Losser Accountantsverslag 2025 [CONCEPT 04062026]
Tekst van het document
Accountantsverslag 2025 Gemeente Losser, 9 juni 2026 [CONCEPT t.b.v. bespreking financiële werkgroep] De controle is nog in afrondende fase. Een aantal zaken zijn nog te ontvangen en een aantal onderdelen moeten wij nog afwikkelen c.q. zitten in onze review- fase. Deloitte Accountants B.V. Meander 551 6825 MD Arnhem Postbus 30265 6803 AG Arnhem Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9839 www.deloitte.nl Aan de gemeenteraad | Geachte leden van de raad, van de gemeente Losser Postbus 90 | Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2025 van gemeente Losser. Deze rapportage beschrijft op 7580 AB LOSSER | hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genome | n. Wij zijn van mening dat de Datum | reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening | 2025 van de gemeente Losser. ## juni 2026 | De jaarrekening 2025 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van gemeente Loss | er. Bij deze jaarrekening zijn wij Ons kenmerk | voornemens op XX | juni 2026 | een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld te verstrekken. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging gedateerd d.d.
18 september 2025 en met ons audit | plan, dat is besproken met uw Behandeld door | griffier en de concerncontroller d.d. 27 oktober 2025. drs. V.V. Jongbloed RA | Wij hebben het concept van dit accountantsverslag besproken met de portefeuillehouder Financiën en de concerncontroller. | Graag lichten wij dit rapport ook toe aan T: 06 2025 2002 | de leden van de financiële werkgroep op 9 juni a.s. en beantwoorden dan ook uw eventuele vragen. E: vjongbloed@deloitte.nl | Hoogachtend, J. Mensink MSc | Deloitte Accountants B.V. T: 06 5015 1617 E: jmensink@deloitte.nl drs. V.V. Jongbloed RA Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is a Netherlands affiliate of Deloitte NSE LLP, a member firm of Deloitte Touche Tohmatsu Limited. Accountantsverslag 2025© 2025. For information, contact Deloitte The Netherlands.
3 Inhoudsopgave Bestuurlijke samenvatting 4 • Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen 5 Bevindingen jaarrekening 9 • De financiële positie van uw gemeente 10 • Belangrijkste bevindingen uit onze controle 16 Interne beheersing 20 • Sociaal Domein 23 • Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing 24 Bijlagen 25 • Bijlage A - Niet-gecorrigeerde controleverschillen en onzekerheden 26 • Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2025 27 • Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging 29 Accountantsverslag 2025© 2025. For information, contact Deloitte The Netherlands. 4 Bestuurlijke samenvatting Bestuurlijk relevante bevindingen en aanbevelingen jaarrekeningcontrole Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Getrouwheid | • | Wij zijn voornemens een goedkeurende controleverklaring te verstrekken over het getrouwe beeld van de jaarrekening, inclusief | de daarin opgenomen rechtmatigheidsverantwoording van het college. • | Met ingang van het begrotingsjaar 2025 is de berekening van de goedkeuringstolerantie gewijzigd en wordt geen onderscheid meer gemaakt tussen de tolerantie voor getrouwheid en onzekerheid. De nieuwe goedkeuringstolerantie bedraagt 2% voor fouten én onzekerheden van de totale lasten exclusief toevoegingen aan reserves en bedraagt afgerond € 1,8 miljoen.
• | De goedkeuringstolerantie voor de controle is met de raadsleden in de financiële werkgroep besproken d.d. 13 januari 2026. Tevens is het auditplan met daarin een toelichting over de goedkeuringstolerantie ter kennisgeving aan de raad aangeboden op 20 november 2025. • | Wij hebben tijdens onze controle van de WNT geen niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd. Rechtmatigheidsverantwoording | • | Het college heeft in haar rechtmatigheidsverantwoording fouten gerapporteerd hoger dan de verantwoordingsgrens. Een groot deel van deze rechtmatigheidsfouten (vanuit het begrotingscriterium) zijn acceptabel. Er resteren géén niet-acceptabele rechtmatigheidsfouten hoger dan de verantwoordingsgrens. • | In de paragraaf bedrijfsvoering zijn de bevindingen groter dan de rapporteringstolerantie toegelicht door het college. • | De gehanteerde verantwoordings- | en rapportagegrens bedraagt – | conform de door de raad vastgestelde Financiële verordening – | € 1,8 miljoen (2% van de lasten) respectievelijk € 92.500 . • | Wij hebben de conclusies van het college in ons getrouwheidsoordeel betrokken waaruit geen materiële tekortkomingen zijn gebleken. • | Wij hebben geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd ten aanzien van de SiSa-bijlage die als bijlage bij de jaarstukken is opgenomen.
In Bijlage B - | Bevindingen controle SiSa-bijlage 2025 | is de voorgeschreven tabel met fouten en onzekerheden opgenomen. Speerpunten gemeenteraad | Uw gemeenteraad heeft ons de volgende speerpunten meegegeven voor de controle 2025: • | Realistische investeringsramingen: Hierover hebben wij aan u gerapporteerd in onze boardletter 2025. In dit accountantsverslag gaan wij nog kort in op de realisatiekracht van de investeringsplanning op basis van de jaarrekeningcijfers. • | Data gedreven werken: Hierover hebben wij aan u gerapporteerd in onze boardletter 2025. • | Doorontwikkeling planning en control producten: Hierover hebben wij aan u gerapporteerd in onze boardletter 2025. Sociaal domein | • | Het sociaal domein blijft een omvangrijke, complexe opgave voor gemeente, waarbij keuzes en prioritering nodig zijn om ambities uitvoerbaar te houden. In 2025 bedroegen de lasten € 41,9 miljoen en deze zijn daarmee € 3,1 miljoen hoger dan in 2024. In de begroting was een stijging voorzien van circa € 2 miljoen ten opzichte van voorgaand jaar. © 2025. For information, contact Deloitte The Netherlands.
| Bestuurlijke | Bevindingen | Interne beheersing | Accountantsverslag 2025Bijlagen | 5 samenvatting | jaarrekening Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Financiële positie | • | De financiële positie ultimo 2025 is afgenomen ten opzichte van 2024, bezien vanuit de omvang van het eigen vermogen (afgenomen met € 6,1 miljoen) en de licht gedaalde weerstandratio. • | Er is ultimo 2025 sprake van een negatieve structurele exploitatieruimte. De gemeente dekt het tekort op | de korte termijn via de algemene reserve. Deze verwerkingswijze is mogelijk binnen de BBV-voorschriften, maar vormt wel een aandachtspunt voor de meerjarenraming. Op middellange termijn is het noodzakelijk de balans tussen structurele baten en lasten te (blijven) waarborgen. • | De beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt ultimo 2025 € 16,9 miljoen (2024: € 19,6 miljoen). De door het college berekende benodigde weerstandscapaciteit voor specifieke risico’s | bedraagt € 2,6 miljoen (2024: € 2,4 miljoen ). De beschikbare capaciteit is daarmee ruim toereikend ten opzichte van de geïnventariseerde | risico’s, de ratio weerstandsvermogen is ten opzichte van 2024 met 1,5 verminderd, maar nog steeds zeer ruim te noemen. • | Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over 2025 bedraagt | € 6,1 miljoen nadelig.
