Inclusie-agenda Inclusie Losser

1

Inclusie-agenda ‘Inclusief Losser’ Inhoud 1. Inleiding ............................................................................................................................................... 4 Waarom een inclusieagenda? ............................................................................................................. 4 Hoe is de inclusie-agenda opgebouwd? .............................................................................................. 4 Hoe is de inclusie-agenda tot stand gekomen? .................................................................................. 5 2. Wat is inclusie ...................................................................................................................................... 5 3. Doelgroepen ........................................................................................................................................ 6 4. Wat doen we al.................................................................................................................................... 6 Wonen en leven .................................................................................................................................. 6 Leefomgeving ......................................................................................................................................

6 Werk en inkomen ................................................................................................................................ 6 Onderwijs ............................................................................................................................................ 7 Vrije tijd ............................................................................................................................................... 7 Openbaar vervoer ............................................................................................................................... 7 Goederen en diensten ......................................................................................................................... 7 Fysieke omgeving ................................................................................................................................ 7 Informatie en communicatie ............................................................................................................... 7 5. Uitgangspunten ................................................................................................................................... 8 Algemene uitgangspunten ..................................................................................................................

8 Uitgangspunten per levensgebied ...................................................................................................... 9 Wonen ............................................................................................................................................. 9 Leefomgeving .................................................................................................................................. 9 Werk en inkomen ............................................................................................................................ 9 Onderwijs ...................................................................................................................................... 10 Vrije tijd ......................................................................................................................................... 10 (Openbaar) vervoer ....................................................................................................................... 10 Goederen en diensten ................................................................................................................... 10 Fysieke omgeving ..........................................................................................................................

10 Informatie en communicatie ......................................................................................................... 10 6. Rollen ................................................................................................................................................. 10 De rollen van de gemeente ............................................................................................................... 10 Rollen van onze maatschappelijke organisaties:............................................................................... 11 Rollen van ondernemers ................................................................................................................... 11 2

Rollen van inwoners: ......................................................................................................................... 11 7. Uitwerking van de inclusie-agenda in jaarlijkse uitvoeringsplannen ................................................ 11 8. Financien ........................................................................................................................................... 12 Bijlage 1. input vanuit de samenleving.................................................................................................. 13 Fysieke toegankelijkheid ................................................................................................................... 13 Toegankelijkheid in de zin van ‘mee kunnen doen’. ......................................................................... 16 Anti-discriminatie .............................................................................................................................. 19

3

1. Inleiding

“We werken aan een inclusieve gemeente, waarin iedereen mee kan doen. Voor mensen met en zonder handicap, beperking of kwetsbaarheid. We willen dat iedereen zich op alle vlakken in het dagelijks leven even gewaardeerd voelt. Iedereen moet samen kunnen spelen en naar school kunnen gaan, samen kunnen werken, zich thuis voelen in de buurt en zijn vrije tijd naar eigen inzicht kunnen indelen”.

Waarom een inclusieagenda? Gemeenteraden hebben de wettelijke opdracht (zoals verwoord in zowel de Wmo, de Jeugdwet als in de Participatiewet) om periodiek een plan vast te stellen omtrent de wijze waarop het college uitvoering geeft aan het VN Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap. In het coalitieakkoord 2022-2026 van de gemeente Losser ‘Groeien door ambitie’ is opgenomen dat mensen met een beperking volwaardig moeten kunnen meedoen in onze samenleving. Het is daarom van belang om de Lokale Inclusie Agenda zo snel mogelijk op te stellen en door te voeren in de gemeente Losser. In de afgelopen periode heeft de gemeenteraad in dit kader twee moties aangenomen: -

Op 8 maart 2022 de ‘motie inclusie’ en op 11 juli 2023 de ‘motie onbeperkt meedoen’.

In de moties heeft het college de opdracht gekregen om een samenhangende integrale aanpak te maken, waarbij wordt gekeken naar de verschillende domeinen als sociaal domein, onderwijs, sport en openbaar vervoer.

Hoe is de inclusie-agenda opgebouwd? In deze nota starten we met het beschrijven van wat inclusie inhoudt (hoofdstuk 2) en welke doelgroepen dit betreft (hoofdstuk 3). Het is natuurlijk niet zo dat we tot nu toe nog nooit gewerkt hebben aan inclusie, daarom beschrijven we in hoofdstuk 4 waar we als gemeente al mee bezig zijn, daar waar het inclusie-beleid betreft. Hoofdstuk 5 is het hart van deze agenda; hier worden de uitgangspunten beschreven die de gemeenteraad met deze agenda vaststelt, en op grond waarvan we de komende jaren aan de slag gaan om de inclusie-agenda handen en voeten te geven. In hoofdstuk 6 beschrijven we de rollen die we als gemeente op ons gaan nemen en wat wij hierin verwachten van onze samenwerkingspartners in het maatschappelijk veld én welke bijdrage wij verwachten van onze inwoners. In hoofdstuk 7 geven we een doorkijkje hoe het college in de komende jaren concreet uitvoering gaat geven aan deze inclusie-agenda in de gemeente Losser en in hoofdstuk 8 geven we aan wat dit gaat kosten. In de bijlage is de weergave opgenomen van de input uit de diverse bijeenkomsten die aan de totstandkoming van deze inclusie-agenda vooraf zijn gegaan.

4

Hoe is de inclusie-agenda tot stand gekomen? Bij het opstellen van de inclusie-agenda is, in navolging van de suggestie hiertoe in één van de moties, dankbaar gebruik gemaakt van de VNG Handleiding. De gemeenteraad heeft aangegeven dat zij bij de totstandkoming van het inclusie-beleid in de gemeente Losser een belangrijke rol zien weggelegd voor mensen met ervaring. Uitgangspunt daarbij is ‘Niet over ons, zonder ons’; alles wat we zeggen, bedenken en doen voor mensen met een handicap, beperking of kwetsbaarheid doen we samen met de mensen met een handicap, beperking of kwetsbaarheid. In het coalitieakkoord 2022-2026 van de gemeente Losser ‘Groeien door ambitie’ staat hierover: ‘We zetten in op het betrekken van inwoners bij de totstandkoming van beleid. Immers, er zit energie, kennis en ervaring in onze gemeenschap, die wij willen benutten. We gaan daarom graag met alle betrokken partijen aan de slag om samen tot een krachtige gemeente Losser te komen!”. We hebben een groep van ongeveer tien ervaringsdeskundigen met heel diverse achtergronden uit onze gemeente gevonden om met ons mee te denken. Zij hebben meegesproken over wat het betekent om uitgesloten te worden vanwege je lichamelijke beperking, je culturele achtergrond, je seksuele geaardheid, je verstandelijke of psychische beperking.

