CConstaterende datLosser
Koppel je AI →
Document · PDF

Gemeentebegroting 2027-2030

Commissievergadering 3 november 2026, gemeente LosserBij agendapunt: Gemeentebegroting 2027-203043.586 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

Gemeentebegroting 2027-2030 “Een pas op de plaats”

2 Inhoudsopgave Inhoudsopgave .............................................................................................. ....................... 2 Inleiding ................................................................................................. ............................... 3 Leeswijzer ............................................................................................... .............................. 5 1. Financieel perspectief ....................................................................................... ............... 7 1.1. Financieel perspectief....................................................................................... ............... 7 1.2. Verloop incidenteel en structureel saldo ........................................................................ 19 Beleidsbegroting ............................................................................................. ................... 20 2. Programmaplan ............................................................................................... ............... 21 2.1. Programma Sociaal domein .................................................................................... ...... 23 2.2. Programma Wonen en leven .................................................................................... ..... 42 2.3.

Programma Economie, ondernemen en werkgelegenheid ............................................ 51 2.4. Programma Landelijk gebied .................................................................................... ..... 57 2.5. Programma Bestuur en ondersteuning .......................................................................... 62 3. Paragrafen ............................................. ................................................... ...................... 81 3.1. Lokale heffingen ........................................................................................... ................. 82 3.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing .................................................................... 90 3.3. Onderhoud kapitaalgoederen .................................................................................... .... 96 3.4. Financiering .............................................................................................. ................... 100 3.5. Bedrijfsvoering ...................................... ................................................... ................... 104 3.6. Verbonden partijen ......................................................................................... ............. 108 3.7. Grondbeleid ............................................................................................ .....................

124 3.8. Openbaarheidsparagraaf Woo .................................................................................... 127 Financiºle Begroting ............................................................................................. ........... 129 4. Financiºle positie ........................................................................................ ................. 130 4.1. Overzicht van baten en lasten ................................................................................... .. 131 4.2. Geprognosticeerde balans ................................................................................... ....... 132 4.3. Staat van reserves en voorzieningen ........................................................................... 137 4.4. Incidentele baten en lasten ...................................................................................... .... 145 4.5. Geautoriseerde kredieten ..................................................................................... ....... 148 5. Bijlagen .............................................................................................. ........................... 149 5.1. Beleidsindicatoren ........................................................................................... ............ 150 5.2.

Financiºle uitgangspunten ..................................................................................... ...... 156 5.3. Taakvelden overzicht........................................ ................................................... ........ 158 5.4. Organisatieoverzicht .......................................................................................... .......... 161 5.5. Actuele beleidsdocumenten ....................................................................................... . 162 3 Inleiding Losser, 6 oktober 2026 Voor u ligt de gemeentebegroting 2027-2030, de eerste begroting van dit college. De kracht van en het respect voor de samenleving vormen ons vertrekpunt voor de bestuursperiode 2026-2030. Vanuit die overtuiging bieden wij u een begroting aan die een realistisch beeld schetst van wat de gemeente Losser de komende jaren daadwerkelijk kan waarmaken. De gemeente Losser staat voor grote maatschappelijke opgaven. De woningbouwopgave, een veilige en aantrekkelijke leefomgeving, het behoud van voorzieningen, betaalbare en passende zorg, perspectief voor agrariºrs en ondernemers en een gezonde financiºle positie vragen om zorgvuldige afwegingen en ook scherpe keuzes. Keuzes die de komende jaren gemaakt moeten worden. Maar daarvoor is allereerst voor 2027 een pas op de plaats nodig. Tegelijkertijd nemen de financiºle uitdagingen toe.

Rijksmiddelen ontwikkelen zich onvoldoende mee met de groei van kosten en taken, terwijl de vraag naar ondersteuning en zorg blijft stijgen. Ook zijn investeringen nodig om onze voorzieningen en leefomgeving op peil te houden. Het meerjarenperspectief liet zien dat financiºle maatregelen noodzakelijk zijn om onze gezonde uitgangspositie te behouden. Daarom hebben wij bij het opstellen van deze begroting kritisch gekeken naar bestaande budgetten, ambities en werkwijzen. Daarbij hebben wij niet alleen gekeken naar wensen en eerdere voornemens, maar vooral naar haalbaarheid, betaalbaarheid, maatschappelijke meerwaarde en de gevolgen op langere termijn. Het resultaat is een meerjarig structureel sluitende begroting die de basis legt voor een financieel gezonde en toekomstbestendige gemeente Losser. Voor 2027 kiezen wij bewust voor realisme en focus. De basis moet verder op orde worden gebracht, zowel binnen onze organisatie als in de manier waarop wij prioriteiten stellen. Dat betekent dat niet alles tegelijk kan. Soms is "ja" een passend antwoord, maar soms ook "nee". Door nu duidelijke keuzes te maken, creºren we de ruimte om vanaf 2028 onze ambities verder vorm te geven. Uitstel betekent daarbij niet automatisch afstel, maar wel dat we zorgvuldig prioriteren en faseren waar dat nodig is. Bij deze keuzes blijft de menselijke maat leidend.

Wij realiseren ons dat maatregelen en ombuigingen gevolgen hebben voor inwoners, ondernemers, verenigingen en maatschappelijke organisaties. Daarom houden wij oog voor goede dienstverlening, sterke basisvoorzieningen en ondersteuning voor inwoners die dat het hardst nodig hebben. Tegelijkertijd doen wij een beroep op de kracht van onze samenleving. Juist daar ligt een belangrijk deel van het vermogen van de gemeente Losser om uitdagingen om te zetten in kansen. Om de financiºle weerbaarheid van de gemeente te behouden, ontkomen wij niet aan maatregelen die ook inwoners raken. Een verhoging van de onroerendezaakbelasting is daarbij onvermijdelijk. Tegelijkertijd kijken wij nadrukkelijk naar onze eigen organisatie en naar mogelijkheden om efficiºnter te werken. Financiºle gezondheid is voor ons geen doel op zichzelf, maar een noodzakelijke voorwaarde om ook in de toekomst te kunnen blijven investeren in wat voor de gemeente Losser van waarde is. Daarbij blijven wij investeren in wat de gemeente Losser sterk maakt: voldoende en passende woningen, een aantrekkelijke en veilige leefomgeving, toekomstbestendige voorzieningen, een sterke sociale basis en ruimte voor ondernemerschap en initiatieven vanuit de samenleving. Eerder genomen besluiten respecteren wij. Ambities en eerdere besluiten gaan we toekomstproof maken.

4 Tegelijkertijd blijven er onzekerheden bestaan waarop wij slechts beperkt invloed hebben. Ontwikkelingen in Den Haag, de toekomstige financiering van de jeugdzorg en de voorgenomen herverdeling van het gemeentefonds kunnen de financiºle positie van gemeenten, en daarmee ook die van de gemeente Losser, de komende jaren beïnvloeden. Juist daarom achten wij het van belang voldoende financieel weerbaar te blijven en een passende buffer op te bouwen voor de toekomst. Met deze begroting kiezen wij voor een koers van realisme Øn perspectief. Door nu verantwoorde keuzes te maken, leggen wij een solide basis voor de komende jaren. Zo zorgen wij ervoor dat de gemeente Losser ook in de toekomst een gemeente blijft waar het prettig wonen, werken en leven is. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Losser 5 Leeswijzer De gemeentebegroting bestaat uit een beleidsdeel en een financieel deel. De gemeentebegroting bevat de volgende onderdelen: • Financieel perspectief: hoofdstuk 1 • Beleidsbegroting, bestaande uit: het Programmaplan (hoofdstuk 2) en de verplichte paragrafen (hoofdstuk 3). • Financiºle positie: hoofdstuk 4 • Bijlagen. Financieel perspectief In hoofdstuk 1 wordt een toelichting gegeven op het verloop van het middelenkader en het financieel perspectief.

