Ontwerp- en Beheersplan Natuurbegraafplaats op Aust

Natuurbegraafplaats Op Aust Ontwerp- en beheerplan natuurbegraafplaats

‘Partner voor duurzaam natuurbegraven’

Colofon:

Natuurbegraafplaats Natuurbegraafplaats Op op Aust Aust

Ontwerp- en beheerplan natuurbegraafplaats Dit document is opgesteld door Natuurbegraven Van Waarde Contactpersoon: B. Speulman Correspondentieadres: Provincialeweg 2 9463 TK Eext T 0478 584535 info@navawa.nl

Projectgegevens: Natuurbegraafplaats Op Aust, De Lutte Projectnummer: 6816.13 Datum: Juli 2022

Afbeelding 1. Dinkelrand

Ontwerp natuurbegraven in De Lutte

Afbeelding 2. Luchtfoto

4

Natuurbegraafplaats Op Aust

INHOUD INLEIDING 2.

LANDSCHAPSANALYSE

Van nature dynamische landschap vol variatie Huidig landschapsbeeld Recreatie Waardering landschap

9 9 11 13

3.

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6

ONTWERP

Bodem nodigt uit tot variatie Routing bezoekers Fasering in gebruik name Compensatie natuur KGO-investering Monitoring beheer

15

4.

ECOLOGISCHE IMPULS

21

2.1 2.2 2.3 2.4

4.1 4.2 4.3 4.4

9

15 15 17 17 17 19

Ecologische basisinspanning op gronden van KGO-investering 21 Extra ecologische kwaliteitsimpuls natuurbegraafplaats 17 Extra KGO Fase B 17 Monitoring op langjarig beheer 17

BIJLAGEN Ontwerp natuurbegraven in De Lutte

5

Afbeelding 3. Topografie

6

Natuurbegraafplaats Op Aust

1 INLEIDING

Het plangebied, een bos, ligt ten oosten van De Lu�e en ten noorden van de A1. Het bos, genaamd Op Aust, is al eeuwen in het bezit van de familie Zanderink en grenst aan bos van Staatsbosbeheer en aan landbouwgronden. Deze rapportage betre� het inrich�ngs- en beheerplan, voor de omvorming van dit par�culiere bos naar een natuurbegraafplaats. Het inrich�ngs- en beheerplan is erop gericht om het natuurbegraven op het terrein mogelijk te maken en het terrein zo in te richten dat de landschapskwaliteiten en ecologische poten�e benut worden. Hierbij is het doel om het terrein zo te ontwikkelen dat er een duurzaam natuurlijk landschap gaat ontstaan, waarbij het natuurbegraven, de natuurontwikkeling en het recrea�eve medegebruik in de vorm van wandelen mogelijk wordt. Het plan gaat in hoofdstuk 2 ‘Landschapsanalyse’ allereerst in op de bijzondere loca�e. Hoofdstuk 2 vermeldt het vigerende beleid en laat zien waar de Groene Ontwikkelingszone prima ingezet kan worden voor zijn nieuwe func�e als natuurbegraafplaats. Hoofdstuk 3 gaat in op het ontwerp, de inrich�ngsaspecten en het beheer met de beheervisie en de uitvoeringsaspecten van de natuurbegraafplaats. Tot slot gaat hoofdstuk 4 in op de maatregelen die de ecologische waarde van het plangebied een impuls geven. Afbeelding 4. Hoogtekaart

Ontwerp natuurbegraven in De Lutte

7

Afbeelding 5. Historische kaart 1904

Afbeelding 6. Historische kaart 1922

Afbeelding 7. Historische kaart 1950

Afbeelding 8. Topografische kaart

8

Natuurbegraafplaats Op Aust

2

LANDSCHAPSANALYSE

Het plangebied van Natuurbegraafplaats Op Aust hee� unieke eigenschappen, zoals bijzondere hoogteverschillen en de Dinkel. In nevenstaande kaarten zijn de hoogteverschillen en de bijzondere bodemopbouw af te lezen. In dit hoofdstuk volgen de uitgangspunten die dit landschap verlangt om de natuurbegraafplaats in te richten zodat deze een landschappelijke, ecologische en maatschappelijke meerwaarde kan vormen voor de regio. 2.1 Van nature dynamische landschap vol varia�e In a�eelding 3, 4, 5 en 6 is de ontwikkeling van het gebied geïllustreerd aan de hand van historische kaarten. Zandverstuivingen, heide en bos hebben elkaar afgewisseld in de �jd. De Dinkel baant zijn weg door het landschap en zorgt voor blijvende dynamiek, ondanks dat het aangeplante produc�ebos van Op Aust. Vandaar dat een zone van 50 meter uit de Dinkeloever vrij blij� van gebruik voor natuurbegraven. 2.2 Huidig landschapsbeeld Het huidige landschapsbeeld is monotoon bos zonder enige varia�e in structuur en varia�e in mate van openheid. Deze volledige bosbegroeiing is uniek in de �jd. Omdat historische kaarten laten zien dat tot voor kort er al�jd een grote structuurvaria�e is geweest van zandduinen, heide en bos. Het landschapsbeeld is het gevolg van het aanplant van produc�ebos. De afwisseling in bodemsamenstelling, in droogte en hoogte, komt niet tot ui�ng in de begroeiing. Afbeelding 9. Bodemkaart