Wat zijn de overeenkomsten en verschillen? Wat doet de gemeente Losser al goed en wat heeft nog verbetering nodig? De groep mensen heeft ons voorzien van input voor deze inclusie-agenda en zij willen ook graag in het vervolg, als het komt tot jaarlijkse uitvoeringsplan, met ons mee blijven denken en doen. Als gemeente krijgen we daarbij ondersteuning van Ixta Noa. Dat is de organisatie voor onze regio voor en door ervaringsdeskundigen die samenwerkt met gemeenten en andere zorg- en welzijnspartijen. Zij leveren ervaringsdeskundige inzet bij diverse organisaties. Ook is deze inclusie-agenda tot stand gekomen in nauwe samenwerking met onze lokale samenwerkingspartners als welzijnsorganisaties, woningcorporaties, kerken scholen en verenigingsleven en de participatieraad Deze nota is dus echt samen met en door onze inwoners en onze maatschappelijke partners tot stand gekomen.

2. Wat is inclusie Gemeenten zijn verplicht om in een periodiek plan op te nemen hoe de gemeenteraad uitvoering geeft aan het VN-verdrag in het hele sociaal domein. Mensenrechten gelden voor iedereen, dus ook voor mensen met een beperking. Het VN-verdrag benadrukt dat de drempels die worden ervaren om net als anderen mee te doen in de samenleving, moeten worden geslecht. We werken aan een inclusieve gemeente, waarin iedereen mee kan doen. Voor mensen met en zonder handicap, beperking of kwetsbaarheid. We willen dat iedereen zich op alle vlakken in het dagelijks leven even gewaardeerd voelt. Iedereen moet samen kunnen spelen en naar school kunnen gaan, samen kunnen werken, zich thuis voelen in de buurt en zijn vrije tijd naar eigen inzicht kunnen indelen.

5

3. Doelgroepen Waar het de doelgroep voor de inclusie-agenda betreft, dan gaat het om al onze inwoners. Uitsluiting kan immers iedereen overkomen. Daarnaast vraagt het, om als gemeenschap inclusief te zijn, om inspanning vanuit twee kanten. Het vraagt om inzet van mensen die er niet vanzelfsprekend bij horen, maar óók en vooral om inspanning van mensen die juist helemaal niet of nauwelijks buiten de boot vallen. Hoewel het niet als vanzelfsprekend erbij horen of uitgesloten worden iedereen kan overkomen, betreft het vaak mensen met een fysieke, verstandelijke, sociale en/of psychische beperking en mensen die worden gediscrimineerd vanwege godsdienst, levensovertuiging, ras, politieke gezindheid, geslacht, seksuele gerichtheid, genderidentiteit, leeftijd of burgerlijke staat. Daarbij is aandachtspunt dat veel mensen niet maar één identiteit hebben, maar een meervoudige identiteit bezitten. Je bent bijvoorbeeld vrouw én lichamelijk beperkt of je bent homo én je hebt een ggzachtergrond.

4. Wat doen we al In de verschillende bijeenkomsten hebben we opgehaald wat er nu al gedaan wordt in onze gemeente als het gaat om inclusie. Het gaat dus niet om álles wat we al doen, maar om die zaken die genoemd zijn in de bijeenkomsten door de medewerkers van de gemeente, door de ervaringsdeskundigen en door de maatschappelijke partners (inclusief de participatieraad). Samengevat is de volgende input daarbij ontvangen (het complete overzicht is terug te vinden in de bijlage):

Wonen en leven Woonzorgvisie is in ontwikkeling Voedselbank kledingbank

Leefomgeving Ontmoetingsactiviteiten Fundament Hera/Hestia ontmoeting Fundament De Kulturhusen voor de dorpen worden erg gewaardeerd

Werk en inkomen Iedereen mag solliciteren, niemand wordt uitgesloten Eigen bijdrage van de meedoen regeling verdwijnt, uitsluiting door armoede HR-visie gemeente Losser Voedselbank Kledingbank 6

Onderwijs Taal Fundament/scholen De visie van de scholen is dat iedereen erbij hoort en dat elk kind welkom is. We zetten in op een leven lang ontwikkelen

Vrije tijd Zonnebloem verstrekt het gebruik van een duofiets De welzijnsorganisatie, kerken en sportverenigingen organiseren activiteiten, zowel voor iedereen als voor specifieke doelgroepen en zorgen voor fysieke en organisatorische toegankelijkheid. Er bestaan op sportgebied een aantal initiatieven die specifiek gericht zijn op verschillende groepen inwoners met een beperking Carnaval op ‘t Losserhof

Openbaar vervoer Er zijn een aantal bushaltes geschikt gemaakt voor minder validen

Goederen en diensten We geven de inclusie-agenda van onderop vorm en dat wordt zowel door inwoners als door organisaties erg gewaardeerd. De gemeente Losser subsidieert het antidiscriminatiebureau

Fysieke omgeving Toegankelijkheid openbare gebouwen voor minder validen; toegankelijkheidscheck bij ondernemers, horeca, openbare gebouwen en openbare ruimte. We zijn bezig met het realiseren van een toegankelijke route en toegankelijke horeca, winkels en openbare gebouwen m.m.v. "ongehinderd" en MKB Nederland en dit wordt inzichtelijk gemaakt in de ‘ongehinderd-app’

Informatie en communicatie Toegankelijke gemeentelijke website Anti discriminatiebureau Vizier Cursus inclusie voor medewerkers via de Enschedese school Direct duidelijke communicatie Telekom voor slechthorenden Formulieren informatie punt 7