Na | de mutaties in de reserves ad € 2,7 nadelig, resteert een nadelig gerealiseerd resultaat van € 3,3 miljoen. Realisatiekracht investeringsplanning | • | In onze boardletter 2025 hebben wij gerapporteerd over de realisatiekracht van de investeringsplanning en de spanning tussen | de groeiende investeringsambities en de beschikbare uitvoeringscapaciteit. • | De realisatiekracht is relevant in het kader van de te realiseren (noodzakelijke) investeringen en het ambitieniveau van de r | aad. Hoewel de investeringsopgave voortkomt uit landelijke, regionale en lokale opgaven, is de vraag of deze ambities daadwerkelijk realiseerbaar zijn van belang. De balans tussen het ambitieniveau | van de raad, de realisatiekracht van de organisatie en de (benodigde) externe partijen is niet uniek voor Losser, maar is een uitdaging die wij landelijk veel zien. Uw organisatie erkent dat het | tot uitvoering brengen van alle investeringsambities gepaard moet gaan met een realistische planning en adequate sturing. Het door ontwikkelen van het MIP naar MIP 2.0 is in dat licht een relevante st | ap om het inzicht en overzicht te versterken. Hierbij is scherpe prioritering en een realistische fasering zeker net zo belangrijk. • | Het volume van de investeringsambities groeit fors: de beschikbare investeringskredieten zijn in drie jaar tijd bijna verdubb | eld.
Van € 41 miljoen in 2022 naar € 68,5 miljoen in 2025 (+44% t.o.v. 2022). Tegelijkertijd neemt hetgeen Losser jaarlijks realiseert aan investeringen niet evenredig toe. Uit de jaarrekening blijkt dat | het totale begrote investeringsvolume in 2025 € 43,7 miljoen bedraagt, waarvan € 11,1 miljoen is gerealiseerd (circa 25%). • | Op basis van deze cijfers benadrukken wij het belang van (tijdig) keuzes maken in zowel de samenstelling als de fasering van | de investeringsportefeuille. Daarnaast adviseren wij de mogelijkheden te onderzoeken het MIP 2.0 te koppelen aan toetsbare faseringen en vrijgave | -criteria voor projecten (marktcapaciteit, inzetbare org | anisatiecapaciteit en realistische doorlooptijden) om grip te houden op gestelde ambities en te voorkomen dat investeringen verder opstapelen zonder duidelijke prioritering en uitvoerbaarheid. © 2025. For information, contact Deloitte The Netherlands. | Bestuurlijke | Bevindingen | Interne beheersing | Accountantsverslag 2025Bijlagen | 6 samenvatting | jaarrekening Accountantsverslag 2025© 2025. For information, contact Deloitte The Netherlands. 7 Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen IT-omgeving • Voor boekjaar 2025 is een ISAE3402 type II rapport afgegeven voor de systemen CODA en Suite welke door ons is betrokken in de beoordeling van de General IT Controls en een solide basis vormt voor onze controleaanpak.
Binnen deze beoordeling zijn geen nieuwe bevindingen geconstateerd en eerdere bevindingen zijn adequaat opgevolgd dan wel gemitigeerd. • De gemeente bereidt zich voor op de implementatie van ERPx per 1 januari 2027. In dit kader hebben wij enkele handreikingen gedeeld, waaronder een normenkader en aandachtspunten gebaseerd op ervaringen bij andere gemeenten. Wij volgen de ontwikkelingen nauwgezet, blijven beschikbaar voor eventuele ondersteuning en zullen hierover nader rapporteren in onze boardletter 2026. Frauderisicoanalyse • De gemeente heeft het frauderisicomanagement concreet doorontwikkeld met een kwantitatieve, verbrede interne frauderisicoanal yse en een duidelijke 3LoD-governance, maar moet dit blijvend verankeren, periodiek actualiseren, van voldoende capaciteit en gerichte monitoring voorzien, en de belangrijkste keuzes proa ctief bestuurlijk en richting de raad communiceren. Opstel- en controleproces • Medio 2025 hebben we samen met de ambtelijke organisatie het opstel- en controleproces van de jaarrekening 2024 geëvalueerd en waar nodig het interne draaiboek en de werk- en planningsafspraken aangescherpt. Hierdoor is het proces verder geoptimaliseerd. • De verantwoording over en de interne controle van de SiSa-bijlage zijn van voldoende niveau.
Door de omvang van het aantal regelingen en het toenemen van de complexiteit van regelingen, adviseren wij deze processen blijvend te evalueren en van voldoende capaciteit te voorzien. Overig • In bijlage A bij dit accountantsverslag blijken de (niet)-gecorrigeerde bevindingen, onzekerheden en tekortkomingen in de toelichtingen die tijdens de controle zijn geconstateerd. • In bijlage C is de onafhankelijkheidsbevestiging te vinden. Interne beheersingBevindingen jaarrekening BijlagenBestuurlijke samenvatting Accountantsverslag 2025© 2025. For information, contact Deloitte The Netherlands. 8
Accountantsverslag 2025© 2025. For information, contact Deloitte The Netherlands. 9 Bevindingen jaarrekening De financiële positie van de gemeente Het vermogen van uw gemeente is afgenomen | Eigen vermogen (x € 1.000) | 2025 | 2024 | 2023 | 2022 Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en | Eigen vermogen per 1 januari | 30.372 | 34.345 | 34.614 | 29.080 lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen | Tussentijdse resultaatbestemming | -2.714 | -1.216 | -1.149 | - 1.010 worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. | Gerealiseerd resultaat | - 3.346 | -2.757 | 880 | 6.544 Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2025 | Gerealiseerd totaal saldo baten en lasten | - 6.059 | -3.973 | -269 bedraagt € 6 miljoen nadelig. Per saldo is tussentijds € 2,7 miljoen aan de | 5.534 reserves onttrokken, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2025 | Eigen vermogen per 31 december circa € 3,3 miljoen nadelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld | 24.313 | 30.372 | 34.345 | 34.614 onder het eigen vermogen in de balans.
