Gemeentebegroting 2027-2030
Tekst van het document
65 • Een toekomstbestendige organisatie die investeert in leiderschap, strategische personeelsontwikkeling, aantrekkelijk werkgeverschap en een organisatiecultuur die samenwerking, innovatie en resultaatgericht werken stimuleert. • Een organisatie die in staat is om opgaven succesvol te realiseren en duurzame dienstverlening te bieden. Wat gaan we daarvoor doen? • We investeren in de verdere ontwikkeling van medewerkers, teams en leidinggevenden. • We versterken het continu verbeteren van werkprocessen, stimuleren organisatiebreed leren en kennisdeling en verankeren opgavegericht en resultaatgericht werken in de dagelijkse praktijk. • We werken aan strategische personeelsplanning, leiderschapsontwikkeling en modern werkgeverschap. • We verbeteren de begeleiding van medewerkers, versterken de samenwerking tussen teams en creºren ruimte voor innovatie en experimenten. • We zetten in op duurzame inzetbaarheid, vitaliteit en het behouden en aantrekken van gekwalificeerde medewerkers. • We ondersteunen de organisatieontwikkeling met passende instrumenten voor leren, ontwikkelen en prestatiesturing, zodat medewerkers en leidinggevenden beter toegerust zijn om maatschappelijke opgaven te realiseren. Wat zijn de belangrijkste resultaten in 2027? • De organisatie beschikt over een actuele aanpak voor strategische personeelsontwikkeling en strategische personeelsplanning.
• Medewerkers en leidinggevenden beschikken over de vaardigheden die nodig zijn voor opgavegericht, integraal en resultaatgericht werken. • Kennisdeling, leren en continu verbeteren zijn zichtbaar onderdeel geworden van de reguliere werkprocessen. • Voor belangrijke organisatiebrede verbeteropgaven zijn leer- en ontwikkelactiviteit en uitgevoerd en geborgd. • De samenwerking tussen teams is versterkt, waardoor maatschappelijke opgaven effectiever en meer integraal worden aangepakt. • De organisatie heeft concrete stappen gezet op het gebied van aantrekkelijk werkgeverschap, duurzame inzetbaarheid en behoud van medewerkers. • Leidinggevenden beschikken over een gezamenlijke basis voor sturing, leiderschap en organisatieontwikkeling. • Verbeterinitiatieven leiden aantoonbaar tot efficiºntere processen, een hogere kwaliteit van dienstverlening en een grotere wendbaarheid van de organisatie.
Wat mag het kosten? Lasten en baten per taakveld, programma Bestuur en ondersteuning Tabel 2.5.1 (Bedragen x € 1.000) Programma Bestuur en | Realisatie | Begroting | Begroting | Raming | Raming | Raming ondersteuning | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten 0.1 Bestuur | 2.600 | 1.838 | 1.755 | 1.748 | 1.748 | 1.748 0.2 Burgerzaken | 919 | 948 | 1.045 | 1.083 | 959 | 960 0.3 Beheer overige gebouwen | 1.811 | 1.072 | 1.169 | 1.192 | 1.202 | 1.324 en gronden 0.4 Ondersteuning organisatie | 10.520 | 12.447 | 13.583 | 13.210 | 13.173 | 13.103 0.5 Treasury | 879 | 1.193 | 1.205 | 1.131 | 1.138 | 1.333 0.61 OZB woningen | 328 | 367 | 359 | 358 | 358 | 358 0.64 Belastingen Overig | 38 | 39 | 14 | 39 | 39 | 39 0.8 Overige baten en lasten | 2.550 | 969 | 163 | 264 | 1.344 | 2.775 0.9 Vennootschapsbelasting | -33 | -10 | 16 | 12 | 0 | -1 [VpB] 1.1 Crisisbeheersing en | 1.952 | 1.962 | 2.151 | 2.150 | 2.150 | 2.151 Brandweer 1.2 Openbare orde en | 823 | 774 | 741 | 726 | 726 | 726 Veiligheid Totaal - Lasten | 22.387 | 21.599 | 22.201 | 21.914 | 22.836 | 24.516 Baten 0.1 Bestuur | -1 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 0.2 Burgerzaken | 552 | 571 | 581 | 540 | 417 | 417 0.3 Beheer overige gebouwen | 97 | 28 | 29 | 29 | 29 | 29 en gronden 0.4 Ondersteuning organisatie | 431 | 624 | 272 | 272 | 272 | 272 0.5 Treasury | 1.120 | 1.503 | 1.994 | 2.271 | 2.613 | 2.704 0.61 OZB woningen | 5.776 | 4.478
| 5.247 | 5.247 | 5.247 | 5.247 0.62 OZB- niet woningen | 643 | 1.867 | 2.187 | 2.187 | 2.187 | 2.187 0.64 Belastingen Overig | 3 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 0.7 Algemene uitkering en | 52.464 | 52.647 | 54.442 | 53.568 | 53.698 | 55.596 overige uitkeringen Gemeentefonds 0.8 Overige baten en lasten | -500 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 1.1 Crisisbeheersing en | 3 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 Brandweer 1.2 Openbare orde en | 15 | 16 | 16 | 16 | 16 | 16 Veiligheid Totaal - Baten | 60.602 | 61.737 | 64.771 | 64.133 | 64.482 | 66.471 Storting reserves 66 0.11 Resultaat van de rekening | 0 | -1.009 | 5.595 | 6.335 | 3.938 | 4.150 van baten en lasten Totaal - Storting reserves | 0 | -1.009 | 5.595 | 6.335 | 3.938 | 4.150 Onttrekking reserves 0.10 Mutatie reserves | 699 | 651 | 649 | 55 | 55 | 55 0.11 Resultaat van de rekening | 3.345 | 6.168 | 5.574 | 5.976 | 2.666 | 2.606 van baten en lasten Totaal - Onttrekking reserves | 4.044 | 6.819 | 6.223 | 6.031 | 2.721 | 2.661 Bestuur en ondersteuning | -42.259 | -47.966 | -43.197 | -41.916 | -40.429 | -40.466 Toelichting In onderstaande tabel (2.5.2) ziet u de herkomst van de bedragen (Gemeentebegroting 2025, Voorjaarsnota 2025 en Gemeentebegroting 2026), gevolgd door tabel 2.5.3 met een specificatie van de ontwikkelingen na de VJN2025. Een nadere toelichting op de werkwijze treft u in de Leeswijzer.
67 Tabel 2.5.2 (bedragen x € 1.000) 2026 | Totaal | 2027 | Totaal 2026 | 2027 Actuele Taakveld | Onderdeel | Baten | Lasten | Onttrek- | Storting | Baten | Lasten | Onttrek- king | reserves | king reserves | reserves 0.1 Bestuur | 1. Gemeentebegroting | -2 | 1.804 | 0 | 0 | 1.802 | -2 | 1.713 | 0 | 1.711 2026 2. Voorjaarsnota 2026 | 0 | 25 | 0 | 0 | 25 | 0 | 30 | 0 | 30 3. Ontwikkelingen na | 0 | 9 | 0 | 0 | 9 | 0 | 12 | 0 | 12 VJN26 Totaal 0.1 Bestuur | -2 | 1.838 | 0 | 0 | 1.836 | -2 | 1.755 | 0 | 1.753 0.10 Mutatie reserves | 1. Gemeentebegroting | 0 | 0 | -651 | 0 | -651 | 0 | 0 | -143 | -143 2026 3. Ontwikkelingen na | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | -506 | -506 VJN26 Totaal 0.10 Mutatie reserves | 0 | 0 | -651 | 0 | -651 | 0 | 0 | -649 | -649 0.2 Burgerzaken | 1. Gemeentebegroting | -571 | 974 | 0 | 0 | 403 | -570 | 1.030 | 0 | 460 2026 2. Voorjaarsnota 2026 | 0 | -29 | 0 | 0 | -29 | 0 | 0 | 0 | 0 3. Ontwikkelingen na | 0 | 3 | 0 | 0 | 3 | -11 | 15 | 0 | 4 VJN26 Totaal 0.2 Burgerzaken | -571 | 948 | 0 | 0 | 377 | -581 | 1.045 | 0 | 464 0.3 Beheer overige gebouwen en | 1. Gemeentebegroting | -28 | 1.117 | 0 | 0 | 1.088 | -28 | 1.143 | 0 | 1.114 gronden | 2026 2. Voorjaarsnota 2026 | 0 | -44 | 0 | 0 | -44 | 0 | 0 | 0 | 0 3.
