Accountantsverslag gemeente Losser 2021 - was getekend
Tekst van het document
Accountantsverslag 2021 Gemeente Losser 21 juni 2022
Deloitte Accountants B.V. Meander 551 6825 MD Arnhem Postbus 30265 6803 AG Arnhem Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl
Aan de gemeenteraad van de gemeente Losser Postbus 90 7580 AB LOSSER Datum
21 juni 2022 Ons kenmerk
2206F13150/AZ
Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2021 van de gemeente Losser. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2021 van de gemeente Losser. Tevens willen wij een woord van dank uitspreken voor alle inspanningen van de ambtelijke organisatie in de aanloop naar en tijdens de uitvoering van onze controle. Ondanks de forse toename van het aantal SiSa-regelingen zijn wij er met elkaar in geslaagd de controle binnen de vooraf gestelde deadlines te realiseren. Wij hebben een constructieve samenwerking ervaren. Bij de jaarrekening 2021 van de gemeente Losser hebben wij een goedkeurende verklaring te verstrekt
Behandeld door
N.R. Fritz RA Audit Partner T: 06 5104 8682 E: nfritz@deloitte.nl
De jaarrekening 2021 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Losser. Bij deze jaarrekening hebben wij een goedkeurende verklaring verstrekt voor het getrouwe beeld en de rechtmatigheid.
S.A.M. Damsté MSc RA Audit Manager T: 06 2281 5205 E: sadamste@deloitte.nl
Wij bespreken onze bevindingen met uw financiële werkgroep
Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 27 oktober 2021 en met ons auditplan van 12 oktober 2021, dat is besproken met uw griffier en de concerncontroller.
Wij bespreken deze rapportage graag tijdens de bijeenkomst van de financiële werkgroep op 14 juni 2022 en beantwoorden dan ook uw eventuele vragen. Wij hebben de inhoud van dit accountantsverslag afgestemd met de wethouder financiën, de gemeentesecretaris en de concerncontroller. Hoogachtend,
Deloitte Accountants B.V. Was getekend: N.R. Fritz RA
Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is a Netherlands affiliate of Deloitte NSE LLP, a member firm of Deloitte Touche Tohmatsu Limited.
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Losser
Inhoudsopgave
Bestuurlijke samenvatting
4
•
Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
5
•
Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
9
Bevindingen jaarrekening
11
•
De financiële positie van uw gemeente
12
•
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
18
Interne beheersing
25
•
26
Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing
Overige aangelegenheden
27
•
28
Overige aangelegenheden
Bijlagen
30
•
Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen
31
•
Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle
32
•
Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen
33
•
Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2021
34
•
Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging
36
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 3
Bestuurlijke samenvatting
2206F13150/AZ/4
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Losser
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Getrouwheid en rechtmatigheid
Financiële positie
•
Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld en rechtmatigheid van de jaarstukken.
•
De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 620.000 respectievelijk € 1.860.000.
•
De PGB-bestedingen zijn door uw gemeente (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft van rechtmatigheidsafwijkingen een controleverklaring met beperking verstrekt bij de verantwoording 2021. De gemeente Losser heeft, evenals voorgaande jaren, zelf aanvullende werkzaamheden verricht om de rechtmatigheid van de bestedingen vast te stellen. Na deze werkzaamheden resteert geen onzekerheid meer.
•
Er is geen sprake van fouten of onzekerheden die onze goedkeuringstoleranties overstijgen.
•
De financiële positie ultimo 2021 is verbeterd ten opzichte van 2020.
•
De beschikbare weerstandscapaciteit is door het college bepaald op € 17,6 ultimo 2021 (2020: € 16,2 miljoen). De weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Losser onderkende en aanwezige risico’s van € 1,8 miljoen (2020: € 3,8 miljoen).
•
Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen de begroting en realisatie, en kent een voordelig rekeningresultaat voor mutaties in de reserves van € 0,8 miljoen ten opzichte van een begroot negatief resultaat van € 0,6 miljoen. Tussentijds is door uw raad besloten om € 1,4 miljoen toe te voegen aan de reserves en € 2,8 miljoen te onttrekken, zodat het positieve financiële resultaat over 2021 uitkomt op € 2,3 miljoen waar een resultaat begroot was van € 0,2 miljoen negatief.
Welke verbeteringen zien Wij zien dat uw gemeente de volgende kan verbeteringen heeft gerealiseerd: wij? • De grondexploitaties zijn scherper onderbouwd dan afgelopen jaren. Hierbij zijn op onderdelen toevoeging gedaan van externe bronnen om schattingen te onderbouwen. Tevens is dit boekjaar niet meer gebruikt gemaakt van het zogeheten ‘expert panel’ om de notitie van uitgangspunten te voorzien van analyses en parameters. Met behulp van externe deskundige en expert Metafoor zijn deze analyse en uitgangspunten eenduidig vormgegeven. • Welke ontwikkelmogelijkheden zien wij?