In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2025 circa 23% van het balanstotaal (ultimo 2024: 31% van het balanstotaal) en is afgenomen ten opzichte van 2024. Naast de daling van het eigen vermogen (€ 6 miljoen) van uw gemeente, zijn de verplichtingen (voorzieningen en de lang- | en kortlopende verplichtingen) in 2025 sterk gestegen (+ € 8,5 miljoen). De belangrijkste redenen van deze stijging zijn: • | De toename van de voorziening Pensioenen wethouders (€ 0,8 miljoen) • | De opname van een langlopende schuld (€ 5 miljoen), tegenover een aflossing van de bestaande leningenportefeuille van € 2,4 miljoen. • | De toename van kasgeldleningen en negatieve banksaldi (€ 9,3 miljoen) • | De toename van de ontvangen voorschotbedragen voor het uitvoeren van projecten/subsidies: + € 70,2 miljoen. De externe geldleningen zijn grotendeels ingezet om de investeringen in de materiële vaste activa te financieren: investeringen bedrijfsgebouwen (€ 2,4 miljoen) en investeringen in grond- | weg- en waterbouwkundige werken (€ 7,8 miljoen). © 2025. For information, contact Deloitte The Netherlands.
| Bestuurlijke | Bevindingen | Interne beheersing | Accountantsverslag 2025Bijlagen | 10 samenvatting | jaarrekening De financiële positie van de gemeente Saldo baten en lasten | Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het | (x € 1 miljoen) gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente | 10.000 het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse | 5.000 resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in | - reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde | (5.000) resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming. Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het | (10.000) overzicht hieronder weergegeven.
| 2022 | 2023 | 2024 | 2025 Exploitatieresultaat (x € 1.000) | Mutaties in reserves Totale baten | 86.847 | (x € 1 miljoen) 2.000 Totale lasten | -/- 92.906 1.000 Gerealiseerd totaal saldo baten en lasten | -/- 6.059 - Af: stortingen in reserves | -/- 4.839 (1.000) Bij: onttrekkingen aan reserves | 2.125 (2.000) Saldo mutaties reserves | -/- 2.714 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 Gerealiseerd resultaat | -/- 3.346 | Gerealiseerd resultaat (x € 1 miljoen) Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2025 laat een nadelig | 10.000 gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 6 miljoen zien, ten opzichte van een begroot nadelig saldo van € 1,5 miljoen (begroting na | 5.000 wijziging). De jaarrekening 2025 sluit – | na verwerking van de mutaties in reserves – | met een nadelig gerealiseerd resultaat van circa € 3,3 miljoen. In de programmaverantwoording geeft het college per programma op | - hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. | (5.000) 2022 | 2023 | 2024 | 2025 © 2025. For information, contact Deloitte The Netherlands.
| Bestuurlijke | Bevindingen | Interne beheersing | Accountantsverslag 2025Bijlagen | 11 samenvatting | jaarrekening De financiële positie van de gemeente Solvabiliteit (VNG signaalwaarde 20% (minimum)) | Net als voorgaand jaar is per ultimo 2025 sprake van een negatieve De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan | structurele exploitatieruimte. Ook in de gemeentebegroting 2026 zijn voor haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld | de jaren 2027 en 2028 negatieve percentages begroot. Uw gemeente vangt en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), | het tekort in de betreffende jaren momenteel op vanuit de algemene hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe | reserve. Dit is mogelijk binnen de kaders van het BBV en daarmee passend. hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. | Wij beschouwen dit als aandachtspunt richting de meerjarenraming. Hoewel Op de voorgaande pagina hebben wij een korte beschouwing van de | de algemene reserve van de gemeente deze ruimte op korte termijn biedt is ontwikkeling van de solvabiliteit in 2025 opgenomen.
| het op middellang termijn noodzakelijk de balans tussen structurele baten Grondexploitatiequote (VNG signaalwaarde 20% (richtinggevend)) | en lasten te (gaan) waarborgen Kengetallen voor gemeente Losser (begroot en werkelijk over de periode 2022-2025) De grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van | Solvabiliteit de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel | 50% | Grondexploitatiequote geldt: hoe hoger de grondexploitatiequote, hoe groter het risico dat de gemeente loopt. | 40% | 25% Netto schuldquote (VNG signaalwaarde 100% (maximum)) | 30% | 20% Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote | 20% | 15% weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte | 10% van de eigen middelen en geeft een indicatie van de ‘druk’ van de | 10% rentelasten en aflossingen op de exploitatie. Ondanks de stijging van de | 0% | 5% schuldpositie per ultimo 2025 is de netto schuldquote nog ruim binnen de | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 0% marge die de VNG hanteert. | -5% | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 Structurele exploitatieruimte (VNG signaalwaarde 0% (minimum)) | Begroot | Werkelijk | Signaalwaarde Voor de beoordeling van de financiële positie is ook van belang te kijken | Netto schuldquote | Begroot | Werkelijk | Signaalwaarde naar de structurele baten en lasten.
Structurele baten zijn bijvoorbeeld de | Structurele exploitatieruimte algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de | 120% | 10% onroerende zaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele | 100% exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en | 5% lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief | 80% percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de | 60% | 0% structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken. | 40% 20% | -5% De opgenomen signaalwaarden zijn ontleend van de VNG. De provincie | 0% | -10% hanteert gelijke signaalwaarden. | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 Begroot | Werkelijk | Signaalwaarde | Begroot | Werkelijk | Signaalwaarde © 2025. For information, contact Deloitte The Netherlands. | Bestuurlijke | Bevindingen | Interne beheersing | Accountantsverslag 2025Bijlagen | 12 samenvatting | jaarrekening De financiële positie van de gemeente Saldo baten en lasten | Begroting versus | realisatie (x € 1.000) Voorspellende waarde van uw begroting De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is | - een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en | (2.000) beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren.
| (4.000) De jaarrekening 2025 sluit met een negatief saldo van baten en lasten van | (6.000) € 6 miljoen. Na de mutaties in de reserves bedraagt het gerealiseerd resultaat € 3,4 miljoen negatief, daar waar een positief resultaat van | (8.000) € 0,3 miljoen was begroot. De gerealiseerde lasten zijn € 5,7 miljoen hoger | Begroting | Realisatie | Begroting | Realisatie | Begroting | Realisatie dan de begrote lasten, daarentegen zijn de baten maar € 1,1 miljoen hoger | 2023 | 2023 | 2024 | 2024 | 2025 | 2025 dan begroot (na wijziging). De belangrijkste wijzigingen ten opzichte van de begroting zijn gerealiseerd binnen het programma “Onmeunig mooi Losser” en met name veroorzaakt | Baten | Begroting versus | realisatie (excl. mutaties reserves) door extra lasten beheer gemeentelijke gebouwen en de hogere lasten | (x € 1.000) Sociaal domein. De hogere lasten Onderwijs worden gecompenseerd door | 90.000 de hogere baten vanuit de specifieke uitkering. Tenslotte is over 2025 € 1,5 miljoen meer besteed aan ‘onvoorziene lasten’. | 80.000 70.000 60.000 Begroting | Realisatie | Begroting | Realisatie | Begroting | Realisatie 2023 | 2023 | 2024 | 2024 | 2025 | 2025 Lasten | Begroting versus | realisatie (excl.
mutaties reserves) (x € 1.000) 100.000 90.000 80.000 70.000 60.000 Begroting | Realisatie | Begroting | Realisatie | Begroting | Realisatie 2023 | 2023 | 2024 | 2024 | 2025 | 2025 © 2025. For information, contact Deloitte The Netherlands. | Bestuurlijke | Bevindingen | Interne beheersing | Accountantsverslag 2025Bijlagen | 13 samenvatting | jaarrekening De financiële positie van de gemeente Weerstandscapaciteit (x € 1.000) De ratio weerstandscapaciteit daalt Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare | 25.000 weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Zoals blijkt uit de onderste grafiek | 20.000 hiernaast is de ratio weerstandstandscapaciteit in 2025 gedaald, van 8,1 naar 6,6. Deze daling is te verklaren door de afname van het eigen vermogen per ultimo 2025 ten opzichte van 2024. Desondanks is de ratio nog ruim boven | 15.000 de ‘signaalwaarde’ van 1 en dit betekent dat uw gemeente over voldoende weerstandscapaciteit beschikt om de door het college onderkende risico’s | 10.000 ad € 2,6 miljoen (benodigde weerstandscapaciteit) op te kunnen vangen. Benodigde weerstandscapaciteit | 5.000 Uw gemeente heeft op basis van deze risico-inventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is.