Ontwikkelingen na | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | -1 | 26 | 0 | 25 VJN26 Totaal 0.3 Beheer overige gebouwen | -28 | 1.072 | 0 | 0 | 1.044 | -29 | 1.169 | 0 | 1.139 en gronden 0.4 Ondersteuning organisatie | 1. Gemeentebegroting | -624 | 12.427 | 0 | 0 | 11.803 | -624 | 12.322 | 0 | 11.699 2026 2. Voorjaarsnota 2026 | 0 | 20 | 0 | 0 | 20 | 0 | 73 | 0 | 73 3. Ontwikkelingen na | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 352 | 1.188 | 0 | 1.539 VJN26 Totaal 0.4 Ondersteuning organisatie | -624 | 12.447 | 0 | 0 | 11.823 | -272 | 13.583 | 0 | 13.311 0.5 Treasury | 1. Gemeentebegroting | -1.503 | 942 | 0 | 0 | -561 | -1.695 | 1.172 | 0 | -523 2026 2. Voorjaarsnota 2026 | 0 | 251 | 0 | 0 | 251 | 0 | 33 | 0 | 33 3. Ontwikkelingen na | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | -298 | 0 | 0 | -298 VJN26 Totaal 0.5 Treasury | -1.503 | 1.193 | 0 | 0 | -310 | -1.994 | 1.205 | 0 | -789 0.61 OZB woningen | 1. Gemeentebegroting | -4.478 | 367 | 0 | 0 | -4.111 | -4.478 | 367 | 0 | -4.111 2026 2. Voorjaarsnota 2026 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | -16 | 0 | -16 3. Ontwikkelingen na | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | -1.052 | 9 | 0 | -1.043 VJN26 Totaal 0.61 OZB woningen | -4.478 | 367 | 0 | 0 | -4.111 | -5.530 | 359 | 0 | -5.171 0.62 OZB- niet woningen | 1. Gemeentebegroting | -1.867 | 0 | 0 | 0 | -1.867 | -1.867 | 0 | 0 | -1.867 2026 69 3.
Ontwikkelingen na | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | -37 | 0 | 0 | -37 VJN26 Totaal 0.62 OZB- niet woningen | -1.867 | 0 | 0 | 0 | -1.867 | -1.904 | 0 | 0 | -1.904 0.64 Belastingen Overig | 1. Gemeentebegroting | 0 | 39 | 0 | 0 | 38 | 0 | 38 | 0 | 38 2026 3. Ontwikkelingen na | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | -24 | 0 | -24 VJN26 Totaal 0.64 Belastingen Overig | 0 | 39 | 0 | 0 | 38 | 0 | 14 | 0 | 14 0.7 Algemene uitkering en overige | 1. Gemeentebegroting | -52.687 | 0 | 0 | 0 | -52.687 | -52.805 | 0 | 0 | -52.805 uitkeringen Gemeentefonds | 2026 2. Voorjaarsnota 2026 | 4 | 0 | 0 | 0 | 4 | -111 | 0 | 0 | -111 3. Ontwikkelingen na | 35 | 0 | 0 | 0 | 35 | -1.526 | 0 | 0 | -1.526 VJN26 Totaal 0.7 Algemene uitkering en | -52.647 | 0 | 0 | 0 | -52.647 | -54.442 | 0 | 0 | -54.442 overige uitkeringen Gemeentefonds 0.8 Overige baten en lasten | 1. Gemeentebegroting | 0 | 786 | 0 | 0 | 786 | 0 | 1.425 | 0 | 1.425 2026 2. Voorjaarsnota 2026 | 0 | 183 | 0 | 0 | 183 | 0 | -73 | 0 | -73 3. Ontwikkelingen na | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | -1.189 | 0 | -1.189 VJN26 Totaal 0.8 Overige baten en lasten | 0 | 969 | 0 | 0 | 969 | 0 | 163 | 0 | 163 0.9 Vennootschapsbelasting [VpB] | 1. Gemeentebegroting | 0 | -10 | 0 | 0 | -10 | 0 | 15 | 0 | 15 2026 3.
Ontwikkelingen na | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 VJN26 Totaal 0.9 Vennootschapsbelasting | 0 | -10 | 0 | 0 | -10 | 0 | 16 | 0 | 16 70 [VpB] 1.1 Crisisbeheersing en Brandweer | 1. Gemeentebegroting | -1 | 2.060 | 0 | 0 | 2.059 | -1 | 2.059 | 0 | 2.058 2026 2. Voorjaarsnota 2026 | 0 | -98 | 0 | 0 | -98 | 0 | 87 | 0 | 87 3. Ontwikkelingen na | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 6 | 0 | 6 VJN26 Totaal 1.1 Crisisbeheersing en | -1 | 1.962 | 0 | 0 | 1.961 | -1 | 2.151 | 0 | 2.151 Brandweer 1.2 Openbare orde en Veiligheid | 1. Gemeentebegroting | -16 | 774 | 0 | 0 | 758 | -16 | 746 | 0 | 730 2026 3. Ontwikkelingen na | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | -5 | 0 | -5 VJN26 Totaal 1.2 Openbare orde en | -16 | 774 | 0 | 0 | 758 | -16 | 741 | 0 | 726 Veiligheid Eindtotaal | -61.737 | 21.599 | -651 | 0 | -40.789 | -64.771 | 22.201 | -649 | -43.219 Tabel 2.5.3 (bedragen x € 1.000) 2027 | Totaal 2027 Actuele Taakveld | Soort | 1. | 2. | 3. Nieuwe | 4.
| 0 Meicirculair | Autonome | wensen | Ombuiginge e 2026 | ontwikkelin | n gen 0.1 Bestuur | Baten | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Lasten | 0 | 37 | 0 | -25 | 12 Totaal 0.1 Bestuur | 0 | 37 | 0 | -25 | 12 71 0.10 Mutatie reserves | Onttrekking reserves | 0 | 0 | 0 | -506 | -506 Totaal 0.10 Mutatie reserves | 0 | 0 | 0 | -506 | -506 0.2 Burgerzaken | Baten | 0 | -11 | 0 | 0 | -11 Lasten | 2 | 13 | 0 | 0 | 15 Totaal 0.2 Burgerzaken | 2 | 2 | 0 | 0 | 4 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden | Baten | 0 | -1 | 0 | 0 | -1 Lasten | 0 | 77 | 0 | -52 | 26 Totaal 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden | 0 | 76 | 0 | -52 | 25 0.4 Ondersteuning organisatie | Baten | 0 | 352 | 0 | 0 | 352 Lasten | 0 | 1.188 | 0 | 0 | 1.188 Totaal 0.4 Ondersteuning organisatie | 0 | 1.539 | 0 | 0 | 1.539 0.5 Treasury | Baten | 0 | -298 | 0 | 0 | -298 Lasten | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal 0.5 Treasury | 0 | -298 | 0 | 0 | -298 0.61 OZB woningen | Baten | 0 | -90 | 0 | -963 | -1.052 Lasten | 0 | 9 | 0 | 0 | 9 Totaal 0.61 OZB woningen | 0 | -81 | 0 | -963 | -1.043 0.62 OZB- niet woningen | Baten | 0 | -37 | 0 | 0 | -37 Totaal 0.62 OZB- niet woningen | 0 | -37 | 0 | 0 | -37 0.64 Belastingen Overig | Baten | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 72 Lasten | 0 | 1 | 0 | -25 | -24 Totaal 0.64 Belastingen Overig | 0 | 1 | 0 | -25 | -24 0.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen Gemeentefonds | Baten | -1.526 | 0 | 0 | 0 | -1.526 Totaal 0.7
Algemene uitkering en overige uitkeringen | -1.526 | 0 | 0 | 0 | -1.526 Gemeentefonds 0.8 Overige baten en lasten | Baten | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Lasten | 0 | -1.334 | 215 | -70 | -1.189 Totaal 0.8 Overige baten en lasten | 0 | -1.334 | 215 | -70 | -1.189 0.9 Vennootschapsbelasting [VpB] | Lasten | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal 0.9 Vennootschapsbelasting [VpB] | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 1.1 Crisisbeheersing en Brandweer | Baten | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Lasten | 0 | 6 | 0 | 0 | 6 Totaal 1.1 Crisisbeheersing en Brandweer | 0 | 6 | 0 | 0 | 6 1.2 Openbare orde en Veiligheid | Baten | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Lasten | 3 | -8 | 0 | 0 | -5 Totaal 1.2 Openbare orde en Veiligheid | 3 | -8 | 0 | 0 | -5 Eindtotaal | -1.521 | -97 | 215 | -1.640 | -3.043 73 Toelichting baten en lasten taakveld treasury Tabel 2.5.4 (bedragen x € 1.000) Onderdeel | 2026 | 2027 | Verschil 2027- 2026 Baten Beleggingen | 647 | 648 | 1 Rente & Treasury overige | 857 | 1.346 | 489 Totaal Baten | 1.503 | 1.994 | 490 Lasten Deelnemingen nutsbedrijven | 0 | 0 | 0 Geldleningen uitzettingen 1jr. | 3 | 3 | 0 Rente & Treasury overige | 1.191 | 1.202 | 12 Totaal Lasten | 1.193 | 1.205 | 12 Eindtotaal | 310 | 789 | 479 Toelichting baten De baten uit de rente en treasury vallen in 2027 € 490.000 hoger uit dan in 2026. Dit komt doordat de omslagrente in de Gemeentebegroting 2026 is verhoogd ten opzichte van de GB25 van 1,0% naar 1,25%.