In de Financiºle verordening is vastgesteld dat de financiºle gevolgen van de meicirculaire meerjarig worden verwerkt in de gemeentebegroting. In dit hoofdstuk gaan we ook verder in op de wijze waarop we invulling hebben gegeven aan de opdracht uit de Voorjaarsnota 2026 (VJN26) om budgettaire ruimte te creºren. Beleidsbegroting De beleidsbegroting bestaat uit het programmaplan en de verplichte paragrafen. Hoofdstuk 2 bevat het programmaplan dat is ingedeeld in vijf programma’s: 1. Programma Sociaal domein 2. Programma Wonen en leven 3. Programma Economie, ondernemen en werkgelegenheid 4. Programma Landelijk gebied 5. Programma Bestuur en ondersteuning Binnen de eerste vier programma’s is een gelijknamige (strategische) opgave opgenomen. De belangrijkste beleidsmatige en financiºle ontwikkelingen voor de periode 2027-2030 zijn per opgave in een samenvatting weergegeven. Deze samenvatting vormt een startpunt voor de lezer/gebruiker. Vervolgens is de structuur voor de programma’s opgebouwd volgens de 3 W-vragen, te weten; • Wat willen we bereiken? • Wat gaan we daarvoor doen? • Wat mag het kosten? Voor het opstellen van de gemeentebegroting 2027 (GB27) is de besluitvorming over de gemeentebegroting 2026 (GB26) en de voorjaarsnota 2026 (VJN26) maatgevend.

De wijzigingen die zich nadien hebben voorgedaan, zijn aangegeven in paragraaf 1.1 (Financieel perspectief) en zijn daar ook toegelicht. Naast de inhoudelijke toelichting per opgave bevat elk programma ook het verplichte overzicht per taakveld, inclusief een toelichting. Deze toelichting bestaat uit twee tabellen: • In de eerste tabel wordt per taakveld de ontwikkeling van de budgetten weergegeven: van de Begroting 2026 (GB26), via de Voorjaarsnota 2026 (VJN26) en de ontwikkelingen daarna, naar de bedragen in de Begroting 2027 (GB27). • In de tweede tabel worden per taakveld de wijzigingen gespecificeerd die in de Begroting 2027 zijn verwerkt. Deze wijzigingen sluiten aan op de mutaties in de eerste tabel en op de verklaring van het begrotingsresultaat in paragraaf 1.1 ‘Financieel perspectief’. 6 In de financiële toelichting op het programma ‘Bestuur en ondersteuning’ wordt inzicht gegeven in de "verdeelde kosten". Deze bestaan uit rente en afschrijving enerzijds en de doorberekening van bedrijfsvoeringskosten anderzijds. Het betreft kosten die niet rechtstreeks aan ØØn taakveld kunnen worden toegerekend, zoals personeelskosten en rentelasten op langlopende leningen. Deze kosten worden op basis van vastgestelde verdeelsleutels over de verschillende taakvelden verdeeld. In afzonderlijke tabellen wordt deze kostenverdeling inzichtelijk gemaakt.

Hoofdstuk 3 bevat de op grond van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) verplichte paragrafen. Deze paragrafen behandelen programma- overstijgende onderwerpen en vormen daarmee een dwarsdoorsnede van de begroting. Ze bieden aanvullend inzicht in de financiºle positie van de gemeente. Financiºle begroting Hoofdstuk 4 bevat de financiºle begroting en geeft inzicht in de financiºle positie van de gemeente Losser. Het hoofdstuk bestaat uit het overzicht van baten en lasten en de uiteenzetting van de financiºle positie. Het overzicht van baten en lasten geeft onder meer inzicht in de algemene dekkingsmiddelen, de overhead, de incidentele baten en lasten en de baten en lasten per taakveld. In de uiteenzetting van de financiºle positie zijn onder andere de geprognosticeerde balans, de meerjarige berekening van het EMU-saldo, het verloop van de reserves en voorzieningen, de investeringen en de arbeidsgerelateerde kosten opgenomen. De begroting is opgesteld in duizenden euro’s. Door afrondingsverschillen kunnen kleine afwijkingen ontstaan in de totaaltellingen van baten en lasten.

Bijlagen Bij deze gemeentebegroting zijn een aantal bijlagen opgenomen met achtergrondinformatie of informatie die verplicht is in het kader van het BBV: • Beleidsindicatoren • Financiºle uitgangspunten • Taakvelden overzicht • Organisatieoverzicht • Ombuigingen • Actuele beleidsdocumenten 1. Financieel perspectief De gemeentebegroting wordt opgesteld: • | met als uitgangspunt de besluitvorming van de raad over de Gemeentebegroting 2026 (GB26) en de Voorjaarsnota 2026 (VJN26); • | met als uitgangspunt het coalitieakkoord 2026-2030 "Samen bouwen aan een krachtige gemeente"; • | met verwerking van de mutaties uit de meicirculaire 2026; • | met actualisatie van de prijs- en loonindex, personeelskosten, rente en afschrijving; • | met doorbelasting van kosten en overhead, inclusief de mutaties als gevolg van ombuigingen. 1.1. Financieel perspectief In deze paragraaf schetsen we het financiºle beeld van de Gemeentebegroting 2027. Begrotingsbeeld Tabel 1.1.1 (bedragen x 1.000) Onderdeel | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 1. Gemeentebegroting 2026 | -751 | -566 | 642 | 1.400 2. Voorjaarsnota 2026 | -2.423 | -2.074 | -2.017 | -2.146 Begrotingssaldo na VJN26 | -3.174 | -2.640 | -1.375 | -745 3.

Ontwikkelingen na VJN26 | 3.195 | 2.999 | 2.648 | 2.290 Begrotingssaldo 2027 tot en met | 21 | 359 | 1.273 | 1.544 2030 Verklaring van de bedragen in de tabel 1.1.1: Ad 1 en 2: Uitgangspunt zijn de door de gemeenteraad vastgestelde GB26 en VJN26. Ad 3: Dit zijn de financiºle ontwikkelingen die zich na het vaststellen van de Voorjaarsnota hebben voorgedaan. Deze worden hierna verder toegelicht. Tabel 1.1.2 (bedragen x € 1.000) Verklaring Ontwikkelingen na | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 VJN2026 1. Meicirculaire 2026 | 298 | 597 | 130 | -219 2. Autonome ontwikkelingen | 330 | 161 | 92 | 135 3. Nieuwe wensen | -263 | -253 | -253 | -253 4. Ombuigingen | 2.830 | 2.494 | 2.679 | 2.626 Totaal Ontwikkelingen na VJN2026 | 3.195 | 2.999 | 2.648 | 2.290 7 Ad. 1 Meicirculaire Na het afronden van de VJN26 is de meicirculaire door het Rijk gepubliceerd. De meicirculaire zelf laat geen echt grote financiºle wijzigingen zien. Het voordelige effect voor de jaren 2027 tot en met 2029 komt vooral doordat de tweede fase van de herverdeling van het gemeentefonds is uitgesteld. Met het voor gemeente Losser te verwachten nadelige effect van ongeveer € 700.000 hadden wij in de GB26 al rekening gehouden. Het uitstel levert nu voor deze jaren een voordeel op.

Tabel 1.1.3: Financiºle gevolgen van de meicirculaire 2026 (bedragen x € 1.000) Mutatie meicirculaire | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Algemene uitkering meicirculaire | -60 | -63 | -175 | -219 Uitstel 2e tranche herverdeling | 358 | 660 | 305 | 0 Saldo na meicirculaire 2026 | 298 | 597 | 130 | -219 Ad. 2 Autonome ontwikkelingen De actualisatie van de formatie, het personeelsbudget, leidt ook tot een nadelig effect. In onderstaande tabel treft u een overzicht van alle ontwikkelingen en de bijbehorende bedragen. In de toelichting op de programma’s en taakvelden wordt dit verder inhoudelijk toegelicht.

Tabel 1.2.1: Autonome ontwikkelingen per programma (bedragen x € 1.000) Overzicht autonome ontwikkelingen | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Overhead | 181 | 191 | 179 | 173 Kostenverdeling | 247 | 240 | 240 | 234 Rente en afschrijving | -119 | -13 | -280 | -613 Kapitaallasten Aloysius | 0 | 13 | 209 | 209 Loon- en prijsindexatie | -62 | -62 | -62 | -62 Personeelskosten | -60 | -60 | -60 | 0 Correctie index Twente board | 53 | 53 | 53 | 53 Gemeentelijke bijdrage stadsbank | -14 | -14 | -14 | -14 Gas, water, elektra | -52 | -52 | -52 | -52 Afval en riolering | 57 | 94 | 138 | 176 Kapitaallasten pitstop | 148 | 100 | 71 | 71 Brandstofkosten materieel SB | -27 | -27 | -27 | -27 Onderhoudskosten materieel SB | -33 | -33 | -33 | -33 Omgevingswet | -10 | -290 | -290 | 0 Vergoeding woon- werkverkeer | -26 | -26 | -26 | -26 Bijdrage exploitatietekort Aloysius | 45 | 45 | 45 | 45 Totaal autonome ontwikkelingen | 330 | 161 | 92 | 135 8 9 Kostenverdeling en overhead Kostenverdeling is het proces van het toewijzen van kosten aan specifieke producten en diensten. Hieronder leest u de verschillende redenen die invloed hebben gehad op het uiteindelijke resultaat van de kostenverdeling.