Het berekende bedrag voor specifieke | - risico’s bedraagt € 2,6 miljoen (2024: € 2,4 miljoen). | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 De inventarisatie van risico’s – | die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en | Benodigde weerstandscapaciteit | Beschikbare weerstandscapaciteit risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – | geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om | Ratio weerstandscapaciteit daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente. Ook is een inhoudelijke | 14,00 toelichting gegeven op gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s. | 12,00 10,00 8,00 6,00 4,00 2,00 - 2022 | 2023 | 2024 | 2025 Ratio weerstandscapaciteit © 2025. For information, contact Deloitte The Netherlands. | Bestuurlijke | Bevindingen | Interne beheersing | Accountantsverslag 2025Bijlagen | 14 samenvatting | jaarrekening Accountantsverslag 2025© 2025. For information, contact Deloitte The Netherlands. 15
Rechtmatigheidsverantwoording Het college is verplicht in de jaarrekening een | Begrotingscriterium | Denk hierbij aan grenzen voor het activeren van investeringen, rechtmatigheidsverantwoording op te nemen waarin het zich verantwoordt | Bij de rechtmatigheidsverantwoording vormt het begrotingscriterium het | afschrijvingstermijnen, omgang met reserves en voorzieningen en dergelijke. over de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties | belangrijkste toetsingskader. Financiële beheershandelingen die ten | Deze vallen onder het getrouwe beeld en vallen per definitie onder de (inclusief begrotingsrechtmatigheid). Een uitgebreidere toelichting op de | grondslag liggen aan baten, lasten en balansmutaties moeten zijn | reikwijdte van de reguliere accountantscontrole. Ook voorwaarden die onrechtmatigheden en de vervolgacties om deze op te lossen/te voorkomen | voortgekomen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting en de | direct van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de is opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering van het jaarverslag. | daarmee samenhangende programma’s. Uitgangspunt is het niveau waarop | jaarrekening worden niet opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording.
Ter onderbouwing van deze rechtmatigheidsverantwoording heeft de | de raad de budgetten in de begroting en bij investeringen heeft | Hierbij kan worden gedacht aan het niet naleven van voorwaarden met organisatie een risicoanalyse uitgevoerd en een controleplan opgesteld. In | geautoriseerd; in de begroting staan de door de raad vastgestelde bedragen | betrekking tot het recht, de hoogte, de duur, termijnen, normbedragen, de 2025 zijn de interne controles op gestructureerde wijze uitgevoerd en | voor lasten en baten, waaraan de beheershandelingen moeten passen. | doelgroep en de grondslag, bijvoorbeeld bij bijstandsverlening, vastgelegd in de rapportage rechtmatigheid. | De gemeenteraad en het college hebben afspraken gemaakt in welke | maatschappelijke ondersteuning, inkomensoverdrachten en het opleggen Verantwoordings- | en rapportagegrens | situaties lastenoverschrijdingen onrechtmatig, maar onder voorwaarden | van belastingen, waardoor de bijbehorende lasten of opbrengsten onjuist of acceptabel zijn (ze blijven onrechtmatig, maar zijn onder voorwaarden | onvolledig kunnen zijn. Het niet naleven van deze voorwaarden heeft direct Via de financiële verordening heeft de gemeenteraad de verantwoordings- | acceptabel wat betekent dat het college deze niet hoeft toe te lichten in de | invloed op het getrouwe beeld van deze posten in de jaarrekening.
en rapportagegrens vastgesteld. Deze verantwoordingsgrens hanteert het | paragraaf bedrijfsvoering). | Dit is door het college op een juiste wijze | Die onderwerpen die niet onder het getrouwheidsoordeel van de college bij het opmaken van de rechtmatigheidsverantwoording en de | toegepast in de jaarstukken 2025. | accountant vallen, hebben wij onderstaand nader toegelicht inclusief de uiteindelijke conclusie hieromtrent. Fouten en onduidelijkheden die de | wijze waarop het college deze in haar werkzaamheden heeft betrokken. verantwoordingsgrens niet overschrijden, zorgen voor een positieve uiting | Wij hebben vastgesteld dat het college specifieke werkzaamheden heeft | Aanbestedingen van het college waaruit blijkt dat de in de jaarrekening verantwoorde baten, | uitgevoerd ten aanzien van het begrotingscriterium, zijnde een controle op lasten en balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. De | programma- | en kredietoverschrijdingen. Hieruit blijkt dat over 2025 voor | Uw gemeente voert in het kader van de controle op de naleving van de rapporteringsgrens bepaalt de diepgang van de toelichting in de paragraaf | € 5,7 miljoen lasten- | en kredietoverschrijdingen hebben plaatsgevonden. | aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit. Over 2025 bedrijfsvoering.
| Hiervan is € 5 miljoen acceptabel op basis van de afspraken opgenomen in | zijn de juiste aanbestedingsrichtlijnen gehanteerd en de gemeente heeft Uit de in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording van | de financiële verordening. De niet | -acceptabele afwijkingen passen binnen de | geen overtredingen van de EU-aanbestedingsrichtlijnen geconstateerd. gemeente Losser blijkt een aantal onrechtmatigheden welke de | normale activiteiten van de gemeente en zijn als zodanig toegelicht in de | Op basis van onze eigen (gegevensgerichte) controlewerkzaamheden verantwoordingsgrens te boven gaan. Deze onrechtmatigheden vallen | paragraaf bedrijfsvoering. | hebben wij eveneens geen afwijkingen geconstateerd. geheel binnen het begrotingscriterium. | Voorwaardecriterium | Misbruik en oneigenlijk gebruik Normenkader en financiële verordening | Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld | Het criterium Misbruik & Oneigenlijk gebruik (M&O) vormt Het college heeft het van toepassing zijnde normenkader in kaart gebracht. | aan de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen c.q. | een belangrijk | onderdeel van de rechtmatigheidsverantwoording van Het normenkader 2025 is door de gemeenteraad vastgesteld op 23 | voorwaarden zijn afkomstig uit de relevante wet | -en regelgeving zoals | de gemeente.
