Gemeentebegroting 2026-2029

Gemeentebegroting

2026-2029

Inhoudsopgave Inhoudsopgave.....................................................................................................................2 Inleiding ................................................................................................................................3 Leeswijzer .............................................................................................................................4 1. Financieel Perspectief......................................................................................................6 1.1. Financieel perspectief......................................................................................................6 1.2. Verloop incidenteel en structureel saldo ........................................................................ 11 Beleidsbegroting ................................................................................................................ 13 2. Programmaplan .............................................................................................................. 14 2.1. Programma Onmeunig mooi Losser .............................................................................. 16 2.2. Programma Wendbare organisatie en transparant bestuur ........................................... 64 3.

Paragrafen ...................................................................................................................... 83 3.1. Lokale heffingen ............................................................................................................ 83 3.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing .................................................................... 90 3.3. Onderhoud kapitaalgoederen ........................................................................................ 96 3.4. Financiering................................................................................................................. 101 3.5. Bedrijfsvoering ............................................................................................................ 105 3.6 Verbonden Partijen....................................................................................................... 107 3.7 Grondbeleid.................................................................................................................. 122 3.8. Openbaarheidsparagraaf Woo .................................................................................... 125 Financiële Begroting ........................................................................................................ 126 4.

Financiële Positie ......................................................................................................... 127 4.1. Overzicht van baten en lasten ..................................................................................... 127 4.2. Geprognosticeerde balans .......................................................................................... 128 4.3. Staat van reserves en voorzieningen........................................................................... 132 4.4. Incidentele baten en lasten .......................................................................................... 139 4.5. Geautoriseerde kredieten ............................................................................................ 142 5. Bijlagen ......................................................................................................................... 143 5.1. Beleidsindicatoren ....................................................................................................... 143 5.2. Financiële uitgangspunten ........................................................................................... 149 5.3. Taakvelden overzicht................................................................................................... 151 5.4.

Organisatieoverzicht .................................................................................................... 153 5.5. Uitleg global goals ....................................................................................................... 154 5.6. Actuele beleidsdocumenten ........................................................................................ 157

2

Inleiding Losser, 23 september 2025 Met genoegen bieden wij u de gemeentebegroting 2026 aan. Hierin leest u hoe wij als gemeentebestuur Losser op koers willen houden in een tijd waarin onze financiën onder druk staan. Deze begroting is een uitwerking van de keuzes die in de voorjaarsnota zijn gemaakt. Door achterblijvende rijksinkomsten en de steeds grotere opgaves die op onze gemeente afkomen, verslechtert onze financiële situatie. Het college hecht aan financiële weerbaarheid waardoor we in staat zijn te kunnen blijven investeren in onze inwoners en dorpen. Om dit te kunnen bereiken hebben we onszelf in de voorjaarsnota 2025 een taakstelling opgelegd van € 500.000 per jaar (€ 2 mln. voor de komende 4 jaar) om het financiële perspectief te verbeteren. We zijn trots om u een begroting aan te bieden waar de gestelde doelen zijn gehaald. Solide financiële basis met ruimte voor investeringen De financiële positie van de gemeente Losser is nog steeds gezond. Ten opzichte van de voorjaarsnota 2025 is het financieel perspectief aanzienlijk verbeterd. Voor het jaar 2029 presenteren wij een structureel sluitende begroting. De jaren 2026 t/m 2028 laten nog een tekort zien, maar voor de jaren 2027 en 2028 is dit tekort beperkt. Onze robuuste reservepositie biedt voldoende buffer. In de voorjaarsnota hebben we ons ten doel gesteld om de weerstandratio op 4,0 te hebben.

Het is ons gelukt om deze ratio in 2029 op 4,9 te krijgen. Hiermee blijft de weerstandsratio ruim boven de door de raad gestelde norm van 1,42,0. Gerichte investeringen in de samenleving Zoals afgesproken in de voorjaarsnota blijven we investeren in de leefomgeving. Ondanks financiële druk zetten we geplande projecten door, zoals de verbouwing van de Aloysiusschool, de voorbereiding van een nieuwe sporthal in De Lutte en de MFA Beuningen. En in Glane vernieuwen we de Gronausestraat. Het college heeft besloten om naast de groeiambitie uit het coalitieakkoord (groei tot 25.000 inwoners) een substantiële bijdrage te willen leveren aan de woonopgave in Twente. Daarnaast investeren we extra in beschut werk, Wmo en jeugd, juist waar de behoefte het grootst is. Vooruitkijken en financiële ruimte behouden Ondanks de huidige solide basis van onze gemeentefinanciën blijft het een feit dat het rijk onvoldoende middelen ter beschikking stelt om de lokale opgaves te bereiken. Met de structurele middelen die we nu hebben, kunnen we niet alle taken en opgaven volledig uitvoeren. We staan daarin niet alleen; veel gemeenten lopen tegen dezelfde uitdaging aan. Samen met de VNG en K80 zijn we hierover actief in gesprek met het Rijk. We benadrukken dat de gemeente de overheid is die het dichtst bij de inwoners staat, en dat de taken die we uitvoeren de inwoners direct raken.

Het College van Burgemeester en wethouders van Losser namens deze, Marian Oosterbroek Wethouder financiën

3

Leeswijzer De gemeentebegroting bestaat uit een beleidsdeel en een financieel deel. De gemeentebegroting bevat de volgende onderdelen:: • Financieel perspectief: hoofdstuk 1 • Beleidsbegroting, bestaande uit: het Programmaplan (hoofdstuk 2) en de verplichte paragrafen (hoofdstuk 3). • Financiële positie: hoofdstuk 4 • Bijlagen: hoofdstuk 5. Financieel perspectief In hoofdstuk 1 wordt een toelichting gegeven op het verloop van het middelenkader en het financieel perspectief. In de Financiële verordening is vastgesteld dat de financiële gevolgen van de meicirculaire meerjarig worden verwerkt in de gemeentebegroting. In dit hoofdstuk gaan we ook verder in op de wijze waarop we invulling hebben gegeven aan de opdracht uit de VJN25 om budgettaire ruimte te creëren. Beleidsbegroting De beleidsbegroting bestaat uit het programmaplan en de verplichte paragrafen. Het programmaplan in hoofdstuk 2 is ingedeeld in twee programma's: • Programma Onmeunig mooi Losser; • Programma Wendbare organisatie en transparant bestuur (of kortheidshalve Wendbare organisatie). Binnen deze inhoudelijke programma’s wordt gewerkt aan de vijf strategische opgaven. 1. toekomstbestendig sociaal domein 2. toekomstbestendig wonen en leven 3. toekomstbestendig buitengebied 4. bijdragen aan een beter klimaat 5.

wendbare organisatie, transparant openbaar bestuur De belangrijkste beleidsmatige en financiële ontwikkelingen voor de periode 2026-2029 zijn per opgave in een samenvatting weergegeven. Deze samenvatting vormt een startpunt voor de lezer/gebruiker. Vervolgens is de structuur voor de opgaven opgebouwd volgens de 3 Wvragen, te weten; • • •

Wat willen we bereiken? Wat gaan we ervoor doen? Wat zijn de belangrijkste resultaten in 2026?