Ontwerp natuurbegraven in De Lutte

9

Recreatiedruk ‘t Lutterzand

Recreatiekern

Hoof

dfiets route

(eigendom SBB)

Wandelroutes, ook in gebruik als mountainbikepaden en ruiterpaden (oranje)

Afbeelding 10. Zonering recreatiefgebruik Natura 2000-gebied ‘t Lutterzand: gebruiksdruk ligt aan de noordkant van het bos Op Aust. De kern van het recreatiegebruik ligt buiten het projectgebied en is in eigendom van Staatsbosbeheer (aangegeven met de orannje cirkel).

10

Natuurbegraafplaats Op Aust

2.3 Recrea�e De nabije omgeving van het plangebied betre� een populair wandelgebied. De recrea�e zorgt voor een grote druk op natuur- en landschapswaarden. Recrea�estromen worden in de huidige situa�e nauwelijks begeleid, waardoor de verspreiding van wandelaars, mountainbikers en ruiters groot is en zodoende het hele gebied kwetsbaar is. De overlast van zwerfvuil en vandalisme en van recreanten onderling is dusdanig hoog, dat ‘Op Aust’ nu deels is afgesloten voor publiek, tot een goede oplossing voor de hoge handhavings- en onderhoudskosten is gevonden. De poten�e van hoge landschappelijke en ecologische waarden wordt nu ook niet bereikt. Het realiseren van een natuurbegraafplaats (en dus het uitvoeren van het landschapsontwerp) resulteert in het behalen van de maximale poten�e van landschaps- en natuurwaarden. Ook de waarde van beleving van recreanten verhoogt, door goede regulering in het ontwerp.

Afbeelding 11. Afbeeldingen van het gebruik van het Natura 2000 gebied ‘t Lutterzand in de omgeving van het projectgebied (Bron: Zoover, Tourist Info De Lutte-Losser-Beuningen): Het kerngebied van de recreatie ligt voornamelijk op grond van Staatsbosbeheer ten noorden van het projectgebied.

Ontwerp natuurbegraven in De Lutte

11

1

3

Afbeelding 12. Bosvak open met veel opschot (met name Amerikaanse vogelkers. Daarnaast ook Amerikaanse eik en zomereik) na recent verjongingsbeheer (ongeveer vier jaar geleden)

2

Afbeelding 16. Grove dennenbos met aan de randen jeneverbes

4

Afbeelding 13. Eiken-berkenbos met grove dennen en ondergroei van hulst, krent, sparren en Amerikaanse vogelkers. In de boomopbouw zit leeftijdsvariatie en de kronen zijn niet geheel sluitend, waardoor ondergroei mogelijk is.

12

Afbeelding 15. Bosvak: open met veel opschot van met name Amerikaanse vogelkers en enkele sparren. Enkele zomereik en grove den van 20 jaar oud. Grof verjongingsbeheer uitgevoerd ongeveer twee jaar geleden.

5

Afbeelding 17. Open bosvak met voornamelijk eiken en vergraste bosbodem

6

Afbeelding 14. Bosvak: open met veel opschot (met name Amerikaanse vogelkers. Daarnaast ook Amerikaanse eik en zomereik.) na recent verjongingsbeheer (ongeveer twee jaar geleden)

Natuurbegraafplaats Op Aust

Bosbeelden op het projectgebied

7

6

3

4

2

5

2.4 Waardering landschap Iedere bezoeker van het bosgebied komt voor het landschap aangegeven met nummer 7, de Dinkel met zijn zandige steilrand. Wat betre� bosbeleving worden de bosvlakken, aangegeven met nummers 1 tot en met 6, niet hoog gewaardeerd (zie voor verdere uitleg de bijlagen*). Bosvakken 2 en 3 (zie in nevenstaande a�eelding) tonen de grootste structuurverschillen van bomen en onderbegroeiing Bosvak 1, 4, 5 en 6 kennen ruimte voor verbetering. Deze verbetering ligt in het verwijderen van de dominante uitheemse boomsoorten. Ook de aanplant van ecologisch en esthe�sch interessant plantmateriaal zal de waardering van het bosgebied voor zowel mens, dier als plant verhogen. Zeker wanneer aangeplant in verschillende fases van volwassenwording, met uiteenlopende bloei�jden (bijen) en verschillen in structuur. Uitgangspunten ontwerp: Sturen op recrea�ef gebruik, zodat luwe plekken ontstaan, maar het kernrecrea�egebied (zie oranje zonering op a�eelding 10) toegankelijk blij�; De zone van 50 meter uit de oever van de Dinkel; Variëren in structuur en beplan�ngssoort en -vorm.