Bibliotheek Seniorenweb leergang/ webinar autisme Die nette Toilette

5. Uitgangspunten We beschrijven hieronder onze ambitieuze uitgangspunten. Het is een ideaalbeeld waar we naar toe willen werken. Soms vallen de uitgangspunten niet geheel binnen onze invloedssfeer als gemeente, maar in die gevallen zullen we onze samenwerkingspartners daartoe stimuleren en motiveren. In de jaarlijkse uitvoeringsplannen zullen op grond van deze uitgangspunten realistische (leer)doelen worden geformuleerd met concrete en haalbare tijdspaden

Algemene uitgangspunten 1. -

De inclusie-agenda draagt bij aan alle strategische doelstellingen in het sociaal domein: Wij zijn toegankelijk en bereikbaar We werken aan sterke sociale structuren om te komen tot samenredzaamheid Ervaringsdeskundigheid en inwonersparticipatie gebruiken we voor het versterken van de samenleving Iedereen krijgt gelijke kansen door verschillen te erkennen en te accepteren (ongelijkheidsbeginsel We gaan uit van eigen kracht, eigen verantwoordelijkheid en eigen waarde Integraal samenwerken en samen handelen voor een inclusieve, betrokken en veilige samenleving We stimuleren positieve gezondheid en zetten in op vitaliteit van onze inwoners We staan in verbinding met onze inwoners.

2. Het inclusiebeleid gaat iedereen aan. We zetten met het inclusie-beleid in op álle inwoners, werkgevers, zorg- en welzijnspartijen, ondernemers enzovoort. (zie ook paragraaf 3: doelgroepen). We geven het inclusie-beleid als gemeente samen vorm met onze inwoners, maatschappelijke partners en ervaringsdeskundigen. We kunnen het als gemeente niet alleen, we moeten en willen het samen doen. 3. We zetten in op normaliseren Vragen om aanpassingen die helpen zodat je gewoon mee kunt doen -op je werk, op school, in je leefomgeving of bij de gemeente, is heel gewoon; je hoeft je niet rot te voelen om iets voor jezelf te vragen. Anderzijds kunnen we als gemeenschap niet alles compenseren; soms kan het niet anders dan dat je moet accepteren dat de situatie nu eenmaal zo is en dat er voor een bepaald deel (nog) niets aan te veranderen is. 4. We houden het inclusiebeleid als gemeente structureel hoog op de agenda. We kunnen nu eenmaal niet alles tegelijk en sommige veranderen vragen om tijd. We zeggen de samenleving toe dat we in dit onderwerp langdurig en voortdurend op de 8

agenda houden. We nemen als gemeente het thema 'inclusie' mee in alles wat we doen. Inclusie wordt onze 'way of life’. 5. Inclusie begint met laagdrempeligheid We treffen voorzieningen waardoor de beschikbare voorzieningen voor onze inwoners gemakkelijk vindbaar zijn. 6. We leren door te doen Vooraf weten we nog niet precies wat we de komende jaren precies gaan doen. We hebben van te voren natuurlijk wel een globaal idee, maar nog niet precies hoe. Dit bedenken we gaandeweg, en we gaan dan steeds een beter idee krijgen hoe het uiteindelijke plaatje eruit gaat zien. En dit weten we op basis van feedback die we krijgen en ervaringen die we op doen. Het is niet erg als er dingen veranderd moeten worden in een latere stap, omdat we niet alles perfect uitwerken. We gaan doen wat goed genoeg is voor nu, om vervolgens feedback te ontvangen. We ontwikkelen met de verwachting dat het gaat veranderen. En zo wordt het uiteindelijk steeds beter.

Uitgangspunten per levensgebied Wonen 1. We ontwikkelen middels de woonzorgvisie voldoende geschikte en aangepaste woningen voor mensen met beperkingen. 2. Uitgangspunt is dat zoveel mogelijk nieuw te bouwen woningen levensloopbestendig zijn. We houden er in ons woningbouwprogramma steeds rekening mee dat er zo veel als mogelijk levensloopgeschikt wordt gebouwd. 3. Uitgangspunt bij alle nieuw te ontwikkelen wijken is dat er gemêleerde wijken ontstaan, waarin draagkracht en draaglast met elkaar in verhouding staan. 4. We zetten in op goede randvoorwaarden voor mensen met een beperking die de overstap willen maken naar zelfstandig wonen.

Leefomgeving 5. Iedereen in de wijk/buurt hoort erbij en kan meedoen. 6. Onderlinge verschillen worden onderling gerespecteerd. 7. We bevorderen in onze Losserse wijken en buurten dat mensen oog hebben voor elkaar en bouwen daartoe ons ‘noaberschap’ uit, zodat noaberschap niet alleen geldt voor gelijkgestemden onderling. 8. We zorgen dat lotgenoten elkaar kunnen vinden. 9. Bij grote evenementen zorgen we dat alle inwoners mee kunnen doen en zorgen we voor de benodigde voorzieningen voor mensen met een beperking.

Werk en inkomen 10. Onze inwoners worden niet uitgesloten op basis van hun achtergrond. 11. We stimuleren onze Losserse werkgevers om inclusief te werven en geven zelf het goed voorbeeld

9

Onderwijs 12. We zetten, samen met het onderwijs, in op inclusief onderwijs en op een goede wisselwerking tussen onderwijs en zorg. 13. Alle scholen in Losser zijn toegankelijk voor alle leerlingen, ongeacht hun beperkingen, achtergronden of levensbeschouwing. 14. We zetten in op kansengelijkheid en bevorderen schoolaanwezigheid 15. We zetten er op in dat iedereen de overstap van school naar werk kan maken.

Vrije tijd 16. De gemeente stimuleert actief dat winkels en horeca toegankelijk zijn. 17. Iedereen kan meedoen waar het gaat om spelen, sporten en recreatie.

(Openbaar) vervoer 18. Iedereen kan veilig in- en uitstappen 19. We zorgen voor vervoer op maat voor wie dat nodig is.

Goederen en diensten 20. Mensen die een chronische beperking hebben hoeven dat niet elk jaar opnieuw aan te tonen om een indicatie te kunnen behouden. We geven indien mogelijk langdurigere indicaties af. 21. We werken aan een inclusieve dienstverlening - Verbeteren schriftelijke communicatie aan inwoners - zichtbaarheid en positionering gemeente en partners - verbeteren dienstverlening specifieke doelgroepen - interculturele communicatie

Fysieke omgeving 22. We werken aan een toegankelijke openbare ruimte voor iedereen

Informatie en communicatie 23. We maken het gemakkelijk voor onze inwoners om ons te melden waar we wat te doen hebben als het gaat om inclusie en we koppelen terug wat we met de suggesties hebben gedaan. 24. De gemeentelijke communicatie is ook inclusief waar het gaat om wát we communiceren; we hebben aandacht voor andere talen en culturen en activiteiten voor groepen die buiten worden gesloten.

