook vormt het plangebied geen essentieel onderdeel het leefgebied van vleermuizen. Hierdoor is voor vleermuizen geen ontheffing en zijn geen nadere maatregelen noodzakelijk. Addendum: Aanvullend ecologisch onderzoek Martinusplein in Losser Ecochore Natuurtechniek 14 5. CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN Dit addendum is geschreven als aanvulling op een quickscanonderzoek zoals in de inleiding is aangegeven. Tijdens het aanvullende onderzoek is onderzoek verricht naar de functie van het plangebied voor huismus, gierzwaluwen en vleermuizen. Huismus Van deze soort zijn twee nestlocaties vastgesteld die door de voorge nomen sloop zullen verdwijnen. Hierdoor is het aanvragen van een ontheffing noodzakelijk en dienen compenserende en mitigerende maatregelen getroffen te worden.

Bij de herinrichting van het gebied dient tevens aandacht te zijn voor de biotoopeisen van deze soort. Gierzwaluw Van deze soort zijn geen nestloca ties binnen het plangebied aanwezig. Hierdoor zijn geen ontheffing of nadere maatregelen noodzakelijk. Vleermuizen In de projectgebouwen zijn geen vaste verblijfplaatsen van vleermuizen aanwezig. Hierdoor zijn geen ontheffing of nadere maatregelen noodzakelijk. Volledigheid onderzoek Op de planlocatie zijn enkele natuuronderzoeken uitgevoerd. Samen geven deze onderzoeken een goed en volledig beeld van de aanwezigheid van ( strikt) beschermde soorten. Aan de hand van de bevindingen van de onderzoeken, de samenstelling van de aangetroffen soorten en de onderzoeks inspanningen, kan worden gesteld dat er geen strikt beschermde soorten met een essentiële binding met de planlocatie zijn gemist. Hierdoor kan het natuuronderzoek ten aanzien van vleermuizen als volledig worden beschouwd. Gezien de bevindingen van het uitvoerde onderzoek is voorafgaande aan de sloop van de gebouwen een ontheffing in het kader van de Wet Natuurbescherming noodzakelijk voor het aantasten van twee nestlocaties van huismus. Voor gierzwaluwen en vleermuizen zi jn geen nadere maatregelen noodzakelijk. Addendum: Aanvullend ecologisch onderzoek Martinusplein in Losser Ecochore Natuurtechniek 15 LITERATUUR Broekhuizen, S. (et al.). 1992.

Atlas van de Nederlandse zoogdieren. K.N.N.V. Uitgeverij, Utrecht. Dalderup, T., S. van Staa. 2022. Natuurtoets Martinusplein 119 en 25, Losser. BJZ.nu. Dienst Regelingen. 2009. Aangepaste lijst jaarrond beschermde vogelnesten. Heusden, W.R.M., S.J. Vreugdenhil. 2006. Handreiking Flora- en faunawet. Voor werkzaamheden en activiteiten in het kader van bestendig gebruik, bestendig beheer en onderhoud en ruimtelijke inrichting en ontwikkeling. Dienst Landelijk Gebied, Utrecht. Hovens, ir. J.P.M., S.P.N. Naber-Hovens en ir. C. de Koning. 2022. Quickscan natuurwetgeving Kruisstraat 34 te Ooij. En aanvullend huismussenonderzoek. Faunaconsult Ministerie van LNV., 2005 (herzien 2009). Buiten aan het Werk. Houd tijdig rekening met beschermde planten en dieren! Brochure. http://www.minlnv.nl/portal/page?_pageid=116,1640321&_dad=portal&_schema=PORTAL &p_file_id=14765 (08-11-2010)]. Sachteleben, J. & O. von Helversen, 2006. Songflight behaviour and mating system of the pipistrelle bat (pipistrellus pipistrellus) in an urban habitat. In: Acta Chiropterologica, 8(2): 391-401.

Internet www.vleermuizenindestad.nl www.vleermuis.net www.zoogdiervereniging.nl www.bij12.nl/onderwerpen/natuur-en-landschap/kennisdocumenten-soorten- ontheffingen-wet-natuurbescherming/ www.gelderland.nl www.verspreidingskaart.nl www.ndff.nl BIJLAGEN Bijlage 1: Verspreidingskaart beschermde soorten Bijlage 2: Toelichting Wet Natuurbescherming

Addendum: Aanvullend ecologisch onderzoek Martinusplein in Losser Ecochore Natuurtechniek 16 BIJLAGE 1: VERSPREIDINGSKAART BESCHERMDE SOORTEN Legenda: - gewone dwergvleermuis - laatvlieger - rosse vleermuis - huismus - gierzwaluw Stippen - vleermuizen - losse waarnemingen (indicatief; de stippen geven een indruk van de dichtheid en verspreiding – (samenvatting van alle bezoeken) Pijlen/lijn - foerageeractiviteit en vliegroutes. Ster - zomerverblijfplaats Bliksemschicht – werfroepend mannetje Stippellijn - baltsvlucht Figuur 2. Verspreidingskaart waargenomen vleermuizen. Het rode kader betreft de onderzochte woning.

Addendum: Aanvullend ecologisch onderzoek Martinusplein in Losser Ecochore Natuurtechniek 17 BIJLAGE 2: SOORTBESCHERMING - WET NATUURBESCHERMING Sinds 1 januari 2017 is de Wet Natuurbescherming van kracht. Deze wet is de soortgerichte implementatie van de Europese Habitat - en Vogelrichtlijn en vervangt de Flora - en faunawet, de Natuurbeschermingswet 1998 en de Boswet. Hoofdstuk 3 van de Wet Natuu rbescherming regelt de bescherming van flora en fauna op soortniveau. Activiteiten waarbij schade wordt gedaan aan beschermde dieren of planten zijn in principe verboden, tenzij dit uitdrukkelijk is toegestaan (het “nee, tenzij” -principe). Het is dan ook a ltijd zaak om, waar mogelijk, activiteiten uit te voeren zonder schade aan beschermde dieren en planten aan te brengen. De wet erkent de intrinsieke waarde van in het wild levende dieren. In de wet is dan ook een zorgplicht opgenomen waarin van iedereen wo rdt geacht voldoende zorg' in acht nemen voor alle in het wild voorkomende dieren en planten (niet alleen de beschermde) en hun leefomgeving. Dit is vastgelegd in Artikel 1.11 van de Wet Natuurbescherming. Voor de in deze rapportage gemaakte toetsing zijn met name de onderstaande artikelen met verbodsbepalingen van toepassing: Artikel 3.1 Artikel 3.5 en 3.8 lid 5 Artikel 3.10 § 3.1 - Beschermingsregime soorten Vogelrichtlijn Artikel 3.1 1.

Het is verboden opzettelijk van nature in Nederland in het wild levende vogels van soorten als bedoeld in artikel 1 van de Vogelrichtlijn te doden of te vangen. 2. Het is verboden opzettelijk nesten, rustplaatsen en eieren van vogels als bedoeld in het eerste lid te vernielen of te beschadigen, of nesten van vogels weg te nemen. 3. Het is verboden eieren van vogels als bedoeld in het eerste lid te rapen en deze onder zich te hebben. 4. Het is verboden vogels als bedoeld in het eerste lid opzettelijk te storen. 5. Het verbod, bedoeld in het vierde lid, is niet van toepassing indien de stori ng niet van wezenlijke invloed is op de staat van instandhouding van de desbetreffende vogelsoort. § 3.2. Beschermingsregime soorten Habitatrichtlijn Artikel 3.5 1. Het is verboden in het wild levende dieren van soorten, genoemd in bijlage IV, onderdeel a, bij de Habitatrichtlijn, bijlage II bij het Verdrag van Bern of bijlage I bij het Verdrag van Bonn, in hun natuurlijk verspreidingsgebied opzettelijk te doden of te vangen. 2. Het is verboden dieren als bedoeld in het eerste lid opzettelijk te verstoren. 3. Het is verboden eieren van dieren als bedoeld in het eerste lid in de natuur opzettelijk te vernielen of te rapen. 4. Het is verboden de voortplantingsplaatsen of rustplaatsen van dieren als bedoeld in het eerste lid te beschadigen of te vernielen. 5.