1

Afbeelding 18. Topografische kaart met bosvakken

Ontwerp natuurbegraven in De Lutte

13

Ontwerp

Afbeelding 19. Ontwerp natuurbegraafplaats

14

Natuurbegraafplaats Op Aust

3

ONTWERP

Het ontwerp van natuurbegraafplaats Op Aust maakt op�maal gebruik van de natuurlijk poten�e om de plek zowel voor mens als plant en dier op�maal in te richten. Ingrepen zijn sub�el, maar effec�ef en bedoeld om eeuwig durende waardevolle natuur te realiseren. 3.1 Bodem nodigt uit tot varia�e Het ontwerp voor natuurbegraafplaats Op Aust is gebaseerd op de natuurlijke varia�e die in de bodem aanwezig is. De bodemopbouw bepaalt de beplan�ngskeuze en het bosbeheer. Hierdoor worden laagtes en bodemtype benadrukt en ontstaat er varia�e in de beleving van het bos. Hierdoor wordt het oriënteren van de recreant ook gemakkelijker. Laagte herbergt bos met onderbegroeiing Het stree�eeld van het bostype in de laagte kent meer onderbegroeiing en versterkt het besloten karakter van het centrum van het plangebied. Door de aanplant van vuilboom ontstaat meer structuurvaria�e en een hogere beleving van de seizoenen. Door aanplant worden de leefomstandigheden, van onder andere de bij, beter. Hogere gronden bieden plaats voor een droog en transparant bos Op de hogere delen wordt het bos zo beheert dat grove dennen, berken, zomereiken, lijsterbessen, vuilbomen en jeneverbessen kans krijgen om weer te groeien. De streekeigenheid van de beplan�ng wordt hiermee terug gebracht. Heide realiseren Op de hogere, zandgronden wordt heide gerealiseerd. Dit is een cultuurhistorisch relict van de plek.

Voor de aanleg van heide worden invasieve soorten, zoals Amerikaanse vogelkers, teruggedrongen. De snelle verspreiding van deze kerssoort, vormt een Ontwerp natuurbegraven in De Lutte

bedreiging voor de natuurlijke poten�e om heide te realiseren. Het verwijderen van deze invasieve soort, zorgt voor kansen om dit cultuurlandschap terug te brengen. Zie hoofdstuk 4.1 voor de aanpak van realisa�e van heide. Heesterranden Op twee plekken in het plangebied worden heesterranden om open plekken gerealiseerd. Deze rand van inheemse bloeiende, besdragende heesters zorgen voor privacy en vormen een zoom die een geleidelijke overgang van openheid naar bos. Heesters die aangeplant worden zijn, taxus, hulst, hondsroos, framboos, Gelderse roos en wilde kamperfoelie. Diersoorten die in zogenaamde zomen voorkomen zijn hazelwormen. Houtrillen nieuw element in het bos Op houtrillen wordt het dode hout verzameld. De houtrillen worden gerealiseerd voor tal van amfibieën. Door dunning kunnen de houtrillen grote dagdelen in de zon liggen. 3.2 Rou�ng bezoekers Ontvangstgebouw Het ontvangstgebouw ligt op de hoge kop aan de zuidrand. Door zijn verhoogde ligging, is er zicht, over de geparkeerde auto’s heen, het agrarisch, open landschap in. Bloei- en besdragende heesters vormen de rand in de open plek in het bos. Parkeren Bij aankomst bij het bos Op Aust rijdt de bezoeker de parkeerplaats op. Er wordt een parkeerplaats gerealiseerd met 35 parkeerplaatsen. Deze parkeerplaatsen worden gerealiseerd op de huidige parkeerplaats. De parkeerplaats wordt aangelegd 15

Aanplant gemengd bos

Ontwerp_toegelicht

Verwijderen opschot exoten, zoals vogelkers

Los zand Bomen verwijderen, grond losmaken op zandduin ten behoeve insecten, mossen en hagedissen Heide terugbrengen Open plek met opschot exoten bodem verarmen

Verhogen structuurvariatie Open plek in het bos

Individueel dunnen en vrijzetten jeneverbessen en

Hogere koppen, meer open bosbeeld

beuken, de rest laten ontsaan door natuurlijk opschot

Bomen verwijderen en bosrand inplanten met bes- en

Heester aanplant (250m2) en

bloesemdragende heesters Vierpadenpunt benadrukken

realiseren kruidenrijk grasland (680m²) Ter compensatie van het ontvangstgebouw en de huidige parkeerplaats

Loofbos met zoomvegetatie en verwilderingsbollen De zuidrand van het projectgebied bestaat uit opschot. Door opschot te verwijderen en loofbomen te laten doorgroeien ontstaat een open loofbos.