6. Rollen De rollen van de gemeente De rollen van de gemeente bestaat uit stimuleren, faciliteren en regisseren: Stimuleren: We doen dat bijvoorbeeld door -

Sociale basisversterking voor iedereen; Noaberschap in de wijken te stimuleren (ook zorgen voor elkaar voor mensen die minder goed door de gemeenschap worden geaccepteerd) 10

Faciliteren:

voorbeeldfunctie te vervullen; de gemeente laat inclusief gedrag zien.

We doen dat bijvoorbeeld door Regisseren:

ruimtes te bieden om elkaar te ontmoeten subsidies in te zetten als middel

We doen dat bijvoorbeeld door -

te zorgen dat het beleid geïmplementeerd en geborgd wordt draagvlak te creëren voor samenwerking met en tussen samenwerkingspartners en inwoners opdrachten te verstrekken aan onze samenwerkingspartners zorgen voor een goede samenwerking met en tussen samenwerkingspartners en inwoners

Rollen van onze maatschappelijke organisaties: -

Vergroten van bewustwording, zowel in- als extern Gaan kijken naar hoe open en inclusief ze zijn Denken en doen mee

Rollen van ondernemers -

Zijn zoveel als mogelijk toegankelijk voor bezoekers en personeel Voeren een inclusief personeelsbeleid

Rollen van inwoners: Van inwoners verwachten wij ook dat zij een rol vervullen: -

Samen meedenken en meedoen Elkaar aanspreken ten aanzien van bewustwording Naar elkaar omkijken

Inwoners vervullen verschillende rollen. Zo zijn zij bijvoorbeeld tegelijk buurvrouw, ondernemer, werkgever, vrijwilliger enzovoort. In al deze rollen leveren zij een andere bijdrage aan inclusie.

7. Uitwerking van de inclusie-agenda in jaarlijkse uitvoeringsplannen De inclusie-agenda omvat vele thema’s. Het omvat zowel toegankelijkheid als anti-discriminatie en voorkomen van uitsluiting. De inclusie-agenda draagt er straks aan bij dat mensen mee kunnen doen doordat bijvoorbeeld gebouwen woningen en openbare ruimte toegankelijk zijn, maar ook dat bijvoorbeeld werk, informatie of websites toegankelijk zijn voor iedereen. Voor wat betreft antidiscriminatie draagt de inclusie-agenda er aan bij dat inwoners meer begrip voor elkaar gaan opbrengen als zij ‘anders zijn’ en dat onderlinge verscheidenheid wordt geaccepteerd. Het feit dat het thema zo breed is, vraagt om keuzes en prioritering (waar beginnen we mee) en om een lange adem. Waar we mee willen beginnen is met bewustwording en het creëren van draagvlak. Van daaruit kunnen we onze inwoners en organisaties gaan motiveren om concrete zaken op het gebied van inclusie op te gaan pakken. 11

Met deze inclusie-agenda worden de uitgangspunten vastgesteld voor het inclusiebeleid van de gemeente Losser voor de komende jaren. Om hier handen en voeten aan te geven, stelt het college, in nauwe samenwerking met ervaringsdeskundigen en maatschappelijke partners, jaarlijks een uitvoeringsplan vast en voert deze uit. In het uitvoeringsplan worden jaarlijks keuzes gemaakt wie er met welke concrete leefgebieden en acties in dat jaar aan de slag gaan. Voor de evaluatie wordt de komende jaren het jaarlijkse uitvoeringsplan van het voorgaande jaar telkens geëvalueerd en op grond daarvan wordt het uitvoeringsplan voor het daarop volgende jaar opgesteld en uitgevoerd. Zo gaan we al doende lerend aan de slag.

8. Financien Voor de jaren 2023, 2024 en 2025 is er jaarlijks een uitvoeringsbudget van € 25.000,00 beschikbaar (BU nummer 131.6000162.0.34370.0). Dit budget is bestemd om de toegankelijkheidstoetsen te bekostigen die voor ons worden uitgevoerd door ‘Ongehinderd B.V.’ Om het inclusiebeleid verder ten uitvoer te brengen is het belangrijk dat naast bovengenoemd tijdelijk budget ook structureel een budget beschikbaar komt is, zodat de uitvoering van de inclusieagenda vanaf 2024 een goede start kan maken en ook na 2025 doorgang kan hebben. Niet alles kost geld en niet alles kan tegelijk. Daarom gaan we ervan uit dat een bescheiden budget van € 25.000,00 per jaar vanaf 2024 voldoende is om de inclusie-agenda tot uitvoering te brengen. Om te zorgen dat de uitvoeringsplannen in samenwerking met ervaringsdeskundigen, maatschappelijke partners en inwoners daadwerkelijk tot stand worden gebracht en uitgevoerd kunnen worden is eveneens extra ambtelijke capaciteit van 8 uur per week noodzakelijk. Uitgaande van uitbreiding van de formatie met 8 uur (schaal 10) bedragen de personele kosten afgerond € 20.000. Aan u wordt derhalve bij de voorjaarsnota gevraagd jaarlijks € 45.000,00 beschikbaar te stellen voor de uitvoering van het inclusiebeleid. We betrekken dit onderwerp daarom bij het opstellen van de VJN2024, zodat dan een integrale afweging plaats kan hebben.

12

Bijlage 1. input vanuit de samenleving

Fysieke toegankelijkheid

van bv gebouwen, woningen en openbare ruimte INPUT VANUIT DE ERVARINGSDESKUNDIGEN Wat is belangrijk? Wat kan anders of nog beter? Welke suggesties wil je hiervoor delen?