Ook de boekwaarde waarover deze rente wordt berekend is gestegen door onze ambities en daaraan gekoppelde investeringen.. De stijging op het onderdeel beleggingen is nihil. Toelichting lasten Voor de extra investeringen die we de komende jaren doen hebben we inmiddels een nieuwe lening afgesloten. Hier was al rekening mee gehouden. Hierdoor stijgen de rentelasten in 2027 beperkt met € 12.000. Doorbelasting rente aan de programma’s en taakvelden Net als de kosten van de bedrijfsvoering (zie de uitgebreide toelichting onder taakveld 0.8 in dit programma) worden de totale kosten van de treasury (lees: betaalde rente) op basis van de boekwaarde van de investeringen en grondexploitaties toegerekend aan de programma’s en taakvelden. In de onderstaande tabel is dit per programma en taakveld in beeld gebracht. Het betreft een technische verdeling, die geen effect op het resultaat heeft en niet inhoudelijk wordt toegelicht.
Tabel 2.5.5 (bedragen x € 1.000) Programma/taakveld | 2026 | 2027 Baten | -633 | -1.126 Bestuur en ondersteuning | -633 | -1.126 0.5 Treasury | -633 | -1.126 Lasten | 659 | 1.158 Kostenplaatsen | 51 | 62 Kostenplaatsen | 51 | 62 Bestuur en ondersteuning | -89 | 114 0.1 Bestuur | 0 | 0 0.2 Burgerzaken | 5 | 5 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden | 51 | 74 0.4 Ondersteuning organisatie | 0 | 3 0.5 Treasury | 26 | 33 0.8 Overige baten en lasten | -171 | 0 Economie, ondernemen en werkgelegenheid | 4 | 10 3.4 Economische promotie | 0 | 0 5.4 Musea | 0 | 0 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie | 3 | 4 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticip | 0 | 6 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen | 0 | 0 Wonen en leven | 557 | 807 2.1 Verkeer en vervoer | 202 | 301 4.2 Onderwijshuisvesting | 0 | 0 5.2 Sportaccommodaties | 69 | 82 7.2 Riolering | 275 | 418 7.3 Afval | 3 | 4 7.4 Milieubeheer | 0 | 0 8.2 Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) | 0 | 0 8.3 Wonen en bouwen | 6 | 0 8.1 Ruimte en leefomgeving | 3 | 3 Sociaal domein | 136 | 165 3.4 Economische promotie | 1 | 2 4.2 Onderwijshuisvesting | 130 | 156 75 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken | 2 | 2 5.1 Sportbeleid en activering | 0 | 0 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie | 3 | 4 Eindtotaal | 26 | 33 Naast de toerekening van rente aan de taakvelden brengen we in de programma’s en taakvelden ook de
afschrijvingen tot uitdrukking. Op basis van de bijlage in de Financiºle verordening worden investeringen gedurende een door de raad vastgestelde termijn afgeschreven. De lasten worden verwerkt in de programma’s en taakvelden. Op de balans vindt jaarlijks voor eenzelfde bedrag een verlaging van de boekwaarde van de investeringen plaats. Dit is terug te vinden in het verloop van de post ’Materiºle vaste activa’ op de balans. In onderstaande tabel zijn de afschrijvingslasten per programma en taakveld weergegeven. Deze afschrijvingslasten vloeien voort uit de investeringen die in het verleden zijn gedaan. Het verschil tussen 2027 en 2026 wordt veroorzaakt door de investeringen, waarvan we verwachten dat die in 2026 in gebruik worden genomen en waarvan de afschrijving start in 2026. Een tweede factor zijn de investeringen die in 2026 volledig zijn afgeschreven. De totale afschrijvingslasten stijgen in 2027 mede door de ambities uit het coalitieakkoord met € 1,2 mln. ten opzichte van 2026 door de voorgenomen extra investeringen, om vervolgens in de jaren er verder te stijgen tot ruimt € 6,0 mln.
Tabel 2.5.6 (bedragen x € 1.000) Programma/taakveld | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | 3.585 | 4.804 | 5.579 | 6.056 | 6.483 Kostenplaatsen | 536 | 750 | 793 | 824 | 845 Kostenplaatsen | 536 | 750 | 793 | 824 | 845 Bestuur en ondersteuning | 90 | 292 | 318 | 318 | 421 0.1 Bestuur | 0 | 4 | 4 | 4 | 4 0.2 Burgerzaken | 0 | 74 | 74 | 74 | 74 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden | 90 | 172 | 198 | 198 | 301 0.4 Ondersteuning organisatie | 0 | 43 | 43 | 43 | 43 0.8 Overige baten en lasten | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Economie, ondernemen en werkgelegenheid | 38 | 60 | 55 | 43 | 43 3.4 Economische promotie | 12 | 12 | 12 | 0 | 0 5.4 Musea | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie | 20 | 27 | 27 | 27 | 27 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen | 5 | 10 | 5 | 5 | 5 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en | 0 | 10 | 10 | 10 | 10 cultuurparticip Wonen en leven | 2.401 | 3.172 | 3.885 | 4.230 | 4.434 2.1 Verkeer en vervoer | 1.051 | 1.425 | 1.804 | 1.902 | 2.065 76 4.2 Onderwijshuisvesting | 2 | 2 | 0 | 0 | 0 5.2 Sportaccommodaties | 335 | 342 | 342 | 261 | 218 7.2 Riolering | 982 | 1.331 | 1.629 | 1.938 | 1.997 7.3 Afval | 18 | 18 | 68 | 65 | 65 7.4 Milieubeheer | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 8.3 Wonen en bouwen | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 8.1 Ruimte en leefomgeving | 12 | 54 | 41 | 63 | 88 Sociaal domein | 521 | 529 | 529 | 640 | 740 3.4 Economische promotie | 5 | 10 | 10 |
10 | 10 4.2 Onderwijshuisvesting | 497 | 495 | 495 | 606 | 705 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken | 6 | 9 | 9 | 9 | 9 5.1 Sportbeleid en activering | 0 | 2 | 2 | 2 | 2 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie | 13 | 13 | 13 | 13 | 13 Eindtotaal | 3.585 | 4.804 | 5.579 | 6.056 | 6.483 Doorbelasting kosten bedrijfsvoering per programma en taakveld In onderstaande tabel (2.5.7) hebben we de effecten van de interne verrekening (de mutatie) van de kosten van de bedrijfsvoering per programma en taakveld voor de jaren 2026 en 2027 in beeld gebracht. Zoals we in de leeswijzer hebben aangegeven richten we ons in de toelichting op taakvelden op de overige afwijkingen ten opzichte van de GB26. Omdat de onderstaande verdeeleffecten een technische achtergrond hebben worden de mutaties ten opzichte van 2026 inhoudelijk niet verder toegelicht.