Kosten die niet direct aan de taakvelden kunnen worden toegerekend, zoals personeels-, huisvestings- en ICT-kosten, worden op zogenaamde kostenplaatsen verzameld en via een vaste verdeelsleutel toegerekend aan de taakvelden. Na het verwerken van de laatste mutaties voor de GB26 zijn ook de kostenverdeling en de toerekening van de overhead geactualiseerd. De kostenverdeling heeft, omdat het een interne verrekening van kosten betreft, geen effect op het resultaat. Een uitzondering op deze regel is dat een hogere of lagere toerekening van kosten en overhead aan afval, riolering, kredieten en grondexploitatie uit de betreffende onderdelen wordt gedekt en wel tot een resultaat leidt. Omdat wij juist aan deze onderwerpen meer kosten hebben toegerekend, is sprake van een voordelig effect. Rente en afschrijving Door het ineens afschrijven van de pitstopprojecten levert ook de actualisatie van rente en afschrijving in 2027 een nadeel op. Bovendien is de jaarschijf 2030 aangevuld met nieuwe investeringen. Het gaat dan vooral om jaarlijks beschikbare budgetten voor vervanging van wegen, bruggen, openbaar groen en verlichting. De jaarschijf 2030 was nog niet in de GB26 opgenomen. Ook dat levert een nadeel op.

De Pitstopprojecten vormden een tijdelijk versnellingsprogramma van de gemeente Losser, bedoeld om bestuurlijke opdrachten, verdeeld over meerdere projecten, binnen de toenmalige raadsperiode versneld tot uitvoering of tot een concrete mijlpaal te brengen. Het gaat onder meer om kwaliteitsimpulsen en herinrichtingen in Beuningen, De Lutte en Glane, de gebiedsopgave Overdinkel, woningbouw- en locatieontwikkelingen en beleidsopgaven z oals speelvoorzieningen en ruimtelijke kwaliteit in het buitengebied. Verder is de investering voor de verbouwing van de Aloysiusschool in lijn gebracht met de eerdere besluitvorming door de raad. Tegelijkertijd hebben we, door kritisch naar de planning van de investeringen te kijken, al een groot deel van de openstaande taakstelling kapitaallasten uit de GB26 weten in te vullen. Actualisatie loon- en prijscompensatie Het indexeren van alle budgetten valt iets hoger uit dan waar we in de VJN26 rekening mee hadden gehouden. Dit leidt tot een nadeel. Personeelskosten In de GB27 hebben we met een iets hogere loonstijging rekening gehouden dan waar we in de VJN26 nog van uit gingen. Dit leidt tot een nadeel van € 60.000. Diverse autonome ontwikkelingen Na het afronden van de VJN26 hebben zich nog enkele ontwikkelingen voorgedaan die tot een budgettair effect leiden, zowel voordelig als nadelig.

Zo moet er extra geld naar de Stadsbank, vallen de kosten van gas, water en elektra van gemeentelijke panden hoger uit en hebben we de vergoeding voor de kosten van woon-werkverkeer voor het personeel verhoogd. De bijdrage aan Twente Board is juist te hoog ingeschat terwijl de toerekening van kosten aan afval en riolering juist een voordeel laat zien. Een aantal van deze onderwerpen lichten we hier nog afzonderlijk toe: Brandstofkosten materieel Servicebedrijf Door blijvende prijsstijgingen en beleidswijzigingen m.b.t het maaibeleid is een tekort ontstaan. Omdat het tekort, ondanks elektrificatie waar mogelijk, structureel van aard is worden nu voor de jaren 2027 en verder de benodigde middelen in de begroting opgenomen. Onderhoudskosten materieel Servicebedrijf Door nieuw maaibeleid voor bermen en sloten moet er meer en ander materieel ingezet worden. Dit heeft structureel invloed op de onderhoudskosten van het materieel. Kosten omgevingswet Het beschikbaar stellen van dit budget is noodzakelijk om te kunnen voldoen aan de wettelijke verplichtingen die voortvloeien uit de Omgevingswet. Zonder aanvullend budget kan de implementatie niet worden uitgevoerd. Dit heeft onder andere gevolgen voor het opstellen van de omgevingsvisie en het laten bouwen van het omgevingsplan. Binnen de eigen organisatie is hiervoor onvoldoende capaciteit en specialistische expertise beschikbaar.

Daarnaast is aanvullende inhuurcapaciteit nodig om, naast deze extra werkzaamheden, het reguliere werk door te laten lopen. Ad 3. Nieuwe wensen Wij hebben bij een aantal ontwikkelingen in de VJN26 al aangegeven dat nog nader onderzocht moest worden of voor deze onderwerpen extra budget nodig zou zijn of dat er andere oplossingen te vinden waren. Voor een aantal onderwerpen blijkt nu dat we hierin echt moeten investeren om het gewenste kwaliteitsniveau op peil te houden. Tabel 1.3.1 (Bedragen x € 1.000) Overzicht nieuwe wensen | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Extra handhavingsjurist | -115 | -115 | -115 | -115 Terugvordering en herstel | -48 | -48 | -48 | -48 gemeentegrond Archief dienstverlening Losser | -60 | -50 | -50 | -50 Archief werken met vrijwilligers | -40 | -40 | -40 | -40 Eindtotaal | -263 | -253 | -253 | -253 Extra handhavingsjurist Nieuwe wetgeving als wet betaalbare huur en de toename van bestuurlijke rapportages van de politie geven een groter werkaanbod. Uitbreiding van de juridische capaciteit is wenselijk. Hiermee kunnen de huidige werkzaamheden beter worden verdeeld, worden achterstanden voorkomen of weggewerkt en blijft de continuïteit van de dienstverlening gewaarborgd. Daarnaast zorgt extra capaciteit ervoor dat wettelijke termijnen beter worden bewaakt. Terugvordering en herstel gemeentegrond Dit betreft een wettelijke taak.

Oneigenlijk gebruik van gemeentegrond door particulieren en ondernemers komt veel voor. De afgelopen jaren is hierop ingezet met een incidentele 10 financiering. Om te zorgen dat we deze taak blijven uitvoeren wordt voorgesteld hier structureel voor te begroten. Het niet uitvoeren van deze taak leidt tot ongewenste effecten zoals precedentwerking en rechtsongelijkheid. Ook loopt de gemeente bij niet handhaven het risico op verjaring waardoor de gemeente haar eigen grond kan verliezen. Archief De raad heeft met de aangenomen motie archief (motienummer 22000) het college de opdrachtgegeven onderzoeken te doen naar de verruiming van de openingstijden (50K) Øn het werken met vrijwilligers (40k). De resultaten van dit onderzoek zijn u per raadinformatiebrief aangeboden. Zoals gemeld in de raadsinformatiebrief worden de financiºle consequenties meegenomen bij de integrale afweging in de P&C-cyclus. Ad 4. Ombuigingen In de VJN26 hebben wij al aangegeven dat de huidige financiºle situatie, mede door het achterblijven van extra middelen van het Rijk, noopt tot het treffen van maatregelen. Uit de VJN blijkt dat alle jaren sluiten met een structureel nadeel. De provincie verwacht, in haar rol als toezichthouder, dat minimaal de jaarschijf 2029 weer sluitend is.