Eenmaal op de stoep geen afrit (dus met rolstoel ga je erop en je kunt er niet meer af) zware deurdrangers, smalle deuren, drempels, schoonloopmatten Toegankelijke toiletten Inzet van ervaringsdeskundigen bij het uitvoeren/maken van beleid of herinrichting van gebouwen/ruimtelijke ordening Faciliteiten rondom festiviteiten zodat het de fysieke toegankelijkheid verbeterd. bij brand kan je geen lift gebruiken. Hoe kom je op tijd weg als invalide Losse tegels, openstaande tegels, een scheve stoep of straat Persoonlijke betrokkenheid wordt gemist. Wie denkt met me mee? Ik krijg de standaard brieven die niet passend zijn in mijn situatie. Ik ben geen nummer Als iets aangepakt wordt in Losser, vraag ervaringsdeskundigen of iets begaanbaar is (geulen in bestrating voor afwatering) Liften/roltrappen die niet altijd werkzaam zijn op trein stations OV chauffeurs rijden al weg voordat je zit Meer toegankelijkheid voor rolstoelgebruikers in het gemeentehuis zoals toiletten, liften vooraan het gebouw niet achterin Inrichting winkelstraten Onoverzichtelijke en daardoor gevaarlijk bv. Sint Maartenstraat weinig ruimte voor voetgangers. (fietsen/borden) er staan auto's geparkeerd en vanuit rolstoel ben je kleiner en moet je wel over de straat Pinautomaten zitten vaak op vaste hoogte en vanuit de rolstoel niet te bedienen.

Suggestie losse pinautomaat die rolstoelgebruikers in de hand kunnen nemen. Wel verhoging richting de deur maar geen plateau waardoor je een zware deur niet open krijgt. Je kunt niet rollen en de deur opendoen. Laat uitvoerders zelf ervaren wat een beperking is. Overheden moeten regels over toegankelijkheid handhaven/stimuleren Met de rolstoel kun je niet over de wandelpaden vanwege obstakels op de straat is het onveiliger doordat je in de rolstoel lager zit en minder zichtbaar. Auto's staan dicht achter het zebrapad bv bij Berhard Leurinkstraat. Omdat je in de rolstoel klein bent en slecht om de auto's kunt kijken krijg je een gevaarlijke situatie. EIS: 6 m ruimte naast zebrapad is zeker nodig. Bij feesten (carnaval, breughel) een invalidentoilet die dichtbij staat en schoon is Groen medewerkers van gemeente of aannemer zet auto met aanhanger op stoep om rijweg niet te belemmeren. Rolstoeler moet over straat. Onveilig. Bijv. Oldenzaalsestraat. 13

Meer verlagingen toevoegen bij stoepjes Chauffeurs die wegrijden voordat je op je zitplek zit Stoplichten gaan supersnel weer op rood, de kruising over komen is dan een uitdaging De Stoplichtknop die links van de weg staat ipv links ? Stoep waar verlagingen zitten als bedoeling dat je er gemakkelijk vanaf kunt stappen daar staan eigenlijk altijd auto's voor. Betaalbare huisvesting, ontwikkel beleid om te voorzien in de behoeften van betaalbare huisvesting en zorg voor een scala aan huisvestingopties voor verschillende inkomensniveaus Carnaval en brueghel ook echt toegankelijk maken voor iedereen d.w.z. oprijplaat invalidentoilet

INPUT VANUIT ORGANISATIES EN VERENIGINGEN Wat is belangrijk? Wat kan anders of nog beter? Welke suggesties wil je hiervoor delen?

Van nature gericht op fysiek toegankelijkheid. Dat is vast wel redelijk op orde. Andere manier van inclusie laat nog wat te wensen over Mensen met een verstandelijke beperking of afstand tot de arbeidsmarkt inpassen in de gemeentelijke organisatie/gebouwen Bushaltes; weinig met een dak en met slechte verlichting Zorg en woonvisie; uitstroom beschermd wonen; hoe ga je dit inregelen met het tekort aan woningen Winkelen toegankelijk voor rolstoelen Weinig voorzieningen voor andere religies, culturen en afkomst. Denk hierbij aan ontmoetingsplekken Sluiting van de gymzaal; na een kwartier gaat het alarm er al op, ouderen voelen zich daar niet prettig bij Duikervaring voor mindervaliden in samenwerking met Twentse Duikvereniging Aantrekkelijke wijken, zodat ‘iedereen’ graag blijft wonen Cafés en restaurant: slecht toegankelijk voor rolstoelers Sneeuw ruimen / zout strooien; vooral op binnenwegen met gladde klinkers Een blinde vrouw gaf aan tegen verkeersboren aan te lopen die ergens tijdelijk staan. Vaak zit hier een klein bordje onder, bijvoorbeeld hoe lang een straat dicht is. Hier loopt ze tegenaan, omdat deze lager hangen Trappen markeren voor mensen met een gezichtsbeperking (kleur op de trap) Er is geen blindenspoor bij de gemeente (bij alle bushaltes wel goed) Toegangswegen zijn vaak niet vrij; veel fietsen, reclameborden etc.

staan in het looppad Betere infrastructuur op de Losserhof. Handhaven van de verkeersregel en beboeten Toegankelijkheid van de schoolgebouwen Levensloopbestendige en duurzame woningen realiseren Automatische deuren en drempels weg Meer gebruik maken van vervoersmogelijkheden zoals automaatje Aanvraag van noodzakelijke voorzieningen; makkelijker aanvragen en korte lijnen Buslijn met een halte bij het zwembad Goede bestrating (Geld vrij maken voor) vervoer naar initiatieven die er zijn Bushaltes; weinig met een dak en met slechte verlichting 14

Zorg en woonvisie; uitstroom beschermd wonen; hoe ga je dit inregelen met het tekort aan woningen Winkelen toegankelijk voor rolstoelen

INPUT VANUIT DE GEMEENTELIJKE ORGANISATIES Wat is belangrijk? Wat kan anders of nog beter? Welke suggesties wil je hiervoor delen?

Toegankelijkheid met beperking en hulpmiddelen Inzetten van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in Kulturhuizen LHBTIQ zebrapaden regenboog Slechtzienden ribbelstrook geleiden Ontmoeten in woongebouwen en buurten Hoge-nood-app aanvullen bij MKB-ongehinderd-app

INPUT VANUIT ERVARINGSDESKUNDIGEN Wat doen we in Losser al wel goed?