Dit | criterium richt zich op het voorkomen en bestrijden september 2025. Wij hebben vastgesteld dat dit normenkader leidend is | opgenomen in het normenkader, en hebben betrekking op aspecten als | van misbruik en | oneigenlijk gebruik van wet- | en regelgeving. De geweest voor het college om te komen tot de rechtmatigheids- | doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, | gemeente | Losser heeft | verschillende verordeningen waarin diverse aspecten verantwoording en de toelichtingen in de paragraaf bedrijfsvoering. | bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur. | vanuit M&O zijn | opgenomen. In de financiële verordening zijn specifieke richtlijnen opgenomen over de | Gemeenten stellen via de financiële verordening en/of onderliggende nota’s | Voor het | boekjaar 2025 zijn geen onrechtmatigheden geïdentificeerd wijze en diepgang van rapporteren over de rechtmatigheid en de wijze | kaders vast die van invloed zijn op verslaggeving. Het gaat hier om de | met betrekking tot het M&O-criterium. waarop het college om dient te gaan met begrotingsafwijkingen. Deze | invulling van de ruimte die het BBV geeft voor eigen gemeentelijke kaders. komen hierna nader aan bod. © 2025. For information, contact Deloitte The Netherlands.
| Bestuurlijke | Bevindingen | Interne beheersing | Accountantsverslag 2025Bijlagen | 16 samenvatting | jaarrekening Overige jaarrekeningposten Sociaal domein | Voorzieningen Het sociaal domein is en blijft een omvangrijke en complexe opgave. De | Daarnaast hebben wij begrepen dat niet alle ambities binnen de geplande | Uw gemeente heeft voorzieningen gevormd voor verliezen, risico’s of beleidsterreinen binnen deze opgave raken direct aan het dagelijks leven van | termijnen zijn gerealiseerd; enkele visies en uitvoeringsplannen lopen door | verplichtingen die hun oorsprong vinden in het huidige boekjaar of in de inwoners van de gemeente Losser. Van de organisatie hebben wij begrepen | naar 2026. Daarnaast blijven ontwikkelingen rond huisvesting van | eerdere boekjaren, maar waarvan de (verwachte) uitgaven in de toekomst dat er verder is ingezet op de reeds ingeslagen weg: versterken van de sociale | statushouders en asielzoekers, de toenemende zorgzwaarte binnen de | liggen. Binnen de voorzieningen moet, conform het BBV, onderscheid basis, het bevorderen van gelijke kansen, het ondersteunen van een inclusieve | jeugdhulp en de financiële druk op Wmo en jeugdhulp aandacht en strakke | gemaakt worden naar: voorzieningen voor ‘verplichtingen, verliezen en en veilige samenleving en het vergroten van de vitaliteit. Tegelijkertijd zal naar | sturing vragen.
Gegeven de mix van gelijktijdige interventies en externe | risico’s’, ‘egalisering van kosten’ (groot onderhoud) en ‘voor middelen van verwachting de druk op de zorg de komende jaren toenemen vanwege | factoren is directe causaliteit tussen maatregelen en waargenomen effecten | derden waarvan de bestemming gebonden is’. In uw jaarrekening is dit stijgende kosten van zorg, personeelstekorten en toenemende vergrijzing. Dit | niet eenduidig vast te stellen. | onderscheid nog niet geheel conform het BBV. Wij hebben het college stelt de gemeente voor keuzes, prioritering en een voortdurende afweging | Voorgaande benadrukt het belang van consequente uitvoering, monitoring en | geadviseerd dit vanaf de jaarrekening 2026 overeenkomstig de vereisten van tussen ambities en uitvoerbaarheid. | waar nodig tijdige bijsturing. Tenslotte merken wij op dat in het afgelopen jaar | het BBV te presenteren. De totale lasten van het sociaal domein bedroegen in 2025 € 41,9 miljoen, een | door onvoorziene tekort als gevolg van te lage ramingen op het sociaal domein | Wij hebben het schattingsproces beoordeeld en hebben gegevensgerichte stijging van € 3,1 miljoen ten opzichte van 2024 (€ 38,8 miljoen).
In de | in voorgaande financiële rapportage de algemene reserve onder druk wordt | controlewerkzaamheden ten aanzien van de juiste waardering, presentatie begroting 2025 was rekening gehouden met een lastenstijging van circa | gezet. Wij vragen de raad daarom aanvullend aandacht te besteden aan | en volledigheid van de voorzieningen uitgevoerd. € 2 miljoen. Ten opzichte van de begroting is in 2025 een afwijking op | lastenbeheersing en de realistische raming van toekomstige lasten. | Voorziening APPA-regeling (wethouders pensioenen) Jeugdzorg van circa € 1,7 | miljoen en op Wmo van circa € 0,5 | miljoen | In 2025 is een onderzoek uitgevoerd onder veel gemeenten naar de gerealiseerd. Deze afwijkingen zijn met name te verklaren door een te lage | voorziening voor de pensioenaanspraken van wethouders in het kader van raming van de jeugdlasten in de | tussentijdse financiële rapportage 2025. | de overgang van de APPA-regeling naar ABP per 1 januari 2028. Hierbij is de Wij constateren dat de gemeente stappen heeft gezet | de instroom te | voorziening met peildatum 1 januari 2025 vergeleken met de voorziening die beperken door te investeren in preventieve maatregelen, wat heeft geleid tot | op basis van de huidige pensioenaanspraken en grondslagen op diezelfde een daling van het aantal mensen in de zorg. | Echter het effect van deze lagere | datum aanwezig zou moeten zijn.
Daarnaast is onderzocht hoe hoog de instroom zal | naar verwachting | pas in laterejaren | een positief financieel effect | voorziening zou zijn geweest als de pensioenaanspraken op dat moment al hebben. Door de stijgende tarieven, mede door nieuwe aanbestedingen, laten | naar ABP waren overgedragen. De Commissie BBV heeft in een stellige de lasten op dit moment nog een stijgende lijn zien. | uitspraak (3 december 2025) opgenomen dat bij de verantwoording over het begrotingsjaar 2025 de hoogte van de voorziening per 31 december gelijk gesteld moet worden aan de prognose op basis van het uitgevoerde onderzoek. Uw gemeente heeft overeenkomstig de stellige uitspraak in de jaarrekening 2025 de extra dotatie ad € 641.000 verwerkt. © 2025. For information, contact Deloitte The Netherlands. | Bestuurlijke | Bevindingen | Interne beheersing | Accountantsverslag 2025Bijlagen | 17 samenvatting | jaarrekening Accountantsverslag 2025© 2025. For information, contact Deloitte The Netherlands. 18
Accountantsverslag 2025© 2025. For information, contact Deloitte The Netherlands. 19 Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Bij onze controle vragen wij u jaarlijks inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten door fraude of het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van de inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. In onze boardletter hebben wij uitgebreid gerapporteerd over fraude en integriteit, en de stappen die uw gemeente hierin nog heeft te zetten. Ten opzichte van voorgaand jaar heeft uw gemeente concrete vervolgstappen gezet in de door-ontwikkeling van het interne frauderisicomanagement.