Entreegebouw met 35 parkeerplaatsen Het entreegebouw ligt op de hoge kop aan de zuidrand. Door zijn verhoogde ligging, is er zicht, over de geparkeerde auto’s heen het agrarisch, open landschap in. Bloei- en besdragende heesters vormen de rand in de open plek in het bos. Afbeelding 20. Ontwerp natuurbegraafplaats met toelichting

16

Natuurbegraafplaats Op Aust

met een halfverharding en wordt aangekleed met houtblokken, boomstammen, heesterbegroeiing, e.d.. Begeleiden van recreanten biedt rust Vanaf de parkeerplaats is het ontvangstgebouw zichtbaar. Dit gebouw vormt het startpunt van een wandeling over de natuurbegraafplaats. Het entree-gebouw zorgt voor natuurlijke sturing. Bezoekers van de natuurbegraafplaats zien direct bij aankomst waar zij heen moeten lopen. Verstilling grootste winst voor natuurwaarden De belangrijkste ingreep voor de ecologische waarde is het gebied te vers�llen van de grote aantallen bezoekers. Eenvoudige houten hekken en sub�ele bebording zullen het gebied automa�sch minder aantrekkelijk maken voor een grote stroom recreanten. Dit deel van de recreanten, die voor de Dinkel komen, zullen a�uigen naar de oostkant van het gebied. Hierdoor ontstaat rust in het westkant van het plangebied. Zonering zorgt voor lage impact De zonering die aangebracht is in het ontwerp, betre� de afstand tot de Dinkel (50 meter) en de buitengrens van het plangebied (25 meter) tot aan de zone waar begraven gaat worden. Hierdoor kan de Dinkel een dynamische rivier blijven en is de impact op de omgeving beperkt. 3.3 Fasering in gebruik name De natuurbegraafplaats wordt in fases in gebruik genomen. Deze fasering is ook in het ontwerp opgenomen.

De eerste fase, deel A en B, ligt in het centrum van het plangebied en is eenvoudig ontsloten. Hierdoor is de impact van de in gebruik name het minst groot voor omwonenden. De tweede fase ligt aan de Dinkel, zie a�eelding 21, deel C. In de planvorming is uitgegaan van 250 graven per hectare dit is lokaal a�ankelijk van bodem, water, reliëf, actuele en poten�ële natuurwaarden.

van landbouwgrond naar natuur (zie zoneringskaart en inrich�ngskaart). Op de landbouwgrond (Gelegen aan de oostkant van Lu�erzandweg) worden 250m² inheemse heesters ingeplant ter compensa�e van het ontvangstgebouw. Daarbij wordt 680m² kruidenrijk grasland gerealiseerd voor het compenseren van de gedeeltelijk te realiseren parkeerplaats. Beplan�ngsplan 250m2 heesters. Plantnaam Corylus avellana Cornus mas Frangula alnus Rosa rugosa Viburnum opulus Sambucus nigra Ilex aquifolium

Plantmaat 100-120 80-100 100-120 40-60 100-120 100-120 40-60

Kwaliteit Wortelgoed Wortelgoed Wortelgoed Wortelgoed Wortelgoed Wortelgoed C2

%

15 10 15 10 15 10 10

Aantal per m2 1 1,5 1 2 1 1 2

groepsgrootte 3 3-5 3-5 3-5 3-5 3 3

Beheerplan • Aanplant in winterseizoen. • Lagere soorten zoals Rosa rugosa, Frangula alnus en Viburnum opulus vooral langs de randen toepassen. • Na aanplant worden de heesters de eerste vijf jaar jaarlijks eind juli vrij gemaaid van kruiden. Daarna wordt eenmalig gedunt en eens in de vijf jaar gedeeltelijk afgezet om de verhoudingen in stand te houden. 680m2 kruidenrijk grasland; • In het najaar inzaaien met 680gram mengsel N1 Cruydthoeck. • Jaarlijks eenmalig begrazen of maaien en afvoeren in het najaar om te verschralen.

3.4 Compensa�enatuur Het ontvangstgebouw en de parkeerplaats dienen te worden gerealiseerd omdat deze binnen het natuur netwerk Nederland vallen. De compensa�e van het ontvangstgebouw en de huidige parkeerplaats vindt plaats door het afwaarderen Ontwerp natuurbegraven in De Lutte

17

Ontwerp_zonering Afstand grens plangebied-graf 25 meter, in totaal 4,4 hectare Afstand Dinkel-graf 50 meter, in totaal 2,6 hectare Fase C 1,9 hectare

Fase D 2,9 hectare

Compensatienatuur 250m² heesters Fase A + B 4,5 hectare

680m² kruidenrijk grasland Fase E 1,9 hectare

Afbeelding 21. Ontwerp natuurbegraafplaats met zonering

18

Natuurbegraafplaats Op Aust

3.5 KGO investering Voor de realisa�e van de natuurbegraafplaats wordt een ‘Kwaliteitsimpuls groene - investering’ (hierna: KGO-investering) gedaan. Dit krijgt vorm door 15 hectare dennenbos om te vormen tot hoogwaardige natuur. Deze 15 hectare ligt op het Landgoed Lu�erzand, ten zuiden de Lu�erzandweg, waarop ook horecagelegenheid De Lu�e Hu�e op geves�gd is. Dit landgoed ligt ten noorden van de natuurbegraafplaats, zie ook het compensa�edocument. Huidige natuurtype: Groo�e: Huidige begroeiing: Huidige beheer:

3.6 Monitoring beheer Het behalen van de beoogde natuurdoelen is haalbaar met het juiste beheer. Iedere 5 jaar wordt het beheer getoetst door een ecoloog. Hierdoor kan bijgestuurd worden, indien nodig, in beheermethodiek of frequen�e.