De organisatie werkt actief met ons samen om het controleproces verder te dynamiseren waardoor het zwaartepunt van de controle meer verspreid wordt over het gehele jaar. Wij merken om dat deze constructieve houding bijdraagt aan een prettige samenwerking.
Wij zien dat uw gemeente de volgende kan ontwikkelingen kan realiseren: •
De verantwoording over en interne controle van de SiSa-bijlage kunnen verder worden verbeterd. Door een sterke toename van het aantal regelingen is het controleproces minder soepel verlopen dan voorgaande jaren.
•
De interne controle op de het aangeleverde balansdossier verdiend de aandacht. Onderliggende dossiers zijn op onderdelen niet juist of compleet aan ons aangeleverd. Wij verzoeken uw college hier voor komend jaar aandacht aan te schenken om een effectief controleproces te kunnen blijven waarborgen.
2206F13150/AZ
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 5
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Losser
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
•
Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2021 versus de schattingen in de jaarrekening 2020 geanalyseerd (‘backtesting’). Tevens hebben wij voor de majeure grondexploitaties (De Saller, ‘t Geurmeij en Wonen aan het Dinkeldal) de ingerekende kosten en opbrengsten gestaafd aan de hand van externe bronnen.
•
Op 6 juli en 9 november 2021 zijn respectievelijk de exploitatieplannen van ‘De Nitertweg’ en ‘De Muchte’ door uw raad vastgesteld. De komende jaren zullen beide plannen concreter worden en zullen nadere keuzes gemaakt worden. Wij adviseren uw raad om concrete afspraken te maken met het college wie welke besluiten mag nemen. Het is hierbij van belang een evenwicht te vinden tussen de kaderstellende en controlerende taken van de raad en het behouden van ‘slagkracht’ bij de uitvoering van deze projecten.
•
Er zijn in 2021 geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels doorgevoerd.
•
Tijdens de controle hebben wij het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Hierbij valt te denken aan het proces om tot schattingen te komen, zoals bij de grondexploitatie. Bij processen waarbij wij dat nodig achtten, hebben wij specialisten betrokken, bijvoorbeeld bij de controle van de parameters grondexploitatie.
•
Wij merken op dat doelstellingen in de begroting veelal niet concreet zijn geformuleerd waardoor het niet mogelijk is om de in de jaarrekening toe te lichten in hoeverre beleidsdoelstellingen zijn gerealiseerd. De toelichting in de jaarrekening beperkt zich daardoor veelal tot een uitleg over uitgevoerde werkzaamheden voor de beschikbare middelen maar het is daardoor niet inzichtelijk hoe de voortgang van beleidsdoelstelling zich verhoudt tot de uitputting van de beschikbaar gestelde middelen. Wij moedigen uw college aan om beleidsdoelstellingen in de begroting concreter te formuleren. In uw begroting 2022 zijn in dit kader de eerste stappen gezet (doelenboom).
Realiteitsgehalte begroting
•
Uit het overzicht van baten en lasten over 2021 blijken afwijkingen c.q. volumeverschillen in zowel de lasten, baten als saldi. Deze afwijkingen ten opzichte van de laatste gewijzigde begroting worden in het jaarverslag per programma uiteengezet. Hieruit blijkt dat het veelal gaat om incidentele voordelen op het sociaal domein en de erfgoeddeal vanuit de taakmutaties op de algemene uitkering.
Interne beheersing
•
Op basis van de interim-controle 2021 hebben wij geconstateerd dat uw college gestructureerd opvolging geeft aan de door ons geïdentificeerde verbeterpunten in de interne-beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u gedeeld in onze boardletter, en zijn besproken met de auditcommissie. In het voorliggende accountantsverslag vindt u onze bevindingen naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole.
•
Wij trekken samen met uw gemeente op in het proces van het digitaliseren van de interim- en jaarrekeningcontrole. Tijdens onze controle zetten wij hiertoe diverse tools in, waaronder, tijdens onze controle van 2021 een digitale omgeving om documentatie aan te leveren (Deloitte Connect) en tooling om data te analyseren. Wij zullen dit in de toekomst verder intensiveren.