MKB toegankelijke route m.m.v. "ongehinderd"en MKB Nederland Bussen (OV) waar je moet staan

INPUT VANUIT ORGANISATIES EN VERENIGINGEN Wat doen we in Losser al wel goed?

Gemeente Losser komt naar het zorgpark toe Kanslijn 5 van VGN. Zorg organiseren met ondersteuning van vrijwilligers, verwanten en lossenaren. Losserhof staat open voor meer samenwerking Loopgroep voor verstandelijk beperkten (Iphitos) Protestantse kerk: - Ouderen kunnen opgehaald worden - Toegankelijk voor iedereen (komt ook tot uiting met regenboogvlag) - Koffieochtenden voor alleen gaanden - Samen eten - Acties voor asielzoekers en minder bedeelden Dit initiatief om inclusie van onderop vorm te geven Men staat meteen klaar als er gebeld wordt voor b.v. door storm afgewaaide takken / omgewaaide bomen en als putten leeggemaakt moeten worden Samenwerking met het netwerk Speelplekken die goed toegankelijk zijn Sportverenigingen de mogelijkheid geven dat zij deskundigen (van b.v. lichamelijke beperkingen) les kunnen laten geven

INPUT VANUIT DE GEMEENTELIJKE ORGANISATIES Wat doen we in Losser al goed

Bushaltes voor minder validen HR Visie Nota Dienstverlening Omgevingsvisie Bewustzijn van regelgeving t Lossers Hoes + dorpshuizen Uitvoering Wmo 15

Tuintje leeghalen Twente (samenwerking woningcorporaties) Hoge-nood-app

Toegankelijkheid in de zin van ‘mee kunnen doen’.

Bijvoorbeeld toegankelijkheid tot werk of informatie. Denk hierbij ook aan de thema’s ‘bewustwording’ en ontmoeting

INPUT VANUIT ERVARINGSDESKUNDIGEN Wat is belangrijk? Wat kan anders of nog beter? Welke suggesties wil je hiervoor delen?

betere opvang van bezoekers binnen het Lossers Hoes die vaak niet weten waar ze heen moeten en door het gebouw dwalen Werkplekken moeten letterlijk toegankelijk zijn, stimuleren dat werkplekken bereikbaar zijn Informatievoorziening in meerdere talen (internet) meer gebruik maken van inwoners met talenkennis Geen recht op geld uit mee-doen sport potje omdat ik een auto (vermogen) heb. Terwijl ik een sportabonnement niet kan betalen door mijn wajong uitkering Duidelijk maken dat je een afwijkende mening hebt Makkelijke taal gebruiken in brieven, websites vanuit de gemeente Openbaar vervoer op zondagen tussen Losser en het Losserhof is slecht Vernormaliseren van 'anders' zijn vanaf de basisscholen meegeven Inzetten van belangenbehartigingsorganisaties, ervaringsdeskundigen bij maken van beleid Voorlichting Jeugd continue proces Geen discriminatie bij sollicitatie procedures Doelgroepen zitten allemaal bij elkaar, dan voel je je buitengesloten door de maatschappij Scholing/training voorlichting geven door ervaringsdeskundigen Gemeente kan goede voorbeeld geven door ook mensen met afstand tot arbeidsmarkt op kantoor aannemen Als je een vlekje hebt wordt je binnen de werksituatie anders behandeld Bieb LHBT boeken sectie Investeer in Onderwijs en training, vaardigheidsontwikkelingsprogramma's om inwoners te empoweren de benodigde tools van economische kansen Gebruik social media en

weekbladen om inclusie zichtbaar te maken, maak het menselijk, geef het een gezicht. Niet enkel kwetsbaarheid maar ook de krachten/talenten van iemand Prikkel arme uurtjes voor kermis, zwembad, sportschool/evenementen Tip voor werkgevers benader iedereen gelijk Laagdrempelige inloopuurtjes gemeentehuis of fundament met vrijwilligers. Ook al is het 1 x per maand. LHBT inloopuur lotgenoten Afhankelijkheid van gemeente met -werk - wonen bewustwording Supportgroepen en voorlichting

INPUT VANUIT ORGANISATIES EN VERENIGINGEN 16

Wat is belangrijk? Wat kan anders of nog beter? Welke suggesties wil je hiervoor delen?

Weinig voorzieningen voor andere religies, culturen en afkomst. Denk hierbij aan ontmoetingsplekken Prikkelarm uurtje tijdens de kermis/dorpsfeest en voor de winkels Initiatieven delen; verzamelpunt binnen de gemeente Meer aandacht voor analfabeten, bijvoorbeeld bij borden Teveel organisaties; de ene buurvrouw gaat naar dagbesteding Carint en de andere naar Zorggroep Sint Maarten; daardoor kunnen ze er niet samen heen gaan. Voorbeeld Leuringhof in Losser; hier zijn meerderen actief Ervaringsteam van de Losserhof kunnen meepraten over het beleid van de gemeente losser (participatie en inclusie) Welzijnsorganisatie kan een actieve rol spelen voor zorgpartijen De gemeente Losser en verenigingen komen naar de Losserhof toe Terrein van Losserhof benutten, meer vrijwilligers Doven worden niet vaak goed begrepen Schotten tussen diverse overheden zouden soms afgebroken moeten worden voor een ‘betere’ samenwerking zorg Welzijnsorganisatie actief of Losserhof voor verbinding tussen verenigingen en kerken Lossers Hoes ook ’s avonds en in het weekend open; meer activiteiten Aloysiusschool als kultuurhuus Verenigingen met elkaar verbinden. Bijvoorbeeld welzijnswerk in contact met kerkelijke organisatie; verbinding maakt sterk Elkaar weten te vinden. Eilandjes verbinden! Interprofessioneel werken onderwijs/zorg mag echt nog meer aandacht krijgen.