We hebben prestatie-indicatoren toegevoegd, die we de komende jaren verder gaan ontwikkelen om inzicht te krijgen of (strategische) doelen daadwerkelijk worden behaald. De global goals worden hierbij ook betrokken. Nieuw vanaf deze Gemeentebegroting is het totaaloverzicht van de global goals in hoofdstuk 5.5. Het totaaloverzicht Global goals geeft inzicht in de global goals per doel. Voor het opstellen van de gemeentebegroting 2026 is de besluitvorming over de gemeentebegroting 2025 en de voorjaarsnota 2025 maatgevend. De wijzigingen die zich nadien hebben voorgedaan, zijn aangegeven in paragraaf 1.1 (Financieel perspectief) en zijn daar ook toegelicht. Zoals in de voorjaarsnota 2025-2029 aangekondigd wordt het creëren

4

van budgettaire ruimte nader toegelicht. Deze wijzigingen hebben een positieve invloed voor het uiteindelijke financiële kader. Naast de inhoudelijke toelichting per opgave is in de programma's ook het verplichte overzicht per taakveld opgenomen, inclusief de toelichting. Die hebben we in het kader van de verbetering van de leesbaarheid in schemavorm gegoten. In de toelichting op de taakvelden zijn in beide programma's twee tabellen opgenomen: • In de eerste tabel is per taakveld het verloop van de budgetten geschetst, van gemeentebegroting 2025, via de voorjaarsnota 2025 en ontwikkelingen na de voorjaarsnota 2025 tot de bedragen zoals die nu in de gemeentebegroting 2026 staan. • In de tweede tabel wordt per taakveld een specificatie aangegeven van de wijzigingen die uit de begroting 2026 voortvloeien. Deze wijzigingen sluiten '1 op 1' aan bij de eerste tabel en bij de verklaring van het begrotingsresultaat in paragraaf 1.1 ('Financieel perspectief') van voorliggende begroting. In de financiële toelichting op het programma 'Wendbare organisatie en transparant bestuur' geven we evenals voorgaande jaren afzonderlijk inzicht in de 'verdeelde' kosten. De verdeelde kosten bestaan uit: A) rente en afschrijving en B) doorberekening kosten bedrijfsvoering.

Het gaat om kosten die niet direct aan een bepaald taakveld toe te rekenen zijn, zoals personeelskosten of de rente die we betalen voor langlopende leningen. Via vastgestelde sleutels worden deze kosten toegerekend aan de taakvelden. In aparte tabellen maken we inzichtelijk hoe deze kosten worden verdeeld. Hoofdstuk 3 bevat de op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) verplichte paragrafen. De paragrafen bevatten de beleidslijnen over een aantal programmaoverstijgende onderwerpen. Ze vormen een dwarsdoorsnede van de programma’s. Hiermee geven ze extra inzicht in de financiële positie. Financiële begroting De financiële begroting in hoofdstuk 4 bevat een uiteenzetting van de financiële positie van Losser. Dit hoofdstuk bestaat uit het overzicht van baten en lasten, de uiteenzetting van de financiële positie en de subsidies. Het overzicht van baten en lasten geeft inzicht in de algemene dekkingsmiddelen, de gemeentelijke overhead, de incidentele baten en lasten en de taakvelden. In de uiteenzetting van de financiële positie komen de geprognosticeerde balans aan de orde, evenals de meerjarige berekening van het EMU-saldo, het verloopoverzicht van de reserves en voorzieningen, de investeringen en de arbeidsgerelateerde kosten. De gemeentebegroting is opgesteld in duizendtallen.

Als gevolg van afrondingen kan het voorkomen dat er kleine verschillen voorkomen in de tellingen van baten en lasten. Bijlagen Hoofdstuk 5 bevat een aantal bijlagen met achtergrondinformatie of informatie die verplicht is in het kader van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). Zoals al aangekondigd is paragraaf 5.4 uitgebreid met een totaaloverzicht van de social development goals (SDG), oftewel de global goals, waarbij we meer inzicht geven hoe deze global goals zich verhouden tegenover de doelen per opgave. Ook zijn de beleidsdocumenten per opgave inzichtelijk gemaakt in dit hoofdstuk.

5

1. Financieel Perspectief De gemeentebegroting wordt opgesteld: a) met als uitgangspunt de besluitvorming van de raad over de gemeentebegroting 2025 (GB25) en de voorjaarsnota 2025 (VJN25) b) met verwerking van de mutaties als gevolg van de meicirculaire 2025 . c) met actualisering van prijs- en loonindex, inclusief actualisatie van de dienstverleningsovereenkomst (DVO) met Enschede.

1.1. Financieel perspectief In deze paragraaf schetsen we het financiële beeld van deze gemeentebegroting 2026. Begrotingsbeeld In het schema hieronder is het financiële deel van de begroting in een schema vervat. Tabel 1.1.1 (bedragen x € 1.000) Nr.

Onderdeel

2026

1

Resultaat gemeentebegroting 2025

-5.026

-393

2

Resultaat voorjaarsnota 2025

-109

-905

Begrotingssaldo na VJN2025

-5.135

-1.299

-1.027

509

Ontwikkelingen na VJN2025

175

652

574

267

-4.960

-647

-453

776

3

Begrotingssaldo 2026 tot en met 2029

2027

2028 609

2029 1.882

-1.636 -1.373

Verklaring van de bedragen in de tabel 1.1.1: Ad 1 en 2: Uitgangspunt zijn de door de gemeenteraad vastgestelde GB25 en VJN25. Ad 3: dit zijn de financiële ontwikkelingen die zich na het vaststellen van de voorjaarsnota hebben voorgedaan. Deze worden hierna verder toegelicht. Tabel 1.1.2 (bedragen x € 1.000) Nr.

Verklaring Ontwikkelingen na VJN2025

2026

2027

2028

2029

1

Meicirculaire 2025

-129

-218

-205

-180

2

Kapitaallasten

197

257

-26

-384

3

Kostenverdeling

-191

-7

40

40

4

Jeugd en Wmo

508

799

890

979

5

Budgettaire ruimte

59

89

88

24

6

Handhaven huidig niveau

-269

-269

-212

-212

Totaal

175

652

574

267

6

Ad. 1

Meicirculaire

Na het afronden van de VJN25 is de meicirculaire door het rijk gepubliceerd. Mede door een nadelige correctie op het btw-plafond leidt dat tot een structureel en incidenteel nadeel. Alleen de jaarschijf 2026 laat een structureel voordelig effect zien. De raad is hierover geïnformeerd met een raadsinformatiebrief. De ontwikkeling van de algemene uitkering uit het gemeentefonds is ook de oorzaak van de positieve ontwikkeling van het begrotingsresultaat van 2028 naar 2029. Ad. 2

Actualisatie kapitaallasten

Zoals in de VJN25 al aangekondigd hebben we gekeken naar de planning van de investeringen. Omdat we in een bepaald jaar minder investeren dan begroot vallen de kapitaallasten (rente en afschrijving) in dat jaar ook lager uit. Dat noemen we onderuitputting. Door een betere planning willen we de ramingen beter op de investeringsplanning laten aansluiten. Deze actualisatie van kapitaallasten is één van de ombuigingsmaatregelen. In de VJN2025 hadden we hiervoor al een taakstelling (€ 300.000) opgenomen. Uit de actualisatie is gebleken dat het voordeel in de jaren 2026 en 2027 hoger is dan € 300.000. De investeringen voor de jaren 2028 en 2029 moeten in relatie onder meer met het geactualiseerde MIP nog verder worden geactualiseerd. Dat pakken we verder op in aanloop naar de VJN26. Ad. 3

Kostenverdeling

Kostenverdeling Kostenverdeling is het proces van het toewijzen van kosten aan specifieke producten en diensten. Hieronder leest u de verschillende redenen die invloed hebben gehad op het uiteindelijke resultaat op de kostenverdeling. Kosten die niet direct aan de taakvelden kunnen worden toegerekend, zoals personeels-, huisvestings-, en ICT-kosten, worden op zogenaamde kostenplaatsen verzameld en via een vaste verdeelsleutel toegerekend aan de taakvelden. Na het verwerken van de laatste mutaties voor de GB26 is ook de kostenverdeling en de toerekening van de overhead geactualiseerd. Door extra budget in de VJN25 voor verschillende onderdelen valt deze doorbelasting hoger uit. Door het aantrekken van extra personeel voor diverse ontwikkelingen vallen de kosten van de dienstverleningsovereenkomst met Enschede (DVO) hoger uit. Dit leidt tot hogere kosten voor onder meer huisvesting en ICT. In de voorjaarsnota is dit nader toegelicht. Ook de salarissen vallen door de nieuwe cao hoger uit. In 2028 en 2029 is de doorbelasting lager, vooral omdat dan de loonontwikkeling iets lager uitpakt dan waar in de GB25 rekening mee was gehouden. Omdat het een interne verrekening van kosten betreft heeft de doorbelasting in principe geen gevolgen voor het resultaat.