Tabel 2.5.7 (bedragen x € 1.000) Taakvelden | 2026 | 2027 Baten | 615 | 0 Bestuur en ondersteuning | -275 | -282 0.1 Bestuur | -2 | -2 0.2 Burgerzaken | -4 | -4 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden | -1 | -2 0.4 Ondersteuning organisatie | -267 | -272 0.5 Treasury | 0 | 0 0.61 OZB woningen | 0 | 0 0.64 Belastingen Overig | 0 | 0 0.8 Overige baten en lasten | 0 | 0 1.1 Crisisbeheersing en Brandweer | -1 | -1 1.2 Openbare orde en Veiligheid | -1 | -1 77 Economie, ondernemen en werkgelegenheid | -14 | -24 2.4 Economische Havens en waterwegen | 0 | 0 5.4 Musea | -1 | -1 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie | -12 | -23 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen | 0 | 0 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticip | 0 | 0 Kostenplaatsen | 980 | 373 Kostenplaatsen | 980 | 373 Sociaal domein | -52 | -28 3.4 Economische promotie | 0 | 0 4.2 Onderwijshuisvesting | -23 | -24 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken | 0 | 0 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie | -4 | -4 6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen | 0 | 0 6.3 Inkomensregelingen | 0 | 0 6.4 WSW en beschut werk | 0 | 0 6.5 Arbeidsparticipatie | 0 | 0 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) | -25 | 0 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ | 0 | 0 7.1 Volksgezondheid | 0 | 0 6.92 Coordinatie en beleid Jeugd | 0 | 0 6.21 Toegang en eerstelijnsvrz WMO | 0 | 0 Wonen en leven | -25 | -39 2.1 Verkeer en vervoer | -11 | -18 2.5
Openbaar vervoer | 0 | 0 5.2 Sportaccommodaties | -1 | -1 7.2 Riolering | -7 | -10 7.3 Afval | -5 | -9 7.4 Milieubeheer | 0 | 0 8.3 Wonen en bouwen | 0 | 0 8.1 Ruimte en leefomgeving | 0 | 0 Lasten | -615 | 0 Bestuur en ondersteuning | 14.698 | 15.546 0.1 Bestuur | 418 | 432 78 0.2 Burgerzaken | 527 | 548 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden | 215 | 288 0.4 Ondersteuning organisatie | 11.873 | 13.474 0.5 Treasury | 3 | 3 0.61 OZB woningen | 52 | 54 0.64 Belastingen Overig | 15 | 16 0.8 Overige baten en lasten | 940 | 107 1.1 Crisisbeheersing en Brandweer | 77 | 81 1.2 Openbare orde en Veiligheid | 579 | 543 Economie, ondernemen en werkgelegenheid | 1.788 | 1.955 2.4 Economische Havens en waterwegen | 69 | 71 5.4 Musea | 21 | 23 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie | 1.547 | 1.640 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen | 77 | 96 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticip | 74 | 124 Kostenplaatsen | -29.507 | -30.453 Kostenplaatsen | -29.507 | -30.453 Sociaal domein | 6.525 | 6.000 3.4 Economische promotie | 82 | 153 4.2 Onderwijshuisvesting | 53 | 49 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken | 277 | 307 5.1 Sportbeleid en activering | 22 | 132 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie | 527 | 604 6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen | 1.742 | 289 6.3 Inkomensregelingen | 1.177 | 2.343 6.4 WSW en beschut werk | -30 | 32 6.5 Arbeidsparticipatie | 911 | 719
6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) | 1.193 | 467 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ | 536 | 0 6.72 Maatwerkdienstverlening 18- | 0 | 9 7.1 Volksgezondheid | 32 | 111 7.4 Milieubeheer | 0 | 607 6.71a Huishuishoudelijke hulp (WMO) | 0 | 0 6.92 Coordinatie en beleid Jeugd | 0 | 105 79 6.21 Toegang en eerstelijnsvrz WMO | 0 | 71 6.91 Coordinatie en Beleid WMO | 0 | 0 Bestuur en ondersteuning | 0 | 861 Toerekenen uren aan investeringen | 0 | 861 Wonen en leven | 5.881 | 6.090 2.1 Verkeer en vervoer | 983 | 1.535 2.5 Openbaar vervoer | 13 | 13 5.2 Sportaccommodaties | 694 | 705 7.2 Riolering | 943 | 647 7.3 Afval | 673 | 903 7.4 Milieubeheer | 132 | 113 8.2 Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) | 0 | 0 8.3 Wonen en bouwen | 1.358 | 1.428 8.1 Ruimte en leefomgeving | 1.087 | 747 Eindtotaal | 0 | 0 80 81 3. Paragrafen Dit hoofdstuk bevat de verplichte paragrafen volgens de richtlijnen van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV). Deze paragrafen geven inzicht in de financiºle positie van de gemeente. De hierin behandelde onderwerpen zijn programma- overstijgend. De paragrafen zijn: • 3.1 Lokale heffingen • 3.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing • 3.3 Onderhoud kapitaalgoederen • 3.4 Financiering • 3.5 Bedrijfsvoering • 3.6 Verbonden partijen • 3.7 Grondbeleid • 3.8 Openbaarheidsparagraaf Woo. 3.1.
Lokale heffingen Lokale heffingen vormen een belangrijke bron van inkomsten voor de gemeente. Met deze inkomsten wordt mede voorzien in de dekking van de uitgaven die voortvloeien uit de uitvoering van gemeentelijke taken. De gemeenteraad stelt de tarieven voor de gemeentelijke heffingen voor 2027 in december 2026 vast. De lokale heffingen bestaan uit gemeentelijke belastingen, rechten en leges. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen ongebonden en gebonden heffingen. Ongebonden heffingen, zoals de onroerendezaakbelastingen (OZB), behoren tot de algemene dekkingsmiddelen. De opbrengsten hiervan zijn vrij besteedbaar en staan niet in directe relatie tot een specifieke gemeentelijke taak. Gebonden heffingen, zoals de afvalstoffenheffing en rioolheffing, zijn bedoeld om de kosten van specifieke gemeentelijke taken en voorzieningen te dekken. Deze opbrengsten worden verantwoord binnen de betreffende programma’s en behoren niet tot de algemene dekkingsmiddelen. Voor rechten en retributies levert de gemeente directe diensten, zoals publiekszaken en bouwvergunningen. De kosten van deze dienstverlening worden doorberekend in de tarieven. Deze paragraaf geeft inzicht in de verschillende gemeentelijke belastingen en de gevolgen daarvan voor inwoners van Losser. A.
De geraamde inkomsten Tabel: Overzicht inkomsten gemeentelijke heffingen (bedragen x € 1.000) Omschrijving lokale last | realisatie | realisatie | begroting | begroting 2024 | 2025 | 2026 | 2027 Afvalstoffenheffing | 2.358 | 2.369 | 2.445 | 2.555 Begraafplaatsrechten | 2 | 4 | 1 | 1 BIZ | 93 | 92 | 126 | 128 Forensenbelasting | 36 | 49 | 27 | 28 Hondenbelasting | 0 | 0 | 0 | 0 Leges burgerzaken | 562 | 548 | 567 | 577 Leges omgevingsvergunning | 449 | 643 | 569 | 605 Leges overig | 96 | 94 | 71 | 131 Marktgelden | 12 | 11 | 15 | 15 OZB eigenaren woning | 4.133 | 4.440 | 4.478 | 5.246 OZB eigenaren niet-woning | 1.267 | 1.201 | 1.208 | 1.415 OZB gebruikers niet-woning | 623 | 643 | 659 | 772 Rioolheffing | 3.818 | 4.061 | 4.292 | 4.550 Toeristenbelasting | 315 | 327 | 325 | 332 Totaal | 13.764 | 14.482 | 14.782 | 16.355 82 83 B. Beleid ten aanzien van de lokale heffingen Landelijke ontwikkelingen Hervorming lokaal belastinggebied De afgelopen jaren zijn verschillende voorstellen gedaan voor de ontwikkeling van het gemeentelijke belastinggebied. In het hoofdlijnenakkoord van het vorige kabinet waren onder meer een planbatenheffing of een vergelijkbaar systeem, een mogelijke maximering van de OZB en een verlaging van aanmanings- en incassokosten opgenomen. De ontwikkeling van het lokale belastinggebied blijft daarmee een aandachtspunt voor gemeenten.
Voor de gemeentelijke financiºn is met name van belang in hoeverre gemeenten over voldoende en stabiele eigen inkomsten beschikken. Een stabiele financiºle verhouding tussen het Rijk en gemeenten draagt bij aan de voorspelbaarheid van de gemeentelijke begroting en beperkt de noodzaak om fluctuaties in de gemeentelijke inkomsten uitsluitend via lokale belastingen op te vangen. Waterzorgheffing De gemeentelijke watertaken omvatten meer dan het beheer en onderhoud van het traditionele rioleringsstelsel. Naast de zorg voor de afvoer van afvalwater gaat het ook om de verwerking van hemelwater en de aanpak van grondwaterproblematiek. Klimaatverandering, wateroverlast en verdroging vergroten het belang van deze gemeentelijke taken. Tegen deze achtergrond wordt landelijk gewerkt aan een bredere invulling van de rioolheffing, waarbij de gemeentelijke watertaken integraal worden betrokken. De VNG heeft hiervoor een modelverordening Riool- en Waterzorgheffing opgesteld. Een eventuele verbreding van de heffing kan gevolgen hebben voor de groep belastingplichtigen, bijvoorbeeld voor eigenaren van cultuurgronden en natuurterreinen. De gemeente oriºnteert zich op de mogelijkheden en gevolgen van een eventuele verbreding van de huidige rioolheffing naar een waterzorgheffing.
Bij een eventuele invoering of aanpassing van de heffing zijn een zorgvuldige belangenafweging en duidelijke communicatie van belang. Voor inwoners, bedrijven en andere belanghebbenden moet inzichtelijk zijn welke gemeentelijke watertaken met de heffing worden bekostigd. Versterking waarborgfunctie Algemene wet bestuursrecht Het wetsvoorstel tot versterking van de waarborgfunctie van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) is gericht op een meer toegankelijke, begrijpelijke en mensgerichte overheid. Voor gemeenten zijn onder meer de voorgestelde volledige heroverweging van bestreden besluiten en het verplichte overleg bij bezwaar van belang. Deze ontwikkelingen kunnen ook gevolgen hebben voor de uitvoering van de gemeentelijke belastingtaak, waaronder de behandeling van WOZ-bezwaren. Een bredere heroverweging en meer overleg met belanghebbenden kunnen leiden tot een grotere capaciteitsbehoefte. De VNG onderschrijft het doel van het wetsvoorstel, maar heeft aandacht gevraagd voor de uitvoerbaarheid, de mogelijke juridisering en de gevolgen voor bestaande wettelijke regimes. Het wetsvoorstel is volgens de beschikbare informatie eind juni 2026 nog niet ingediend. De verdere parlementaire behandeling en de uiteindelijke wettelijke kaders worden daarom gevolgd.