Droog bos met produc�e. circa 25 ha (totaal). grove dennen. reguliere dunning.

Toekoms�ge vegeta�etype (15 hectare van totaal): “Droge heide” en “Dennen-, eiken en beukenbos”. Inrich�ngsmaatregel: Open ruimtes creëren ten behoeve van “Droge heide” en dunnen bos voor ontwikkelen “Dennen-, eiken en beukenbos”. Nieuwe beheer: in gebied met beheertype “Droge heide” jaarlijks verwijderen opschot van struiken en bomen. In gebied met beheertype “Dennen-, eiken en beukenbos” intensieve dunning grove den. Behouden en sparen opschot van loo�omen en struiken om de lagenopbouw te versterken. Jeneverbes wordt vrij gezet. Uit lokaal zaadmateriaal wordt jeneverbes opgekweekt en weer geplant. De KGO-investering voor de realisa�e van de natuurbegraafplaats zal parallel aan de fasering van de natuurbegraafplaats lopen. Dit zal voor fase A + B onder andere een extra ecologische impulsen betekenen op andere gronden van de familie Zanderink. Daarbij wordt in een extra ecologische kwaliteitsimpuls voorzien op gronden van de families Hu�enhuis en - Rolink. Deze gronden maken deel uit van het landgoed Lu�erzand, gelegen ten noorden van de natuurbegraafplaats. Een volledig overzicht van de fasering van kwaliteitsimpulsen is weergeven in de tabel in de bijlage(overzicht uit te voeren KGO-investeringen).

Ontwerp natuurbegraven in De Lutte

19

Zoekgebied KGO-investering fase B

Loca�e natuurbegraven (alle fasen)

Afbeelding 22. Ligging natuurbegraafplaats en zoekgebied KGO-investering.

20

Natuurbegraafplaats Op Aust

4

ECOLOGISCHE IMPULS

Op basis van het ecologische beleid (uitgangspunten Natura 2000), de resultaten van de quickscan en monitoring van de ecoloog (E. Goutbeek) zijn er duidelijke maatregelen te benoemen die de ecologische waarde van het plangebied een impuls geven. In overleg met Staatsbosbeheer (naburige eigenaar), IVN en vlinders�ch�ng zijn de maatregelen besproken en waar nodig aangevuld. Hieronder zijn de basisinspanningen benoemd en de extra ecologische kwaliteitsimpuls. 4.1 Ecologische basisinspanning op gronden van KGO-investering Bosonderhoud wordt omgevormd van economisch bosonderhoud naar ecologisch bosonderhoud: • Diversiteit aanbrengen in soort beplan�ng (met name van toepassing op het oostelijk deel) op basis van grondslag (PNV) en hoogte (hogere koppen meer open bos); • Diversiteit aanbrengen in lee�ijd beplan�ng (met name van toepassing op oostelijk deel en op gebied rond de parkeerplaats en �jdelijk gebouw); • Verwijderen invasieve soorten; • Vrijze�en beuken, hiervan zijn er nog enkelen aanwezig, terwijl het bij de PNV past; • Dood hout laten liggen of staan (indien niet gevaarlijk voor bezoekers); • Creëren van een snel a�reekbare strooisellaag voor een sterke bodemvitaliteit.

Door aanplant van winterlinde, esdoorn en hazelaar (voor wetenschappelijke onderbouwing, zie Terug naar het lindewoud: strooiselkwaliteit als basis voor ecologisch bosbeheer door de WUR, 2007); • Heesterranden. Op twee plekken in het plangebied worden heesterranden om open plekken gerealiseerd. Deze rand van inheemse bloeiende, besdragende heesters zorgen voor privacy en vormen een zoom die een geleidelijke overgang Ontwerp natuurbegraven in De Lutte

•

van openheid naar bos. Soorten die in zogenaamde zomen voorkomen zijn boomkikkers, hazelwormen; Houtrillen o�ewel takkenril nieuw element in het bos. Op houtrillen wordt het dode hout verzameld. De houtrillen worden gerealiseerd voor tal van amfibieën, zoals hazelworm en de gladde slang.

Deze maatregelen worden uitgevoerd na het in gebruik nemen van de natuurbegraafplaats. 4.2 Extra ecologische kwaliteitsimpuls op natuurbegraafplaats Maatregelen die het gebied van grote ecologische waarde maken, maar een grote inspanning vragen, vormen de extra ecologische kwaliteitsimpuls voor dit project. Hieronder zijn ze opgesomd. Heide realiseren Op de hogere zandgronden wordt heide gerealiseerd. Dat betekent dat er geplagd wordt, zodat de voedselrijke laag verwijderd wordt. Heidemaaisel (en een deel van de bodem waarin de heide groeit) vanuit de omgeving wordt opgebracht zodat het proces om heide terug te krijgen op de plekken versneld start. Heide is aantrekkelijk voor natuurwaarden, maar vormt ook een cultuurhistorisch relict van de plek. Opbrengen van steenmeel Op de heide plekken is het wenselijk om steenmeel aan te brengen om de erg zure omstandigheden van de bodem iets basischer te maken. Op andere droge gebieden, zoals op de Veluwe, is de werking van steenmeel heel posi�ef gebleken.