Waar voorgaand jaar een eerste aanzet tot een frauderisicoanalyse en een implementatieplan had opgesteld, heeft de organisatie thans een meer uitgewerkte analyse en nadere keuzes vastgelegd om frauderisicomanagement structureel in te bedden. Wij hebben kennisgenomen van de geactualiseerde interne frauderisicoanalyse. Deze analyse is verbreed en kwantitatief uitgewerkt voor de kernprocessen binnen de gemeente, zodat per risico inzicht bestaat in zowel de kans als de impact en in de mate waarin bestaande beheersmaatregelen het restrisico reduceren. Tevens is de governance verder vormgegeven: verantwoordelijkheden en rollen zijn duidelijker beschreven en gepositioneerd binnen een 3LoD-opzet (Three Lines of Defense), waardoor uitvoering, monitoring en onafhankelijke assurance gescheiden en traceerbaar zijn. Wij onderschrijven de positieve doorontwikkeling en adviseren de frauderisicoanalyse periodiek te (blijven) actualiseren, de hoofdlijnen en belangrijke keuzes bestuurlijk te verankeren en proactief te communiceren over gemaakte keuzes en prioriteiten richting de gemeenteraad. Daarnaast is het van belang dat de uitvoering wordt ondersteund met voldoende capaciteit en gerichte monitoring, zodat de werking van de controls aantoonbaar blijft.
Interne beheersingBevindingen jaarrekening BijlagenBestuurlijke samenvatting Geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief het invoeren en onderhouden van interne beheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten. Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt. Wij hebben de accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen.
Fraude en integriteit Jaarlijks verkrijgen wij inzicht in de integriteitsmeldingen, die wij vervolgens bespreken met uw coördinator integriteit. Wij hebben op basis van onze controle en de besprekingen geen fraudegevallen geconstateerd. Onze conclusie is voorts dat uw gemeente op een adequate wijze opvolging geeft aan geïdentificeerde integriteitskwesties, en hierover tijdig met ons in contact treedt. Werkzaamheden fraude Wij hebben ten behoeve van onze controle van de jaarrekening met betrekking tot het voorgeschreven frauderisico op ‘management override of controls’ aanvullende werkzaamheden uitgevoerd. Dit frauderisico kan zich (met name) voordoen in de handmatige journaalposten (memoriaalboekingen, overboeking tussen programma’s). Derhalve hebben wij specifieke werkzaamheden op deze boekingen uitgevoerd. Memoriaalboekingen Memoriaalboekingen zijn (correctie)boekingen die niet via de reguliere boekingsgang plaatsvinden. Deze boekingen zijn hierdoor in opzet meer risicovol en daarom besteden wij bij onze controle extra aandacht aan deze boekingen. Om de controle zo efficiënt en effectief mogelijk uit te voeren, en toe te spitsen op het specifieke risico en karakter van memoriaalboekingen, hebben wij gebruik gemaakt van een data-analyse tool. Met deze data-analyse hebben wij een diepgaande en risicogerichte analyse uitgevoerd van deze in opzet meer risicovolle boekingen.
Hieruit zijn geen onjuistheden, onrechtmatigheden of anderszins bijzonderheden gebleken. Wij hebben bij het uitvoeren van onze werkzaamheden geen signalen en/of indicaties dat er sprake is van fraude. Overige onderwerpen Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met | Onze communicatie met het management | Kwaliteit en transparantie van de jaarstukken betrekking tot de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke | Wij hebben het management ter confirmatie een aantal schriftelijke | Bij de jaarrekeningcontrole hebben wij vastgesteld dat uw jaarstukken 2025 en semipublieke sector (WNT) | bevestigingen gevraagd aangaande haar verantwoordelijkheden inzake de | voldoen aan de vereisten uit het BBV. Wij hebben bij onze werkzaamheden De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke | financiële verslaggeving. | de jaarstukken integraal doorgenomen en hebben daarbij – | naast de sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing. Doelstelling van de wet | verenigbaarheid van jaarverslag en jaarrekening – | vanuit het belang en is te verhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren | Wij hebben van het college van gemeente Losser een ondertekende | begrip van de gebruikers van de jaarstukken vooral gelet op de rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen.
| schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen. | toegankelijkheid en begrijpelijkheid van de daarin opgenomen toelichtingen Door het invullen van deze functie via inhuur, is de WNT-verantwoording | Geen meningsverschil met het college en het ambtelijk management of | en analyses. Na enkele tekstuele aanpassingen en verduidelijkingen in de over 2025 anders dan voorgaande jaren. De verantwoording over | beperking in reikwijdte van de controle | jaarstukken voldoen de jaarstukken aan de minimale vereisten van het BBV. Ingehuurde topfunctionarissen kent andere elementen dan bij reguliere | Er zijn geen meningsverschillen met het management geweest en er waren medewerkers. | geen beperkingen tijdens het uitvoeren van onze controle. Vanwege de specifieke wetgeving rondom het vertrek van een topfunctionaris bij een organisatie en de lage goedkeuringstolerantie bij de | Naar onze mening is ons bij het uitvoeren van onze controleopdracht door WNT-verantwoording hebben WNT-specialisten ondersteund bij de controle | het management en de medewerkers van de gemeente de volledige van de WNT-verantwoording over 2025. Wij hebben de uitkomsten van deze | medewerking verleend en hebben wij volledige toegang tot de benodigde werkzaamheden betrokken in onze controle en geen aandachtspunten | informatie gehad. geconstateerd.
| Er zijn geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels Wij hebben geen fouten geconstateerd met betrekking tot naleving van de | Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) en de publicatieverplichtingen van de WNT. | belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd | uw gemeente. Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe Met de opdrachtbevestiging heeft u ons opdracht gegeven tot het | posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken controleren van de jaarrekening 2025. Naast de opdrachtbevestiging zijn | over het effect van zaken die inherent onzeker zijn. bepalend (geweest) voor onze controle: • | De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de | De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente zijn opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op | uiteengezet in de toelichting op de jaarrekening 2025, onder ‘Algemene geen enkele wijze sprake geweest van een beperking of wijziging in de | grondslagen voor waardering en resultaatbepaling’. reikwijdte van onze controle.
Wij achten de reikwijdte van onze controle | Wij hebben het, door het college en het ambtelijk management, toegepaste voor 2025 voldoende voor de doelstelling van onze controle. | proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd, • | Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado). | en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. • | Het normenkader 2025, dat door de gemeenteraad is vastgesteld in haar | Wij zijn van mening dat de verslaggevingsvraagstukken en de toegepaste vergadering d.d. 23 september 2025. | inschattingen goed onderbouwd en redelijk zijn in finale jaarstukken, alsook consistent zijn gebruikt. Accountantsverslag 2025 | /20 © 2025. For information, contact Deloitte The Netherlands. | Bestuurlijke | Bevindingen | Interne beheersing | Accountantsverslag 2025Bijlagen | 20 samenvatting | jaarrekening Accountantsverslag 2025© 2025. For information, contact Deloitte The Netherlands.