Het is verboden planten van soorten, genoemd in bijlage IV, onderdeel b, bij de Habitatrichtlijn of bijlage I bij het Verdrag van Bern, in hun natuurlijke verspreidingsgebied opzettelijk te plukken en te verzamelen, af te snijden, te ontwortelen of te vernielen. Naast de aandacht voor beschermde soorten geldt voor alle in het wild levende dieren en planten een zorgplicht. Deze is vastgelegd in Artikel 1.11 van de Wet Natuurbescherming. Artikel 1.11 1. Een ieder neemt voldoende zorg in acht voor Natura 2000 -gebieden, bijzondere nationale natuurgebieden en voor alle in het wild levende dieren en planten en hun directe leefomgeving. 2. De zorg, bedoeld in het eerste lid, houdt in elk geval in dat een ieder die weet of redelijkerwijs kan vermoeden dat door zijn handelen of nalaten nadelige gevolgen kunnen worden veroo rzaakt voor een Natura 2000 -gebied, een bijzonder nationaal natuurgebied of voor in het wild levende dieren en planten: a. dergelijke handelingen achterwege laat, dan wel, b. indien dat achterwege laten redelijkerwijs niet kan worden gevergd, de noodzakelijke ma atregelen treft om die gevolgen te voorkomen, of c. voor zover die gevolgen niet kunnen worden voorkomen, deze zoveel mogelijk beperkt of ongedaan maakt. Addendum: Aanvullend ecologisch onderzoek Martinusplein in Losser Ecochore Natuurtechniek 18 Artikel 3.8 – lid 5 5.

Een ontheffing of een vrijstelling wordt uitsluitend verleend, indien is voldaan aan elk van de volgende voorwaarden: a. er bestaat geen andere bevredigende oplossing; b. zij is nodig: i. in het belang van de bescherming van de wilde flora of fauna, of in het belang van de instandhouding van de natuurlijke habitats; ii. ter voorkoming van ernstige schade aan met name de gewassen, veehouderijen, bossen, visgronden, wateren of andere vormen van eigendom; iii. in het belang van de volksgezondheid, de openbare veiligheid of andere dwingende redenen van groot openbaar belang, met inbegrip van redenen van sociale of economische aard en met inbegrip van voor het milieu wezenlijke gunstige effecten; iv. voor ond erzoek en onderwijs, repopulatie of herintroductie van deze soorten, of voor de daartoe benodigde kweek, met inbegrip van de kunstmatige vermeerdering van planten, of v. om het onder strikt gecontroleerde omstandigheden mogelijk te maken op selectieve wijze en binnen bepaalde grenzen een beperkt, bij de ontheffing of vrijstelling vastgesteld aantal van bepaalde dieren van de aangewezen soort te vangen of onder zich te hebben, onderscheidenlijk een beperkt bij de ontheffing of vrijstelling vastgesteld aantal va n bepaalde planten van de aangewezen soort te plukken of onder zich te hebben; c.

er wordt geen afbreuk gedaan aan het streven de populaties van de betrokken soort in hun natuurlijke verspreidingsgebied in een gunstige staat van instandhouding te laten voortbestaan. § 3.3. Beschermingsregime andere soorten – nationaal Artikel 3.10 2. Onverminderd artikel 3.5, eerste, vierde en vijfde lid, is het verboden: a. in het wild levende zoogdieren, amfibieën, reptielen, vissen, dagvlinders, libellen en kevers van de soorten, genoemd in de bijlage, onderdeel A, bij deze wet, opzettelijk te doden of te vangen; b. de vaste voortplantingsplaatsen of rustplaatsen van dieren als bedoeld in onderdeel a opzettelijk te beschadigen of te vernielen, of c. vaatplanten van de soorten, genoemd in de bijlage, onderdeel B, bij deze wet, in hun natuurlijke verspreidingsgebied opzettelijk te plukken en te verzamelen, af te snijden, te ontwortelen of te vernielen. 3. Artikel 3.8 (ontheffingen voor soorten genoemd in Artikelen 3.5 Red.), met uitzondering van het derde en vierde lid, is van overeenkomstige toepassing op de verboden, bedoeld in het eerste lid, met dien verstande dat, in aanvulling op de redenen, genoemd in het vijfde lid, onderdeel b, de noodzaak voor de ontheffing of vrijstelling ook verband kan houden met handelingen: a.

in het kader van de ruimtelijke inrichting of ontwikkeling van gebieden, daaronder begrepen het daarop volgende gebruik van het ingerichte of ontwikkelde gebied; b. ter voorkoming van schade of overlast, met inbegrip van schade aan sportvelden, schietterreinen, industrieterreinen, kazernes, of begraafplaatsen; c. ter beperking van de omvang van de populatie van dieren, in verband met door deze dieren ter plaatse en in het omringende gebied veelvuldig veroorzaakte schade of in verband met de maximale draagkracht van het gebied waarin de dieren zich bevinden; d. ter voorkoming of bestrijding van onnodig lijden van zieke of gebrekkige dieren; e. in het kader van bestendig beheer of onderhoud in de landbouw of bosbouw; f. in het kader van b estendig beheer of onderhoud aan vaarwegen, watergangen, waterkeringen, waterstaatswerken, oevers, vliegvelden, wegen, spoorwegen of bermen, of in het kader van natuurbeheer; g. in het kader van bestendig beheer of onderhoud van de landschappelijke kwaliteite n van een bepaald gebied, of h. in het algemeen belang. 4. De verboden, bedoeld in het eerste lid, onderdelen a, en b, zijn niet van toepassing op de bosmuis, de huisspitsmuis en de veldmuis voor zover deze dieren zich in of op gebouwen of daarbij behorende erven of roerende zaken bevinden.

Ontheffing en Vrijstellingsregeling Wanneer beschermde soorten, zoals bedoeld onder Artikel 3.1, 3.5 en 3.10, voorkomen in een gebied dienen er maatregelen getroffen te worden om behoud van de lokale populatie, bescherming van individuen en de functionaliteit van de voortplantings - en/of vaste rust- en verblijfplaatsen te garanderen. Hiervoor dienen mitigerende en mogelijk compenserende maatregelen getroffen te worden. Om zeker te zijn of de maatregelen voldoende zijn, diene n ze vooraf beoordeeld te worden door het bevoegd gezag. Met dit besluit kan aangetoond worden dat de initiatiefnemer zich houdt aan de bepalingen in de Wet Natuurbescherming. Het besluit heeft de initiatiefnemer bijvoorbeeld nodig als iemand bezwaar maakt tegen het project of vraagt om handhaving van de Wet Natuurbescherming. Indien vaste verblijfplaatsen worden beschadigd of weggehaald of behoud van de lokale populatie dan wel bescherming van de aanwezige individuen niet voldoende kan worden gegarandeerd, dienen compenserende maatregelen te worden uitgevoerd én dient een ontheffing te worden aangevraagd bij het bevoegd gezag. In de meeste gevallen zal dit de betreffende provincie zijn. Voor deze soorten geldt echter dat alleen ontheffing wordt verleend op grond van een wettelijk belang genoemd in de betreffende Artikelen.