84 Gemeentelijk beleid Ontwikkeling tarieven De tarieven voor de riool- en afvalstoffenheffingen worden geraamd op basis van het uitgangspunt van volledige kostendekking. Voor de rioolheffing wordt uitgegaan van de tarieven zoals opgenomen in het Water- en Rioleringsprogramma, dat in februari 2026 door de gemeenteraad is vastgesteld. Voor de afvalstoffenheffing wordt uitgegaan van een tariefstijging van 5%. Deze stijging wordt mede veroorzaakt doordat in 2024 en 2025 een bijdrage van € 250.000 uit de reserve lastenverlichting beschikbaar was om de tarieven te dempen. Vanaf 2026 is deze bijdrage niet meer beschikbaar. Om de tariefstijging te beperken, wordt in 2026 en 2027 een deel van de kosten gedekt uit de voorziening reiniging. De combinatie van de tariefstijging van 5% en een eenmalige aanvulling van de voorziening reiniging met € 202.000 vanuit de algemene reserve biedt naar verwachting een sluitende oplossing voor het jaar 2027. Daarmee zijn de afvalkosten voor de jaren daarna echter niet structureel gedekt. Bij de Voorjaarsnota 2027 wordt daarom een voorstel aan de gemeenteraad voorgelegd voor de dekking van de afvalkosten vanaf 2028. Voor 2027 wordt voor de onroerendezaakbelastingen uitgegaan van een tariefstijging van 7% ten opzichte van tarieven 2026.Voor woningen in Losser wordt voor 2027 daarnaast uitgegaan van een gemiddelde stijging van de WOZ-waarde met 10,2%.
Inwoners gaan hiermee ten opzichte van 2026 gemiddeld 17,2% meer onroerendezaakbelasting betalen. Bij de heffingen voor afvalstoffen en riool wordt uitgegaan van een stijging van respectievelijk 5% en 6%. De overige belasting- en rechtentarieven worden in 2027 verhoogd met een inflatiecorrectie, met uitzondering van tarieven die door het Rijk zijn vastgesteld of gemaximeerd. De inflatiecorrectie bedraagt 2% en is gebaseerd op de door het Rijk gehanteerde correctie voor de algemene uitkering uit het gemeentefonds. C. Overzicht gemeentelijke heffingen De Gemeentewet bepaalt limitatief welke belastingen gemeenten mogen heffen. Voor rechten en leges geldt dat de geraamde opbrengsten niet hoger mogen zijn dan de geraamde kosten van de dienstverlening. Ongebonden belastingen Forensenbelasting Op grond van artikel 223 van de Gemeentewet kunnen gemeenten forensenbelasting heffen. De forensenbelasting is een algemeen dekkingsmiddel. Met de forensenbelasting kunnen gemeenten de kosten van bepaalde voorzieningen ook verhalen op mensen die niet in de gemeente wonen, maar wel gebruik maken van de voorziening. De forensenbelasting wordt door Nederlandse gemeenten alleen geheven van mensen die meer dan 90 dagen een gemeubileerde woning ter beschikking houden. Onroerendezaakbelastingen Op basis van artikel 220 van de Gemeentewet kunnen gemeenten onroerendezaakbelastingen (OZB) heffen.
De OZB is een heffing op eigenaren en gebruikers van onroerende zaken, gebaseerd op de WOZ-waarde die jaarlijks opnieuw wordt vastgesteld. De OZB is een tijdstipbelasting. Voor het bepalen van de belastingplicht wordt uitgegaan van de situatie op 1 januari van het belastingjaar. Wijzigingen die zich gedurende het jaar 85 voordoen, bijvoorbeeld de verkoop van een woning, hebben gevolgen voor het daaropvolgende belastingjaar. De OZB-tarieven worden jaarlijks door de gemeenteraad vastgesteld. Voor 2027 wordt uitgegaan van een verhoging van de tarieven met ongeveer 7% ten opzichte van 2026. De uiteindelijke OZB voor een belastingplichtige hangt daarnaast af van de WOZ-waarde van het object. Voor woningen in Losser wordt voor 2027 uitgegaan van een gemiddelde stijging van WOZ-waarde met 10,2%. Met deze waardeontwikkeling is bij de raming van de OZB- opbrengst rekening gehouden. Toeristenbelasting Op grond van artikel 224 van de Gemeentewet kunnen gemeenten Toeristenbelasting heffen voor overnachtingen van personen binnen de gemeente die niet als ingezetene in de gemeente zijn ingeschreven. De belasting wordt doorgaans geheven via de aanbieder van verblijf. De doelstelling is hetzelfde als bij forensenbelasting, namelijk dat de kosten van bepaalde voorzieningen worden omgeslagen naar personen die er wel gebruik van maken, maar niet in de gemeente wonen.
Gebonden belastingen Afvalstoffenheffing De wettelijke basis voor het heffen van afvalstoffenheffing is geregeld in artikel 15.33 van de Wet Milieubeheer. Op basis van de Wet Milieubeheer heeft de gemeente de wettelijke taak om zorg te dragen voor de inzameling van afvalstoffen die afkomstig zijn van particuliere huishoudens. De inwoners van Losser zijn de belastingplichtigen. Zij zijn verplicht afvalstoffenheffing te betalen, ook als zij geen afval voor inzameling aanbieden. De heffing wordt geheven van de gebruiker van een perceel waarvoor de gemeente een wettelijke plicht tot inzameling heeft en de inzamelverplichting ook nakomt. Rioolheffing De wettelijke basis voor het heffen van rioolheffing ligt in artikel 228a van de Gemeentewet. In de rioolheffing worden kosten doorgerekend die verbonden zijn aan het in stand houden van het gemeentelijk rioleringsstelsel. De hiermee gemoeid zijnde kosten worden met de rioolheffing verhaald op de eigenaren van woningen en niet-woningen en de gebruikers van objecten die meer dan 500 m3 afvalwater lozen. Bijdrage Bedrijven Investering Zones (BIZ) Op basis van de Wet Bedrijven investeringszones kan een Bijdrage Bedrijven Investering Zones worden opgelegd. Met deze bijdrage kunnen bedrijven in een bepaald gebied binnen de gemeente worden verplicht om voor een periode van maximaal vijf jaar een financiºle bijdrage te leveren.
Deze bijdrage wordt gebruikt om investeringen in het betreffende gebied ter bevordering van de leefbaarheid, de veiligheid, de ruimtelijke kwaliteit of nader publiek belang in de openbare ruimte te bekostigen. Bij de uitvoering wordt om doelmatigheidsredenen zoveel mogelijk aangesloten bij de Wet WOZ en de OZB. Voor het centrum van Losser is voor de periode 2022-2026 een BIZ vastgesteld. Bij voldoende draagvlak onder de ondernemers binnen het centrum van de kern Losser wordt de BIZ verlengd tot en met 2031. Verder wordt bij voldoende draagvlak onder de ondernemers op de bedrijventerreinen Zoeker Esch/De Pol wordt een nieuwe BIZ opgestart over de periode 2027-2031. 86 Leges en rechten De mogelijkheid tot het heffen van leges is geregeld in artikel 229, lid 1, b van de Gemeentewet. De gemeente levert op aanvraag van individuele burgers een uiteenlopend pakket aan diensten. Door het heffen van leges worden de kosten die hiervoor worden gemaakt in principe verhaald op de burger die de dienst afneemt. Voorbeelden zijn het verstrekken van een paspoort of het verlenen van een vergunning. Degene die de dienst aanvraagt betaalt ook de leges. De heffingsmaatstaf is zeer divers en wordt vermeld in de tarieventabel die hoort bij de legesverordening.
Tabel: Overzicht gebonden en ongebonden heffingen Ongebonden belastingen: | Gebonden belastingen: Forensenbelasting | Afvalstoffenheffing Toeristenbelasting | Bijdrage Bedrijven Investering Zone Onroerendezaakbelasting | Leges en Rechten Rioolheffing Tabel: Kostendekkendheid gebonden heffingen 2027 (bedragen x € 1.000) Activiteitgroep | Lasten | Overhead | BTW | Totale lasten | Heffingen | Overige | Totaal baten | Kostendek- taakvelden | (baten) | baten | kendheid Afvalstoffenheffing | 2.582 | 363 | 321 | 3.267 | 2.555 | 773 | 3.328 | 100,0% (afvalstoffenverordening) Kwijtscheldingen Afvalstoffenheffing | 62 | 0 | 0 | 62 | 0 | 0 | 0 | 0 Rioolheffing | 4.575 | 316 | 403 | 5.294 | 4.550 | 748 | 5.298 | 100,0% Kwijtschelding rioolheffing | 4 | 0 | 0 | 4 | 0 | 0 | 0 | 0 Subtotaal Heffingen | 7.222 | 679 | 725 | 8.626 | 7.105 | 1.522 | 8.626 | 100,0% Leges algemene Dienstverlening (Leges | 1.323 | 6 | 44 | 1.373 | 677 | 4 | 682 | 49,6% Titel 1 Legesverordening) Leges dienstverlening vallend onder de | 1.101 | 0 | 44 | 1.145 | 627 | 2 | 629 | 54,9% fysieke leefomgeving/vergunningen (Leges Titel 2 Legesverordening) Leges dienstverlening vallend onder | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 1 | 388,3% Europese dienstrichtlijn (leges Titel 3 Legesverordening) Subtotaal Leges | 2.424 | 6 | 88 | 2.518 | 1.198 | 101 | 1.299 | 51,1% Totaal | 9.647 | 685 | 813 | 11.145 | 8.409 | 1.529 | 9.938 | 89,2% D.