21 Interne beheersing Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing vanuit de controle van het boekjaar 2025 Boardletter 2025, toegespitst op de interne (financiële) beheersing | Evaluatie opstel- | en controleproces | Betrouwbaarheid en continuïteit van de automatiseringsomgeving Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij in het najaar van 2025 | Medio 2025 hebben wij met de ambtelijke organisatie het opstel- | en | inclusief cybersecurity zit in een groeipad een interim-controle uitgevoerd. | Deze interim-controle was primair gericht | controleproces van de jaarrekening 2024 geëvalueerd, en waar nodig | Als onderdeel van onze jaarrekeningcontrole verkrijgen wij inzicht in de IT- op de opzet, het bestaan en de werking van maatregelen van | aanscherpingen verwerkt in het interne ‘draaiboek’ voor het opstelproces en | omgeving, risico’s en (significante) tekortkomingen. Ook verkrijgen wij administratieve organisatie en interne beheersing, voor zover van belang | de werk- | en planningsafspraken voor de jaarrekening. Met deze | inzicht in de belangrijkste IT-beheersmaatregelen welke nodig zijn om te voor onze controle op de getrouwheid en rechtmatigheid van de in de | aanpassingen is het proces verder geoptimaliseerd. Het opstel- | en | steunen op uw IT-omgeving. jaarrekening opgenomen gegevens. | controleproces is door een goede samenwerking prettig verlopen.
| Voor het boekjaar 2025 is opnieuw een ISAE3402 type II rapport afgegeven Voor de bevindingen van de interim-controle en onze aanbevelingen | Vanwege personele wisselingen binnen de ambtelijke organisatie en door de | voor de systemen CODA en Suite. Wij hebben deze verklaring betrokken in verwijzen wij naar onze boardletter 2025 gedateerd d.d. 15 januari 2026. | gevraagde inzet voor de verificatiesessies van het nieuwe financiële | onze beoordeling van de automatiseringsomgeving voor zover relevant Deze boardletter hebben wij op 13 januari 2026 besproken met de leden van | systeem, ERPx, is het controleproces dit jaar minder efficiënt verlopen dan | voor de controle van de jaarrekening, hierbij hebben wij geen nieuwe de financiële werkgroep. | voorgaande jaren. Ondanks deze capaciteitskrapte heeft de ambtelijke | bevindingen geconstateerd ten opzichte van voorgaande jaren. In de boardletter hebben wij een aantal aandachtspunten voor het opstel- | organisatie er alles aan gedaan om het proces draaiende te houden. Wij | Geconstateerde bevindingen zijn door de externe IT-auditor of het IT-bedrijf en controleproces van de jaarrekening 2025 benoemd.
Als onderdeel van | danken de ambtelijke organisatie voor de inzet en energie die zij heeft | van de gemeente Enschede adequaat opgevolgd dan wel gemitigeerd via onze werkzaamheden voor de jaarrekening zijn wij nagegaan of deze | gestoken om, ondanks de obstakels, het proces zo goed mogelijk te laten | aanvullende werkzaamheden. De ISAE3402 rapportage vormt daarmee een aandachtspunten voldoende zijn opgevolgd. Voor zover de opvolging en/of | verlopen. | solide basis voor onze controleaanpak waarbij wij in toenemende mate onze controle ervan hiertoe aanleiding geven, hebben wij onze bevindingen | Medio 2026 evalueren wij – | mede op basis van de actualisatie van de | gebruikmaken van de uitkomsten van deze assurance-rapportage. In het in dit accountantsverslag bij het betreffende onderwerp verwerkt. | risicoanalyse voor de jaarrekening 2026 – | wederom gezamenlijk het proces | aankomende boekjaar zullen wij samen met de gemeente verder evalueren om te bepalen op welke terreinen/aspecten verdere verbeteringen in het | in hoeverre en op welke onderdelen het mogelijk is te gaan steunen op de opstel- en controleproces van de jaarrekening mogelijk zijn. | relevante applicaties c.q. controls binnen de applicaties. Daarnaast merken wij op dat de gemeente in voorbereiding is op de overgang naar ERPx als nieuw financieel systeem vanaf het boekjaar 2027.
Ter ondersteuning hiervan hebben wij enkele handreikingen verstrekt waaronder een normenkader en aandachtspunten gebaseerd op ervaringen bij andere gemeenten. Indien gewenst kan verdere ondersteuning worden geboden bij de implementatie. Wij zullen de voortgang van deze ontwikkelingen verder opvolgen en hierop terugkomen in onze boardletter 2026. Na implementatie van het nieuwe financiële systeem zal gezamenlijk worden beoordeeld in hoeverre kan worden toegewerkt naar een situatie waarin gesteund kan worden op geautomatiseerde gegevensverwerking in het kader van de jaarrekeningcontrole. © 2025. For information, contact Deloitte The Netherlands. | Bestuurlijke | Bevindingen | Interne beheersing | Accountantsverslag 2025Bijlagen | 22 samenvatting | jaarrekening Accountantsverslag 2025© 2025. For information, contact Deloitte The Netherlands. 23 Bijlagen Accountantsverslag 2025© 2025. For information, contact Deloitte The Netherlands.
24 A - Niet-gecorrigeerde controleverschillen en onzekerheden Aard van de fouten Bedrag Effect niet-gecorrigeerde controleverschillen voorgaande periode € 0 Effect niet-gecorrigeerde controleverschillen huidige periode: € 0 Totaal getrouwheidsfouten € 0 Interne beheersingBevindingen jaarrekening BijlagenBestuurlijke samenvatting Wij hebben van het college een schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen, waarin het college het bovenstaande heeft bevestigd. Dit houdt in dat eventuele niet-geconstateerde en daardoor niet-gecorrigeerde afwijkingen, zowel individueel als in totaal, en onzekerheden in het kader van de jaarrekening niet materieel zijn. Het college heeft tevens bevestigd geen kennis te hebben van andere niet-gecorrigeerde afwijkingen en/of onzekerheden. In de onderstaande tabellen is een overzicht opgenomen van de niet-gecorrigeerde controleverschillen en/of onzekerheden groter dan de rapporteringstolerantie van € 180.000 (zijnde 10% van de goedkeuringstolerantie).
Aard van de onzekerheden Bedrag Effect geconstateerde onzekerheden huidige periode € 0 Totaal onzekerheden in de controle getrouwheid € 0 B - | Bevindingen controle SiSa-bijlage 2025 Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, artikel 5, lid 4, rapporteren wij in dit accountantsverslag over de strekking van ons getrouwheidsoordeel bij de jaarrekening 2025 en onze conclusies ten aanzien van de rechtmatigheid van de SiSa-bijlage 2025. Tevens nemen wij onderstaand de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die onder SiSa vallen op. -Rechtmatigheidsoordeel specifieke uitkeringen (zoals blijkt uit de controleverklaring): goedkeurend -Strekking controleverklaring getrouwheid gehele jaarrekening: goedkeurend Per regeling geven wij in de volgende tabel aan of, en zo ja welke financiële fouten of onzekerheden zijn geconstateerd. Code | SiSa-regeling | Fout of onzekerheid | Financiële omvang | Toelichting FIN B2 | Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp aan gedupeerden kinderopvangtoeslagproblematiek 2021 | n.v.t. | € 0 BZK C62 | Regeling specifieke uitkering kwijtschelding gemeentelijke belastingen | n.v.t. | € 0 BZK C92 | Regeling specifieke uitkering Informatiepunten Digitale Overheid | n.v.t. | € 0 OCW D8 | Onderwijsachterstandenbeleid 2023 | -2026 (OAB) | n.v.t.