Elke provincie heeft een soortenlijst gepubliceerd waarin soorten, zoals bedoeld in Artikel 3.10, in die betreffende provincie zijn vrijgesteld voor ruimtelijke inrichting of ontwikkeling van gebieden en bestendig beheer en onderhoud. Addendum: Aanvullend ecologisch onderzoek Martinusplein in Losser Ecochore Natuurtechniek 19 Vogels Verblijfplaatsen van broedvogels zijn door de Wet Natuurbescherming beschermd. Tijdens werkzaamheden dient rekening gehouden te worden met het broedseizoen van vogels. De Wet Natuurbescherming kent geen standaardperiode voor het broedseizoen. Het gaat erom of er een broedgeval is. De meeste vogels maken elk broedseizoen een nieuw nest of zijn in staat om een nieuw nest te maken. Deze vogelnesten voor eenmalig gebruik vallen alleen tijdens het broedse izoen onder de bescherming van artikel 3.1. Voor deze soorten is geen ontheffing nodig voor werkzaamheden buiten het broedseizoen. Verblijfplaatsen van vogels die hun verblijfplaats het hele jaar gebruiken, zijn jaarrond beschermd. Slechts een beperkt aant al soorten bewoont het nest permanent of keert elk jaar terug naar hetzelfde nest. Deze groep is opgedeeld in enkele categorieën waarop de verbodsbepalingen van artikel 3.1 lid 2 jaarrond van kracht zijn: 1. Nesten die, behalve gedurende het broedseizoen als nest, buiten het broedseizoen in gebruik zijn als vaste rust en verblijfplaats. 2.

Nesten van koloniebroeders die elk broedseizoen op dezelfde plaats broeden en die daarin zeer honkvast zijn of afhankelijk van bebouwing of biotoop. De (fysi eke) voorwaarden voor de nestplaats zijn vaak zeer specifiek en limitatief beschikbaar. 3. Nesten van vogels, zijnde geen koloniebroeders, die elk broedseizoen op dezelfde plaats broeden en die daarin zeer honkvast zijn of afhankelijk van bebouwing. De (fysieke) voorwaarden voor de nestplaats zijn vaak zeer specifiek en limitatief beschikbaar. 4. Vogels die jaar in jaar uit gebruik maken van hetzelfde nest en die zelf niet of nauwelijks in staat zijn een nest te bouwen. Het betreft de vogelsoorten: Boomvalk (Falco subbuteo) Buizerd (Buteo buteo) Gierzwaluw (Apus apus) Grote gele kwikstaart (Motacilla cinerea) Havik (Accipiter gentilis) Huismus (Passer domesticus) Kerkuil (Tyto alba) Oehoe (Bubo bubo) Ooievaar (Ciconia ciconia) Ransuil (Asio otus) Roek (Corvus frugilegus) Slechtvalk (Falco peregrinus) Sperwer (Accipiter nisus) Steenuil (Athene noctua) Wespendief (Pernis apivorus) Zwarte wouw (Milvus migrans). Er zijn ook vogelnesten die worden aangegeven als categorie 5. Deze zijn buiten het broedseizoen niet strikt beschermd. 5.

Nesten van vogels die weliswaar vaak terugkeren naar de plaats waar zij het jaar daarvoor hebben gebroed of de directe omgeving daarvan, maar die wel over voldoende flexibiliteit beschikken om, als de broedplaats verloren is gegaan, zich elders te vestigen. Categorie 5 -soorten zijn wel jaarrond beschermd als zwaarwegende feiten of ecologische omstandigheden dat rechtvaardigen. Wanneer een jaarrond beschermd nest wordt aangetroffen, dan dient altijd een omgevingscheck uitgevoerd te worden. Een deskundige dient te onderzoeken of er voor de soort in de omgeving voldoende plekken en materiaal aanwezig zijn om zelf een vervangende locatie te vinden en een vervangend nest te maken. Indien dit niet mogelijk is, dient een vervangende nestlocatie aangeboden te worden. Wanneer dit ook niet mogelijk blijkt, dient een ontheffing aangevraagd te worden. Ontheffing kan alleen verkregen worden op grond van een wettelijk belang uit de Vogelrichtlijn. Wettelijke belangen zijn: bescherming van flora en fauna; veiligheid van het luchtverkeer; volksgezondheid of openbare veiligheid. Gedragscode Voor regulier voorkomende werkzaamheden en ruimtelijke ontwikkeling kan een vrijstelling van de verbodsbepalingen mogelijk zijn al s u handelt conform een goedgekeurde gedragscode.

Het kan gaan om handelingen in het kader van bestendig beheer of onderhoud, bestendig gebruik en ruimtelijke ontwikkeling of inrichting. Zo is het onder de Wet Natuurbescherming mogelijk om via een gedragsc ode Europees beschermde vogel - en andere dier - en plantensoorten vrij te stellen bij ruimtelijke ontwikkeling en inrichting, míts er sprake is van een bij respectievelijk Vogelrichtlijn of Habitatrichtlijn genoemd belang. In een gedragscode is beschreven h oe zorgvuldig gewerkt wordt opdat schade aan beschermde dieren en planten wordt voorkomen of tot een minimum beperkt. Voorwaarde is wel dat gewerkt dient te worden volgens een door de minister vastgestelde gedragscode. Hierbij is het van belang dat de gedr agscode op de juiste wijze is geïmplementeerd in de organisatie of in het totaalplan van de werkzaamheden. Voor meer informatie over de toepassing van de Wet Natuurbescherming: zie de brochure van het ministerie van Economische Zaken: “Soortenbescherming bij ruimtelijke ingrepen” – 3 december 2016. Laagland Archeologie Rapport 857 Archeologisch b ureauonderzoek Martinusplein 19 en 25, Losser, gemeente Losser (OV). november 2023 Versie 2 (definitief) In opdracht van: BJZ.nu

7 Colofon Laagland Archeologie Rapport 857 Archeologisch bureauonderzoek Martinusplein 19 te Losser, gemeente Losser (OV) Auteur: Anne Ponten en Erwin Brouwer In opdracht van: BJZ.nu Foto’s en tekeningen: Laagland Archeologie Status rapport: definitief Controle: E.W. Brouwer Autorisatie: E.W. Brouwer ISSN 2468-4759 Laagland Archeologie BV Virulyweg 21F-G 7602 RG Almelo E-mail: info@laaglandarcheologie.nl KvK-Nummer: 60294418 © Laagland Archeologie BV, Almelo, november 2023 Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgevers. Laagland Archeologie BV aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de adviezen of het gebruik van de resultaten van dit onderzoek. v3 Laagland Archeologie heeft in maart 2022 een Bureauonderzoek uitgevoerd op een locatie aan het Martinusplein 19 en 25 te Losser. Het onderzoek vond plaats in verband met de ruimtelijke procedure rondom de sloop van de huidige bebouwing ten gunste van nieuwbouw. Het onderzoek is uitgevoerd conform protocol SIKB KNA 4002.Het bureauonderzoek had tot doel een archeologisch verwachtingsmodel op te stellen.

Centraal staat daarbij de vraag of en zo ja welke archeologische resten (complextype, datering, diepteligging en gaafheid) in het plangebied kunnen worden verwacht. Hiertoe zijn landschappelijke, archeologische en historische bronnen geraadpleegd. Op de geomorfologische kaart is het plangebied niet gekarteerd. Op ongeveer 120 m ten oosten van het plangebied ligt een zone met dekzandwelvingen. Het is aannemelijk dat het plangebied ook in deze zone ligt. Ten oosten van het plan- en onderzoeksgebied bevinden zich grondmorenewelvingen die verband houden met de stuwwal die zich nog verder richting het westen bevindt. Op het AHN is te zien dat zich ten westen van het plangebied een verhoging in het landschap bevindt die verband houdt met de grondmorenewelvingen die zijn weergegeven op de geomorfologische kaart. Ten oosten van het plangebied bevindt zich een verlaging die overeenkomt met de beekdalbodem van de Dinkel. Bodemkundig is het gebied ook niet gekarteerd. Op ongeveer 220 m ten oosten van het plangebied is een zone met kleiige beekdalgronden weergegeven. Deze beekdalgronden komen overeen met de verlaging op het AHN voor de rivier de Dinkel. Ook zijn ten noorden en westen van het plangebied veldpodzolgronden en hoge zwarte enkeerdgronden weergegeven. Op basis van het Historisch onderzoek wordt vermeld dat het plangebied zich in de historische kern van Losser bevindt.