Grondexploitatie
Kwaliteit verslaggeving
2206F13150/AZ
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 6
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Losser
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
•
In de jaarrekening wordt verantwoording afgelegd over de ontvangen specifieke uitkeringen door middel van de SiSa bijlage. Als gevolg van maatschappelijke ontwikkelingen en een door het Rijk toenemend gebruik van specifieke uitkeringen (SPUK) is er voor 2021 sprake van een enorme toename van het aantal SiSa regelingen. Het apart verantwoorden van deze (veelal kleine subsidiebedragen) regelingen zorgt bij de ambtelijke medewerkers voor een verzwaring van de administratieve lasten en voor een verhoging van onze controlekosten. Wij verwachten dat het aantal regelingen de komende jaren zal blijven toenemen. De gemeente kan de mogelijkheden onderzoeken op landelijk niveau invloed uit te oefenen om het aantal regelingen te beperken.
•
Wij hebben géén controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2021 geconstateerd.
Wet Normering Topinkomens
•
Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2021 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening 2021 van de gemeente Losser voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.
IT omgeving en Cybersecurity
•
Wij kunnen niet steunen op de geautomatiseerde controles. Evenmin kunnen wij uitgaan van de functiescheidingen binnen de geautomatiseerde systemen. Wij hebben daarom extra gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd, waaronder detailcontroles.
•
Begin 2022 hebben wij met de ambtelijke organisatie van de gemeente Enschede overleg gevoerd over vervolgstappen voor het verkrijgen van inzicht in de uitgevoerde werkzaamheden door de externe IT-auditor. Wij zullen – samen met onze IT-specialisten – in mei een dossierreview uitvoeren waarbij het “ISAE 3402 Type II traject 2021” de basis zal zijn.
Single Information Single Audit (SiSa)
Naleving van de Europese • aanbestedingsregels
Wij constateren geen rechtmatigheidsfouten als gevolg van het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. Wij hebben zelfstandig controlewerkzaamheden verricht op de Europese aanbestedingsregels waarbij geen overtredingen van EU-aanbestedingsregels zijn geconstateerd.
Frauderisicoanalyse
•
Uw gemeente besteedt passende aandacht aan de onderwerpen fraude en integriteit. Wij hebben vastgesteld dat u op een adequate wijze opvolging geeft aan integriteitsmeldingen. Tijdens onze controle over 2021 zijn door ons geen fraudegevallen geconstateerd.
Effecten crisis Oekraïne/ Rusland
•
Begin maart 2022 is de crisis uitgebroken in Oekraïne en Rusland. De uitbraak van deze oorlog heeft geen impact op de jaarstukken 2021 en de situatie per balansdatum 31-12. Door de gemeente Losser is een passende toelichting opgenomen in de jaarrekening 2021 onder de ‘Gebeurtenissen na balansdatum’. Hierin zijn mogelijke toekomstige effecten van de crisis opgenomen en toegelicht. De belangrijkste effecten hebben betrekking op de opvang van vluchtelingen, stijgende inflatie, toename van de energieprijzen etc. Deze in de jaarrekening opgenomen toelichtingen vinden wij toereikend.
2206F13150/AZ
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 7
2206F13150/AZ/8
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Losser
Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd Met de opdrachtbevestiging heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2021. Naast de opdrachtbevestiging zijn bepalend (geweest) voor onze controle:
Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot SiSa Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2021 geconstateerd.
•
Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado).
Wij hebben geen controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot rechtmatigheid
•
Het normenkader 2021 dat is vastgesteld door het college en ter kennisgeving aan de gemeenteraad is verstrekt.
De in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties over 2021, zijn in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand gekomen, in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader 2021.
De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2021 voldoende voor de doelstelling van onze controle. Bij de jaarrekening 2021 van de gemeente Losser hebben wij een goedkeurende controleverklaring te verstrekt Wij hebben de controle van de jaarrekening 2021 van de gemeente Losser uitgevoerd en hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid. Wij hebben niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot het vermogen en het resultaat Wij hebben tijdens onze controle geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze minimumdrempel, die van invloed zijn op het vermogen en/of het resultaat van de gemeente.
Op basis van onze controlewerkzaamheden en de toelichting in de jaarrekening (hoofdstuk: ‘Begrotingsrechtmatigheid’) constateren wij dat de begrotingsoverschrijdingen niet meewegen in ons rechtmatigheidsoordeel.
Onzekerheden in de PGB-bestedingen De PGB-bestedingen zijn door uw gemeente (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft van rechtmatigheidsafwijkingen een controleverklaring met beperking verstrekt bij de verantwoording 2021. De gemeente Losser heeft zelf aanvullende werkzaamheden verricht om de rechtmatigheid van de bestedingen vast te stellen. Na deze werkzaamheden resteert geen onzekerheid meer.
Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) Wij hebben tijdens onze controle geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringsdrempel, die van invloed zijn op de WNT.
Er zijn geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van uw gemeente. Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn. De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente zijn uiteengezet in de toelichting op de jaarrekening 2021, onder ‘Grondslagen’. Wij hebben het door het college en het ambtelijk management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij zijn van mening dat de verslaggevings-vraagstukken en de toegepaste inschattingen goed onderbouwd en redelijk zijn, en consistent zijn gebruikt.
2206F13150/AZ
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 9
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Losser
Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Losser Ons zijn geen relaties bekend tussen Deloitte Accountants B.V. en haar zuster- en/of dochterondernemingen of de member firms van Deloitte Touche Tohmatsu Limited en hun respectievelijke zuster- en/of dochterondernemingen en de gemeente, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid. Onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging is te vinden in Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging. De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening 2021.
De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (over onder andere weerstandsvermogen en risicobeheersing, bedrijfsvoering en verbonden partijen) het jaarverslag. Op basis van de Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken is opgenomen. Als onderdeel van dit vereiste hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd: •
Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag de vereiste informatie bevat op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV.
•
Wij hebben, voor zover wij kunnen beoordelen, vastgesteld dat de verklaringen van het college van burgemeester en wethouders in het jaarverslag, en de andere informatie zoals opgenomen in de jaarstukken, verenigbaar zijn met de beweringen en verklaringen die in de jaarrekening zijn opgenomen.
•
Wij hebben vastgesteld dat de verklaringen in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.
De grondslagen zijn toegepast met inachtneming van de voorschriften zoals opgenomen in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten. De grondslagen zijn aanvaardbaar. Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. De jaarstukken 2021 van uw gemeente bestaan uit: •
Het jaarverslag 2021 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen).
•
De jaarrekening 2021 (balans met toelichting, overzicht van baten en lasten met toelichting en de SiSa-bijlage).
2206F13150/AZ
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 10
Bevindingen jaarrekening
2206F13150/AZ/11
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Losser
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
De vermogenspositie van uw gemeente is verbeterd Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2021 bedraagt € 0,8 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 1,45 miljoen aan de reserves toegevoegd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2021 circa € 2,3 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans.
Eigen vermogen (x € 1 miljoen)
2021
2020
2019
2018
Eigen vermogen per 1 januari
28.264
26.837
23.795
21.575
Tussentijdse resultaatbestemming
-/- 1.447
-/- 1.871
-/- 2.009
-/- 1.778
2.263
3.298
5.051
3.998
817
1.427
3.042
2.220
29.080
28.264
26.837
23.795
Gerealiseerd resultaat Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten Eigen vermogen per 31 december
In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2021 circa 36% van het balanstotaal (ultimo 2020: 34% van het balanstotaal) en is verbeterd ten opzichte van 2020. Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming.
Exploitatieresultaat (x € 1 miljoen)
Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.
Bij: onttrekkingen aan reserves
2.845
Saldo mutaties reserves
1.447
Gerealiseerd resultaat
2.263
Totale baten
63.246
Totale lasten
-/- 62.429
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
817
Af: stortingen in reserves
-/- 1.398
2206F13150/AZ
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 12
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Losser
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2021 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 0,8 miljoen zien, ten opzichte van een begroot nadelig saldo van € 0,6 miljoen (begroting na wijziging). De jaarrekening 2021 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 2,3 miljoen.
In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. De gemeente heeft de belangrijkste verschillen toegelicht en heeft de financiële impact ervan in kaart gebracht. In de paragraaf Begrotingsrechtmatigheid van onze rapportage gaan wij nader in op de verschillen tussen de begrote en de werkelijke lasten in het kader van de begrotingsrechtmatigheid.
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1.000) 4.000 3.000 2.000 1.000 2018
2019
2020
2021
Mutaties in reserves (x € 1.000) (500) (1.000) (1.500) (2.000) (2.500) 2018
2019
2020
2021
Gerealiseerd resultaat (x € 1.000) (2.000) (4.000) (6.000) 2018
2019
2020
2021
2206F13150/AZ
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 13
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Losser
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Kengetallen voor gemeente Losser (begroot en werkelijk over de periode 2020-2021)
40%
Solvabiliteit
30% 20% 10% 0%
20% 0% 2020
2020
2021
Begroot
Signaalwaarde (= minimum)
Netto schuldquote
4%
100%
2%
50%
0%
0%
2021
Begroot Werkelijk Signaalwaarde (= richtinggevend)
Werkelijk
150%
Structurele exploitatieruimte
-2% 2020
2021
Solvabiliteit
Grondexploitatiequote
2020
2021
Begroot
Begroot
Werkelijk
Werkelijk
Signaalwaarde (=maximum)
Signaalwaarde (=minimum)
De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Indien sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. Grondexploitatiequote Het kengetal grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt hoe hoger de grondexploitatiequote hoe groter het risico dat de gemeente loopt. Netto schuldquote Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van de financiële positie is het ook van belang te kijken naar de structurele baten en structurele lasten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente van een lening) te dekken. Wij constateren dat de structurele exploitatieruimte in 2021 negatief is. Dit houdt in dat er dit jaar onvoldoende ruimte was om de structurele lasten te dekken.