21

Open zandige plekken maken Varia�e in het bos wordt ook gerealiseerd door open plekken te realiseren. Zandkoppen worden open gekrabd en toegankelijk gemaakt voor zonlicht. Hierdoor wordt het aanwezige reliëf belee�aarder. Het zand biedt leefruimte voor amfibieën. Juist door de combina�e met water in de buurt, zullen de open zandige plekken een waardevolle, nu ontbrekende stapstenen, zijn. Jeneverbes opkweken en vrij zetten Er worden bessen, van de bomen die in het plangebied staan en al bessen dragen, verzameld, gestra�ficeerd (de zaadhuid beschadigd, in de koelkast), waarna het zaad water kan opnemen. Voordat deze zaden gezaaid worden, wordt de grond rul gemaakt met de aanwezige strooisellaag om ontkiemen te vergroten. Dit is echter kwetsbaar, door vraat van dieren en het lange �jdspad. Dus naast deze procedure worden er autochtone jeneverbessen geplant. De bestaande jeneverbessen worden vrij gezet, voor een gewenst eindbeeld en zodat vallende bessen ook zelf weer kunnen ontkiemen. Mossendiversiteit verhogen In het plangebied komen interessante soorten mos voor. Mossen hebben een specifieke voorkeur voor een standplaats en vormen een vaste combina�e met planten. Het vochtgehalte in het milieu (met name de luchtvoch�gheid) bepaalt voornamelijk welk mos zich kan ves�gen. Daarnaast is zuurgraad van het substraat waarop hij groeit ook van belang.

Als laatste, minder beïnvloedbare component, is de luchtkwaliteit van belang. Op de eerste twee ves�gingsvoorwaarden speelt dit plan in en wordt een extra kwaliteitsinspanning geleverd. De afwezigheid van steen in het plangebied, zorgt dat de extra kwaliteitsimpuls zich voornamelijk richt op de op hout groeiende mossen (de epifyten) en de op de grond groeiende mossen (de terrestrische mossen). Het ontwerp voor de natuurbegraafplaats biedt grote kansen voor bosmossen. Zowel in het bestaande bos als in het beekbegeleidend broekbos, wat aan de noordkant van de Dinkel (de verlandingskant) ontstaat. Naarmate het bos ouder wordt, hoe meer het mossenaantal toe zal nemen.

22

Maatregelen die de mos-aantallen en soorten toe doen nemen zijn de volgende: • Structuurvaria�e in het bos (zie basisinspanning) zorgt ook voor meer varia�e in de mospopula�e. •

•

•

Door doodhout en wortelkluiten laten liggen (voornamelijk op de noordhellingen met een stabiele luchtvoch�gheid en temperatuur), wordt het gebied aantrekkelijker voor mossen die op het substraat hout groeien in een luchtvoch�ge omgeving. Het planten van winterlindes en vlieren (met licht verteerbaar blad en hout met basische eigenschappen) zorgt dat er ook mossen in het plangebied kunnen groeien die van een niet zuur zijnde substraat houden. Oude vlieren hebben vaak diepe schorsspleten wat een posi�eve invloed hee� op de ves�ging en kieming van mossen-sporen. Het realiseren van heide in het plangebied levert een bijzondere bijdrage aan het mossenaantal. Denk hierbij zowel aan bladmossen (heide-klauwtjesmos, gewoon gaffeltandmos en bronsmos) als korstmossen (rendiermos, bekermos, rode heidelucifer en soms kraakloof).

Vlinderdiversiteit verhogen. De vlinders die zeker in het gebied voor komen na realisa�e van de basisinspanning op de natuurbegraafplaats zijn eikenpage en keizersmantel. Dit wordt bereikt door de zuidrand van het gebied als zoomvegeta�e in te richten. Deze zoomvegeta�e hee� een golvend karakter, waardoor een heester- en kruidenrand met verschillende microklimaten ontstaat. De heester- en kruidenrand bestaat uit inheemse planten die elkaar opvolgen in bloei�jd, waardoor het vlinderaantal zal toenemen. Groot dikkopje, heideblauwtje en bont dikkopje vinden hun biotoop bij de te realiseren heidestukken en open bosstukken. Dat laatste wordt bereikt door het verwijderen van invasieve soorten, zoals Amerikaanse vogelkers. Ook voor deze soorten zullen de zoomvegeta�es een belangrijke toevoeging zijn in het bestaande bos.

Natuurbegraafplaats Op Aust

A

D

B

E

C Ontwerp natuurbegraven in De Lutte

F Afbeelding 23. Inzicht huidige kwaliteit bos van zoekgebied KGO-investering.