Gebaseerd hierop kan in het plangebied een oude stadsophoging verwacht worden met daaronder mogelijk nog (restanten van) een esdek. In de omgeving van het plangebied zijn archeologische resten uit de Vroege IJzertijd tot en met de Nieuwe Tijd bekend. De nadruk ligt hierbij op vondsten uit de Middeleeuwen. In historische tijden (vanaf circa 1787) was het terrein bebouwd (woningen met erf). Bebouwing in het plangebied is zeer waarschijnlijk veel verder terug te voeren aangezien het plangebied deel uitmaakt van de oude kern van Losser. Op 10 meter ten zuiden van het plangebied stond een kerk die in de 14e/ 15e eeuw gebouwd is. De kerk is in 1904 gesloopt maar de toren is behouden. De huidige bebouwing in het oosten van het plangebied is gebouwd in 1955 en de huidige bebouwing in het westen van het plangebied komt uit 1985. Op basis van het bureauonderzoek geldt een middelhoge verwachting voor de periode Paleolithicum tot en met de Vroege Middeleeuwen en een hoge verwachting voor de periode Late Middeleeuwen tot en met de Nieuwe Tijd. Geadviseerd wordt archeologisch vervolgonderzoek in het plangebied uit te voeren in de vorm van verkennende boringen. Dit advies is overgenomen door de bevoegde overheid, de gemeente Losser. De gemeente wordt hierin vertegenwoordigd door haar deskundige, E.

Kaptijn Mochten tijdens de werkzaamheden onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, of resten waarvan redelijkerwijze kan worden vermoed dat het om archeologische resten gaat, dan geldt op grond van de Erfgoedwet (art. 5.10) een meldingsplicht. Dit kan bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE, www.cultureelerfgoed). Samenvatting

Samenvatting ___________________________________________________ 3 1 Inleiding ____________________________________________________ 5 1.1 Aanleiding onderzoek______________________________________________ 5 1.2 Afbakening plan- en onderzoeksgebied ________________________________ 5 1.3 Administratieve gegevens __________________________________________ 6 1.4 Huidige situatie en toekomstig gebruik ________________________________ 8 1.5 Gemeentelijk beleid _______________________________________________ 9 1.6 Onderzoeksdoel __________________________________________________ 9 2 Inventarisatie ________________________________________________ 10 2.1 Inleiding _______________________________________________________ 10 2.2 Landschappelijke ontwikkeling _____________________________________ 10 2.3 Archeologie ____________________________________________________ 11 2.3.1 Bekende archeologische waarden _________________________________ 11 2.3.2 Gemeentelijke verwachtingskaart _________________________________ 12 2.3.3 Eerder archeologisch onderzoek __________________________________ 13 2.4 Historie _______________________________________________________ 14 3 Conclusie en verwachtingsmodel _________________________________ 18 3.1 Conclusie ______________________________________________________ 18 3.2 Verwachtingsmodel ______________________________________________ 19 3.3 Aanbeveling

____________________________________________________ 19 literatuur _____________________________________________________ 20 BIJLAGE 1 AMZ-cyclus __________________________________________ 22 BIJLAGE 2 Archeologische perioden________________________________ 23 BIJLAGE 3 Geomorfologische kaart ________________________________ 24 BIJLAGE 4 Actueel Hoogtebestand Nederland ________________________ 25 BIJLAGE 5 Bodemkaart _________________________________________ 26 BIJLAGE 6 Waarnemingen, AMK-terreinen en onderzoeksmeldingen ______ 27 BIJLAGE 7 Verklarende woordenlijst _______________________________ 28

Bureauonderzoek Martinusplein 19 en 25 te Losser, gemeente Losser, Overijssel 5 HOOFDSTUK De aanleiding voor het onderzoek vormt de geplande bouw van nieuwe woningen aan de Martinusplein 19 en 25 te Losser, gemeente Losser (OV). Daarbij wordt de huidige bebouwing gesloopt. Het plangebied ligt in de historische kern van Losser. De kans is daarom groot dat er in het gebied archeologische resten voorkomen. Er dient archeologisch onderzoek uitgevoerd te worden om aan te tonen dat eventueel aanwezige archeologische waarden niet onevenredig worden of kunnen worden geschaad door de geplande bouwactiviteiten. De opdrachtgever beoogt met het onderzoek de gemeentelijke paraaf te krijgen voor het onderdeel archeologie. Aanvullende wensen zijn niet kenbaar gemaakt. Het plangebied betreft een locatie aan het Martinusplein in Losser, gemeente Losser (OV), zie onderstaande afbeelding. Afbeelding 1. Ligging van het plan- en onderzoeksgebied. Bron: pdok.nl 1 INLEIDING 1.1 AANLEIDING ONDERZOEK 1.2 AFBAKENING PLAN- EN ONDERZOEKSGEBIED Bureauonderzoek Martinusplein 19 en 25 te Losser, gemeente Losser, Overijssel Het plangebied heeft een omvang van | ca. 2600 m | 2. Voor een beter begrip van de bodemkundige omstandigheden en de archeologie van de planlocatie is een groter gebied bestudeerd.

Een zone van 500 m rondom het plangebied wordt voldoende geacht om de archeologische potentie van het plangebied in kaart te brengen. Deze zone wordt aangeduid als ‘onderzoeksgebied’. 1.3 ADMINISTRATIEVE GEGEVENS ADMINISTRATIEVE GEGEVENS Provincie | Overijssel Gemeente | Losser Plaats | Losser Beheerder/eigenaar grond | - Toponiem | Martinusplein Kadastrale | 3190, 2944, 4567 perceelnummer(s)1 Laagland Archeologie | EB-LOMA221 projectnummer Datum conceptrapportage | 6-4-2022 Datum definitief rapport | 2-11-2023 XY-coördinaten | 265542/476288 265542/476318 265639/476336 265635/476326 Kaartblad2 | 29C Oppervlakte/lengte | ca. 2600 m2 Plangebied Datering | Neolithicum - Nieuwe Tijd Complextype | bewoning (inclusief verdediging) Onderzoeksmeldingsnr | 5193918100 AMK-terrein | n.v.t. Vondstmeldingsnr. | n.v.t. Type onderzoek | Bureauonderzoek Opdrachtgever | BJZ.nu Goedkeuring bevoegde | 16-10-2023 overheid Bevoegde overheid | Gemeente Losser Adviseur namens bevoegde | E.