De hogere kosten voor grondexploitaties, afval en riolering worden gedekt door inkomsten, waardoor toch een voordelig resultaat ontstaat. In de VJN25 is opgenomen dat de schoonmaakkosten sportfaciliteiten doorberekenen aan gebruiker wordt verdisconteerd in het tarief. Voor het jaar 2026 is deze dekking nog niet doorgevoerd omdat de tarieven 2026 al vastgesteld waren. Het nadeel van € 100.000 voor 2026 is deze begroting verwerkt. De dekking voor 2027 en volgende jaren blijft staan.

7

Actualisatie loon- en prijscompensatie Ieder jaar passen we de budgetten voor de eerste jaarschijf van de begroting (in deze begroting jaarschijf 2026) aan aan de loon- en prijsstijgingen. Door de wijzigingen in de VJN25 is het totale budget verhoogd, waardoor ook een hogere loon- en prijscompensatie moet worden berekend. De stelpost hiervoor moet worden verhoogd. Tariefstelling afval – riool In de VJN25 zijn de uitgangspunten geformuleerd voor de hoogte van de OZB, de afvalstoffenheffing en het rioolrecht. De ramingen zijn nu voor afval en riolering aan deze uitgangspunten aangepast. Mede door verrekening met de voorzieningen levert dit, na een nadeel in 2026, voor de jaren er na een voordeel op. Grondexploitatie De ramingen voor de grondexploitaties zijn geactualiseerd. Dit is in principe een resultaat neutrale actie, maar bij controle van de administratie is gebleken dat een aantal jaar geleden een raming van de inkomsten uit grondverkoop onterecht voor alle jaren is verwerkt, in plaats van voor 1 jaar. Dit is nu gecorrigeerd en leidt tot een nadeel. Mutatie treasury Losser investeert op dit moment aanzienlijk. Om dat te kunnen betalen moesten we recentelijk een nieuwe lening afsluiten. En ook voor de komende jaren moeten we extra lenen. Bovendien is door diverse ontwikkelingen de rente de laatste jaren gestegen. Dit leidt tot hogere rentelasten.

Ook de renteomslag zien we langzaam stijgen. De treasury is nu voor de komende jaren geactualiseerd. Ad. 4

Actualisatie Jeugd en Wmo

Actualisatie Jeugd en Wmo De actualisatie van de ramingen van vooral de Jeugdzorg en ook de Wmo had voor de VJN25 de nodige voeten in de aarde. Reden daarvoor was de nieuwe inkoop én de verplichte nieuwe taakveldindeling volgens het BBV. Om die redenen hebben we in de VJN25 voorzichtig geraamd. Voor de actualisatie van de GB26 beschikken we nu in vergelijking met de VJN25 over meer en betere data. Vanuit deze analyse is gebleken dat de kosten minder hoog zullen zijn dan in de VJN25 ingeschat. Dit heeft voornamelijk te maken met de flinke terugloop van de kosten van de dure zorgtrajecten, die in de jaarrekening 2024 nog een aanzienlijk tekort veroorzaakten en ook in de eerste maanden 2025 nog doorliepen. Bovendien kunnen we concluderen dat de extra ingezette middelen in 2025 om tot meer passende indicaties en afschaling van zorg naar het voorliggende veld financiële voordelen opleveren. Taakstelling Wmo Vanaf 2027 kort het rijk ons op de algemene uitkering, omdat ze verwacht dat door (her)invoering van de eigen bijdrage voor de Wmo de kosten lager uitvallen. Ook stijgen de inkomsten door deze eigen bijdrage. Invoering hiervan is uitgesteld maar de korting is gehandhaafd. De korting op de algemene uitkering is al verwerkt in onze begroting maar met lagere kosten op de Wmo en hogere inkomsten uit de eigen bijdrage is geen rekening gehouden. Het is reëel dit wel te doen.

8

Ad. 5 Budgettaire ruimte In de VJN25 is rekening gehouden met taakstellende opdrachten voor leges (stelpost van € 200.000 structureel) en reserves (incidenteel € 300.000 in 2025). De kostendekkendheid van leges is laag, vooral in het fysieke domein. We zien een nadrukkelijke opdracht om de kostendekkendheid te verhogen om het financiële kader (met € 200.000 structureel) meer robuust te maken. In de VJN25 is opgenomen dat we zouden kijken naar het voortzetten van de activiteiten Jongerenactiviteitencentrum en de buurtbemiddeling van Fundament. De taakstelling op reserves is ingeboekt, omdat het weerstandsvermogen onder druk staat. Door kritisch te kijken naar onze (bestemmings)reserves verwachten wij een voordeel van € 300.000 uit te halen. Dit heeft geleid tot verschillende mogelijkheden om de financiële speelruimte te vergroten. In onderstaande tabellen geven we een toelichting op de onderwerpen die we direct bij het opstellen van de GB26 kunnen betrekken. Overzicht Budgettaire ruimte direct te verwerken (in relatie tot taakstellingen) Bedragen (x € 1.000) Nr.

Onderdeel

2026

2027

2028

2029

1

Bijstelling leges

-200

-200

-200

-200

2

Leges milieu

25

25

25

25

3

Leges bouw

64

89

115

115

4

Teruggaaf leges

8

8

8

8

5

Leges buitenplanse omgevingsplanactiviteit

13

13

13

13

6

Actualisatie leges buza 26-29

150

155

128

64

Eindtotaal

59

89

88

24

Toelichting: 1. Bijstelling leges: de kostendekkendheid van de leges in het fysieke domein is met 26% (JR24) laag, ook in vergelijking met andere gemeenten. In de VJN25 is aangegeven hier taakstellend € 200.000 per jaar in het perspectief op te nemen. Uitwerking hiervan wordt hieronder toegelicht. 2. Leges milieu: we heffen op dit moment geen leges voor milieubelastende activiteiten. Voorgesteld wordt om vanaf 2026 wel voor milieubelastende activiteiten leges te gaan heffen. Het tarief wordt vastgesteld op 4%. 3. Leges bouw: voorgesteld wordt om de leges bouw in 2026 met 16% te verhogen en in 2027 en 2028 met elk 5%. (indexatie niet meegenomen). 4. Teruggaaf leges: de huidige procedure is dat we leges terugbetalen in geval van: intrekken aanvraag, buiten behandeling laten aanvraag en weigeren vergunning. Er zitten in deze activiteiten vrijwel net zoveel werk als bij het verlenen van een aanvraag, waardoor teruggaaf qua kostendekkendheid niet past. Voorgesteld wordt om teruggaaf niet meer toe te passen. 5. Leges buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA): de tarieven op dit onderdeel is laag. Voorgesteld wordt om de leges bij RO procedures te verhogen met 50%. Met bovengenoemde aanpassingen stijgt de kostendekkendheid fysieke domein van 26% (JR24) naar 48,5% (GB26).

In algemeenheid kan gesteld worden dat deze tarieven nog steeds aan de lage kant danwel gemiddeld zijn in vergelijking met omliggende gemeenten.

9

6. Actualisatie leges burgerzaken: we hebben nu de beschikking over actuele cijfers voor de komende jaren. Met name door hogere aantallen te verstrekken paspoorten en rijbewijzen levert dit voor de komende jaren een structureel voordelig effect op. Volledigheidshalve wordt opgemerkt dat er nog geen rekening is gehouden met tariefaanpassing op leges burgerzaken. De tarieven op leges wordt meegenomen in het raadsvoorstel 'Belastingverordening 2026' die in december in de raad wordt behandeld. In stand houden voorzieningen Jongerenactiviteitencentrum en buurtbemiddeling Wij merken aanvullend nog op dat in de VJN25 is aangegeven dat voor het Jongerenactiviteitencentrum en de buurtbemiddeling aan Fundament gevraagd is om mee te denken over het instandhouden van deze voorzieningen binnen de bestaande middelen van Fundament. Inmiddels hebben we overeenstemming over de Begroting 2026 van Fundament bereikt. In deze begroting is deze ruimte gevonden om het Jongerenactiviteitencentrum en de buurtbemiddeling voort te zetten. Taakstelling reserves De taakstellende opdracht voor de reserves van € 300.000 is opgenomen voor 2025, en heeft een incidenteel karakter. Invulling hiervan raakt niet het financieel perspectief voor de GB26. We nemen de invulling hiervan mee in de komende financiële rapportage.