Woonlastenontwikkeling Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) publiceert jaarlijks de Atlas van lokale lasten. Men vergelijkt daarin per gemeente de woonlasten van een woning met een voor die gemeente gemiddelde waarde. De tariefsaanpassingen voor de OZB, afval- en rioolheffing leiden voor een gemiddeld gezin (met eigen woning) tot de volgende woonlastenontwikkeling voor 2027: Tabel: Woonlastenontwikkeling Woonlastenontwikkeling | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 OZB eigenaren | 380,66 | 405,56 | 422,19 | 426,56 | 435,09 | 509,80 Afvalstoffenheffing (meerpersoons) | 223,78 | 232,03 | 231,59 | 230,04 | 240,60 | 252,75 Rioolheffing | 291,96 | 314,40 | 348,60 | 365,88 | 387,83 | 411,10 TOTAAL | 896,40 | 951,98 | 1.002,38 | 1.022,48 | 1.063,52 | 1.173,65 • | OZB eigenaren stijgt in 2027 met gemiddeld € 74,70 (€ 6,23 per maand), waarvan € 44,38 (€ 3,70 per maand) het gevolg is van de gemiddelde waardeontwikkeling van het onroerend goed en € 30,33 (€ 2,53 per maand) door de verhoging van de OZB-tarieven.
• | Afvalstoffenheffing (meerpersoons) stijgt in 2027 met gemiddeld € 12,15 (€ 1,01 per maand) • | De rioolheffing stijgt in 2027 met € 23,27 (€ 1,94 per maand) Hiermee stijgen de woonlasten in 2027 met gemiddeld € 110,13 (€ 9,18 per maand) Van alle belastingen en premies die huishoudens en bedrijven in Nederland betalen, gaat in 2026 een klein deel naar de gemeenten. Van elke euro gaat 3,4 cent naar de gemeenten. Alle decentrale overheden samen, zoals gemeenten, provincies en waterschappen, ontvangen 5 cent van elke euro. Het grootste deel, 95 cent, gaat naar de rijksoverheid. Figuur: Belasting- en premieopbrengsten naar overheidslaag, Coelo-atlas overzicht van de lokale lasten 2026 E. Kwijtscheldingsmogelijkheden De gemeente moet bij het vaststellen van kwijtschelding landelijke regels toepassen.
Binnen deze mogelijkheden zijn de volgende eigen beleidskeuzes gemaakt: 89 • voor de OZB voor onroerende zaken die in hoofdzaak tot woning dienen en voor de afvalstoffenheffing is kwijtschelding mogelijk; • voor extra containers wordt geen kwijtschelding van de afvalstoffenheffing verleend; • bij de beoordeling van de kosten van bestaan wordt uitgegaan van 100% van de bijstandsnorm; • ondernemers worden voor hun privØbelastingen gelijkgesteld met particulieren ; • kosten voor kinderopvang worden meegenomen als uitgaven bij de berekening van de betalingscapaciteit; en • voor AOW-gerechtigden wordt bij de normkosten van bestaan uitgegaan van 100% van de netto AOW-norm. 90 3.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Het weerstandsvermogen geeft een indicatie van de mate waarin de gemeente tegenvallers kan opvangen zonder dat de uitvoering van taken in gevaar komt. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit (de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken) en de benodigde weerstandscapaciteit (alle risico’s waarvoor geen dekkingsmaatregelen zijn getroffen en die van materiºle betekenis kunnen zijn in relatie tot de financiºle positie).
Het verhoudingsgetal van de beschikbare weerstandscapaciteit ten opzichte van de benodigde weerstandscapaciteit noemen we de ratio van het weerstandsvermogen. In de Nota Weerstandsvermogen is aangegeven dat de gewenste ratio van het weerstandsvermogen 1,4 - 2,0 is. Oftewel: de beschikbare weerstandscapaciteit di ent minimaal 140% tot 200% van de benodigde weerstandscapaciteit te bedragen. Relevante wetgeving en gemeentelijk beleid De relevante wet- en regelgeving en gemeentelijke beleidskaders voor het weerstandsvermogen en de risicobeheersing zijn: • Het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV), in het bijzonder de artikelen 9, 11 en 26; • Financiºle verordening gemeente Losser; • Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement gemeente Losser; • Nota Reserves en voorzieningen gemeente Losser. Het BBV bepaalt dat de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing ten minste de volgende onderdelen bevat: • Een inventarisatie van de weerstandscapaciteit; • Een inventarisatie van de risico’s; • Het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s; • Een kengetal voor de: o netto schuldquote; o netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen; o solvabiliteitsratio; o grondexploitatie; o structurele exploitatieruimte; o belastingcapaciteit. De paragraaf is conform deze opbouw.
Inventarisatie van de beschikbare weerstandscapaciteit Met beschikbare weerstandscapaciteit bedoelen we alle middelen en mogelijkheden waarover de gemeente Losser beschikt om tegenvallers te bekostigen. De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat in de gemeente Losser uit de Algemene risicoreserve en de reserve Grondexploitatie. Zoals verderop in deze paragraaf is weergegeven, bedraagt de geprognosticeerde weerstandsratio voor 2026 2,4 en voor 2027 2,1. Daarmee ligt de ratio boven de door de raad vastgestelde ondergrens van 1,4. In de Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement staat dat ’stille reserves’ geen onderdeel uitmaken van de beschikbare weerstandscapaciteit. 91 Algemene risicoreserve Zoals uit de tabel "Algemene risicoreserve" (hoofdstuk 4 "Financiºle positie") blijkt, is de stand van de Algemene risicoreserve eind 2026 € 4.828.000. In genoemde tabel wordt ook een overzicht gegeven van de verwachte ontwikkeling van de Algemene reserve over de periode 2027 tot en met 2030. De stand van de reserve Grondexploitatie is eind 2026 € 1.000.000. Onderstaande tabel laat zien dat de beschikbare weerstandscapaciteit eind 2026 € 5.828.000 bedraagt.
Tabel: Prognose beschikbare weerstandscapaciteit eind 2026 Prognose beschikbare weerstandscapaciteit eind 2026 Componenten: Algemene risicoreserve 4.828.000 Reserves risico’s grond 1.000.000 Stille reserves, gebouwen en gronden Prognose stand 31 december 2026 5.828.000 Inventarisatie van de risico’s In de vastgestelde Nota Weerstandsvermogen en risicomanagement is aangegeven dat het risicomanagement, net als de bepaling van de stille reserves, aan de P&C-cyclus wordt gekoppeld. De risico’s worden daardoor periodiek onder de aandacht gebracht en bijgesteld. Uitgangspunten bij de beoordeling van de risico’s zijn: • Normale bedrijfsvoering risico’s worden niet bij de risico’s opgenomen. • Risico’s van diverse afdelingen die een gelijksoortige oorzaak hebben, worden samengevoegd. • Verzekerde risico’s worden niet meer opgenomen (denk bijvoorbeeld aan de aansprakelijkheidsverzekering). Het totaal van de geïnventariseerde risico’s bedraagt € 5.960.000. Het betreft hier het geschatte financiºle gevolg van alle geïnventariseerde risico’s, exclusief de risico’s van de grondexploitaties. De risico’s van de grondexploitatie worden afzonderlijk in beeld gebracht. Een simulatie laat zien dat, om het totale risico te kunnen afdekken, een weerstandscapaciteit van € 2.034.000 noodzakelijk is.
Met behulp van een risicoscore kunnen de risico’s worden geprioriteerd en wordt inzichtelijk welke risico’s het belangrijkst zijn. 92 In onderstaande tabel worden de tien grootste risico’s weergegeven. Tabel: De 10 grootste risico’s in de Gemeentebegroting 2027 Nummer Onderwerp Risico Invloed 1 Schommelingen in de conjunctuur Als gevolg van schommelingen in de conjunctuur kunnen zowel aan de kosten- als de opbrengsten kant onvoorziene nadelige incidentele effecten optreden. 16,53% 2 Overige onvoorziene risico’s Overige onvoorziene risico’s, calamiteiten binnen gemeente, politiek/bestuur zit soms nog erg dicht op de uitvoering, extreem weer, bedrijfsongeval, datalek, overig onvoorzien. 10,28% 3 Invoering Omgevingswet Effecten Omgevingswet op de dienstverlening van de gemeente 9,66% 4 Budget Jeugd Door open eindfinanciering en een onvolledig beeld van de uitgaven is het budget Jeugd mogelijk niet toereikend en moeilijk beheersbaar. 8,80% 5 Schaarste arbeidsmarkt Door schaarste op de arbeidsmarkt bij vooral vergunningverlening, toezicht en handhaving en Ruimtelijke ordening is het lastig om deze functies in te kunnen vullen. 8,29% 6 Mogelijke garantstelling energiecoöperatie de Lutte Afroepen garantstelling aan energiecoöperatie in de Lutte t.b.v. de ontwikkelingsfase van het windproject in de Lutte.