Kaptijn overheid Beheer documentatie | Provinciaal Depot voor Bodemvondsten Overijssel E-depot voor de Nederlandse archeologie Archief Laagland archeologie BV Uitvoerder | Laagland Archeologie BV 1 kadastralekaart.com 2 www.imergis.nl/htm/opentopo800.htm 6 Bureauonderzoek Martinusplein 19 en 25 te Losser, gemeente Losser, Overijssel 7 Virulyweg 21F-G 7602 RG Almelo 06 51 95 35 53 Projectleider/opsteller onderzoek Erwin Brouwer erwin.brouwer@laaglandarcheologie.nl Tabel 1. Objectgegevens. Bureauonderzoek Martinusplein 19 en 25 te Losser, gemeente Losser, Overijssel 8 Het plangebied is momenteel bebouwd. De bebouwing is in gebruik als winkels en woningen. Het terrein bevat voor zover bekend geen kelders of andere ondergrondse kunstwerken en er zijn geen historisch waardevolle bouwwerken in het plangebied aanwezig.3 De huidige bebouwing in het oosten van het plangebied is gebouwd in 1955 en de huidige bebouwing in het westen van het plangebied komt uit 1985.4 In dit stadium is de exacte invulling van de plannen nog niet bekend. De milieutechnische condities, huidige en eventuele nieuwe waterpeil en of en zo ja wie de toekomstige gebruiker(s) wordt/worden zijn in dit stadium evenmin bekend. Onderstaande afbeelding toont de huidige situatie. Afbeelding 2. Huidige situatie. Bron:pdok.nl Van het meest oostelijke gebouw (hotel Marktzicht) zijn funderingstekeningen beschikbaar.

Onderstaande afbeelding toont het funderingsplan. 3 bron: gemeentelijke monumentenlijst 4 Bagviewer.nl 1.4 HUIDIGE SITUATIE EN TOEKOMSTIG GEBRUIK Bureauonderzoek Martinusplein 19 en 25 te Losser, gemeente Losser, Overijssel Afbeelding | 3. Funderingsplan hotel Marktzicht. Bron: bouwarchief gemeente Losser. Dit gebouw is deels op poeren gefundeerd die tot een diepte van circa 45 of 60 cm | - mv zijn ingegraven. | De afmetingen van de poeren variëren van 75 x75 cm tot 165 x 165 cm. Het gebouw ernaast (Martinusplein 19) is gefundeerd | op poeren die tot 60 cm | -mv zijn ingegraven. De poeren meten 150 x 150 cm. Een funderingsplan is niet beschikbaar. De fundering van de overige gebouwen is waarschijnlijk vergelijkbaar. 1.5 GEMEENTELIJK BELEID Voor dit gebied is geen archeologisch beleid opgesteld. | De gemeente Losser beschikt over een bodembeheerplan, waartoe een kaart Archeologische Waarden behoor | t. Deze kaart is gebaseerd op de tegenwoordig nauwelijks meer gebruikte Indicatieve Kaart Archeologische Waarden (IKAW | 3). Het plangebied (bebouwde kom van Losser) is hierop niet gekarteerd. 1.6 ONDERZOEKSDOEL Het uitgevoerde onderzoek behoort tot de eerste fasen in het huidige archeologische onderzoeksproces (zie bijlage 1). De initiatiefnemer beoogt met het hier uitgevoerde onderzoek te voldoen aan de gemeentelijke regelgeving omtrent archeologisch onderzoek.

Het bureauonderzoek heeft tot doel een archeologisch verwachtingsmodel op te stellen aan de hand van bestaande bronnen, en te bepalen of en zo ja welke delen van het plangebied in aanmerking komen voor vervolgonderzoek. 9 Bureauonderzoek Martinusplein 19 en 25 te Losser, gemeente Losser, Overijssel 10 HOOFDSTUK In dit hoofdstuk worden de relevante landschappelijke ontwikkeling en huidige bodemkundige situatie beschreven. Tevens wordt ingegaan op de bekende archeologische waarden in de omgeving van het plangebied en de historische situatie. Voor wat betreft de in de tekst genoemde archeologische perioden wordt verwezen naar bijlage 2. Het plangebied ligt in het Overijssels-Gelders zandgebied. Dit landschap is gevormd tijdens de voorlaatste ijstijd (Saalien) en de laatste ijstijd (Weichselien). Kenmerkend voor dit gebied is het dekzandlandschap, met dekzandvlakten, - welvingen en –ruggen. Beken doorsnijden dit landschap en her en der komen grotere en kleine stuwwallen voor. Gedurende het Saalien was dit deel van Nederland geheel met landijs bedekt dat een dikte van honderden meters kon bereiken. De stuwwallen ontstonden langs de flanken en het front van de voortkruiende, dikke ijsmassa. Ze bestaan uit oudere afzettingen van de voorloper van de Rijn (klei, zand, grind), die door de gletsjers zijn weggedrukt.

De glaciale afzettingen afkomstig van de ijskap (Glaciaal, inclusief subglaciaal (keileem/grondmorene), fluvioglaciaal (sandur, kame en esker; (kei)zand), en glaciale meersedimenten (klei met warven) die toen tot afzetting kwamen worden gerekend tot de Formatie van Drenthe. Tijdens de laatste fasen van het Weichselien werd het keileem afgedekt door dekzand (Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden). Op de geomorfologische kaart (0) is het plangebied niet gekarteerd. Op ongeveer 120 m ten oosten van het plangebied ligt een zone met dekzandwelvingen. Het is aannemelijk dat het plangebied ook in deze zone ligt. Ten oosten van het plan en onderzoeksgebied bevinden zich grondmorenewelvingen die verband houden met de stuwwal die zich nog verder richting het westen bevindt. Dekzandwelvingen kenmerken zich door een flauw profielverloop, waarin welvingen zich afwisselen met vlakten. Op het AHN (Actueel Hoogtebestand Nederland), zie bijlage 4 is te zien dat ten westen van het plangebied een verhoging in het landschap ligt die verband houdt met de grondmorenewelvingen die zijn weergegeven op de geomorfologische kaart. Ten oosten van het plangebied bevindt zich een verlaging die overeenkomt met de beekdalbodem van de Dinkel. Op onderstaande detailopname is te zien dat de bebouwing in en rondom het plangebied op ophogingen zijn gebouwd.

Daarnaast ligt het gebied ten noorden van het plangebied iets hoger dan het gebied ten zuiden en oosten van het plangebied. 2 INVENTARISATIE 2.1 INLEIDING 2.2 LANDSCHAPPELIJKE ONTWIKKELING

Bureauonderzoek Martinusplein 19 en 25 te Losser, gemeente Losser, Overijssel 11 Afbeelding 4. Detailopname van het plangebied op het AHN. Bodemkundig (bijlage 5) is het gebied ook niet gekarteerd. Op ongeveer 220 m ten oosten van het plangebied is een zone met kleiige beekdalgronden weergegeven. Deze beekdalgronden komen overeen met de verlaging op het AHN voor de rivier de Dinkel. Ook zijn ten noorden en westen van het plangebied veldpodzolgronden en hoge zwarte enkeerdgronden weergegeven. Verder kan voorsorterend op het Historisch onderzoek (paragraaf 2.4) worden vermeld dat het plangebied zich in de historische kern van Losser bevindt (zie afbeelding 4 en 5). Gebaseerd hierop kan in het plangebied een oude stadsophoging verwacht worden met daaronder mogelijk nog (restanten van) een stadsophoging. Bijlage 6 toont de locaties van de bekende archeologische waarden en de uitgevoerde archeologische onderzoeken in de omgeving van het plangebied. In het onderzoeksgebied zijn diverse waarnemingen bekend: Zaakidentificatie 2877326100 betreft de archeologische opgraving van de St. – Martinus kerk onder leiding van de Oudheidkamer Twente en het Rijksmuseum Twente in 1977.5 Tijdens deze opgraving zijn de zandstenen funderingen van kerk 5 Olde Meijerink 1981 2.3 ARCHEOLOGIE 2.3.1 BEKENDE ARCHEOLOGISCHE WAARDEN