Ook de komende jaren is deze begroot op laag tot nihil. Wij hebben het college geadviseerd te onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om deze ruimte te vergroten. 2206F13150/AZ
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 14
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Losser
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
Voorspellende waarde van uw begroting De jaarrekening 2021 sluit met een positief gerealiseerd resultaat van circa € 2,3 miljoen. De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren. De gemeenteraad heeft de focus gelegd op het realiseren van de gestelde doelen. Hiermee is de begroting gebaseerd op uw politiek-bestuurlijke ambities. Wij zien dat de gemeente de afgelopen jaren de begroting en realisatie dichter bij elkaar heeft weten te brengen en daarmee de kwaliteit van de begroting is toegenomen in financiële zin. Hierbij merken wij wel op dat de gemeente Losser ervoor kiest dat wanneer verschillen tussen begroting en realisatie ontstaan de raad hierover wordt geïnformeerd en dit niet in alle gevallen leidt tot een begrotingswijziging. Wij hebben tevens kennisgenomen van de presentatie van uw lokale rekenkamer omtrent het verwezenlijken van prestatie indicatoren en het advies om uw doelstellingen in de begroting verder te concretiseren. Wij onderschrijven dit advies van de rekenkamer en merken op dat hiermee niet alleen de kwaliteit van de begroting, maar ook de informatiewaarde van het jaarverslag als verantwoordingsdocument een verdere kwalitatieve impuls krijgt.
Saldo baten en lasten | Begroting vs realisatie (x € 1.000)
2.000 1.000 (1.000) Begroting 2020
Realisatie 2020
Begroting 2021
Realisatie 2021
Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1.000) (60.000) (61.000) (62.000) (63.000) (64.000) (65.000) Begroting 2020
Realisatie 2020
Begroting 2021
Realisatie 2021
Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 64.000 63.000 62.000 61.000 60.000 Begroting 2020
Realisatie 2020
Begroting 2021
Realisatie 2021
2206F13150/AZ
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 15
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Losser
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
Het weerstandsvermogen is toegenomen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beiden zijn gemuteerd in 2021; de ratio weerstandsvermogen is met 5,4 toegenomen tot 9,6 wat betekent dat de door het college onderkende risico’s worden afgedekt middels weerstandsvermogen.
Deze afname in de risico’s is hoofdzakelijk het gevolg van het dalen van de risico’s in de grondexploitatie. De lopende grote projecten (Saller en Wonen aan het Dinkeldal) zijn nagenoeg volledig uitgegeven en lopen ten einde. Dit heeft een positief effect op de geraamde risico’s door de gemeente.
Beschikbare weerstandscapaciteit
20.000
De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 17,6 miljoen (2020: € 16,2 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is toegenomen ten opzichte van voorgaand jaar.
15.000
Benodigde weerstandscapaciteit
Weerstandscapaciteit (x € 1.000)
10.000 5.000 2018
De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s.
Uw gemeente heeft op basis van deze risico-inventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 1,8 miljoen (2020: € 3,8 miljoen). Ten opzichte van 2020 is hiermee sprake van een afname van de gekwantificeerde risico’s.
2019
2020
2021
Benodigde weerstandscapaciteit Beschikbare weerstandscapaciteit
Ratio weerstandsvermogen 15,00 10,00 5,00 2018
2019
2020
2021
2206F13150/AZ
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 16
2206F13150/AZ/17
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Losser
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) •
De voorraad onderhanden werk De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost ad € 189.000 is door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2022 e.v. nog te realiseren baten en lasten relevant voor de accountantscontrole, maar ook. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. De gemeente Losser schat ultimo 2021 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 450.000 bedraagt (2020: € 412.000). Hiervoor is een voorziening getroffen. Deze voorziening is geheel in mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie. Dit is in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording.
Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s:
•
Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.
•
•
•
Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen? Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen? Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?
Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1.000) 6.000
4.000 2.000 2018
2019
2020
2021
Ontwikkeling boekwaarde
Uit dit figuur blijkt dat de boekwaarde van de bouwgronden in exploitatie in 2021 is afgenomen. De belangrijkste oorzaak hiervan is de realisatie in 2021 van de Saller en Wonen aan het Dinkeldal dat heeft geleid tot een afname van de boekwaarde met € 5 mln. Dit is ook de belangrijkste reden voor het dalen van de grondexploitatiequote. Hieruit valt op te maken dat de omvang van de majeure projecten in Losser aflopend zijn. In het kader hiervan zal ook de toerekening van beheerskosten en ambtelijke capaciteit aan de grondexploitaties op korte termijn teruglopen. Deze lasten zullen dan geen dekking meer vinden in de planexploitaties.
De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’.
2206F13150/AZ
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 18
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Losser
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie)
Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen: •
•
Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd. Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?
•
Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.
•
Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).
De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2021 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is.
Tussentijdse winstneming In juli 2019 heeft de commissie BBV de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ gepubliceerd. Hierin is opgenomen dat gemeente voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion methode’ (POC-methode) moeten toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen.
Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter voor een grotere complexiteit, doordat de gemeente de bestaande ruimte herontwikkelt en dit type projecten hierdoor (financieel gezien) gevoeliger is voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties. Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt voor een hoger risicoprofiel, doordat de schatting van kosten en opbrengsten van de projecten subjectiever is naarmate de doorlooptijd toeneemt.
Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten.
Op grond van onze risicoanalyse hebben wij geconcludeerd dat de grondexploitaties De Saller, ‘t Geurmeij en Wonen aan het Dinkeldal de belangrijkste projecten binnen uw gemeente zijn.
Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2021 voor € 626.000 aan tussentijdse winst genomen op de grondexploitatie (2020: € 959.000).
Van deze projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst en is tevens de getroffen verliesvoorziening of de verantwoorde (tussentijdse) winstneming gecontroleerd.
Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet). Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol.
2206F13150/AZ
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 19
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Losser
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie)
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2021 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •
Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten.
•
Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties.
•
Externe deskundigheid heeft ingeschakeld ter onderbouwing van de ingerekende parameters voor kosten- en opbrengstenstijgingen.
•
Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten.
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2021 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt. Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2021 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten betrokken hebben bij de controle van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente.
2206F13150/AZ
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 20
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Begrotingsrechtmatigheid
Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de lasten binnen de begroting blijven en het college belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig meldt aan de gemeenteraad, zodat zij hierover tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat het college inbreuk maakt op het budgetrecht van de gemeenteraad. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de Commissie BBV. Het overschrijden van de begroting is altijd onrechtmatig, maar hoeft de accountant niet in alle gevallen mee te wegen in zijn rechtmatigheidsoordeel. De kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen en zijn in te delen in de categorieën als genoemd in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de commissie BBV.
Lastenoverschrijdingen (x € 1.000) 1.800 1.600 1.400 1.200 1.000 800 600 400 200 -
Kredietoverschrijdingen Kredietoverschrijdingen vereisen conform de Kadernota Rechtmatigheid van de commissie BBV – vergelijkbaar met kostenoverschrijdingen in het overzicht van baten en lasten – autorisatie van de gemeenteraad. Indien een overschrijding niet door de raad is geautoriseerd, is deze strikt genomen onrechtmatig. Afspraken hierover tussen de gemeenteraad en het college kunnen zij nader vastleggen in de financiële verordening ex art. 212 Gemeentewet. Overschrijdingen
Bestuur en dienstverlening
Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2021, hebben wij een controle uitgevoerd op de begrotingsrechtmatigheid. De toe te passen normen voor het begrotingscriterium zijn gebaseerd op de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moet de gemeenteraad zelf nader invullen en concretiseren. Dit gebeurt met het vaststellen van de begroting en via de financiële verordening ex artikel 212 van de Gemeentewet.
Voor de begrotingsrechtmatigheid moeten wij kijken naar de lastenoverschrijdingen per programma. In de figuur hieronder hebben wij de programma’s met een lastenoverschrijding opgenomen.
Fysiek
Begrotingsoverschrijdingen zijn adequaat toegelicht in de jaarrekening
Sociaal
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Losser
Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van en toelichting op deze overschrijdingen naar de analyse begrotingsrechtmatigheid zoals opgenomen in het hoofdstuk ‘Begrotingsrechtmatigheid’ in de jaarrekening. Hiermee legt het college aan de gemeenteraad verantwoording af over de begrotingsrechtmatigheid van de lasten over 2021. De geconstateerde kostenoverschrijdingen wegen niet mee in ons rechtmatigheidsoordeel omdat tegenover de hogere lasten ook hogere baten zijn gerealiseerd. De overschrijdingen hebben daarom geen gevolgen voor de strekking van het rechtmatigheidsoordeel in de controleverklaring.