Voor de invulling kijken we naar (gedeeltelijke) vrijval van de reserve frictiekosten sociaal domein, het aframen van de reserve aansluiting BRP-digitale dienstverlening en het aframen van de reserve conjunctuur/frictiefonds. Ad. 6 Uitwerken handhaven huidig niveau Ten opzichte van de VJN25 is het financieel perspectief 2026-2029 verbeterd. We moeten echter ook kijken naar ontwikkelingen die al lopen of al eerder zijn aangekondigd. Het extra personeel voor uitvoering Sociaal Domein is opgevoerd onder het onderdeel "handhaven huidig niveau" bij de VJN25. Bij gebrek aan financiële ruimte zijn deze ontwikkelingen geparkeerd, waarbij is aangegeven dat we de verdere ontwikkeling en consequenties in kaart zouden brengen. Dat is nu gebeurd. Nu de ruimte er wel is stellen we voor om hier alsnog middelen voor beschikbaar te stellen. De uitwerking van het voorstel voor inrichting van de publieksbalies is in een afrondende fase en wordt behandeld in de vergadering van 11 november. Op basis van de hiervoor geschetste uitgangspunten nemen we de extra lasten van dit voorstel mee in de begroting. Deze lasten worden nog in beeld gebracht. (bedragen x € 1.000) Nr.

Onderdeel

2026

2027

2028

2029

-260

-260

-203

-203

Investering publieksbalies

-9

-9

-9

-9

Totaal handhaven huidig niveau

-269

-269

-212

-212

1

Pers. Uitvoering Sociaal Domein

2

Creëren budgettaire ruimte De begroting laat zien dat we te maken hebben met aanzienlijke financiële tegenvallers. Dit komt vooral door de aanhoudend hoge inflatie en de kortingen op het gemeentefonds, die door het Rijk slechts gedeeltelijk zijn teruggedraaid. Hierdoor stonden we al in 2025 voor een forse financiële uitdaging.

10

Daarnaast merken we dat onze financiële ruimte steeds verder onder druk komt te staan. Dit is deels het gevolg van onze eigen keuzes, zoals de investeringen in Losser, maar ook door het uitblijven van voldoende middelen vanuit het Rijk. In de voorjaarsnota 2025–2029 hebben we aangegeven dat we ook in de toekomst voldoende financiële buffers willen behouden — “vet op de botten” — zodat er blijvend financiële ruimte overblijft voor nieuw beleid, investeringen en het opvangen van risico’s. Om dit te realiseren, hebben we naast enkele taakstellende ombuigingen — zoals het kostendekkend maken van de leges en het aframen van bestemmingsreserves — ook gekeken naar de in de voorjaarsnota genoemde knoppen (pagina 58 Voorjaarsnota 20252029):

1. Efficiënter uitvoeren wettelijke taken 2. Fasering van huidige plannen 3. Onderzoeken van het kwaliteitsniveau van onze dienstverlening 4. Inkomsten verhogen 5. Aframen bestemmingsreserves 6. Verwerken saldo meicirculaire De resultaten van deze verkenning hebben, samen met andere ontwikkelingen, geleid tot een structureel positief saldo in 2029 en een weerstandsratio van boven de 4,0. Vanuit de werkgroep creëren budgettaire ruimte zijn meer ombuigingen uitgewerkt. Vanuit financieel oogpunt (we hebben ons doel behaald) en het uitgangspunt dat we geen onomkeerbare beslissingen willen nemen, wordt voorgesteld om aanvullende mogelijke ombuigingen niet mee te nemen.

1.2. Verloop incidenteel en structureel saldo Vertrekpunt van tabel 1.2.1 is de regel 'Begrotingssaldo 2026 tot en met 2029' uit tabel 1.1.1. Tabel 1.2.1 Structureel en incidenteel begrotingssaldo (bedragen x € 1.000) Saldoverloop

2026

2027

2028

2029

1

Totaal saldo

-4.960

-647

-453

776

2

Waarvan structureel

-839

-250

-285

859

3

Waarvan incidenteel

-4.121

-397

-168

-83

Toelichting: Het BBV schrijft voor dat de meerjarenraming in de begroting ook een overzicht bevat van de geraamde incidentele baten en lasten per programma. Dit overzicht is opgenomen in hoofdstuk 4.4. Het saldo van incidentele baten en lasten is van belang. Dit om aan te kunnen tonen dat zowel op de korte als de lange termijn geen structurele lasten worden gedekt met incidentele baten. Dit structurele saldo is ook voor de provincie van belang in het kader van het Interbestuurlijk toezicht (IBT) en dient positief te zijn. Het structurele saldo blijkt uit de regel 'Structureel saldo financieel perspectief' in de tabel hier boven. Voor de jaren 2026, 2027 en 2028 wordt een tekort geraamd van respectievelijk € 4.960.000, € 647.000 en € 453.000, 2029 sluit met een overschot van € 776.000. Daarbij de opmerking

11

dat de tekorten voor een groot deel een incidenteel karakter hebben en daarmee ook incidenteel kunnen worden gedekt. In 2029 is sprake van een reëel en structureel sluitend financieel perspectief. Dat betekent dat alle structurele lasten ook gedekt zijn door structurele baten. De jaarschijven 2026 tot en met 2027 sluiten weliswaar nog met een nadelig structureel saldo, dit saldo is ten opzichte van de VJN25, en zonder ingrijpende ombuigingen, al flink verbeterd. Voor het te voeren financieel begrotingsbeleid is het structureel evenwicht van belang. Dit criterium is ook de invalshoek voor de beoordeling van onze begroting door de toezichthouder (college van Gedeputeerde Staten). De Losserse financiële huishouding is dermate robuust, dat de incidentele tekorten in de begroting voor de jaren 2026 tot en met 2028 alleszins acceptabel zijn. Ondanks het achterblijven van de rijksbijdrage én de korting als gevolg van de tweede tranche van de herijking van het gemeentefonds kunnen we blijven investeren in Losser. Met gerichte maatregelen is het bovendien gelukt om de weerstandsratio voor bijna alle jaren weer boven de 4,0 te krijgen, richting hetzelfde niveau als in de GB25. De incidentele dekking uit de algemene middelen is dan ook te rechtvaardigen.

12

Beleidsbegroting De beleidsbegroting bestaat uit twee onderdelen: het programmaplan en de verplichte paragrafen.

13

2. Programmaplan De gemeentebegroting is opgebouwd volgens de programma-indeling: 1. Programma Onmeunig mooi Losser 2. Programma Wendbare organisatie en transparant bestuur Binnen de verschillende begrotingsprogramma’s is er onderscheid tussen: • een ‘going concern’ deel (instandhouding, reguliere werkzaamheden en/of beheer) en; • een ‘opgaven’ deel (dynamische werkzaamheden en (beleidsrijke) ontwikkeling). Binnen het programma Onmeunig mooi Losser zijn de volgende vier opgaven opgenomen: • toekomstbestendig sociaal domein • toekomstbestendig wonen en leven • toekomstbestendig buitengebied • bijdragen aan een beter klimaat Binnen het programma Wendbare organisatie en transparant bestuur is de gelijknamige opgave opgenomen. • wendbare organisatie, transparant openbaar bestuur. De structuur voor de vijf opgaven is opgebouwd volgens de 3 W-vragen, te weten: • • •

Wat willen we bereiken? Wat gaan we ervoor doen? Wat zijn de belangrijkste resultaten in 2026?

Er wordt gewerkt met enkele prestatie-indicatoren, om inzicht te krijgen of (strategische) doelen daadwerkelijk worden behaald.

14

Verdeling van de baten en lasten per programma In onderstaande grafieken is het totaal van alle baten en lasten per programma opgenomen.