| € 0 OCW D23 | Regeling eenmalige specifieke uitkering en subsidies lokale bibliotheekvoorzieningen | n.v.t. | € 0 IenW E44B | Tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie 2021 | –2027 (SiSa tussen medeoverheden) | n.v.t. | € 0 IenW E84 | Regeling stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen 2022 | -2023 | n.v.t. | € 0 IenW E87B | Tijdelijke regeling stimuleren maatregelen tweede fase Deltaprogramma zoetwater (SiSa tussen medeoverheden) | n.v.t. | € 0 IenW E111 | Regeling stimulering schoon en emissieloos bouwen voor medeoverheden | n.v.t. | € 0 IenW E120 | Regeling stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen 2025-2030 | n.v.t. | € 0 SZW G2 | Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet_gemeentedeel 2025 | n.v.t. | € 0 SZW G3 | Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 (uitsluitend kapitaalverstrekking)_gemeentedeel 2025 | n.v.t. | € 0 SZW G4 | Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo)_gemeentedeel 2025 | n.v.t. | € 0 Subtotaal | € 0 © 2025. For information, contact Deloitte The Netherlands. | Bestuurlijke | Bevindingen | Interne beheersing | Accountantsverslag 2025Bijlagen | 25 samenvatting | jaarrekening Accountantsverslag 2025© 2025. For information, contact Deloitte The Netherlands.
26 B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2025 Code SiSa-regeling Fout of onzekerheid Financiële omvang Toelichting Subtotaal – zie vorige pagina € 0 SZW G10 Wet inburgering 2021_ gemeentedeel 2025 n.v.t. € 0 SZW G12 Kwijtschelden publieke schulden SZW-domein hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire_gemeentedeel 2025 n.v.t. € 0 SZW G13 Onderwijsroute _ deel gemeente 2025 n.v.t. € 0 VWS H4 Regeling specifieke uitkering stimulering sport n.v.t. € 0 VWS H30 Specifieke uitkering versterking voor sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis 2023 -2026 n.v.t. € 0 VRO J17 Realisatiestimulans 2025 n.v.t. € 0 VRO J55 Aanpak energiearmoede n.v.t. € 0 VRO J94 Regeling houdende regels verstrekking specifieke uitkering aan gemeenten verduurzaming [...] van eigenaars, woonverenigingen en wooncoöperaties n.v.t. € 0 KGG K28 Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid n.v.t. € 0 AenM M16 Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne n.v.t. € 0 Totaal € 0 Interne beheersingBevindingen jaarrekening BijlagenBestuurlijke samenvatting Accountantsverslag 2025© 2025. For information, contact Deloitte The Netherlands.
27 C - Onafhankelijkheidsbevestiging Bevestiging onafhankelijkheid De voorschriften in het kader van onafhankelijkheid zijn binnen de Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (de NBA) opgenomen in de “Verordening inzake Onafhankelijkheid (ViO)” en vormen een belangrijk onderdeel van het ‘normenkader’ waaraan een accountant moet voldoen. De naleving van de ViO is binnen de organisatie van Deloitte ingebed. Wij bevestigen dat onze onafhankelijke positie ten opzichte van de gemeente Lossser in overeenstemming met de Nederlandse wettelijke en beroepsvoorschriften is gewaarborgd. Wij zijn van mening dat onze objectiviteit gedurende het afgelopen jaar niet is aangetast. Stelsel van waarborgen om onze onafhankelijke positie te waarborgen Deloitte beschikt over een stelsel van maatregelen om haar onafhankelijke positie bij controlecliënten te waarborgen. Dit stelsel van maatregelen is een integraal onderdeel van de bestuurlijke organisatie en van het voor de gehele organisatie van toepassing zijnde stelsel van kwaliteitsbeheersings- maatregelen.
Bijgaande niet-limitatieve opsomming geeft u een indruk van de maatregelen die bijdragen aan het waarborgen van onze onafhankelijke positie: • Schriftelijke onafhankelijkheidsbepalingen waarin alle bestaande onafhankelijkheidsvereisten en de risico’s ten aanzien van de bedreiging van de onafhankelijkheid en de daaraan gerelateerde waarborgen zijn verwerkt. • Procedures voor tijdige bekendmaking van de voorschriften en de daarin aangebrachte wijzigingen aan alle gevolmachtigden en werknemers bij Deloitte. • Procedures voor de organisatie van periodieke trainingen inzake de toepassing van de onafhankelijkheidsvoorschriften. • Procedures die erop gericht zijn dat onze gevolmachtigden en werknemers in specifieke casussen en omstandigheden de onafhankelijkheidsvoorschriften naleven. • De benoeming van professionals op seniorniveau die verantwoordelijk zijn voor het continu actualiseren van de procedures en voorschriften, de tijdige bekendmaking ervan en het adequaat functioneren van het gehele stelsel van waarborgen.
• Procedures voor een schriftelijke rapportage per controlecliënt waarin is vastgelegd of sprake is van omstandigheden die de onafhankelijkheid van de accountant die de controleopdracht uitvoert bedreigen, op welke wijze met potentiële bedreigingen is omgegaan en, indien er bedrei- gingen zijn gesignaleerd, welke maatregelen dan zijn genomen om deze bedreigingen voor de onafhankelijkheid weg te nemen. De vastlegging van deze beoordeling, inclusief een gemotiveerde conclusie (de zogenoemde ‘onafhankelijkheids-evaluatie’), wordt in het dossier opgenomen. • Procedures die vereisen dat een daartoe geëigende afdeling binnen Deloitte wordt geconsulteerd, als sprake is van een mogelijke aantasting van de onafhankelijkheid in relatie tot een specifieke cliënt. Indien de bestuursstructuur van de controlecliënt voorziet in een gemeenteraad, raadscommissie of auditcomité, overwegen wij ook een van deze instanties te raadplegen. • Procedures voor het interne toezicht in relatie tot de toetsing en bewaking van de naleving van de onafhankelijkheids-voorschriften. De opzet en werking van ons stelsel van maatregelen wordt periodiek door de externe toezichthouder getoetst.
Interne roulatie Een te grote mate van vertrouwdheid of vertrouwen kan een bedreiging vormen voor de onafhankelijkheid van de accountant wanneer bepaalde leden van het controleteam geregeld en voor lange tijd aan de wettelijke controle van een controlecliënt meewerken. Wij beoordelen de bedreiging voor de onafhankelijkheid die kan voortvloeien uit de langdurige betrokkenheid van andere leden van het controleteam bij de controleopdracht. Waar nodig nemen wij maatregelen om deze bedreiging weg te nemen. Onze beoordeling heeft geen aanleiding gegeven om het komend boekjaar teamleden bij de gemeente Losser te rouleren. Interne beheersingBevindingen jaarrekening BijlagenBestuurlijke samenvatting Persoonlijke, zakelijke of financiële relaties met de gemeente Losser Wij hebben een evaluatie gemaakt van persoonlijke, zakelijke en financiële relaties tussen Deloitte, haar gevolmachtigden en haar medewerkers en de gemeente die van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid. Bij deze evaluatie zijn ons geen zaken gebleken die aan u gerapporteerd dienen te worden.