Bureauonderzoek Martinusplein 19 en 25 te Losser, gemeente Losser, Overijssel 12 en meerdere graven aangetroffen. Deze worden gedateerd van de Late Middeleeuwen tot de Nieuwe Tijd. Er worden geen mogelijke resten van een houten voorganger vermeld. De vondst is geplot in het plangebied maar de voormalige St. Martinuskerk bevindt zich op ongeveer 10 m ten zuiden van het plangebied. Vermoedelijk wijkt de locatie van de onderzoeksmelding enkele meters af. Zaakidentificatie 3070478100 betreft een opgraving uit 1977 in de buurt van de oude kerktoren van de St. Martinus kerk. Bij deze opgraving zijn meerdere scherven Kogelpot, Siegburg, Badorf en andere soorten aardewerk aangetroffen die allemaal worden gedateerd tussen de Vroege Middeleeuwen en de Nieuwe Tijd. De vondst is op ongeveer 20 m ten zuiden van het plangebied geregistreerd. Zaakidentificatie 2768308100 betreft 25 kogelpotscherven die worden gedateerd in de Late Middeleeuwen. De vondstlocatie bevindt zich op ongeveer 100 m ten zuidwesten van het plangebied. Zaakidentificatie 2701400100 betreft 20 kogelpotscherven, 1 scherf proto steengoed en een scherf grijsbakkend gedraaid aardewerk. Alle scherven worden in de Late Middeleeuwen gedateerd. De vondstlocatie bevindt zich op ongeveer 200 m ten zuiden van het plangebied.

Zaakidentificatie 2701522100 betreft een stenen polsbeschermer uit het Laat Neolithicum B, een fragment handgevormd aardewerk en een botfragment, mogelijk van crematieresten. Deze laatste twee vondsten worden in de Vroege IJzertijd gedateerd. De vondstlocatie bevindt zich op ongeveer 280 m ten zuidoosten van het plangebied. Zaakidentificatie 2692062100 betreft een fragment handgevormd aardewerk dat wordt gedateerd van de Late Bronstijd tot en met de Vroege IJzertijd. De vondstlocatie bevindt zich op ongeveer 320 m ten zuidoosten van het plangebied. Zaakidentificatie 2701369100 betreft een Flint-Rechteckbeil die wordt gedateerd van het Midden Neolithicum tot en met het Laat Neolithicum. De vondstlocatie bevindt zich op ongeveer 490 m ten zuidoosten van het plangebied. Deze vondst is administratief geplaatst. Zaakidentificatie 3070445100 betreft een fragment handgevormd aardewerk uit de IJzertijd. De vondstlocatie bevindt zich op ongeveer 490 m ten zuidoosten van het plangebied. Deze vondst is administratief geplaatst. Zaakidentificatie 3070518100 betreft een hamerbijl –type C uit het Laat Neolithicum A. De vondstlocatie bevindt zich op ongeveer 490 m ten zuidoosten van het plangebied. Deze vondst is administratief geplaatst. Zaakidentificatie 2701433100 betreft een Hielbijl type Hunze – Ems uit de Midden Bronstijd B.

De vondstlocatie bevindt zich op ongeveer 490 m ten zuidoosten van het plangebied. Deze vondst is administratief geplaatst. De gemeentelijke verwachtingskaart lijkt grotendeels gebaseerd te zijn op de, reeds achterhaalde, IKAW kaart. Op de Verwachtingskaart is het plangebied en haar omgeving niet gekarteerd. Daarom is deze kaart ook niet in dit rapport opgenomen. 2.3.2 GEMEENTELIJKE VERWACHTINGSKAART Bureauonderzoek Martinusplein 19 en 25 te Losser, gemeente Losser, Overijssel 2.3.3 EERDER ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK In de omgeving van het plangebied hebben eerder archeologische onderzoeken plaatsgevonden. De onderzochte locaties zijn afgebeeld in bijlage 6. Zaakidentificatie 2451079100 betreft een archeologisch booronderzoek uitgevoerd door Hamaland Advies vof in 2014.6 Het onderzoek bevindt zich ongeveer 380 m ten noordwesten van het plangebied. Op basis van het bureauonderzoek geldt een middelhoge verwachting voor het Laat–Paleolithicum tot en met de Nieuwe Tijd. Tijdens het veldonderzoek zijn 6 verkennende en 12 karterende boringen gezet. In het oostelijke deel van het plangebied is een mix van verspitte bodems en intacte bodems met een ijzerrijke inspoelingshorizont aangetroffen. Het westelijke deel van het plangebied bestaat uit beekeerdgronden. Er zijn bijna geen archeologische indicatoren aangetroffen.

Op grond van de verspreiding van het vondstmateriaal en het geringe aantal bodemvondsten, kan geconcludeerd worden dat er | geen concrete aanwijzingen zijn voor de aanwezigheid van een archeologische vindplaats. | Daarom wordt geadviseerd geen archeologisch vervolgonderzoek uit te laten voeren. Zaakidentificatie 4644713100 betreft een archeologisch booronderzoek uitgevoerd door Hamaland Advies vof in 2018.7 Het onderzoek bevindt zich ongeveer | 160 m ten zuiden van het plangebied. Op basis van het bureauonderzoek geldt in het plangebied een hoge verwachting voor archeologische waarden. | Bij het booronderzoek is in vier van de vijf boringen onder de verstoorde laag een (deels) intacte enkeerdgrond aangetroffen die geleidelijk overgaat in een plaggendek dat weer geleidelijk overgaat in de oorspronkelijke top van het dekzand. | In boring 5 is een fragment roodbakkend, spaarzaam geglazuurd aardewerk uit de | Nieuwe Tijd aangetroffen. Op basis van de resultaten van h | et veldonderzoek wordt behoud | in situ aanbevolen. Mocht dit niet mogelijk zijn dan wordt vervolgonderzoek in de vorm van een proefsleuvenonderzoek aanbevolen. Zaakidentificatie 2366929100 betreft een archeologisch booronderzoek uitgevoerd door BAAC BV in 2012.8 Het onderzoek bevindt zich ongeveer | 260 m ten oosten van het plangebied.

Op basis van het bureauonderzoek kunnen vondsten uit de Steentijd en de Middeleeuwen worden verwacht. Bij het booronderzoek is in het hele plangebied een verstoord pakket met een dikte van 50 cm tot 180 m aangetroffen. Onder de verstoorde laag zijn beekafzettingen gevonden die fluvioperiglaciale afzettingen afdekken. Er zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen. Vanwege de aanwezigheid van beekafzettingen in het plangebied kan de archeologische verwachting worden bijgesteld naar laag. Op basis van de resultaten van het veldonderzoek wordt vervolgonderzoek niet noodzakelijk geacht. Zaakidentificatie 2413057100 betreft een archeologisch | e opgraving uitgevoerd door ADC Archeologie in 2013.9 Het onderzoek bevindt zich ongeveer | 370 m ten zuidoosten van het plangebied. Hier is in 2004 een booronderzoek ( | 2055401100) aan vooraf gegaan en in 2013 een karterend booronderzoek (2403248100) en een proefsleuvenonderzoek (2410424100). Uit de booronderzoeken bleek dat een groot deel van het plangebied bestond uit intacte enkeerdgronden. Bij het proefsleuvenonderzoek zijn sporen waargenomen van een of meer middeleeuwse 6 Kuijl, van der 2014 7 Kuijl, van der en Woolschot 2018 8 Bergman 2014 9 Campenhout, van & Velde, van der 2016 13 Bureauonderzoek Martinusplein 19 en 25 te Losser, gemeente Losser, Overijssel 14 erven.