Wij hebben in de VJN26 dan ook aangekondigd met een pakket maatregelen te komen waarmee we de financiºn van gemeente Losser weer op orde krijgen. In onderstaande tabel geven wij aan welke ombuigingen we volgend jaar willen doorvoeren. Tabel 1.4.1 (Bedragen x € 1.000) Overzicht ombuigingen | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Dekking vrije ruimte algemene reserve | 240 | 0 | 0 | 0 – structureel resultaat Dekking vrije ruimte algemene reserve | 266 | 0 | 0 | 0 – incidenteel resultaat Privaatrechtelijke handhaving | 10 | 10 | 10 | 10 AVOI leges kabels en leidingen | 60 | 60 | 60 | 60 Verhoging OZB | 963 | 963 | 963 | 963 Kosten SB voor evenementen | 30 | 30 | 30 | 30 Niet aanleggen hondenvelden.

| 25 | 0 | 0 | 0 Stoppen met fashioncheques | 20 | 20 | 20 | 20 Duurzaamheid | 230 | 230 | 230 | 230 Budget ongediertebestrijding | 50 | 50 | 50 | 50 Niet meer afnemen groen gas | 26 | 26 | 26 | 26 Budget straatverlichting verlagen | 50 | 50 | 50 | 50 Afroming reserve nieuwe inkoop | 100 | 0 | 0 | 0 Uitvoering inburgering | 0 | 35 | 50 | 50 Beveiligingsuren gemeenteljke locaties | 50 | 50 | 50 | 50 Stoppen inclusie | 0 | 0 | 45 | 45 11 Kachel gemeentelijke panden lager | 3 | 3 | 3 | 3 Afromen reserve sociaal domein | 100 | 0 | 0 | 0 Inkoop- en Contractmanagement | 50 | 75 | 75 | 75 Erfgoed vacature niet invullen | 50 | 50 | 50 | 50 Projectleider formatie | 100 | 100 | 100 | 100 Opdracht Humanitas afschalen | 37 | 37 | 37 | 37 Middelen Sociale Infrastructuur | 50 | 25 | 25 | 25 Subsidie Fundament | 55 | 55 | 55 | 55 Preventie alcohol/middelengebruik | 78 | 78 | 78 | 0 Taakstelling WMO/Jeugd | 0 | 150 | 150 | 150 Taakstelling DVO | 0 | 115 | 140 | 165 Post onvoorzien personeelskosten | 100 | 100 | 100 | 100 Onderhoudsniveau openbare ruimte | 0 | 0 | 100 | 100 Inkomensafhankelijke grenzen minima | 0 | 80 | 80 | 80 Economische promotie | 40 | 40 | 40 | 40 Taakstelling bestuur | 25 | 25 | 25 | 25 Exploitatie gemeentelijk vastgoed | 23 | 38 | 38 | 38 Eindtotaal | 2.830 | 2.494 | 2.679 | 2.626 Dekking algemene reserve In 2027 zetten we € 240.000 van het surplus van de algemene

reserve (Het surplus is het deel van de algemene reserve dat resteert nadat de volledige benodigde weerstandscapaciteit is afgedekt) in om de begroting structureel sluitend te maken. Aanvullend zetten we in 2027 € 266.000 van de algemene reserve incidenteel in waarmee het gehele begrotingssaldo 2027 (structureel + incidenteel) positief sluit. Hiermee benutten we verantwoord € 506.000 van onze financiºle ruimte, terwijl voldoende weerstandsvermogen en solvabiliteit behouden blijven. De inzet vindt plaats binnen de voorwaarden van het Gemeenschappelijk financieel toezichtkader 2026 en wordt vooraf afgestemd met de provincie Overijssel. Privaatrechtelijke handhaving – € 10.000 structureel Door sterker in te zetten op privaatrechtelijke handhaving kunnen opbrengsten ontstaan uit bijvoorbeeld verkoop van gemeentelijk bezit. Voor inwoners is geen direct effect voorzien. Het bedrag betreft bovendien een inschatting van mogelijke baten en is daarmee minder hard dan een structurele belastingopbrengst. Het risico is dat de daadwerkelijke opbrengsten lager uitvallen dan geraamd. Verhoging leges kabels en leidingen – € 60.000 structureel De tarieven voor kabelbedrijven en andere partijen die gebruikmaken van de openbare ruimte worden verhoogd richting het niveau van omliggende gemeenten. Voor inwoners is het effect naar verwachting indirect.

De lasten komen primair bij bedrijven en nuts-/infrapartijen terecht. 12 13 Mogelijk kunnen dergelijke kosten uiteindelijk gedeeltelijk worden doorberekend. Het risico op lagere opbrengsten wordt beperkt geacht, mits de verordening tijdig wordt aangepast en de tarieven juridisch houdbaar zijn. Verhoging OZB – circa € 962.500 structureel per jaar De OZB-opbrengst wordt aanzienlijk verhoogd door de tarieven vanaf 2027 te verhogen. Dit is de financieel omvangrijkste inkomstenverhogende maatregel. Het voordeel is dat de gemeente structurele en vrij besteedbare inkomsten genereert zonder rechtstreeks een gemeentelijke voorziening te beºindigen. Voor inwoners betekent dit hogere woonlasten voor eigenaren. Ook eigenaren en gebruikers van niet-woningen kunnen met hogere lasten worden geconfronteerd. Voor 2027 wordt voor de onroerendezaakbelastingen uitgegaan van een tariefstijging van 7% ten opzichte van tarieven 2026. Voor woningen in Losser wordt voor 2027 daarnaast uitgegaan van een gemiddelde stijging van de WOZ-waarde met 10,2%. Inwoners gaan hiermee ten opzichte van 2026 gemiddeld 17,2% meer onroerendezaakbelasting betalen. De belangrijkste risico’s zijn meer bezwaren en kwijtscheldingsaanvragen, met extra uitvoeringskosten.

Doorberekenen kosten Servicebedrijf bij evenementen – € 30.000 structureel Diensten die het gemeentelijke Servicebedrijf momenteel kosteloos aan evenementen levert, worden gedeeltelijk in rekening gebracht. Voor inwoners verandert de dienstverlening niet noodzakelijk. Wel kunnen organisatoren van evenementen hogere kosten krijgen. Het risico is dat bepaalde evenementen de extra kosten niet kunnen of willen dragen en daardoor worden afgeschaald of niet meer worden georganiseerd. Daarmee kan indirect een effect ontstaan op het lokale evenementenaanbod. Geen aanleg van hondenvelden – € 25.000 incidenteel Een eerder voorgenomen voorziening wordt niet gerealiseerd. Voor inwoners betekent d it dat de betreffende hondenvelden niet worden aangelegd. De consequenties zijn daarmee vooral lokaal en voorzieningsgericht. Het financiºle risico is beperkt, maar het voorstel betekent wel dat een eerder voorgenomen ontwikkeling niet wordt uitgevoerd. Stoppen met lokale fashioncheques – € 20.000 structureel De regeling voor fashioncheques voor gezinnen met een laag inkomen wordt beºindigd. De ervaring is dat hier weinig gebruik van gemaakt wordt. De inwoners die hier wel gebruik van maken verliezen deze financiºle ondersteuning en worden aangewezen op alternatieven, zoals de kledingbank en andere laagdrempelige initiatieven.

Duurzaamheid: van programma naar lijn – circa € 230.000 structureel De gemeentelijke bijdrage aan het programma duurzaamheid wordt verminderd. Wettelijke klimaat- en energietaken blijven behouden, terwijl met name bovenwettelijke, regionale en programmatische activiteiten worden versoberd of beºindigd. Voor inwoners blijven belangrijke wettelijke voorzieningen, zoals het energieloket en onderdelen van de wijkgerichte aanpak, beschikbaar. Tegelijkertijd wordt de inzet op de regionale samenwerking en diverse projecten verminderd. Het grootste risico is financieel. De besparing veronderstelt dat resterende programmakosten kunnen worden gedekt uit rijksmiddelen, terwijl de structurele beschikbaarheid en toekomstige voorwaarden van deze middelen nog niet volledig vaststaan. Als deze financiering verandert, kan een aanvullend gemeentelijk budget nodig zijn. 14 Verminderen budget ongediertebestrijding – circa € 50.000 structureel Het beschikbare budget voor ongediertebestrijding wordt verlaagd, omdat de uitgaven de afgelopen jaren lager zijn geweest. Voor inwoners blijft de gemeente plagen bestrijden. Bij een onverwachte plaag kan echter meer geld nodig zijn dan in de begroting beschikbaar is. Het risico bestaat daarom vooral uit incidentele overschrijdingen. Een grote of plotselinge plaag kan ertoe leiden dat de geraamde besparing niet volledig wordt gerealiseerd.