6,89% 7 Daling van omgevingsaanvragen Door economische situatie ontstaat er een daling van het aantal omgevingsaanvragen. 5,52% 8 Algemene uitkering De algemene uitkering wordt lager. 5,50% 9 Budget WMO Door de open eindfinanciering en een onvolledig beeld van de uitgaven is het budget WMO mogelijk niet toereikend en moeilijk beheersbaar. 3,68% 10 Aansprakelijkheid Derden stellen de gemeente aansprakelijk voor schade 3,31% Risico’s grondexploitatie Naast projectgebonden risico’s kijken we bij de grondexploitatie ook naar niet- projectgebonden risico’s. Deze risico’s zijn vaak niet beïnvloedbaar binnen de projecten en liggen op het vlak van macro-economische trends en wet- en regelgeving van hogere overheden. Te denken valt aan spreidingsrisico’s rondom gehanteerde parameters. Hiermee ontstaat een vollediger beeld van de risico’s binnen de grondexploitaties. Ten opzichte van de jaarrekening 2025 is de vereiste weerstandscapaciteit onveranderd en bedraagt deze € 442.000. Benodigde weerstandscapaciteit De geïnventariseerde risico’s vormen de basis voor de risicosimulatie die wordt uitgevoerd om te berekenen welk bedrag nodig is om deze risico’s financieel af te dekken.
Uit de uitgevoerde risicosimulatie volgt dat met 90% zekerheid alle risico’s kunnen worden afgedekt met een bedrag van € 2.476.000 (€ 2.034.000 voor de geïnventariseerde risico’s in de bedrijfsvoering en het beleid en € 442.000 voor de risico’s van de grondexploitaties). Beschikbare weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat in de gemeente Losser uit de Algemene risicoreserve en de vrij aanwendbare overige reserves. De beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt eind 2026 € 5.828.000. De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit, wordt afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt de ratio van het weerstandsvermogen. De gemeente streeft hierbij naar een ratio van het weerstandsvermogen tussen 1,4 en 2,0. Oftewel: de beschikbare weerstandscapaciteit dient minimaal 140% tot 200% van de benodigde weerstandscapaciteit te bedragen. Ratio weerstandsvermogen eind 2026 = € 5.828.000: € 2.476.000 = 2,4 De ratio van 2,4 is een daling ten opzichte van de ratio zoals in de gemeenterekening 2025 (GR25) zoals die inmiddels door de raad is vastgesteld. De ratio in de GR 2025 was 6,6. Deze daling wordt veroorzaakt doordat de beschikbare weerstandscapaciteit is gedaald door o.a. de mutaties uit de VJN2026.
Ontwikkeling in het ratio weerstandsvermogen Vanaf 2011 worden inventarisaties uitgevoerd om alle mogelijke risico’s in beeld te krijgen. Met ingang van 2012 is periodiek een risico-inventarisatie uitgevoerd om na te gaan of het aantal risico’s en de omvang van de financiële gevolgen van de risico’s zijn gewijzigd. Daarnaast kunnen ook maatregelen worden getroffen die de risico’s verkleinen. De tabel hieronder geeft een overzicht van de ontwikkeling van het ratio weerstandsvermogen vanaf 2015. Tabel: Ontwikkeling ratio weerstandsvermogen Ontwikkeling ratio | 31- | 31- | 31- | 31- | 31- | 31- | 31- | 31- | 31- | 31- | 31- | 31- | 31- weerstandsvermogen | 12- | 12- | 12- | 12- | 12- | 12- | 12- | 12- | 12- | 12- | 12- | 12- | 12- 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 Ratio | 0,69 | 1,34 | 1,87 | 2,4 | 2,8 | 2,5 | 4,2 | 9,6 | 8,8 | 10,7 | 8,1 | 6,3 | 2,4 weerstandsvermogen In de Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement is aangegeven dat, wanneer het weerstandsvermogen nog niet voldoet, alle meevallers respectievelijk het rekeningresultaat prioritair worden bestemd om het weerstandsvermogen weer op een financieel verantwoord niveau te brengen. Deze situatie is niet aan de orde.
93 Tabel: Prognose ratio weerstandsvermogen 2026 en verder Component | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Aanwezig | 5.828.000 | 5.237.000 | 5.486.000 | 6.642.000 | 8.069.000 weerstandsvermogen Benodigd | 2.476.000 | 2.476.000 | 2.476.000 | 2.034.000 | 2.034.000 weerstandsvermogen Prognose ratio | 2,4 | 2,1 | 2,2 | 3,3 | 4,0 weerstandsvermogen In bovenstaande tabel is de verwachte ontwikkeling van de ratio van het weerstandsvermogen weergegeven. De weergegeven ratio’s zijn berekend inclusief het jaarresultaat 2025 en alle toevoegingen aan de Algemene risicoreserve die zijn vastgesteld in de begroting tot en met 2027. Financiºle kengetallen Het BBV schrijft voor dat in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing, in aanvulling op de ratio van het weerstandsvermogen, een verplichte set van vijf financiºle kengetallen moet worden opgenomen. De invoering van deze set van vijf kengetallen is bedoeld om de financiºle positie inzichtelijker te maken. Kengetallen worden veel gebruikt als analyse-instrument. Kengetallen hebben als voordeel dat gemeenten, bij correct gebruik, op relevante onderdelen rationeel met elkaar kunnen worden vergeleken. Er kleven ook nadelen aan het gebruik van kengetallen: • | Kengetallen hebben slechts betrekking op het verleden en geven geen zekerheid over de toekomst. • | Kengetallen zijn veelal slechts een momentopname.
• | Kengetallen zijn vaak gebaseerd op aannames (veronderstellingen). Tabel: Financiºle kengetallen Financiºle kengetallen | Rekening | Begroting | Raming | Raming | Raming | Raming 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 1A | netto schuldquote | 60,4% | 61,6% | 70,6% | 75,6% | 79,4% | 80,5% 1B | netto schuldquote gecorrigeerd | 60,4% | 61,6% | 70,6% | 75,6% | 79,4% | 80,5% voor alle verstrekte leningen 2 | solvabiliteitsratio | 23,0% | 23,0% | 16,4% | 14,7% | 14,2% | 14,6% 3 | structurele exploitatieruimte | -3,8% | -4,3% | 0,1% | 0,9% | 1,8% | 1,8% 4 | grondexploitatie | 0,0% | 1,6% | -0,1% | -0,3% | -0,6% | -0,4% 5 | belastingcapaciteit | 100,5% | 101,1% | 107,2% Om meer inzicht in de financiºle positie te bieden, worden de kengetallen in onderlinge relatie beschouwd en van een adequate toelichting voorzien. De kengetallen maken daarmee inzichtelijk over hoeveel (financiºle) ruimte de gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of op te vangen. Hierbij wordt in de tabel de ontwikkeling over de jaren in beeld gebracht. 94 95 Netto schuldquote De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft zodoende een indicatie van de mate waarin de rentelasten op de exploitatie drukken.
Omdat er bij leningen onzekerheid kan bestaan of deze allemaal worden terugbetaald, wordt bij de berekening van de netto schuldquote onderscheid gemaakt door het kengetal zowel inclusief als exclusief de doorgeleende gelden te berekenen. Op die manier wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte leningen in de exploitatie is en wat dat betekent voor de schuldenlast. De VNG hanteert een kritische waarde van 130%. Zowel de netto schuldquote inclusief als exclusief de doorgeleende gelden bevinden zich met 70,6% ruim onder deze grens. De gemeente bevindt zich hiermee in de categorie gemeenten met het laagste risico. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is om op langere termijn aan haar financiºle verplichtingen te voldoen. Deze ratio geeft de mate aan waarin de gemeentelijke bezittingen zijn betaald met eigen middelen. Anders gezegd: het aandee l van het eigen vermogen in het totaalvermogen. Hoe hoger de verhouding tussen het eigen vermogen en het totale vermogen, hoe gezonder de gemeente. Met een score van 16,4% behoren we tot de categorie gemeenten met een matig tot verhoogd risico. Structurele exploitatieruimte Dit financiºle kengetal geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de vastgestelde begroting is.
Zoals in de tabel weergegeven, is er vanaf de jaarschijf 2028 sprake van een positief saldo voor de structurele exploitatieruimte. De gemeente bevindt zich hiermee in de categorie gemeenten met een beheersbaar risico. Kengetal grondexploitatie Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grondpositie (boekwaarde) zich verhoudt tot de totale geraamde baten. Dit kengetal heeft op zichzelf slechts een beperkte waarde. De relatie tussen vraag en aanbod van woningbouw of bedrijventerreinen, planning en andere factoren speelt hierbij eveneens een belangrijke rol. De boekwaarde van de grondvoorraden is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij verkoop. Dit kengetal laat al jaren een dalende trend zien, omdat steeds meer grondexploitaties worden afgesloten. De gemeente bevindt zich met een percentage van -0,1% in de categorie gemeenten met het laagste risico. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft inzicht in hoe de belastingdruk in de gemeente zich verhoudt tot het landelijke gemiddelde. De ruimte die een gemeente heeft om haar belastingen te verhogen, wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing voor een woning met een gemiddelde waarde in de betreffende gemeente. De belastingcapaciteit scoort met 107,2% boven het landelijke gemiddelde.