Bij de opgraving zijn bijna 600 sporen gevonden die dateren uit de IJzertijd, Volle Middeleeuwen en Tweede Wereldoorlog. De sporen uit de IJzertijd komen het minst voor en zijn niet aan een context toe te wijzen. Deze sporen zijn waarschijnlijk gerelateerd aan een nabijgelegen erf. De meeste sporen dateren uit de Volle Middeleeuwen. Het betreft minstens een hoofdgebouw van het type Gasselte uit de 11e of 12e eeuw. Verder zijn meerdere bijgebouwen aangetroffen. 90 Procent van het gevonden aardewerk bestaat uit kogelpotscherven. Deze dateren ook uit de 11e of 12e eeuw. De jongste sporen dateren uit de Tweede Wereldoorlog. Het betreft door het Duitse leger aangelegde loopgraven. De naam Losser wordt voor het eerst genoemd in de 10e eeuw in het inkomstenregister van de Abdij Werden a/d Ruhr. Aan het einde van de 13e eeuw wordt het officieel een parochie. Rond die 14e of 15e eeuw wordt vervolgens een kerk opgericht ter ere van Sint Martinus. Deze stond ongeveer 10 m van het plangebied. De kerk is in 1810 en 1846 vergroot omdat hij te klein was geworden om de gemeente te huisvesten. Dit loste het probleem niet op waardoor in 1904 de kerk is gesloopt en vervangen voor een neo-gotische kerk aan de toenmalige rand van het dorp.

De toren bleef staan omdat deze eigendom was van de gemeente.10 Op de Hottingerkaart van 1787 (afbeelding 4) maakt het plangebied deel uit van het historisch centrum in van Losser.11 Op de eerste kadastrale kaart (circa 1832, zie afbeelding 5)12 zijn diverse woningen te zien; vrijwel het gehele plangebied was al bebouwd. Het stratenplan rondom het plangebied is sindsdien nagenoeg onveranderd gebleven. Op de topografische kaart van 1900 (zie afbeelding 6) is het plangebied soortgelijk weergegeven als op de kadastrale kaart. De kerk is nog zichtbaar. Hoewel de kerk in 1904 is gesloopt wordt dit pas op de topografische kaart van 1937 weergegeven (Afbeelding 8). Vanaf de jaren 60 wordt op de kaart ook aangegeven dat dit de toren betreft. De huidige bebouwing in het oosten van het plangebied is gebouwd in 1955.13 Op de topografische kaart van 1980 is dit gebouw goed zichtbaar en is ook te zien dat de bebouwing in het westelijke deel is vervangen voor een groter gebouw (Afbeelding 9). De huidige bebouwing in het westen van het plangebied komt uit 1985.14 Op de topografische kaart van 2010 is de huidige bebouwing van het plangebied te zien (Afbeelding 10). 10 Meijerink 1981 11 Geoportaaloverijssel.nl 12 bron: hisgis.nl 13 bagviewer.nl 14 bagviewer.nl 2.4 HISTORIE

Bureauonderzoek Martinusplein 19 en 25 te Losser, gemeente Losser, Overijssel 15 Afbeelding 5. Uitsnede uit de Hottingerkaart van 1787. Afbeelding 6. Uitsnede uit de eerste kadastrale kaart, circa 1832, geprojecteerd op de huidige topografie. De locatie van het plangebied is blauw omlijnd. Bron: archis.nl.

Bureauonderzoek Martinusplein 19 en 25 te Losser, gemeente Losser, Overijssel 16 Afbeelding 7. Uitsnede uit de topografische kaart van 1900. Bron: topotijdreis.nl. Afbeelding 8. Uitsnede uit de topografische kaart van 1937. Bron: topotijdreis.nl.

Bureauonderzoek Martinusplein 19 en 25 te Losser, gemeente Losser, Overijssel 17 Afbeelding 9. Uitsnede uit de topografische kaart van 1980. Bron: topotijdreis.nl. Afbeelding 10. Uitsnede uit de topografische kaart van 2010. Bron: topotijdreis.nl.

Bureauonderzoek Martinusplein 19 en 25 te Losser, gemeente Losser, Overijssel 18 HOOFDSTUK Op basis van de inventarisatie kan het volgende geconcludeerd worden. Op de geomorfologische kaart is het plangebied niet gekarteerd. Op ongeveer 120 m ten oosten van het plangebied ligt een zone met dekzandwelvingen. Het is aannemelijk dat het plangebied ook op een dekzandwelving ligt. Ten oosten van het plan en onderzoeksgebied bevinden zich grondmorenewelvingen die verband houden met de stuwwal die zich nog verder richting het westen bevindt. Op het AHN is te zien dat ten westen van het plangebied een verhoging in het landschap te zien is die verband houdt met de grondmorenewelvingen die zijn weergegeven op de geomorfologische kaart. Ten oosten van het plangebied bevindt zich een verlaging die overeenkomt met de beekdalbodem van de Dinkel. Bodemkundig is het gebied ook niet gekarteerd. Op ongeveer 220 m ten oosten van het plangebied is een zone met kleiige beekdalgronden weergegeven. Deze beekdalgronden komen overeen met de verlaging op het AHN voor de rivier de Dinkel. Ook zijn ten noorden en westen van het plangebied veldpodzolgronden en hoge zwarte enkeerdgronden weergegeven. Op basis van het Historisch onderzoek kan worden vermeld dat het plangebied zich in de historische kern van Losser bevindt.

Gebaseerd hierop wordt in het plangebied een oude stadsophoging verwacht met daaronder mogelijk nog (restanten van) een esdek. In de omgeving van het plangebied zijn archeologische resten uit de Vroege IJzertijd tot en met de Nieuwe Tijd bekend. De nadruk ligt hierbij op vondsten uit de Middeleeuwen. In historische tijden (vanaf circa 1832) was het plangebied nagenoeg volledig bebouwd. Het plangebied maakt daarbij deel uit van de oude kern van Losser. Op 10 meter ten zuiden van het plangebied stond een kerk die in de 14e/ 15e eeuw gebouwd is. Het plangebied valt daarbij binnen de oude kern van Losser. Op basis daarvan is het aannemelijk dat het plangebied in ieder geval vanaf de Late Middeleeuwen en mogelijk zelfs eerder bebouwd was. De kerk is in 1904 gesloopt maar de toren is behouden. De huidige bebouwing in het oosten van het plangebied is gebouwd in 1955 en verbouwd rond 1986 en de huidige bebouwing in het westen van het plangebied komt uit 1985. De huidige bebouwing is waarschijnlijk grotendeels op poeren gefundeerd. Waar documentatie aanwezig is zijn deze op een diepte van circa 60 cm -mv ingegraven en hebben de poeren afmetingen van maximaal 165 x 165 cm of kleiner. 3 CONCLUSIE EN VERWACHTINGSMODEL 3.1 CONCLUSIE Bureauonderzoek Martinusplein 19 en 25 te Losser, gemeente Losser, Overijssel 19 Voor de periode Middeleeuwen – Nieuwe Tijd geldt een hoge verwachting.

Het plangebied ligt op 10 m afstand van een kerktoren die onderdeel uitmaakte van een 14e/15e -eeuwse kerk. In historische tijden was het plangebied nagenoeg volledig bebouwd. In de nabije omgeving van de kerk zijn bij opgravingen in de jaren ‘70 van de vorige eeuw meerdere graven gevonden. De kans op vondsten uit deze periode is daarom zeer waarschijnlijk. Archeologische resten bestaan vooral uit resten van bebouwing (funderingen, uitbraaksleuven en dergelijke. Daartoe behoren baksteenresten, verbrand leem, hout en dergelijke. Aardewerk en resten van tegeltjes/plavuizen en dergelijke kan eveneens worden verwacht. Wellicht ook zijn paalsporen aanwezig. Vanaf de Late Middeleeuwen of eerder is het plangebied al dan niet geleidelijk opgehoogd (stadsophoging). De dikte van deze ophoging is niet bekend, maar deze kan gemakkelijk een halve meter of meer bedragen. Resten kunnen in deze ophooglaag worden verwacht. Omdat dergelijke ophooglagen vaak matig-zeer humeus zijn, kunnen ook organische resten worden verwacht, zoals hout, leer en bot. Hoewel het kerkhof van de voormalige nabije kerk zich vermoedelijk niet tot in het plangebied heeft uitgestrekt, kunnen menselijke resten (bot) niet uitgesloten worden. Voor de periode Laat Paleolithicum – Romeinse tijd geldt een lage verwachting.