15

2.1. Programma Onmeunig mooi Losser

De gemeente Losser gaat voor een inclusieve, veerkrachtige en gezonde samenleving. We zorgen dat inwoners verbonden en betrokken zijn. We werken integraal en zijn toegankelijk en bereikbaar. We gaan uit van eigenkracht, eigenverantwoordelijkheid en eigenwaarde. Ervaringsdeskundigheid en inwoners-participatie gebruiken we voor het versterken van de samenleving. Kortom, samen met onze inwoners en partners bouwen we aan een sterke sociale basis die iedereen ondersteunt. Het sociaal domein staat ook in 2026 voor stevige uitdagingen: stijgende zorgvragen, toenemende complexiteit, vergrijzing en beperkte financiële ruimte. Als we hier niet op anticiperen, dan loopt de zorg vast en is passende ondersteuning niet meer toegankelijk voor iedere inwoner. Het is essentieel dat we blijven investeren in voorliggende voorzieningen voor zowel de jeugdzorg als de Wmo. Hierdoor blijven onze inwoners zo lang mogelijk zelfstandig en kunnen we zo nodig in een vroeg stadium passende ondersteuning bieden. Door meer algemeen voorliggende voorzieningen willen we het beroep op maatwerk, dat altijd duurder is, voorkomen. Alleen op deze manier kunnen we de stijgende kosten van jeugdzorg en Wmo beheersbaar houden. Via de ingezette koers kunnen we de uitdagingen die op ons afkomen aan. Bestaanszekerheid De behoefte aan zekerheid, kansen en verbondenheid groeit.

Daarom versterken we de bestaanszekerheid van inwoners door schuldenproblematiek aan te pakken en minimaregelingen optimaal te benutten. De vernieuwde Participatiewet voeren we eerlijker en menselijker uit. Jongeren krijgen via het Jongeren Perspectief Fonds een nieuwe kans. En samen met partners in werk en scholing creëren we extra ontwikkelkansen.

16

Jeugd We verbeteren de toegang tot jeugdhulp door consulenten nog meer en beter regie te laten voeren op externe verwijzingen. We zetten verklarende analyses in bij complexe casussen. Met Kansrijke Start geven we kinderen een stevige basis in de eerste 1.000 dagen. Gezondheid We versterken de publieke gezondheid door de inzet op positieve gezondheid. Met programma’s als ‘Kinderen en Volwassenen naar Gezond Gewicht’, ‘Mentaal Gezond Twente’ en de uitvoering van de Suïcidepreventiewet. Bij ouderen stimuleren we hun vitaliteit en eigen kracht, onder meer door het aanbieden van beweegactiviteiten. Zodat zij langer zelfstandig blijven en de druk op zorg afneemt. Onderwijs We zetten in op het verbeteren van de taal- en leesvaardigheid van leerlingen o.a. door taalklassen, samenwerking met de bibliotheek om zo de kansengelijkheid van kinderen te vergroten. Opvang van vluchtelingen We zorgen voor duurzame opvanglocaties voor asielzoekers en Oekraïense ontheemden en voldoen zo aan de landelijke taakstellingen. Zo bouwen we samen met inwoners en partners aan zekerheid, gelijke kansen, verbondenheid en vitaliteit voor iedereen in de gemeente Losser. Doel A: De bestaanszekerheid van alle inwoners is gewaarborgd Wat willen we bereiken? Iedere inwoner moet kunnen rekenen op bestaanszekerheid en perspectief. In 2026 zetten we in op het voorkomen en oplossen van schulden.

We voeren de vernieuwde Participatiewet Participatie in balans in. We realiseren duurzame opvangplekken voor vluchtelingen. En we bouwen we aan een toekomstbestendige sociale infrastructuur. Met een integrale aanpak ondersteunen we inwoners met beperkte basisvaardigheden en versterken we hun kansen op werk, scholing en ontwikkeling. Zo zorgen we dat inwoners, jong en oud, beter in staat zijn een stabiele en zelfstandige toekomst op te bouwen. Wat gaan we ervoor doen? 1. We bieden een passend aanbod aan inwoners die niet zonder ondersteuning aan het werk kunnen (beschut werk). 2. Inwoners met schulden brengen we vroegtijdig in beeld. Zij ontvangen ondersteuning op maat. Inwoners worden ondersteund om vaardigheden aan te leren, waardoor problematische schulden worden voorkomen. 3. We maken onze minimaregelingen toegankelijk, zodat het bereik zo groot mogelijk is. 4. We realiseren structurele opvanglocaties, waarmee we opvang bieden aan de verschillende doelgroepen binnen de migratieopgave.

17

Wat zijn de belangrijkste resultaten in 2026? a) We implementeren de vernieuwde Participatiewet ‘Participatie in balans’. Daarmee maken we de uitvoering van de wet eerlijker, eenvoudiger en menselijker. b) We ontwikkelen duurzame opvanglocaties, waarmee we voldoen aan de taakstellingen van het Rijk. c) De toekomstbestendige sociale infrastructuur voor beschut werk, in samenwerking met Oldenzaal, SWB en DCW, is gerealiseerd en gestart. d) We ontwikkelen een integrale en lokale aanpak om mensen met lage basisvaardigheden te vinden en te scholen. e) In Losser is een inlooppunt gecreëerd voor inwoners die vragen hebben over werk, scholing en ontwikkeling. Dit is een onderdeel van het Regionaal Werk Centrum (RWC) f) We implementeren de wet Van school naar duurzaam werk, waarmee we een succesvolle overgang van school naar werk bevorderen, met oog voor de individuele talenten en mogelijkheden van jongeren.

Aan welke global goals draagt het bij?

Doel B: (Jonge) inwoners ervaren gelijke kansen in opgroeien en ontwikkelen Wat willen we bereiken? We willen dat jeugdigen en de gezinnen zo zelf- en samenredzaam mogelijk zijn. En dat de (jeugd)hulp toegankelijk en bereikbaar blijft voor de inwoners die deze ondersteuning nodig hebben. In 2026 versterken we onze toegang tot jeugdhulp. Zo kunnen we meer regie voeren over de externe verwijzingen. Bij externe (medische) verwijzingen werden onze consulenten in het verleden voor een groot deel niet betrokken. In de nieuwe aanbesteding is geregeld dat onze consulenten structureel betrokken zijn waardoor de situatie beter in kaart wordt gebracht, zodat passende, zo licht en dichtbij mogelijke ondersteuning kan worden ingezet. Hiermee zijn we niet meer alleen de betalende partij. Daarnaast passen we de verklarende analyse toe bij complexe casussen. Zo worden oorzaken en samenhang beter zichtbaar en kan de hulp effectiever en minder ingrijpend worden ingezet. Zo vergroten we de kans dat jongeren veilig en kansrijk kunnen opgroeien. We zetten in op het (sterk) verbeteren van de taal- en leesvaardigheid van de jeugd van de gemeente Losser zodat zij zich zelf goed kunnen informeren en uitdrukken in woord en geschrift in uiteenlopende situaties en contexten. Hiermee vergroten wij hun kansengelijkheid.

18

Wat gaan we er voor doen? 1. We betrekken consulenten bij externe (medische) verwijzingen, zodat sneller en vollediger in kaart wordt gebracht welke ondersteuning passend is. 2. We passen de verklarende analyse toe bij complexe casussen om oorzaken en samenhang beter zichtbaar te maken en de meest passende zorg te kunnen organiseren. 3. We stellen een plan van aanpak op voor taal- en leesvaardigheid van de jeugd aan de hand van een startfoto welke wij samen met de school de schoolbesturen gaan maken. Wat zijn de belangrijkste resultaten in 2026? a) In 2026 is het Toegangsteam uitgebreid en voeren de integraal consulenten (conform regionale inkoop afspraken) regie op meer casussen die vanuit externe (medische) verwijzingen worden afgegeven en waar ons toegangsteam voorheen geen grip op had. Zo zorgen we voor passende op- en afschaling binnen de geïndiceerde zorg en kunnen we toeleiden naar lokale voorzieningen b) In 2026 zijn minimaal 8 consulenten getraind om de verklarende analyse effectief toe te passen en zo een passende toewijzing en doorstroming te bevorderen bij complexe casussen/crisis situaties. c) We starten lokaal met de ketenaanpak Kansrijke Start en koppelen hier al bestaande dienstverlening aan. d) Er is een startfoto taalvaardigheid gemaakt op basis waarvan we met de besturen een plan van aanpak opgesteld hebben. Aan welke global goals draagt het bij?