Bijvoorbeeld de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp (1 plan); hulp op school bijvoorbeeld Persoonlijk contact bij aanvragen. Bijvoorbeeld vergunningen e.d. dus niet via telefoon/mail Kijken hoe verenigingen werken / hun activiteiten houden voordat er verbouwd wordt of bestemmingsplan wordt aangepast (Cultuurhuus Glane als voorbeeld) Inclusie-loket bij de gemeente Domijn. Duurzaam wonen en meer levensbestendige woningen creëren, vlakbij voorzieningen Politiek. Niet gekleurd in de gemeenteraad Acceptatie inclusie Vertrouwen van ervaringsdeskundige Digitale wereld past niet bij de leefwereld. Een huis huren als oudere online, maar iemand kan dit wellicht niet Proactief benaderen van mensen zonder netwerk Informatievoorzieningen verspreiden per krant waar je terecht kunt Voor de cliënten van de Losserhof zou de taxi beter gereld moeten worden Saamhorigheid; samenwerken Losserhof en de Twentse Zorgcentra Cliëntenraad betrekken in besluit (Losserhof) Duidelijke taal Openbaar vervoer in de gemeente moet beter geregeld zijn Breng de gemeente naar de Losserhof. Luister mee wat er speelt. Kom eens binnen kijken Communicatie in Jip en Janneke taal, zodat cliënten ook mee kunnen denken en praten Vervoer: betaalbaar en eenvoudig, met als doel socialisatie 17

Activiteiten voor kinderen die lichamelijk beperkt zijn (wens van Iphitos om dat op te zetten) Arbeidskansen Anti-discriminatie-beleid Openbaar vervoer De deelname van mensen uit diverse groepen, inclusief vrouwen en mannen is gelijkwaardig Verenigingen en clubs actief op de Losserhof, gebruik maken van ruimtes op Losserhof, zodat cliënten kunnen aansluiten Essentieel dat een gemeente een grondig begrip heeft van handicaps waaronder verschillende categorieen Buurtfeesten financieren Drempels verlagen voor het zoeken naar psychische hulp. Bij 80-plusser bestaat hiervoor nog vaak schaamte

INPUT VANUIT DE GEMEENTELIJKE ORGANISATIES Wat is belangrijk? Wat kan anders of nog beter? Welke suggesties wil je hiervoor delen?

Website in meerdere talen In gesprek met nieuwkomers wat er beter had gekund bij aankomst Aandacht voor betrekken inwoners die moeite hebben met contact maken Brieven openbare orde direct duidelijk maken Aansluiten specifieke doelgroepen op Instagram, Facebook en Linkedin Ontmoeting stimuleren Bewustwording stimuleren Energiecoaches inzetten Ondernemingen en stichtingen toegankelijker maken voor rolstoel gebruikers

INPUT VANUIT ERVARINGSDESKUNDIGEN Wat doen we in Losser al wel goed?

Initiatieven op sportgebied Doelgroepenregister zorgt voor kansen Anti-discriminatiebeleid: implementeer en handhaafbeleid dat discriminatie op basis van ras, geslacht, religie of andere factoren verbied Bijeenkomsten georganiseerd voor bewoner over verschillende onderwerpen (o.a. team Zorg) Canaval op 't Losserhof = inclusief voor deze doelgroep Sociale diensten: versterk sociale ondersteuningssystemen en diensten om te voldoen aan de behoeften van kwetsbare bevolkingsgroepen waaronder ouderen en gezinnen met een laag inkomen.

INPUT VANUIT ORGANISATIES EN VERENIGINGEN Wat doen we in Losser al wel goed?

Betrokkenheid. Sociale controle is erg goed en dat heeft ook positieve punten Cultuurhoes, trefpunt, dropsboerderij Trefhus O’dinkel, Kulturhus Losser zijn goede instellingen met veel initiatief Samenwerking en korte lijntjes tussen de gemeente, politie en domijn zorgt voor een integrale aanpak Actieve ontmoeting gemeente

18

Scholen zetten zich in om leerlingenmet specifieke ondersteunignsbehoeften zo lang mogelijk onderwijs te bieden op maat, war nodig met ondersteuning van een externe zorgpartner

INPUT VANUIT DE GEMEENTELIJKE ORGANISATIES Wat doen we in Losser al goed

Powerful Ageing HRC Inclusieve sporten zoals zitvolleybal Stichting de Springplank Leergeld Losser Kookgroep Hera FC Noaber Verjaardagbox, kraambox Formulieren informatie punt Kledingbank Voedselbank Bibliotheek Zonnebloem die duofiets verstrekken Seniorenweb Direct duidelijke communicatie Telekom voor slechthorenden Toegankelijke website Toegankelijkheid openbare gebouwen voor minder validen Amani St. Goal Eigen bijdrage van de meedoen regeling verdwijnt, uitsluiting door armoede NFK sun

Anti-discriminatie

- Inwoners brengen meer begrip voor elkaar op - Onderlinge verschillen worden gerespecteerd

INPUT VANUIT ERVARINGSDESKUNDIGEN Wat is belangrijk? Wat kan anders of nog beter? Welke suggesties wil je hiervoor delen?

Bij sollicitatie niet durven zeggen dat je autisme hebt Regelmatig feedback vragen van diverse groepen kan helpen om specifieke behoeften en verbetermogelijkheden te identificeren Inclusief personeelsbeleid – Neem meer mensen aan met een andere achtergrond en begin bij het gemeentehuis. Het creëren van toegankelijke ruimtes en diensten voor alle bewoners, ongeacht hun achtergrond, kan bijdragen aan een meer inclusieve gemeenschap Taalondersteuning. Bied taalondersteuning diensten aan om inwoners met diverse taalachtergronden tegemoet te komen Meer diversiteit in wonen/werken in Losser Promoot programma voor cultureel bewustzijn om diversiteit te vieren en begrip te bevorderen onder de inwoners Geen tafel bij een restaurant krijgen omdat je in een rolstoel zit 19

Kwetsbaarheid wordt al zwakte gezien vanwege gluten allergie niet mee kunnen doen , uitjes, pretparken Maak beleid voor mensen met een andere taal zoals stuur brieven in andere talen voor mensen die geen NL of engels begrijpen Gebrek aan informatie over mensen die niet in het perfecte plaatje van de maatschappij passen. Geloof, LBTQ Gevoel dat ik niet vrij kan zijn. Conservatieve houding Als je getuige bent van discriminatie steun diegene, praat erover In het restaurant met de rolstoel bij de deur moeten zitten (koud) omdat je anders in de weg zit Zichtbaarheid. Meer permanent gebaar van steun/tolerantie zebrapad, vlag of tegel bij gemeentehuis(misschien koppelen aan ontwerpwedstrijd scholen, bewustwording afgewezen worden op werkgebied ivm vooroordeel uit te vallen door lichamelijke handicap Voorlichting op scholen nodig Vooroordelen over mensen die anders zijn Onzichtbare beperking bv autisme -> bewustwording Gelijkheid en acceptatie aanmoedigen

INPUT VANUIT ORGANISATIES EN VERENIGINGEN Wat is belangrijk? Wat kan anders of nog beter? Welke suggesties wil je hiervoor delen?