Stoppen met aankoop certificaten groen gas – € 26.000 structureel De gemeente stopt met de aankoop van certificaten die de herkomst van het gebruikte gas verduurzamen. Voor inwoners zijn geen directe gevolgen voor de dienstverlening. De gemeente blijft gas gebruiken, maar de verduurzaming van de gasinkoop wordt beperkt. Het belangrijkste gevolg is dat de gemeente op papier minder duurzaam opereert. Dit kan relevant zijn voor de eigen duurzaamheidsdoelstellingen en voorbeeldfunctie van de gemeente. Verlaging budget straatverlichting – € 50.000 structureel Het budget wordt verlaagd op basis van de ontwikkeling van lagere energiekosten, mede door de overgang naar Ledverlichting. De openbare verlichting blijft gehandhaafd. Voor inwoners zijn daarom geen directe gevolgen voorzien. Het risico is beperkt zolang de geraamde daling van de energiekosten zich voortzet. Afroming incidentele reserve nieuwe inkoop – € 100.000 incidenteel Een restant van het budget voor nieuwe inkoop wordt niet langer beschikbaar gehouden. Hierdoor ontstaat minder ruimte om extra capaciteit in te huren voor borging en monitoring. Voor inwoners zijn de gevolgen naar verwachting beperkt, omdat de reguliere werkzaamheden door de eigen organisatie worden uitgevoerd. Wel vraagt dit extra inzet van bestaande medewerkers. Het belangrijkste risico is dat de borging en monitoring minder aandacht krijgen.

Echter is de verwachting dat dit verwaarloosbaar is. Wet inburgering terughalen naar de eigen organisatie – € 35.000 in 2028, € 50.000 structureel vanaf 2029 De maatschappelijke begeleiding van nieuwkomers wordt niet langer door Fundament uitgevoerd, maar binnen de gemeentelijke organisatie georganiseerd. Voor inwoners verandert vooral de wijze waarop de begeleiding wordt georganiseerd. Het financiºle voordeel is gebaseerd op de veronderstelling dat uitvoering door eigen personeel goedkoper is dan uitbesteding. Daar staat tegenover dat de gemeente zelf verantwoordelijk wordt voor onder meer ziekte en vervanging van personeel. Het risico is daarmee dat de geraamde besparing lager uitvalt als de personele inzet duurder blijkt of capaciteit elders nodig is. Vermindering beveiligingsuren gemeentelijke locaties – € 50.000 structureel Het aantal beveiligingsuren bij gemeentelijke locaties wordt verminderd. De verwachting is dat met een meer gerichte inzet kan worden volstaan. Voor inwoners zijn geen directe gevolgen voorzien. Wel kan een vermindering van toezicht leiden tot een beperkte toename van overlast of incidenten. Het risico wordt in het voorstel als gering beoordeeld. Een aandachtspunt is dat bij een stijging van overlast alsnog extra beveiliging nodig kan zijn, waardoor een deel van de besparing teniet kan worden gedaan.

15 Stoppen met afzonderlijk inclusiebeleid – € 45.000 structureel vanaf 2029 Het afzonderlijke programma voor inclusie wordt beºindigd en inclusie wordt voortaan zoveel mogelijk onderdeel van de reguliere dienstverlening. Voor inwoners kan dit betekenen dat er minder specifieke aandacht en ondersteuning is voor inclusievraagstukken. Ook vervalt d e rol van de inclusiewerkgroep met lokale ervaringsdeskundigen. Het belangrijkste risico is dat inclusie in de reguliere processen minder expliciet aandacht krijgt. Daarmee kan kennis en betrokkenheid van ervaringsdeskundigen verloren gaan en kan de kwaliteit van beleidsvorming op dit terrein afnemen. Kachel ØØn graad lager – € 3.000 structureel In het Lossers Hoes wordt de temperatuur in de winter ØØn graad lager ingesteld. De directe gevolgen voor inwoners en medewerkers zijn naar verwachting beperkt. Het voorstel is bedoeld om energie te besparen. Het financiºle risico is dat de gasprijzen zich anders ontwikkelen dan verwacht. De maatregel verlaagt dan wel het energieverbruik, maar leidt niet noodzakelijk tot eenzelfde financiºle besparing. Afroming innovatiebudget sociaal domein – € 100.000 incidenteel Een deel van het innovatiebudget binnen het sociaal domein wordt niet langer beschikbaar gesteld.

Voor inwoners kan dit indirect gevolgen hebben, omdat innovatie juist kan bijdragen aan het voorkomen of verminderen van duurdere geïndiceerde ondersteuning. Minder innovatieruimte kan betekenen dat nieuwe werkwijzen minder snel worden ontwikkeld of ingevoerd. Het belangrijkste risico is daarom een financieel waterbedeffect. Een besparing op innovatie kan op termijn leiden tot hogere uitgaven aan geïndiceerde jeugdhulp- of Wmo- voorzieningen. De lopende en geplande innovaties voor volgend jaar en het jaar erna kunnen doorgang vinden, daarvoor blijft voldoend budget beschikbaar. Inkoop- en contractmanagement – € 50.000 in 2027 oplopend tot € 75.000 structureel In dit voorstel investeert de gemeente eerst in capaciteit voor inkoop en contractmanagement en verwachten vervolgens besparingen door betere aanbestedingen, contractafspraken en leveranciersmanagement. Voor inwoners zijn geen directe negatieve gevolgen voorzien. Integendeel, de maatregel is gericht op een professionelere organisatie en betere beheersing van publieke middelen. Het belangrijkste risico is dat de verwachte besparing niet volledig wordt gerealiseerd. De structurele opbrengst is afhankelijk van de daadwerkelijk gerealiseerde inkoopvoordelen. Niet invullen vacature erfgoed – € 50.000 structureel Een vacature van circa 0,67 fte wordt niet ingevuld.

De werkzaamheden moeten binnen de bestaande formatie worden opgevangen. Voor inwoners kan dit gevolgen hebben voor de uitvoering van erfgoedtaken, vergunningverlening en archeologische monumentenzorg. Het risico is dat het wettelijk vereiste minimumniveau niet wordt gehaald. Voordat de maatregel wordt doorgevoerd is daarom inzicht nodig in de wettelijke vereisten en de capaciteit die daarvoor noodzakelijk is. Vermindering projectleidersformatie – € 100.000 structureel EØn formatieplaats voor een projectleider wordt geschrapt. Voor de reguliere dienstverlening en wettelijke taken worden geen directe gevolgen verwacht. Wel kan de gemeente minder projecten tegelijkertijd uitvoeren. Voor inwoners kunnen de gevolgen daarom vooral indirect zijn: projecten kunnen worden uitgesteld, vervallen of minder snel worden gerealiseerd. Het risico is vooral dat bestuurlijke ambities moeten worden bijgesteld. 16 Afschalen opdracht Humanitas – € 37.000 structureel De gemeente koopt de dienst Thuisadministratie niet langer in bij Humanitas, omdat eigen consulenten inwoners inmiddels ondersteunen bij geldproblemen. De ondersteuning blijft daarmee beschikbaar. De capaciteit van de consulenten kan onder druk komen te staan. Op dit moment past het binnen de formatieruimte. Bij een toenemende vraag bestaat het risico op een hogere werkdruk, wachtlijsten en minder vroeg signalering.

Als problemen daardoor later en ernstiger bij de gemeente terugkomen, kan de besparing alsnog tot hogere kosten leiden. Niet benutten rijksmiddelen sociale infrastructuur – € 50.000 in 2027, daarna € 25.000 Rijksmiddelen die bedoeld zijn voor trajecten, werk- en ontwikkelplekken worden niet dir ect ingezet, maar toegevoegd aan de reserve. Voor inwoners betekent dit dat er niet extra of minder wordt geïnvesteerd in preventieve ondersteuning van mensen met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt. Minder preventieve inzet kan leiden tot hogere kosten binnen participatie, Wmo, jeugd of bijstandsverlening. Daarnaast is nog niet duidelijk of toekoms tige gebruikers-, energie- en inrichtingskosten van Uniqo binnen de bestaande financiºle kaders kunnen worden opgevangen, waardoor dit budget noodzakelijk blijft. Subsidie Fundament – € 55.000 structureel De subsidie aan Fundament wordt verlaagd. Hoewel de wettelijke en bovenwettelijke taken formeel onderdeel van de opdracht blijven, zal Fundament binnen de lagere financiºle ruimte keuzes moeten maken over omvang, uitvoering en kwaliteit van haar dienstverlening. Voor inwoners kan dit leiden tot minder of kwalitatief andere dienstverlening. In het sociaal domein kan een vermindering van ondersteuning van Fundament leiden tot meer druk op de gemeentelijke toegang en mogelijk tot duurdere maatwerkvoorzieningen.