Doel C: Inwoners ervaren een inclusieve, betrokken en veilige samenleving We werken vanuit het Sociaal domein nauw samen met Veiligheid en willen vanaf 2026 ook de samenwerking met Handhaving intensiveren. Het thema veiligheid wordt verder meegenomen in de opgave “toekomstbestendig wonen en leven”. Wat gaan we ervoor doen? 1. De gemeente Losser is een plek voor iedereen. 2. We werken aan een toegankelijke openbare ruimte die voor iedereen toegankelijk is, in alle dorpen binnen onze gemeente. Inclusie vormt een integraal onderdeel van ons beleid en onze uitvoering, zowel in het fysieke als het sociale domein. 3. Alle inwoners krijgen een kans. 4. We vragen iedereen om mee te doen.

19

Wat zijn de belangrijkste resultaten in 2026? a) Inclusie maakt een onlosmakelijk deel uit van de voorstellen richting het college. b) We werken samen met MKB-Nederland en de organisatie Ongehinderd aan de versterking van de MKB-toegankelijke route in onze gemeente. Het gaat om de toegankelijkheid van openbare locaties/gebouwen en lokale ondernemingen voor mensen met een beperking. Er zijn 200 eenheden aangesloten. c) Inclusie vormt een expliciet aandachtspunt bij elk (fysiek) project zo ook bij de herinrichting van het centrum Losser. Aan welke global goals draagt het bij?

Doel D: Een samenleving waarin inwoners vitaal kunnen opgroeien en ouder worden Wat willen we bereiken? Publieke gezondheid is een belangrijke basis voor een samenleving waarin inwoners vitaal kunnen opgroeien en ouder worden. De afgelopen jaren is hierin al veel geïnvesteerd, met aandacht voor preventie, vitaliteit en het verkleinen van gezondheidsverschillen. Hier gaan we in 2026 mee door en we maken deze inzet beter inzichtelijk en samenhangend. Door lokaal maatwerk te verbinden met regionale samenwerking en landelijke ontwikkelingen ontstaat meer grip, transparantie en richting. Zo kunnen we de publieke gezondheid structureel versterken en bijdragen aan een vitale toekomst voor alle inwoners. Wat gaan we ervoor doen? 1. Met de projecten Kinderen naar Gezond Gewicht (KnGG) en Volwassenen naar Gezond Gewicht (VnGG) pakken we overgewicht en obesitas duurzaam aan, zodat passende ondersteuning en zorg voor iedereen toegankelijk is. 2. In 2026 draagt de gemeente Losser bij aan Mentaal Gezond Twente en werkt dit lokaal uit. Doel is dat mentale gezondheid onderdeel wordt van de brede gezondheidsaanpak, met laagdrempelige ondersteuning en meer ruimte om hierover in gesprek te gaan. 3. Mentale gezondheid wordt stevig verankerd wordt in de brede gezondheidsaanpak, met toegankelijke ondersteuning en meer openheid om het gesprek te voeren.

Met de actie benoemd in het preventie en handhavingsplan Alcohol en drugs dringen we het problematisch gebruik van o.a. alcohol en drugs terug, met een sterke focus op preventie, educatie en handhaving.

20

Wat zijn de belangrijkste resultaten in 2026? a) We voeren het uitvoeringsplan Wonen Welzijn en Zorg (woonzorgvisie) uit. b) We voeren het uitvoeringsplan alcohol en middelengebruik uit. c) De ketenaanpak (gewichts- en) gezondheidsproblematiek is neergezet. d) We doen mee aan het regionale project Mentaal Gezond Twente. e) In 2026 voeren we de Suïcidepreventiewet uit.

Aan welke global goals draagt het bij?

21

De gemeente Losser is een aantrekkelijke plek om te wonen en leven, met rust, ruimte en een sterk voorzieningenniveau. Tegelijkertijd staan we voor grote opgaven zoals woningbouw, leefbaarheid, energietransitie en klimaatadaptatie. Waar nodig werken we daarbij samen op (Eu)regionale schaal, in het belang van Losser. In 2026 werken wij gericht aan: • Passende en betaalbare woningen in elke levensfase (Doel A); • Een gezonde, veilige en klimaatbestendige leefomgeving met vitale voorzieningen en dorpscentra (Doel B1 en B2); • Een sterk ondernemers- en vestigingsklimaat en toekomstbestendige bedrijventerreinen (Doel C); • Duurzame bereikbaarheid en verkeersveiligheid (Doel D). Zo bouwen we aan een vitale en toekomstbestendige gemeente Losser. Doel A: Wonen; passende en betaalbare huisvesting voor iedereen in elke levensfase. Wat willen we bereiken? We streven naar een passende en betaalbare huisvesting voor al onze inwoners, in elke levensfase. 'Wonen' is echter meer dan alleen een dak boven het hoofd. Woningen dienen toekomstbestendig te zijn en het woonklimaat en omgevingskwaliteit zijn essentieel voor de leefbaarheid in onze kernen. Wat gaan we daarvoor doen? 1. 2.

We bouwen naar behoefte en zetten in op herstructurering, woning- & kavelsplitsing, transformatie en nieuwbouw. We ontwikkelen strategieën om de doorstroming en toegankelijkheid van de bestaande woningvoorraad te bevorderen.

22

3. 4.

We zetten ‘wonen’ in als vliegwiel voor integrale gebiedstransformaties om daarmee een impuls te geven aan de vitaliteit en leefbaarheid in onze kernen. We nemen een actieve rol in om het bestaande woningbestand te verduurzamen (drinkwater- en energiezuinigheid, duurzame energievoorziening, circulair materiaalgebruik).

Wat zijn de belangrijkste resultaten in 2026? a) Het woningbouwplan de Lutte-Noord is in uitvoering. b) Door strategische aankoop van gronden wordt ruimte gecreëerd voor woningbouw. c) Er is een plan gemaakt voor woningbouw op het terrein van basisschool De Basis aan de Hogeweg in Losser. d) Als de stikstofregelgeving daarvoor de ruimte geeft, is de planologische procedure voor woningbouw Hannekerveld gestart. e) De uitvoering woningbouw aan de Martinuskerklocatie start in 2026. f) De bouwkavels in de laatste fase van woningbouwplan de Geurmeij in Overdinkel gaan in uitgifte. g) Het Volkshuisvestingsprogramma is vastgesteld. Hierbij is onder andere de 'Groeiambitie', de geactualiseerde woningbouwopgave en de woonzorgvraag betrokken. h) Voor de gemeente Losser zijn mogelijke zoeklocaties voor woningbouw in kaart gebracht.

Aan welke global goals draagt het bij?

Doel B1: Omgevingskwaliteit; een gezonde, veilige, kwalitatief hoogwaardige, aantrekkelijke en klimaatrobuuste woon- en leefomgeving met voldoende en bereikbare voorzieningen. Wat willen we bereiken? Een toekomstbestendig woon-, werk- en leefklimaat dat bijdraagt aan de doelstellingen vanuit het sociaal domein. De omgevingskwaliteit staat centraal in ons streven naar vitale, aantrekkelijke en toekomstbestendige woonkernen. Wat gaan we daarvoor doen? (vanuit bereikbare maatschappelijke voorzieningen en integrale veiligheid)? 1. We zetten 'wonen' in als vliegwiel voor integrale gebiedstransformaties om daarmee een impuls te geven aan de vitaliteit en leefbaarheid in onze kernen.

23

2. We zetten ons instrumentarium in op behoud, versterking en bereikbaarheid van basisvoorzieningen en het verenigingsleven. 3. We geven uitvoering aan het Integraal Huisvestingsprogramma Onderwijs. 4. We zetten in op Integraal Veiligheidsbeleid. 5. We werken aan aantrekkelijke dorpscentra die uitnodigen tot 'ontmoeten'.