23

De kleine ijsvogelvlinder is zeldzaam in Nederland, maar komt juist in Twente nog voor in de voch�ge beek-begeleidende broekbossen. De kleine ijsvogelvlinder kan in het plangebied terug komen door de grond die ten noorden van de Dinkel in het plangebied verlandt, te laten begroeien met beekbegeleidend broekbos. Alle wilde kamperfoelie (waardplant van kleine ijsvogelvlinder) wordt behouden en ges�muleerd om hier te groeien. 4.3 Extra KGO-investering Fase B Naast een ecologische basisinspanning op het eigen terrein wordt er op het Landgoed Lu�erzand, aan de Lu�erzandweg, gronden buiten het projectgebied opgewaardeerd. Het terrein wat opgewaardeerd wordt, hee� een kleinschalige recrea�efunc�e. Het bestaat uit droog grove dennenbos met weinig ondergroei en zandpaden. Het huidige natuurdoeltype is droog bos met produc�e. Het beheer bestaat uit reguliere dunning. Doel van de KGO-investering: gemengd bos creëren met een natuurlijk opbouw en diversiteit. Delen van het zoekgebied kennen deze opbouw al in mindere mate. Dit zijn plekken waar paden elkaar kruisen en percelen in een punt lopen. De varieteit wordt gekenmerkt door een natuurlijke gelaagdheid met Eiken, Berken, Hulst, Vuilboom en een verstrooide kruidlaag. Zie A�eelding 25.

Binnen het zoekgebied van de KGO-investering zal de focus liggen op het zuidoostelijk deel. Hier zijn in het verleden de meeste ingrepen gedaan die hebben geleden tot de invasie van exoten. Daarbij was hier de diversiteit zoals te zien op de historische kaart van 1925 het sterkste. Een sterke afwisseling van kruiden, heide en ‘Clumbs’ van bos tekende het landschap in de overgang van laag naar hoog. Zodoende is de verwach�ng dat hier het hoogste resultaat voor de natuur en recrea�e behaald kan worden met de extra ecologische kwaliteitsimpuls. A�eelding 23 (pag.23) weergeven de huidige kwaliteit van het bos wat bekend staat als droog bos met produc�e. A - Fijnsparrenbos. Monocultuur en ziektegevoelig B - Voormalig Grove Dennenbos dat dankzij kaalkap gedomineerd wordt door Amerikaanse Vogelkers. C - Berkenbosje. Monocultuur doch karakteres�ek in beeld en inheems. D - Lariksproduc�ebos zonder lee�ijdsdiversiteit en opbouw. Monocultuur E - Kaalkap van Dennenproduc�ebos met diverse jonge houtopstanden. F - Dennenproduc�ebos. Monocultuur met invasie van Amerikaanse vogelkers. De basisinspanning bestaat uit het omvormen van dit gehele droge grove dennenbos (ongeveer 32 hectare) naar natuurdoeltype:“Dennen-, eiken en beukenbos”. Dit is bepaald op basis van de bodem en de waarnemingen in het veld.

Hiervoor worden de volgende Inrich�ngsmaatregelen genomen: • Het dunnen van bos voor het ontwikkelen “Dennen-, eiken en beukenbos”. • Ander beheer ingezet: Langzaam dennen blijven dunnen. • Nieuwe beheer: In gebied met beheertype “Dennen-, eiken en beukenbos” vindt intensieve dunning van grove den plaats. Opschot van inheemse loo�omen en struiken krijgt de ruimte. De aanpak binnen het zoekgebied biedt kansen om de overgang tussen bos en nat grasland/na�e heide terug te brengen. Het watersysteem is tegenwoordig droger, dit hoe� de impuls niet in de weg te staan. De basis van de impuls ligt in de overgang van het bos naar het grasland en de diversiteit en lee�ijd in het bos

Afbeelding 25. Pad door zoekgebied KGO-investering.

24

Natuurbegraafplaats Op Aust

Een van de belangrijkste pijlers van de ecoligische impulsen is het terugbrengen van de gelaagdheid in het bos. Door de lagenopbouw terug te brengen vindt er weer synergie plaats tussen de flora en fauna van de verschillende lagen. Dit resulteert in een vitaler bos dat barst van de biodiversiteit. Voor het terugbrengen van de gelaagdheid is een van de voornaamste ac�es het bestrijden van de Amerikaanse vogelkers. Deze hee� voornamelijk invloed op de zoom en mantel. Daarbij is het bijplanten en vrijze�en van inheemse heesteren boomsoorten van belang voor de biodiversiteit in het bos. Zaagafval wordt opgeworpen in takkenrillen welke een broedplek voor rep�len vormen. Op plekken waar de zandgrond dicht aan de oppervlakte zit wordt deze opengewerkt om ruimte te bieden aan diverse mossen en de Jeneverbes. Overgebleven open plekken worden ingezaaid met inheemse kruidenmengsels om de vlinderdiversiteit te verhogen. Voor de balans van landgoed en natuur worden op kri�eke plekken hekken vervangen en toegevoegd. 4.4 Monitoring op langjarig beheer De natuurdoelen worden bereikt met het juiste beheer. Vandaar dat ecoloog het beheer toetst door monitoring van natuurwaarden. Door deze toets, zal beheer, indien nodig, aangepast worden om de beoogde, haalbare natuurdoelen te realiseren. Deze monitoring valt binnen de Part-Ner cer�ficering voor natuurbegraafplaatsen.