De latere middeleeuwse en nieuwtijdse bebouwing heeft waarschijnlijk alle sporen van oudere bewoning in het plangebied al vernietigd. De huidige poerfunderingen zijn waarschijnlijk ingegraven tot in oude stadsophogingen of dieper en hebben enige bodemverstoring veroorzaakt. Tussen de poerfunderingen kan echter een grotendeels intacte bodemopbouw worden verwacht. Aangezien de kans op archeologische resten vanaf de Late Middeleeuwen en mogelijk eerder zeer groot is, adviseren we archeologisch vervolgonderzoek. In eerste instantie heeft dit vervolgonderzoek de vorm van verkennende boringen (inventariserend veldonderzoek – verkennende fase, conform protocol 4003 Landbodems., zodat het bodemprofiel in kaart kan worden gebracht. Het plangebied is momenteel grotendeels ontoegankelijk vanwege de huidige bebouwing, maar grondboringen rondom de bebouwing kan een goede indruk verschaffen van de mate waarin het te verwachten bodemprofiel nog aanwezig en intact is. Indien blijkt dat in het plangebied nog resten van een stadsophoging aanwezig zijn, of indien tijdens het verkennende booronderzoek resten worden opgeboord/aangetroffen die wijzen op de aanwezigheid van funderingen of uitbraaksleuven, is gravend onderzoek aan de orde. Tevens is dan sloopbegeleiding aan de orde bij het verwijderen van de huidige ondergrondse bebouwing.

Dit advies is overgenomen door de gemeente Losser, hierin vertegenwoordigd door de archeologisch adviseur van de gemeente, mevr. E. Kaptijn. Mochten bij graafwerkzaamheden onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, dan geldt conform de Erfgoedwet (art. 5.10) een meldingsplicht. Dit kan bij Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (033 421 74 56) of via de website: www.cultureelerfgoed.nl/contact. 3.2 VERWACHTINGSMODEL 3.3 AANBEVELING Bureauonderzoek Martinusplein 19 en 25 te Losser, gemeente Losser, Overijssel 20 literatuur Berendsen, H.J.A., 2005 (1997). Landschappelijk Nederland. De fysisch geografische regio’s. Assen. Berendsen, H.J.A., 2008. De vorming van het land. Assen. Bergman, W.A., 2014. Losser. Plangebied Hasseltpad. Deventer. Borsboom, A.J. en J.W.H.P. Verhagen, 2012. KNA Leidraad Inventariserend Veldonderzoek. Deel: Proefsleuvenonderzoek (IVO-P). Gouda. Bosch, J.H.A.,2008. Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1. Op basis van de Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 5.2. Deltares-rapport 2008-U-R0881/A. Campenhout, van, K. en Velde, van der, H.M., 2016. Een middeleeuwse boerderij in Losser. Een archeologische opgraving op ’t Zijlant te Losser. Amersfoort. Kuijl, van der, E.E.A., (2014). Bureauonderzoek en Verkennend Booronderzoek Archeologie Plangebied Irisstraat-Leliestraat te Losser, gemeente Losser. Zelhem.

Kuijl, van der, E.E.A., en Woolschot, D., 2018. Bureauonderzoek en Karterend Booronderzoek Archeologie Plangebied Kerkstraat 30 te Losser, gemeente Losser Mulder, E.F.J. de., 2003. De ondergrond van Nederland. Groningen. Zelhem. Nederlands Normalisatie-instituut, 1989. Nederlandse Norm NEN 5104, Classificatie van onverharde grondmonsters, Nederlands Normalisatie-instituut Delft. Olde Meierink, L.H.M., 1981. Archeologisch nieuws. Losser, voormalige St.- Martinuskerk. Uit: Bulletin van de (Koninklijke) Nederlandse Oudheidkundige Bond (p.261-263). Tol, A.J., J.W.H.P. Verhagen en M. Verbruggen, 2012. Leidraad inventariserend veldonderzoek; Deel: karterend booronderzoek v2. SIKB Archeologische databases/internetbronnen ArchisIII www.boorstaten.nl www.topotijdreis.nl www.hisgis.nl www.grondwatertools.nl www.kadastralekaart.com Gebruikte kaarten Historische kaarten vanaf 1890 tot en met 2015. Bron: www.topotijdreis.nl. Geraadpleegd op 16-3-2022 Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN2), nauwkeurigheid Z-waarde <= 5 cm. Bron: www.ahn.nl. Geraadpleegd op 16-3-2022 Kaart waarnemingen, AMK-terreinen en onderzoeksmeldingen. Bron: www.zoeken.cultureelerfgoed.nl. Geraadpleegd op 16-3-2022 Bodemkaart van Nederland, schaal 1:50.000. Bron: www.pdok.nl.

Geraadpleegd op 16-3-2022 Bureauonderzoek Martinusplein 19 en 25 te Losser, gemeente Losser, Overijssel 21 Geomorfologische kaart van Nederland, schaal 1:50.000. Bron: www.pdok.nl. Geraadpleegd op 16-3-2022 Topografische kaart, schaal 1:10.000. Bron: www.pdok.nl. Geraadpleegd op 16-3- 2022 22 BIJLAGE 1 AMZ-CYCLUS

23 BIJLAGE 2 ARCHEOLOGISCHE PERIODEN

24 BIJLAGE 3 GEOMORFOLOGISCHE KAART geomkaart

25 BIJLAGE 4 ACTUEEL HOOGTEBESTAND NEDERLAND AHNkaart gwk

26 BIJLAGE 5 BODEMKAART bodem

27 BIJLAGE 6 WAARNEMINGEN, AMK- TERREINEN EN ONDERZOEKSMELDINGEN archis

28 BIJLAGE 7 VERKLARENDE WOORDENLIJST Administratief geplaatst – administratief geplaatste waarnemingen zijn waarnemingen waarvan de exacte vondstlocatie niet bekend is. Dit betreft vaak oude vondsten of recentere vondsten door een amateurarcheoloog. In Archis3 zijn ze op de topografische kaart geplaatst op het snijpunt van een 100 x 100 m raster. AMK-terreinen - De AMK (Archeologische Monumentenkaart) is een bestand van alle bekende, behoudenswaardige archeologische terreinen in Nederland. Op de kaart staan terreinen van archeologische, hoge archeologische en zeer hoge archeologische waarde (al dan niet wettelijk beschermd) aangegeven. De AMK wordt niet meer geactualiseerd. ARCHIS3 - Archis3 (Archeologisch Informatiesysteem) is een databank waarin gegevens over archeologisch onderzoek, vindplaatsen en terreinen in Nederland zijn opgeslagen. Bleek – een bleek (of bleekweide) is een grasveld dat vroeger door huishoudens gebruikt werd om linnen te bleken na het wassen ervan. In oude teksten is in 1520 voor het eerst sprake van een veld om was te bleken. De bleek als zodanig werd nog tot in de vorige eeuw gebruikt. Bronstijd - In de Bronstijd (2.000 – 800 voor Chr.) werden voor het eerst voorwerpen van brons – een legering van koper en tin – gemaakt, hoewel vuursteen nog steeds breed toegepast werd.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://losser.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/07f030b7-5055-400a-bf86-5053c7c9c36f?agendaItemId=4185d3d6-3568-4011-b456-21efc8b16feb