Wat zijn de belangrijkste resultaten in 2026 (bereikbare maatschappelijke voorzieningen en integrale veiligheid)? a) De verbouwing van de Aloysiusschool en nieuwbouw van een theaterzaal is aanbesteed. b) De bouw van de MFA Beuningen is in uitvoering. c) Er is een investeringsbeslissing genomen over een nieuwe sporthal in de Lutte. d) In 2026 is het gebied "kern Losser" uitgewerkt als onderdeel van de gefaseerde gebiedsgerichte uitwerking van het Centrumplan Losser. e) In 2026 is er een Ontwikkelstrategie voor de instrumenten (Visie, Programma’s en Plan) van de Omgevingswet. f) Eind 2026 is een nieuw Integraal Veiligheidsplan (IVP) opgeleverd. Dit wordt ontwikkeld in samenwerking met de gemeenten Oldenzaal, Dinkelland en Tubbergen. g) Op basis van het Veiligheidsbeeld Buitengebied gemeente Losser is een uitvoeringsplan opgesteld. h) Inwoners van Losser zijn weerbaarder tegen ondermijnende criminaliteit en cybercrime.

Doel B2. Omgevingskwaliteit: een gezonde, veilige, kwalitatief hoogwaardig ingerichte, aantrekkelijke, groene en klimaat adaptieve woon- en leefomgeving Wat willen we bereiken? Een toekomstbestendig woon-, werk- en leefklimaat, dat bijdraagt aan de doelstellingen vanuit het sociaal domein. De omgevingskwaliteit staat centraal bij ons streven naar vitale, aantrekkelijke en toekomstbestendige woonkernen. Wat gaan we daarvoor doen? (vanuit de fysieke leefomgeving) 1. We werken aan aantrekkelijke dorpscentra die uitnodigen tot 'ontmoeten'. 2. We werken continu aan een gezonde leefomgeving en een hoge ruimtelijke kwaliteit. 3. We richten onze woonkernen klimaatadaptief en natuurinclusief in en creëren ruimte voor groen-blauwe structuren in verbinding met het landelijk gebied. 4. We creëren meerwaarde vanuit het 'strategisch assetmanagement'.

24

Wat zijn de belangrijkste resultaten in 2026? (gezonde, veilige, kwalitatief hoogwaardig ingerichte, aantrekkelijke, groene en klimaat adaptieve woon- en leefomgeving)? a) Het uitvoeringsprogramma van de klimaatadaptatiestrategie is opgesteld en de eerste lokale maatregelen op wijk- en buurtniveau zijn uitgevoerd. b) Het ontwerp voor de ‘blauwe ader structuur’ in Overdinkel (tussen randbebouwing en Ruhenbergerbeek) is gereed. c) Het wijkplan 'Vogelbuurt Losser' is opgesteld en vastgesteld. Vanuit de verbinding van het fysieke domein aan het sociaal domein wordt hiermee onder andere invulling gegeven aan de thema's gezondheid/gezonde leefomgeving en leefbaarheid. d) Vervangingsinvesteringen taakveld: de brug 't Zwart is vervangen, afhankelijk van grenscontroles A1. e) Het ontwerp voor de herinrichting van de openbare ruimte Martinuskerklocatie is vastgesteld. f) Direct na gereedkomen van de MFA Beuningen gaat de herinrichting van het schoolplein en de omliggende openbare ruimte in uitvoering. g) De herinrichting van de Gronausestraat in Glane is aanbesteed en in uitvoering.

Aan welke global goals draagt het bij?

Doel C: Economie en werkgelegenheid; bijdragen aan zelfredzaamheid, door lokale en regionale werkgelegenheid en economie te bevorderen. Wat willen we bereiken? Losser streeft naar een aantrekkelijke en leefbare omgeving waarin inwoners, ondernemers en bezoekers zich welkom voelen. Door te investeren in een ondernemersvriendelijk klimaat en het versterken van levendige kernen stimuleren we bestedingen, werkgelegenheid en brede welvaart. Ondernemers worden actief geïnformeerd en ervaren de gemeente als benaderbaar en ondersteunend. Binnen recreatie & toerisme zetten we in op spreiding en balans, waarbij we via het model van bestemmingsmanagement streven naar een evenwicht tussen drukte en draagkracht. Zo zorgen we ervoor dat de positieve effecten van toerisme en recreatie opwegen tegen de eventuele nadelen voor de leefomgeving.

25

Wat gaan we daarvoor doen? 1. We werken aan aantrekkelijke, levendige en economisch goed functionerende dorpscentra door uitvoering te geven aan de detailhandelsvisie, positionering en profilering en het ontwikkelen van vormen van 'centrummanagement'. We verbinden de dorpscentra met de recreatieve routenetwerken en we borgen de ruimtelijke kwaliteit. 2. We bevorderen Recreatie en Toerisme, Erfgoed en Cultuur door, samen met partners, uitvoering te geven aan regionale marketingstrategieën en het uitbouwen van de recreatieve hoofdstructuur en (regionale) routenetwerken. We faciliteren dag- en verblijfsrecreatie en zetten in op behoud, versterken en vermarkten van ons erfgoed. 3. We bevorderen het ondernemers- en vestigingsklimaat door samen te werken met partners om de regionale economie en werkgelegenheid te bevorderen. We zetten bedrijfscontactfunctionarissen in en we zetten in op revitalisering (inclusief 'beter benutten') en het toekomstbestendig maken van bestaande bedrijventerreinen. Wat zijn de belangrijkste resultaten in 2026? a) De Brancherings- en vastgoedanalyse de Lutte en Overdinkel is opgeleverd. b) Het structureel en breed centrummanagement in Losser is ingericht. c) Er ligt een vastgestelde visie en investeringsagenda voor de bedrijventerreinen. d) Er ligt een nieuw besluit voor de Bedrijven investeringszone Centrum Management Losser voor de periode 2027-2032.

Aan welke global goals draagt het bij?

Doel D: Bereikbaarheid; voorzieningen en bestemmingen zijn op een duurzame wijze, structureel vlot en verkeersveilig, bereikbaar voor iedereen. Wat willen we bereiken? We streven ernaar dat voorzieningen en bestemmingen altijd vlot bereikbaar zijn voor iedereen. Dit doen we zo duurzaam en verkeersveilig als mogelijk. Wat gaan we daarvoor doen? 1. We bevorderen de transitie naar een duurzaam mobiliteitssysteem (bestaande uit alle modaliteiten). 2. We werken aan hoogwaardige (fiets-)verbindingen tussen onze woonkernen en buurgemeenten. 3. We werken aan het duurzaam veilig inrichten van onze wegen en infrastructuur door functie, gebruik en inrichting met elkaar in balans te brengen.

26

Wat zijn de belangrijkste resultaten in 2026? a) Het Beleidsplan Mobiliteit is vastgesteld door de raad. Aansluitend neemt het college een besluit over het uitvoeringsprogramma. b) De onderzoeken door de Provincie en gemeente naar de fietsoversteek Hoofdstraat – Nijverheidsstraat zijn afgerond en geven richting voor het vervolg.

Aan welke global goals draagt het bij?

27

De gemeente Losser werkt aan een duurzame toekomst met drie grote transities: klimaatadaptatie, circulariteit en energieneutraliteit. We richten onze kernen klimaatbestendig in, maken de weg vrij naar een circulaire economie en zetten stevig in op verduurzaming en lokaal eigendom in de energietransitie. In 2026 realiseren we zichtbare resultaten, zoals de uitvoering van de klimaatadaptatiestrategie, trainingen en afspraken over circulaire hubs en de opschaling van de Losserse Isolatie Aanpak. Zo geven we samen met inwoners en partners vorm aan een groen, gezond en toekomstbestendig Losser. Doel A. Losser klimaat robuust in 2050 Wat willen we bereiken? Een klimaat robuuste leefomgeving, hiermee bedoelen we klimaatbestendig wonen, werken en verplaatsen door: voldoende biodiversiteit en groen, een gezonde bodem, minimale overlast van water of droogte, slim (openbaar) vervoer en voldoende laadpunten. Wat gaan we ervoor doen? 1. Middels de klimaatadaptatiestrategie geven we richting aan onder andere de onderwerpen hitte, droogte en wateroverlast. 2. We betrekken inwoners bij de uitvoering van de klimaatadaptatiestrategie. 3. We verbeteren de laadinfrastructuur van de gemeente Losser.

Wat zijn de belangrijkste resultaten in 2026? a) Zie resultaat a. bij doel B2 opgave Wonen en Leven.