Natuurbegraafplaats Op Aust wordt dan ook gecer�ficeerd door Part-Ner. Hierin wordt jaarlijks gemonitord en gestuurd op het behalen van de vastgestelde natuurdoelen.

Ontwerp natuurbegraven in De Lutte

25

LEGENGDA Begrenzing gebied (Blauw onderbroken lijn) Ecologische basisinspannningen (Geelgroen) Verwijderen Amerikaanse vogelkers en vrijze�en inheemse bomen en heesters. Versnipperde structuur terug brengen met gemengd bos en een sterke heester- en kruidenlaag. Schema�sch afgebeeld Zone openwerken zandgrond. Schema�sch afgebeeld. Ruimte voor opkweken jeneverbes en mix van kruiden- en heideontwikkeling Versterken uitstraling landgoed met behulp van hekwerk en bebording. Schema�sch afgebeeld

Afbeelding 26. Vlekkenplan KGO-investeringsgebied fase B

26

Natuurbegraafplaats Op Aust

Ontwerp natuurbegraven in De Lutte

27

BIJLAGEN Uitgangspuntvoor een natuurbegraafplaats Op een natuurbegraafplaats worden mensen begraven in volle harmonie met de natuur. Dat betekent dat de begraafplaats de natuurwaarden, waar mogelijk, verhoogt. Ook beleving, oriëntatie en begeleiding van de bezoeker is van belang. Onderstaand zijn de randvoorwaarden van dat laatste opgesomd.

2. Zintuigelijke prikkels veroorzaakt door de natuur, zoals de zang van vogels en het zicht van vlinders en grotere bosdieren worden gestimuleerd door beplantingskeuze. 3. Ook dient in het ontwerp alle planmatigheid vermeden te worden.

1. Opgave voor het realiseren van een natuurbegraafplaats is het weren van storende elementen in beeld en geluid. Onder storende elementen wordt verstaan: elementen die als storend worden ervaren zijn de volgende (op volgorde van mate van ergernis) 1. Snelweg/ N-weg; 2. Bedrijventerrein; 3. Kas; 4. Grootschalige agrarische bebouwing; 5. Hoogspanningsleiding; 6. Manege; 7. Zendmast; 8. Windturbines (losse opstelling); 9. Hoogbouw; 10.Golfbaan. (bron: Compendium -planbureau voor de leefomgeving, CBS en WUR)

28

Natuurbegraafplaats Op Aust

Ontwerp natuurbegraven in De Lutte

29

BIJLAGEN 4. Opgave voor het realiseren van een natuurbegraafplaats waar hooggewaardeerde bosgemeenschappen ontbreken is bosgemeenschappen (plaatselijk) omvormen naar bos met een gevarieerde soortsamenstelling en afwisseling.

opstand met spar/beuk en spar/ eik. Het verschil tussen deze twee bosbeelden is dat de één geen tweede boomlaag heeft en de ander wel. De overeenkomst is dat beide bosbeelden weelderig groen en grote, dikke volwassen loof- en naaldbomen laten zien en een open indruk wekken.

* Bos Uit Alterra onderzoek is gebleken dat ‘men’ bossen met een gemengde opstand hoog scoorden. In nevenstaande afbeeldingen zijn de best scorende bostypen weergegeven. Deze vier staken met kop en schouders boven andere bosbeelden uit. De twee hoogst gewaardeerde bosbeelden tonen beide een gemengde opstand met spar/beuk en spar/ eik. Het verschil tussen deze twee bosbeelden is dat de één geen tweede boomlaag heeft en de ander wel. De overeenkomst is dat beide bosbeelden weelderig groen en grote, dikke volwassen loof- en naaldbomen laten zien en een open indruk wekken. Men waardeerde de bostypen vanwege hun soortsamenstelling (inclusief bodembedekking en ondergroei), kleuren en de natuurlijkheid oftewel ongereptheid of ruigheid. Openheid en afwisseling werden ook genoemd. (bron: Alterra-rapport 250) Uit Alterra onderzoek is gebleken dat ‘men’ bossen met een gemengde opstand hoog scoorden. In nevenstaande afbeeldingen zijn de best scorende bostypen weergegeven. Deze vier staken met kop en schouders boven andere bosbeelden uit. De twee hoogst gewaardeerde bosbeelden tonen beide een gemengde

30

Natuurbegraafplaats Op Aust

Overzicht uit te voeren KGO-investeringen Fase

Oppervlakte

Op te waarderen oppervlakte in ha

Loca�e

Inspanningen

A

1,5

18,2

Loca�e natuurbegraafplaats

Extra kwaliteitsimpuls

B

3

15

Gronden Rolink en Hu�enhuis

Combi van basisinspanningen en extra kwaliteitsimpuls

C

1,9

9,5

Nader te bepalen

Combi van basisinspanningen en extra kwaliteitsimpuls

D

2,9

14,5

Nader te bepalen

Combi van basisinspanningen en extra kwaliteitsimpuls

E

1,9

9,5

Nader te bepalen

Combi van basisinspanningen en extra kwaliteitsimpuls

Totaal opgewaardeerde natuur: 667.000 m²

Ontwerp natuurbegraven in De Lutte

31