Wij verwijzen naar het ‘Overzicht kredieten’ in hoofdstuk 3.3 van de jaarrekening voor de uitnutting van de kredieten. Wij constateren naar aanleiding van onze controle diverse overschrijdingen, echter deze zijn of onderdeel van een overkoepelend krediet (bijvoorbeeld Centrumplan Losser, fase I, Herinr buitenruimte Erve Boerrigter en Afzuigwagen) of dermate gering dat deze niet meewegen in ons oordeel. Voor de verzamelkredieten moet nog een verrekening plaatsvinden, dit is beknopt toegelicht in hoofdstuk 3.3. Echter het inzicht in de zuivere overschrijdingen is op dit moment niet eenvoudig in de jaarrekening terug te vinden. Wij hebben het college geadviseerd enerzijds combinatie-kredieten ook als zodanig te presenteren en anderzijds in het kredietoverzicht de nog te verwachten kosten op te nemen. Dit laatste is tevens opgenomen in artikel 3.4. van de financiële verordening 2018. Hiermee geeft het overzicht ook een doorkijk naar de ontwikkeling van de uitputting van kredieten in een volgend jaar. De andere projecten blijven binnen hun krediet.
2206F13150/AZ
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 21
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Losser
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving
De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Bij onze controle vragen wij u jaarlijks inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten door fraude of het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van de inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken.
Wij hebben de accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen. Fraude en integriteit Jaarlijks verkrijgen wij inzicht in de integriteitsmeldingen, die wij vervolgens analyseren en bespreken met de gemeente. Wij hebben op basis van onze controle en de besprekingen geen fraudegevallen geconstateerd. Onze conclusie is voorts dat uw gemeente op een adequate wijze opvolging geeft aan geïdentificeerde integriteitskwesties, en hierover tijdig met ons in contact treedt.
Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief het invoeren en onderhouden van interne-beheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten. Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt. 2206F13150/AZ
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 22
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Losser
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen
Naleving van de Europese aanbestedingsregels
•
Wij stellen vast dat uw gemeente en ook het ROZ een M&O-beleid heeft vastgesteld met daarin de getroffen interne-beheersmaatregelen, zoals de controle achteraf, en de wijze waarop gebruikmaakt wordt van het Inlichtingenbureau. Wij hebben vastgesteld dat door de accountant van het ROZ nog niet op de werking van het M&O beleid is getoetst. Dit zal, na overleg met het Ministerie van SZW, plaatsvinden in 2022.
•
Continueren van reguliere zorg: Voor zover mogelijk hebben de zorgverleners de reguliere zorg gecontinueerd en volstaat ter zake de interne beheersing die in afgelopen jaren voldoende heeft gefunctioneerd.
•
Leveren van alternatieve zorg: Voor zover zorgleveranciers de reguliere zorg niet konden continueren, mochten zij alternatieve zorg leveren. De verantwoording en afrekening hiervan vindt op dezelfde wijze plaats als de afrekening van reguliere zorg.
Wij constateren geen rechtmatigheidsfouten als gevolg van het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. Wij hebben zelfstandig controlewerkzaamheden verricht op de Europese aanbestedingsregels waarbij geen overtredingen van EU-aanbestedingsregels zijn geconstateerd. Sociaal domein | Gevolgen corona Wij sommen hier de belangrijkste effecten op die het coronavirus heeft (gehad) op de jaarrekening 2021 van uw gemeente: •
Waardering vorderingen: als gevolg van financiële problemen of tekorten bij debiteuren en andere soorten schuldenaars bestaat er een toegenomen risico op het niet ontvangen van vorderingen. Wij hebben de invorderingsrisico’s, en daarmee de waardering van de vorderingen, gecontroleerd, en merken op dat de door de gemeente Losser ingenomen positie waarbij geen sprake is van grote mutaties in de voorziening voor oninbare vorderingen onderbouwd is en geen aanleiding geeft tot bijstelling.
•
Tozo: één van de maatregelen die het kabinet (heeft) gebruikt om ondernemers te steunen tijdens de coronacrisis is de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). Als onderdeel van de controle van de SiSa-bijlage hebben wij deze regeling gecontroleerd.
•
De Nota verwachtingen accountantscontrole schrijft daarnaast voor dat wij een kwalitatieve toets moeten verrichten op uw beleid inzake Misbruik en Oneigenlijk (M&O) beleid voor de Tozo-regeling.