28

Aan welke global goals draagt het bij?

Doel B. Losser 100% circulair in 2050 Wat willen we bereiken? Een circulaire economie: hieronder verstaat de gemeente een maatschappij zonder afval, waarin duurzaam inkopen, consuminderen, hergebruiken, deelgebruiken, reparatie en andere circulaire methodes de norm zijn bij het gebruik van grondstoffen. Wat gaan we ervoor doen? 1. Onderdelen van het uitvoeringsprogramma circulaire economie worden uitgevoerd. 2. We maken de verschillende afvalstromen in de gemeente Losser zichtbaar, zodat we de beleidskaders voor grondstoffeninzameling vast kunnen stellen. 3. Alle circulaire activiteiten van ondernemers binnen de gemeente Losser worden inzichtelijk gemaakt.

Wat zijn de belangrijkste resultaten in 2026? a) We hebben trainingen georganiseerd m.b.t. het thema circulaire economie voor ondernemers in Losser. b) Samen met Twentse gemeenten zijn randvoorwaarden opgesteld voor circulaire grondstoffenhubs in Twente.

Aan welke global goals draagt het bij?

Doel C. Losser energieneutraal in 2050 Wat willen we bereiken? Een energieneutraal Losser, hieronder verstaat de gemeente een maatschappij waarin het besparen van energie/warmte en het gebruik van (lokaal opgewekte) duurzaam energie de norm is.

29

Wat gaan we ervoor doen? 1. We willen dat participatie en lokaal eigenschap gewaarborgd zijn bij grootschalige energieprojecten. 2. We bieden ondersteuning aan eigenaar-bewoners die moeite hebben hun woning te verduurzamen. 3. Eigen vastgoed wordt verder verduurzaamd. 4. We werken toe naar een aardgasloos (ready) Losser. 5. Duurzaamheidsdoelstellingen worden integraal betrokken bij projecten. 6. Losser werkt samen met partners in de energie- en warmtetransitie.

Wat zijn de belangrijkste resultaten in 2026? a) De Losserse Isolatie Aanpak is opschaalbaar gemaakt voor een bredere doelgroep met meer keuzevrijheid en mogelijke ontzorging voor inwoners in de uitvoering. Bestaande regelingen zijn gebundeld tot één integrale aanpak die opnieuw is aanbesteed voor efficiëntere uitvoering. b) In samenwerking met Energie van Noordoost Twente is een energiebronnenstudie opgeleverd en vervolgens is een warmteprogramma opgesteld. c) De verkenning naar garantstelling voor ontwikkelfinanciering door de gemeente Losser voor de coöperatie in de Lutte is afgerond. Bij een positief resultaat van de verkenning wordt de gemeenteraad een voorstel gedaan voor garantstelling. De ontwikkelfinanciering wordt gebruikt om invulling te geven aan minimaal 50% lokaal eigendom. d) Er is een samenwerkingsovereenkomst voor energiecoöperatie Overdinkel en de zonneenergie ontwikkelaar. Ontwikkelfinanciering is verkregen met garantstelling door de gemeente Losser. e) De samenwerkingsovereenkomst voor de Twentse groengascoalitie is gesloten.

Aan welke global goals draagt het bij?

30

Onze leefomgeving staat voor grote en complexe opgaven. En dat geldt in het bijzonder voor het landelijk gebied. De schaarse ruimte moet worden verdeeld tussen uiteenlopende belangen: energieopwekking via wind- en zonneparken, infrastructuur en goederenvervoer, defensie, woningbouw en de noodzakelijke aanpassingen om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen. Tegelijkertijd loopt een deel van de landbouw tegen maatschappelijke en ecologische grenzen aan, staat de biodiversiteit onder druk en leidt het vrijkomen van voormalige agrarische locaties tot andere vormen van gebruik en inrichting van ons buitengebied. De conclusie is duidelijk: niet alles kan en niet alles kan overal. Daarom is een integrale benadering noodzakelijk, waarin keuzes zorgvuldig worden gemaakt en de ruimtelijke impact van sectoraal beleid in samenhang wordt bekeken. De landelijke overheid en de Provincie Overijssel voeren hierin de regie. Provinciaal is het oude PPLG deels voortgezet in het programma Toekomst voor ons Platteland (TVOP) met de zogenoemde 3x3-aanpak: een sociaal-economisch perspectief voor het platteland, een toekomstbestendige landbouwsector, en herstel van natuur, watersystemen en klimaat. Hiervoor is voor de periode 2024-2026 landelijk € 234 miljoen beschikbaar gesteld, met onder meer speciale aandacht voor boerenerven en koploperprojecten.

Vanuit het NOT-verband werken wij samen met provincie, waterschap en natuurorganisaties. Om onze wensen en belangen kenbaar te maken en om actief deel te nemen aan deze projecten. Ondanks deze kaders is er op dit moment sprake van een zekere stand still: het oorspronkelijke budget voor de ontwikkeling van het landelijk gebied is fors naar beneden bijgesteld en er is nog geen duidelijk zicht op een andere koers. Dat betekent dat wij op gemeentelijk niveau scherp moeten prioriteren en creatief gebruik moeten maken van de middelen en samenwerkingen die wél beschikbaar zijn. Geen knaken, geen taken blijft vooralsnog de realiteit. Binnen die context willen wij als gemeente echter onze verantwoordelijkheid nemen en onze rol pakken. Wij doen dat langs drie samenhangende sporen:

31

Een toekomstbestendige landbouw Wij ondersteunen agrarische bedrijven waar dit bijdraagt aan gemeentelijke doelstellingen op het gebied van klimaatadaptatie, biodiversiteit en recreatie & toerisme. Dat doen we door ondernemers te faciliteren bij het maken van toekomstbestendige bedrijfsplannen, door gemeentelijke middelen in te zetten voor alternatieve verdienmodellen en door samen met partners een duurzame structuur voor ervencoaches te ontwikkelen. Ook zorgen we ervoor dat de stem van agrarische ondernemers gehoord wordt in regionale en landelijke overleggen en geven we met koploperprojecten invulling aan een integrale benadering van ons buitengebied. Behoud en versterking van natuur en landschap We willen de bestaande natuurlijke waarden beschermen en versterken. En we zetten actief in op uitbreiding van landschapselementen en bos. Daarbij maken we gebruik van instrumenten als de Bossenstrategie en de Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving: nieuwe bebouwing gaat hand in hand met verbetering van de landschappelijke kwaliteit. Met langjarige contracten voor landschapsonderhoud en de aanleg van nieuwe natuur borgen we continuïteit en duurzaamheid. Zo dragen we bij aan een aantrekkelijk, klimaatadaptief landschap dat ruimte biedt aan biodiversiteit en een gezonde leefomgeving.

Klimaatadaptatie Bij al onze keuzes voor de inrichting van het landelijk gebied houden we rekening met de gevolgen van klimaatverandering. Door water- en bodemsystemen te versterken, biodiversiteit te vergroten en samen te werken met agrarische ondernemers en natuurorganisaties zorgen we dat ons landschap beter bestand is tegen droogte, wateroverlast en hittestress. Met deze drie sporen geven we richting aan de ontwikkeling van ons landelijk gebied: zorgvuldig, integraal en in samenwerking met ondernemers, inwoners en partners. Doel A. Toekomstbestendige landbouw en bedrijfsstrategieën worden gefaciliteerd. Wat willen we bereiken? Onze gemeente wil agrarische bedrijven ondersteunen waar dit bijdraagt aan gemeentelijke doelstellingen op het gebied van klimaatadaptatie, biodiversiteit en recreatie & toerisme. Om dit te realiseren volgen we de ontwikkelingen op rijks- en provinciaal niveau, zijn we in gesprek met ondernemers en benutten we beleidsmatige en financiële mogelijkheden voor toekomstbestendige landbouw. We participeren actief in regionale gebiedsprocessen en geven met koploperprojecten invulling aan een integrale benadering van ons buitengebied. Daarnaast investeren we in het versterken van ons netwerk met agrarische ondernemers, faciliteren we toekomstbestendige bedrijfsplannen en zetten we gemeentelijke middelen in voor alternatieve verdienmodellen.