Het risico is dat deze besparing leidt tot hogere uitgaven binnen andere gemeentelijke budgetten, omdat we nu nog onvoldoende resultaatgericht sturen. Stoppen preventie alcohol- en middelengebruik – € 78.000 structureel Het preventieproject alcohol- en middelengebruik wordt beºindigd. Voor inwoners betekent d it minder preventieve voorlichting, advisering en ondersteuning, met name gericht op jeugd en huishoudens. De reguliere toezicht- en handhavingstaken blijven bestaan. Een belangri jk aandachtspunt is dat de gemeente volgens het voorstel nog steeds moet beschikken over een preventie- en handhavingsplan alcohol. Daarnaast kan het beºindigen van preventieve activiteiten de gewenste gedrags- en cultuurverandering vertragen. De maatschappelijke effecten kunnen zich bovendien pas op langere termijn manifesteren. Taakstelling Jeugd/Wmo De taakstellingen op jeugd en Wmo vragen bijzondere aandacht. Het gaat hier niet om concrete efficiencymaatregelen, maar in belangrijke mate om financiºle taakstellingen die moeten worden gerealiseerd binnen wettelijke taken. Binnen de Wmo wordt een besparing op geïndiceerde ondersteuning verondersteld door meer gebruik te maken van lichte en algemene voorzieningen.

Voor inwoners kan dit betekenen dat vaker wordt gekeken naar inzet vanuit het toegangsteam, algemene voorzieningen en eigen mogelijkheden voordat geïndiceerde ondersteuning wordt toegekend. Het risico is dat de ruimte voor verdere besparing beperkt is, omdat de afgelopen jaren al sterk hierop is gestuurd. Investeringen in het voorliggend veld lijken met name bij de jeugdzorg ook in financieel opzicht vruchten af te werpen: in de GB27 zien we een daling van de kosten voor de jeugdzorg. De kosten van de Wmo, en dan met name de Huishoudelijke ondersteuning, stijgen juist. Het voordelig effect vanaf 2027 hebben we nu gebruikt om de wettelijk voorgeschreven kostenstijging, die hoger 17 is dan de 2% loon- en prijsstijging waar wij rekening houden, te dekken. Daarnaast kunnen bezwaarprocedures, zwaardere ondersteuningsvragen en personele druk leiden tot hogere kosten. Ook hier geldt het waterbedeffect: minder ondersteuning binnen de Wmo kan bijvoorbeeld leiden tot extra druk op jeugd, werk en inkomen of andere onderdelen van het sociaal domein. Taakstelling DVO De taakstelling moet onder meer worden gerealiseerd door efficiºnter gebruik van accounts en een verminderde inzet op bepaalde taken. Voor inwoners zijn de gevolgen niet direct zichtbaar. Binnen de organisatie en samenwerking kan echter minder flexibiliteit ontstaa n.

Het risico is dat de samenwerking verder verzakelijkt en voor meer diensten afzonderlijk moet worden betaald. De daadwerkelijke invulling moet daarom worden betrokken bij de herijking van de dienstverleningsovereenkomst. Verlaging post onvoorzien personeelskosten – € 100.000 structureel De personele buffer voor incidentele personeelskosten wordt verlaagd. Voor inwoners zijn geen directe gevolgen. Het risico is vooral financieel en organisatorisch. Bij onverwachte personele problemen resteert minder ruimte om deze snel op te vangen. De maatregel levert daarmee direct budget op, maar vermindert tegelijkertijd de financiºle weerbaarheid van de organisatie. Verlaging onderhoudsniveau openbare ruimte – € 100.000 vanaf 2029 Vanaf 2029 wordt een taakstelling opgenomen voor het onderhoud van de openbare ruimte. Dit is een maatregel met een zichtbare potentiºle consequentie voor inwoners. Het onderhoudsniveau van wegen, groenvoorzieningen, maaien en andere onderdelen van de openbare ruimte kan worden verlaagd. Het risico is dat achterstallig onderhoud op langere termijn leidt tot een slechtere kwaliteit van de openbare ruimte en uiteindelijk tot hogere kosten voor herstel of vervanging. Voorafgaand aan deze maatregel is daarom een expliciete keuze nodig over het gewenste kwaliteitsniveau.

Verlagen inkomens- en vermogensgrenzen bijzondere bijstand – € 80.000 vanaf 2028 De verruiming van de inkomens- en/of vermogensgrenzen voor bijzondere bijstand wordt teruggedraaid naar het wettelijke minimum. Voor inwoners betekent dit dat een deel van de huishoudens die sinds 2024 wel voor bijzondere bijstand in aanmerking komt, deze ondersteuning niet langer ontvangt wanneer zij het opnieuw aanvragen. Vooral huishoudens die net boven het sociaal minimum zitten kunnen hierdoor worden geraakt. Het risico is een mogelijke armoedeval: voor sommige werkende inwoners kan het verschil tussen werken en niet werken financieel kleiner worden. Daarnaast is de financiºle opbrengst onzeker, omdat het aantal aanvragen en de individuele draagkracht jaarlijks varieert en persoonsafhanke lijk is. Economische promotie – € 40.000 structureel We stellen de doelstellingen zoals opgenomen in de Uitvoeringsagenda Recreatie & Toerisme bij en zorgen voor heldere communicatie richting ondernemers, stakeholders en regionale samenwerkingspartners over de gewijzigde koers waarin we komen tot herprioritering van lopende projecten en samenwerkingsafspraken 18 Taakstelling taakveld bestuur – € 25.000 structureel Er wordt bespaard op representatiekosten. Voor inwoners zijn geen directe gevolgen. De bestuurlijke activiteiten blijven doorgaan, maar worden soberder georganiseerd.

Besparing exploitatie gemeentelijk vastgoed – € 22.500 in 2027 en € 37.500 structureel Deze besparing hangt vooral samen met verduurzaming van de gemeentewerf en lagere energiekosten. Voor inwoners worden geen directe gevolgen verwacht. Omdat de maatregel grotendeels voortkomt uit een autonome ontwikkeling en verduurzaming, is het risico beperkt. Wel is het van belang dat de geraamde energiebesparing daadwerkelijk wordt gerealiseerd. 1.2. Verloop incidenteel en structureel saldo Vertrekpunt van tabel 1.2.1 is de regel ’Begrotingssaldo 2027 tot en met 2030’ uit tabel 1.1.1. Tabel 1.2.1 Structureel en incidenteel begrotingssaldo (bedragen x € 1.000) Structureel en incidenteel saldo | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 GB2027 Totaal saldo | 21 | 359 | 1.273 | 1.544 waarvan incidenteel | -399 | -430 | -295 | -83 waarvan structureel | 420 | 789 | 1.568 | 1.627 Toelichting: Het BBV schrijft voor dat de meerjarenraming in de begroting ook een overzicht bevat van de geraamde incidentele baten en lasten per programma. Dit overzicht is opgenomen in hoofdstuk 4.4. Het saldo van incidentele baten en lasten is van belang. Dit om aan te kunnen tonen dat zowel op de korte als de lange termijn geen structurele lasten worden gedekt met incidentele baten. Dit structurele saldo is ook voor de provincie van belang in het kader van het Interbestuurlijk toezicht (IBT) en dient positief te zijn.