Van nature gericht op fysiek toegankelijkheid. Dat is vast wel redelijk op orde. Andere manier van inclusie laat nog wat te wensen over Mensen met een verstandelijke beperking of afstand tot de arbeidsmarkt inpassen in de gemeentelijke organisatie/gebouwen Zichtbaarheid organisaties in de dorpen zelf, zodat de gemeenschap een band krijgt met de organisatie. Dus soms kantoor houden op locatie Meer begrip voor andere culturen door meer activiteiten te organiseren, zoals een multiculturele markt Om een inclusieve samenleving te bevorderen kunnen organisaties en gemeente beleid invoeren dat gelijke kansen bevordert, diversiteitstraining aanbiedt, minderheidsondernemingen ondersteunt, zich bezig houdt met gemeenschapsberokkenheid en inclusieve wervingspraktijken hanteert. Weinig voorzieningen voor andere religies, culturen en afkomst. Denk hierbij aan ontmoetingsplekken Tijd; langzaam afrekenen bij de supermarkt voor tachtig-plussers, minder gehaast Activiteiten op et terrein van De Losserhof organiseren 1. Toegankelijkheid 2. Educatie en training 3. Gemeenschapsbetrokkenheid 4. Betaalbare huisvesting 5.

Culturele competentie Kunnen het bevorderen van cultureel bewustzijn en het organiseren van evenementen die diversiteit vieren, bijdragen aan het opbouwen van een meer inclusieve gemeenschap Weten inwoners en verenigingen waar zijn kunnen aankloppen? Voor informatie mbt ggz-problematiek, culturele verschillen etc.? TAAL 20

- Communicatie - Representatie - Vermijden van stereotypen - Betrokkenheid - Culturele gevoeligheid LHBTIQ Aandacht/bespreekbaar bij andere generatie. Durven vaak niet Domijn; meer kijken naar overeenkomsten dan naar verschillen (statushouders / nieuwkomers) Domijn: inwoners beter informeren over taakstelling en daarom de lijntjes kort houden Onbekend maakt onbemind Communicatie in meerdere talen en het tegemoetkomen aan de behoeften van individuen uit diverse achtergronden die moeite hebben met het leren van het Nederlands Goede contacten met o.a. politie. - Onderdeel van de gemeente Hulp bieden en verantwoordelijkheid nemen voor cliënten Sociale controle; zichtbaarheid van politie en boa’s Diversiteit culturen: - Losserhof erbij betrekken - Meer culturen ontvangen Gemeente heeft voorbeeld functie Kansen bieden bij de gemeente voor cliënten die en afstand tot de arbeidsmarkt hebben Empathie en inlevingsvermogen Noaberschap; - Zorgen voor elkaar - Interesse en inleving in je eigen buurt Statushouders en vluchtelingen in De Lutte zouden beter kunnen integreren als er betere communicatie was en ondersteuning bij initiatieven daartoe. Jammer dat een goede organisatie die papier op haalde voor goede doelen niet verder geholpen wordt.

Met een nieuwe toegankelijke plek voor hun papiercontainers, waar een heel groot deel van Losser achter staat en waar veel organisaties mee geholpen werden. Maar dat de Welkoop hier wel de voorrang op krijgt dat geld gaat naar SVL. Zo jammer. Sportdagen en evenementen voor iedereen Betere communicatie, bijvoorbeeld over asielzoekers. Uitdragen als visie door de gemeente Spreidingsbeleid: huur en koop door elkaar Samen begrip kweken; multiculturele activiteiten als samen koken / eten verbindt altijd Welzijnsmaatjes voor mensen met beperking op de Losserhof, om mee te kunnen doen

INPUT VANUIT DE GEMEENTELIJKE ORGANISATIES Wat is belangrijk?

Communicatie strategie inclusie tbv bewustwording Tegengaan schelden over groepen, ziektes etc. 21

Wat kan anders of nog beter? Welke suggesties wil je hiervoor delen?

Wet goed verhuurder/schap, discriminatie bij kopen/huren woning Alle leeftijdscategorieen een aanbod bv Fundament, ook als je het hebt over eenzaamheid Woonzorg visie ontwikkelen, doelgroepen en aandachtsgroepen Geen nadruk op 1 bepaalde groep Diversiteit op de werkvloer zelf

INPUT VANUIT ERVARINGSDESKUNDIGEN Wat doen we in Losser al goed

Mensen zijn zich wel bewust Fundament heeft een fanatieke rol binnen de gemeente (oa Taallessen) College is bewust, accepteert behulpzaam naar iedere doelgroep Zichtbaarheid, vlag coming out day en BOA rainbow task force

INPUT VANUIT ORGANISATIES EN VERENIGINGEN Wat doen we in Initiatief verstandelijk beperkten loopgroep bestaat al 10 jaar Losser al wel Gymvereniging; verschillen worden geaccepteerd en positief benaderd goed? Trefhuus en Kultuurhuus Losser, De Lutte en Overdinkel De Lutte: ‘ons kent ons’ - samenwerking tussen verenigingen - sociale controle Goed contact met wijkagent in veiligheidsoverleg; is al een start mee gemaakt Visie van de scholen; iedereen hoort erbij, is welkom Protestantse kerk heeft regenboogvlaggenhangen en op de website staan ‘iedereen is welkom’

INPUT VANUIT DE GEMEENTELIJKE ORGANISATIES Wat doen we in Losser al wel goed

Ontmoetingsactiviteiten Fundament Kidsplay via Fundament Taal Fundament/scholen HR-visie Hera/Hestia ontmoeting Fundament Cursus inclusie voor medewerkers via de Enschedese school Iedereen mag solliciteren, niemand wordt uitgesloten Anti discriminatiebureau Vizier Ontmoetingsactiviteiten Fundament

22