Het kengetal is daarmee hoger dan in de GB25. We vallen inmiddels in de groep gemeenten met een gemiddeld risico. Voor het kengetal ’belastingcapaciteit’ 2027 is het volgende van belang. Overeenkomstig de definitie die de regelgeving voorschrijft, wordt de Losserse geraamde belastingdruk over 2027 afgezet tegen de gemiddelde landelijke belastingdruk over 2026 (bron: Atlas van de lokale lasten 2026 van het Centrum voor Onderzoek van de Lagere Overheden (COELO)). 96 3.3. Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding De gemeente Losser beheert kapitaalgoederen zoals wegen, riolering, water, groen, gebouwen en afvalvoorzieningen. Deze voorzieningen zijn van groot belang voor de veiligheid, bereikbaarheid, leefbaarheid en duurzaamheid van de gemeente. Door planmatig beheer, onderhoud en tijdige vervanging worden deze kapitaalgoederen in stand gehouden en wordt kapitaalvernietiging voorkomen. De raad heeft in juli 2013 de Nota Kapitaalgoederen Openbare Ruimte vastgesteld. Deze nota vormt het overkoepelende kader voor het beheer en onderhoud van de gemeentelijke kapitaalgoederen. Het streven is om een geactualiseerde nota ter vaststelling eind 2026 aan de gemeenteraad aan te bieden, met een mogelijke uitloop naar begin 2027.
Per beheerdiscipline zijn daarnaast beheer- en beleidsplannen vastgesteld waarin het kwaliteitsniveau, de onderhoudsstrategie en de meerjarige maatregelen zijn uitgewerkt. Onderhoud richt zich op het in stand houden van bestaande voorzieningen. Vervangingsinvesteringen worden opgenomen in de meerjarige investeringsplanning (MIP). Wanneer sprake is van herinrichting of kwaliteitsverbetering van de openbare ruimte zijn hiervoor afzonderlijke investeringskredieten nodig. Op basis van de beschikbare inspecties en beheerplannen is deels sprake van achterstallig onderhoud. Voor zover onderhouds- of vervangingsachterstanden bestaan, worden deze bij de betreffende categorie kapitaalgoederen toegelicht. Kwaliteitsniveaus Voor het beheer van de openbare ruimte hanteert de gemeente kwaliteitsniveaus conform de Nota Kapitaalgoederen. De gewenste kwaliteitsniveaus verschillen naar functie en gebruiksintensiteit van het gebied. De onderstaande tabel heeft betrekking op de visuele kwaliteit van het dagelijks beheer van de openbare ruimte. Voor technische kapitaalgoederen gelden daarnaast specifieke normen, inspecties en wettelijke eisen. Tabel: Kwaliteitsniveaus openbare ruimte Buiten bebouwde kom Binnen bebouwde kom Centrum Losser Centrum de Lutte Centrum Overdinkel Verharding C C B B B Groen B B B B B Meubilair B B B B B Reiniging B B B B B De niveaus B en C zijn beeldkwaliteitsniveaus.
Niveau B betreft een functioneel en verzorgd beeld met beperkte afwijkingen. Niveau C betreft een sober maar nog voldoende onderhoudsbeeld. Technische veiligheid en wettelijke zorgplichten blijven hierbij steeds randvoorwaardelijk. Ontwikkelingen De interne werkwijzen om de kapitaalgoederen in stand te houden zijn aan ontwikkeling onderhevig. In 2026 en 2027 wordt een begin gemaakt met een transitie naar meer datagedreven en risico gestuurd werken. Hiermee wil de gemeente beter kunnen sturen en afwegen op basis van kwaliteit, risico’s, technische staat en financiële middelen. Hiermee 97 wordt ook de gemeenteraad beter in staat gesteld haar kaderstellende en controlerende taak vorm te geven. Risico’s Momenteel spelen er de volgende risico’s bij het beheer van de kapitaalgoederen, zoals sterk stijgende kosten van bijvoorbeeld asfalt door geopolitieke ontwikkelingen. Ook wordt nog in kaart gebracht wat de technische staat is van onze bruggen (kunstwerken) en welke financiºle consequenties dit heeft. Daarnaast lopen we soms tegen uitdagingen aan rondom de uitvoeringscapaciteit van aannemers en nutsbedrijven, waardoor projecten vertraagd worden. Ook zijn er risico’s als gevolg van klimaatverandering, waardoor bomen en andere groenelementen het zwaar hebben en/of afsterven. De Natuurherstelwet leidt tot nieuwe uitdagingen, evenals het behouden en versterken van de biodiversiteit.
We passen ons beheer hierop aan om oplopende kosten in de toekomst te voorkomen. Wegen Beleidskader Onder deze beheerdiscipline vallen wegen en verhardingen, openbare verlichting, recreatieve fietspaden, straatmeubilair en civieltechnische kunstwerken. Het beheer vindt plaats op basis van de Nota Kapitaalgoederen en de onderliggende beheerplannen. Kwaliteitsniveau Het beheer is gericht op het waarborgen van de verkeersveiligheid, bereikbaarheid en functionaliteit van de openbare ruimte. Wegen, verlichting, straatmeubilair en kunstwerken worden periodiek geïnspecteerd en onderhouden volgens de vastgestelde kwaliteitsniveaus. Bij vervangings- en reconstructieprojecten worden waar mogelijk kansen benut op het gebied van duurzaamheid, klimaatadaptatie en energiebesparing. Financieel beeld De budgetten voor dagelijks en groot onderhoud zijn opgenomen in de exploitatiebegroting. Vervangingsinvesteringen worden opgenomen in het MIP en integraal afgewogen binnen de planning- en controlcyclus. Riolering en water Beleidskader Met de invoering van de Omgevingswet is het gemeentelijk rioleringsplan vervangen door het Water- en Rioleringsprogramma (WRP) 2025-2030, dat in 2026 is vastgesteld. Het WRP vormt het beleidsmatige en financiºle kader voor de gemeentelijke watertaken. Daarnaast werkt de gemeente samen binnen Twents Waternet.
Kwaliteitsniveau De gemeente geeft invulling aan haar wettelijke zorgplichten voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. Het beheer is gericht op een doelmatig functionerend watersysteem dat bijdraagt aan een veilige, gezonde en klimaatbestendige leefomgeving. 98 Financieel beeld De financiºle gevolgen van beheer, onderhoud, vervanging en investeringen zijn opgenomen in het kostendekkingsplan dat onderdeel uitmaakt van het WRP. De uitvoering van de gemeentelijke watertaken wordt bekostigd via de rioolheffing. De bijbehorende lasten en baten zijn verwerkt in de exploitatiebegroting en meerjarenraming. Groen en landschap Beleidskader Het beheer van groen en landschap vindt plaats binnen de kaders van de Nota Kapitaalgoederen, het Groenstructuurplan, het Groenbeleidsplan en de Uitgangspuntennota Groen en Biodiversiteit. Kwaliteitsniveau Het beheer is gericht op het in stand houden van een aantrekkelijke, veilige en duurzame openbare ruimte. Groen draagt bij aan de ruimtelijke kwaliteit, klimaatadaptatie, biodiversiteit en leefbaarheid van de gemeente. Bomen, plantsoenen, bermen en landschappelijke elementen worden planmatig beheerd en onderhouden. Daarbij wordt rekening gehouden met klimaatverandering, biodiversiteit en de instandhouding van waardevolle groenstructuren. Financieel beeld De budgetten voor dagelijks onderhoud zijn opgenomen in de exploitatiebegroting.
Groot onderhoud en eventuele vervangingsinvesteringen worden betrokken bij de integrale afweging binnen het MIP. De beschikbare onderhoudsbudgetten zijn verwerkt in de exploitatiebegroting. Eventuele aanvullende investeringen worden via de reguliere begrotingscyclus (MIP) aan de raad voorgelegd. Gemeentelijke gebouwen en vastgoed Beleidskader Het beheer van gemeentelijke gebouwen vindt plaats op basis van de Vastgoednota en de meerjarenonderhoudsplanning (MJOP/MOP). Daarnaast vormt de portefeuilleroutekaart voor verduurzaming het kader voor de verduurzamingsopgave van het gemeentelijk vastgoed. Kwaliteitsniveau Het onderhoud is gericht op het duurzaam in stand houden van de gemeentelijke gebouwen en het voorkomen van kapitaalvernietiging. Als uitgangspunt wordt minimaal conditieniveau 3 volgens de BOEI-methodiek gehanteerd. Waar mogelijk worden onderhoud en verduurzaming gecombineerd. Financieel beeld De benodigde middelen voor planmatig onderhoud zijn opgenomen in de meerjarenonderhoudsplanning, die is opgenomen in de exploitatie. Voor verduurzamingsmaatregelen worden tevens subsidiemogelijkheden benut. Nieuwe investeringen worden afzonderlijk aan de raad voorgelegd via de begroting of de Voorjaarsnota. 99 Afval Beleidskader De gemeente beheert de boven- en ondergrondse inzamelvoorzieningen voor huishoudelijke afvalstromen.