Het structurele saldo blijkt uit de regel ’waarvan structureel’ in de tabel hier boven. Alle jaren sluiten dankzij het pakket aan ombuigingen met een structureel sluitend perspectief. Voor alle duidelijkheid: in de VJN26 was het structurele saldo voor zowel de jaarschijf 2027 en 2028 nog ruim € 2 mln. nadelig. Dit betekent dat alle structurele lasten vanaf 2027 ook gedekt zijn door structurele baten. Voor het te voeren financieel begrotingsbeleid is het structureel evenwicht van belang. Dit criterium is ook de invalshoek voor de beoordeling van onze begroting door de toezichthouder (college van Gedeputeerde Staten). Het toezicht kader van de toezichthouder biedt gemeenten de mogelijkheid om (een deel van) het surplus van de algemene reserve in te zetten voor structurele dekking. Met een algemene risicoreserve van € 4,8 mln. en een noodzakelijke weerstandscapaciteit van € 2,4 mln. is het surplus in 2027 € 2,4 mln. Hiervan zetten we 10%, ofwel € 240.000, in als structurele dekking. Met de in deze GB27 voorgestelde ombuigingen maken we onze financiºle huishouding weer robuust. Ondanks het achterblijven van de rijksbijdrage Øn de korting als gevolg van de tweede tranche van de herijking van het gemeentefonds kunnen we op deze manier blijven investeren in Losser.

Met gerichte maatregelen is het bovendien gelukt om de weerstandsratio weer op peil te krijgen: die stijgt van 2,1 in 2027 naar 4,0 in 2030. 19 20 Beleidsbegroting De beleidsbegroting bestaat uit twee onderdelen: het programmaplan en de verplichte paragrafen. 21 2. Programmaplan De gemeentebegroting is opgebouwd volgens de programma-indeling: 1. Programma Sociaal domein 2. Programma Wonen en leven 3. Programma Economie, ondernemen en werkgelegenheid 4. Programma Landelijk gebied 5. Programma Bestuur en ondersteuning Binnen de eerste vier programma’s is een gelijknamige (strategische) opgave opgenomen. Deze begrotingsprogramma’s bestaan daarmee uit twee onderdelen: • een ‘going concern’ deel (instandhouding, reguliere werkzaamheden en/of beheer) en; • een ‘opgaven’ deel (dynamische werkzaamheden en (beleidsrijke) ontwikkeling). De structuur voor de vijf programma’s is opgebouwd volgens de 3 W-vragen, te weten: • Wat willen we bereiken? • Wat gaan we daarvoor doen? • Wat mag het kosten? Verdeling van de baten en lasten per programma In onderstaande grafieken is het totaal van alle baten en lasten per programma opgenomen. 22 23 2.1. Programma Sociaal domein Een sterk en zelfstandig Losser De druk op het sociaal domein neemt toe.

Toenemende zorgvragen, vergrijzing, bestaansonzekerheid, mentale gezondheidsproblemen en maatschappelijke ontwikkelingen vragen om een aanpak die inwoners ondersteunt Øn de houdbaarheid van het sociaal domein versterkt. De gemeente Losser streeft naar een sterk en zelfstandig Losser, waarin inwoners zoveel mogelijk kunnen meedoen, zich kunnen ontwikkelen en op eigen kracht of met hulp van hun omgeving kunnen functioneren. De gemeente zet daarom in op het versterken van de sociale basis, het bevorderen van gezondheid en bestaanszekerheid, kansrijk opgroeien, zelfstandig wonen en leven en een succesvolle integratie van nieuwkomers. Daarbij kiest de gemeente nadrukkelijk voor een preventieve en integrale aanpak. Problemen worden zoveel mogelijk vroegtijdig gesignaleerd en aangepakt binnen de leefwereld van inwoners, gezinnen en gemeenschappen. Verenigingen, vrijwilligers, maatschappelijk e organisaties, onderwijs, zorg en inwoners zelf vormen samen de basis van een sterke en veerkrachtige samenleving. Beleidsontwikkeling, uitvoering en financiºle sturing werken daarbij vanuit dezelfde maatschappelijke doelen. Hierdoor worden mensen en middelen doelgericht ingezet, worden maatschappelijke effecten beter zichtbaar en ontstaat een duurzamer evenwicht tussen preventie, lichte ondersteuning en zwaardere zorg.

Belangrijkste programmaresultaat 2027: • Het strategisch beleidsplan sociaal domein is vastgesteld en vormt de basis voor de verdere inrichting, uitvoering en sturing van het sociaal domein. • Het beleidshuis voor het sociaal domein is ontwikkeld, zodat visie, doelen, belei d, uitvoering en middelen vanuit dezelfde maatschappelijke opgaven worden verbonden. • De strategische agenda met Fundament is vastgesteld, waarmee richting wordt gegeven aan de huidige en toekomstige inrichting van het sociaal werk. • De herijking van het subsidiebeleid is voorbereid met duidelijke kaders voor maatschappelijke effecten, sturing en verantwoording. • De samenhang tussen beleid, uitvoering en middelen is versterkt door de belangrijkste doelen, activiteiten en financiºle inzet integraal te verbinden in de begroting en programmasturing. Doel A: Sterke sociale basis en vitale gemeenschappen Niet iedere inwoner beschikt over voldoende sociale verbindingen om op anderen terug te kunnen vallen. De opgave is om sociale netwerken te versterken en te voorkomen dat inwoners sociaal geïsoleerd raken. Wat willen we bereiken? • Inwoners lossen meer vragen op binnen hun eigen netwerk of gemeenschap. • Ernstige en langdurige eenzaamheid neemt af. • Meer inwoners dragen actief bij aan hun omgeving en gemeenschap.

• Vrijwilligersorganisaties, verenigingen en maatschappelijke initiatieven z ijn toekomstbestendiger. 24 Wat gaan we daarvoor doen? • We stellen een strategische agenda vast met Fundament die richting geeft aan de huidige en toekomstige inrichting van het sociaal werk. • De Inclusieagenda 2026-2027 wordt afgerond en inclusie wordt organisatie breed verankerd binnen beleid, uitvoering en dienstverlening. Belangrijkste resultaten 2027 • In 2027 stellen we samen met Fundament een strategische agenda vast waarin onze visie, doelen, rollen, randvoorwaarden en sturingsafspraken voor het sociaal werk zijn vastgelegd. • De Inclusieagenda is eind 2027 afgerond en geºvalueerd. Doel B: Gezond en veerkrachtig leven Niet iedere inwoner beschikt over voldoende gezondheid en veerkracht om zelfstandig mee te doen. De opgave is om gezondheidsachterstanden te verkleinen, problemen eerder te signaleren en te voorkomen dat inwoners door gezondheidsproblemen onvoldoende kunnen functioneren. Wat willen we bereiken? • Problematische gezondheidsachterstanden worden kleiner. • Meer inwoners beschikken over voldoende mentale en fysieke veerkracht om zelfstandig te functioneren. • Gezondheidsproblemen worden eerder gesignaleerd, voorkomen of beperkt. Wat gaan we daarvoor doen? • We starten lokaal met de ketenaanpak Kansrijke Start en koppelen hier al bestaande dienstverlening aan.

• Met de projecten Kinderen naar Gezond Gewicht (KnGG) en Volwassenen naar Gezond Gewicht (VnGG) pakken we overgewicht en obesitas duurzaam aan, zodat passende ondersteuning en zorg voor iedereen toegankelijk is. • De ketenaanpak (gewichts- en) gezondheidsproblematiek is neergezet. • We doen mee aan het regionale project Mentaal Gezond Twente. Mentale gezondheid wordt stevig verankerd wordt in de brede gezondheidsaanpak, met toegankelijke ondersteuning en meer openheid om het gesprek te voeren. • In 2027 voeren we de Suïcidepreventiewet uit. Belangrijkste resultaten 2027 • In 2027 start een werkgroep voor de projecten KnGG en VnGG. • In 2027 richten we een lokale werkgroep in en stellen we een projectleider aan voor de lokale uitvoering van Mentaal Gezond Twente. • In 2027 wordt een communicatieplan opgeleverd voor de uitvoering van de Suïcidepreventiewet. Doel C: Bestaanszekerheid en meedoen Niet iedere inwoner heeft voldoende bestaanszekerheid om zelfstandig mee te doen. De opgave is te voorkomen dat inwoners door financiºle problemen, beperkte vaardigheden o f afstand tot participatie onvoldoende in hun bestaan kunnen voorzien. 25 Wat willen we bereiken? • Meer inwoners zijn financieel zelfredzaam. • Minder huishoudens hebben problematische schulden. • Meer inwoners werken en participeren naar vermogen. • Meer inwoners beschikken over basisvaardigheden.

Wat gaan we daarvoor doen? • We implementeren de volgende fase van de vernieuwde Participatiewet ‘Participatie in balans’. Hiermee maken we de uitvoering van de wet eerlijker, eenvoudiger en menselijker zoals de wet ons voorschrijft. • Inwoners die ondersteuning nodig hebben bij hun onderneming, of het starten van een onderneming, kunnen terecht bij de Regionale Organisatie Zelfstandigen (ROZ). Er wordt in 2027 een nieuw kostenverdeelmodel vastgesteld voor deze regionale samenwerking. • We ontwikkelen een integrale aanpak voor lage basisvaardigheden, zodat inwoners eerder in beeld komen en tijdig passende ondersteuning ontvangen. Belangrijkste resultaten 2027 • De volgende fase van de vernieuwde Participatiewet is verankerd in het lokale beleid. • Het nieuwe bekostigingsmodel voor ROZ is regionaal vastgesteld. • In 2027 geven we uitvoering aan het plan van aanpak "Integrale werkwijze aanpak lage basisvaardigheden". Doel D: Kansrijk opgroeien Niet alle kinderen groeien op onder omstandigheden die voldoende zijn voor een veilige en gezonde ontwikkeling. De opgave is om ontwikkelingsrisico’s eerder te signaleren, ouders nadrukkelijker aan te spreken op hun opvoedverantwoordelijkheid en te voorkomen dat kinderen onder een maatschappelijke ondergrens terechtkomen. Wat willen we bereiken? • Minder kinderen groeien op in omstandigheden die hun ontwikkeling belemmeren.

• Meer kinderen ontwikkelen zich naar vermogen. • Meer ouders worden geholpen en gehouden aan hun opvoedverantwoordelijkheid wanneer deze tekortschiet. • Problemen worden eerder gesignaleerd en aangepakt binnen gezin, school en sociale omgeving. Wat gaan we daarvoor doen? • We versterken taalklassen in Overdinkel • We starten de pilot Speelhuis: een speel- en ontmoetingsplek waar kinderen van 0 tot 2,5 jaar zich spelenderwijs kunnen ontwikkelen en waar ouders ondersteuning, advies en ontmoeting vinden. • We blijven de expertise en regierol van het Toegangsteam optimaal benutten, waardoor meer ondersteuningsvragen vroegtijdig en integraal worden beoordeeld, het aandeel externe verwijzingen afneemt en jeugdigen en gezinnen vaker worden ondersteund vanuit normaliseren, preventie en lokale voorzieningen, zodat zware specialistische jeugdhulp niet meer nodig is. 26 • Medio 2027 ligt er een gezamenlijk plan voor een duurzame versterking van cultuureducatie, gekoppeld aan de wettelijke kerndoelen en Kansrijk Opgroeien. Belangrijkste resultaten 2027 • De Taalklassen zijn centraal in Overdinkel georganiseerd. • Voor alle scholen is NT2 begeleiding beschikbaar. • De pilot Speelhuis, die meerjarig loopt, wordt in 2027 voor geºvalueerd. • Het aantal externe verwijzingen daalt in 2027 t.o.v. 2026. • Het plan van aanpak voor cultuureducatie is eind Q2 vastgesteld.

Doel E: Zelfstandig wonen & leven met passende ondersteuning Niet iedere inwoner beschikt over de mogelijkheden, ondersteuning of woonomgeving om zelfstandig te blijven functioneren. De opgave is om wonen, welzijn, zorg en ondersteuning beter op elkaar af te stemmen, zodat meer inwoners langer zelfstandig kunnen functioneren in hun eigen leefomgeving. Wat willen we bereiken? • Ondersteuning sluit tijdig en passend aan bij de behoefte van de inwoner. • Meer inwoners kunnen langer zelfstandig functioneren in hun eigenleefomgeving. • Meer inwoners kunnen door een betere samenwerking tussen wonen, welzijn en zorg zelfstandig blijven functioneren in hun eigen leefomgeving. Wat gaan we ervoor doen? • We richten ons op het beheersen van de gevolgen van de vergrijzing en de toenemende vraag naar huishoudelijke ondersteuning. Belangrijkste resultaat 2027 • In 2027 starten we met de pilot ’Huishoudondersteuner’ om de vraag naar huishoudelijke ondersteuning te stabiliseren en waar mogelijk te laten afnemen. Doel F: Integratie en inburgering van nieuwkomers Nieuwkomers vinden niet vanzelf hun weg naar taal, werk, onderwijs, sociale netwerken en maatschappelijke deelname. Daardoor bestaat het risico op langdurige afhankelijkheid, beperkte integratie en verminderde sociale samenhang. Wat willen we bereiken? • Meer nieuwkomers beheersen de Nederlandse taal.

• Meer nieuwkomers zijn zelfredzaam. • Meer nieuwkomers nemen actief deel aan onderwijs, werk en de Losserse samenleving. Wat gaan we ervoor doen? • Vanaf 2027 voeren we de maatschappelijke begeleiding van statushouders zelf uit, omdat de opdracht aan Fundament eind 2026 stopt. Tegelijkertijd onderzoeken we hoe we deze dienstverlening nog slimmer en efficiºnter kunnen organiseren de komende jaren. • We bieden extra overstapbegeleiding aan leerlingen die vanuit De Globe doorstromen naar het reguliere onderwijs, zodat zij succesvol kunnen instromen en uitval wordt voorkomen. • | We ontwikkelen een alternatieve opvanglocatie, omdat de noodopvang in Dinkeloord eind mei sluit. Belangrijkste resultaten 2027 • | Consulenten uit Team Werk en Inkomen voeren de maatschappelijke begeleiding van statushouders uit. • | Eind 2027 evalueren we de uitvoering van maatschappelijke begeleiding. • | Leerlingen die vanuit de Globe doorstromen naar regulier onderwijs ontvangen overstapbegeleiding. • | Er is een alternatieve opvanglocatie beschikbaar na de sluiting van de noodopvang in Dinkeloord op 30 mei 2027.

Wat mag het kosten? Lasten en baten per taakveld, programma Sociaal Domein Tabel 2.1.1 (bedragen x € 1.000) Programma Sociaal domein | Realisatie | Begroting | Begroting | Raming | Raming | Raming 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten 4.2 Onderwijshuisvesting | 913 | 929 | 954 | 977 | 1.141 | 1.265 4.3 Onderwijsbeleid en | 1.893 | 1.749 | 1.634 | 1.630 | 1.629 | 1.626 leerlingzaken 5.1 Sportbeleid en activering | 118 | 120 | 233 | 232 | 232 | 231 5.2 Sportaccommodaties | 2.304 | 2.103 | 2.054 | 2.055 | 1.982 | 1.938 5.6 Media | 536 | 605 | 505 | 505 | 505 | 505 6.1 Samenkracht en | 6.735 | 3.537 | 2.335 | 2.274 | 2.245 | 2.239 burgerparticipatie 6.2 Toegang en | 2.415 | 2.504 | 979 | 188 | 187 | 185 eerstelijnsvoorzieningen 6.21 Toegang en eerstelijnsvrz | 110 | 0 | 71 | 69 | 69 | 68 WMO 6.3 Inkomensregelingen | 7.886 | 8.124 | 9.064 | 8.951 | 8.949 | 8.947 6.4 WSW en beschut werk | 3.799 | 3.588 | 3.235 | 3.141 | 2.924 | 2.927 6.5 Arbeidsparticipatie | 1.020 | 1.215 | 1.039 | 1.032 | 858 | 740 6.6 Maatwerkvoorzieningen | 1.679 | 2.890 | 2.177 | 2.172 | 2.170 | 2.167 (WMO) 6.71 Maatwerkdienstverlening | 7 | 517 | -19 | -19 | -19 | -19 18+ 6.712 Begeleiding (WMO) | 742 | 469 | 1.486 | 1.486 | 1.486 | 1.486 6.713 Dagebesteding (WMO) | 302 | 267 | 360 | 360 | 360 | 360 6.71a Huishuishoudelijke hulp | 3.028 | 3.265 | 3.949 | 3.533 | 2.356 | 2.444 (WMO) 6.71b Begeleiding

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://losser.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/ff7f7216-fd71-4bcf-bfbb-0650a3b849c0?agendaItemId=095b4e0c-597f-43f6-83f1-253a0c16e96d