Wij merken op dat de gemeente voldoende (extra) interne-beheersmaatregelen heeft getroffen om de zorgverlening te continueren, en de (mogelijke) financiële effecten van corona voor het sociaal domein in beeld te brengen en te beheersen. Dit blijkt uit het feit dat de zorg is gecontinueerd en de verzoeken voor en de omvang van continuïteitsbijdragen en meerkosten corona qua omvang beperkt zijn. Een voor de controle belangrijk onderdeel hiervan is het interne controleplan inclusief een gedetailleerde uiteenzetting van de geschatte en werkelijke financiële effecten van corona op het sociaal domein voor de gemeente. De getroffen maatregelen hebben ertoe geleid dat de organisatie de extra kosten en vraagstukken heeft kunnen beperken.
2206F13150/AZ
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 23
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Losser
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen
Sociaal domein | PGB-bestedingen De PGB-bestedingen zijn (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft – net als in voorgaande jaren – bij de PGBverantwoordingen voor Jeugd en Wmo over 2021 een controleverklaring met beperking verstrekt. De PGBbestedingen over 2021 bedragen circa € 380.000.
Wij moedigen het college aan om beleidsdoelstellingen in de begroting concreter te formuleren zodat in de jaarrekening een concretere invulling kan worden gegeven aan de gerealiseerde resultaten. Dit kan vervolgens de raad helpen bij het uitvoeren van haar controlerende taak.
Uw organisatie heeft de voorgaand jaar getroffen aanvullende interne-beheersmaatregelen en interne controles ook over 2021 gehandhaafd c.q. uitgevoerd. In dit kader is onder andere nader onderzoek uitgevoerd bij een representatief aantal gebruikers van deze PGB-gelden. Door deze werkzaamheden resteert geen onzekerheid van inzake de PGB-bestedingen. Kwaliteit en transparantie van de jaarstukken Bij de jaarrekeningcontrole hebben wij vastgesteld dat uw jaarstukken 2021 voldoen aan de vereisten uit het BBV. Wij hebben bij onze werkzaamheden de jaarstukken integraal doorgenomen en hebben daarbij – naast de verenigbaarheid van jaarverslag en jaarrekening – vanuit het belang en begrip van de gebruikers van de jaarstukken vooral gelet op de toegankelijkheid en begrijpelijkheid van de daarin opgenomen toelichtingen en analyses. In dit kader merken wij op dat doelstellingen in de begroting veelal niet concreet zijn geformuleerd waardoor het niet mogelijk is om de in de jaarrekening toe te lichten in hoeverre beleidsdoelstellingen zijn gerealiseerd.
De toelichting in de jaarrekening beperkt zich daardoor veelal tot een uitleg over uitgevoerde werkzaamheden voor de beschikbare middelen maar het is daardoor niet inzichtelijk hoe de voortgang van beleidsdoelstelling zich verhoudt tot de uitputting van de beschikbaar gestelde middelen. 2206F13150/AZ
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 24
Interne beheersing
2206F13150/AZ/25
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Losser
Interne beheersing Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing vanuit de controle van het boekjaar 2021
Boardletter 2021, toegespitst op de interne (financiële) beheersing Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij in het najaar van 2021 een interim-controle uitgevoerd. Deze interim-controle was primair gericht op de opzet, het bestaan en de werking van maatregelen van administratieve organisatie en interne beheersing, voor zover van belang voor onze controle op de betrouwbaarheid en rechtmatigheid van de in de jaarrekening opgenomen gegevens. In de boardletter hebben wij een aantal aandachtspunten voor het opstel- en controleproces van de jaarrekening 2021 benoemd. De belangrijkste bevindingen zoals opgenomen in onze boardletter zijn: •
Professionaliseren en efficiënter inrichten van de interne beheersing.
•
Afronden en formaliseren van de frauderisicoanalyse.
•
Automatiseringsomgeving (ISAE 3402).
•
Functiescheiding rondom de verwerking van de memoriaalboekingen inrichten.
Evaluatie opstel- en controleproces Medio 2021 hebben wij met de ambtelijke organisatie het opstel- en controleproces van de jaarrekening 2020 geëvalueerd, en waar nodig aanscherpingen verwerkt in het interne ‘draaiboek’ voor het opstelproces en de werk- en planningsafspraken voor de jaarrekening. Met deze aanpassingen is het proces verder geoptimaliseerd en is de controle 2021 binnen de afgesproken planning afgerond. Met het oog op verdere optimalisatie van het opstel- en controleproces van de jaarrekening merken wij het volgende op:
•
Bij aanvang van de controle is de jaarrekening en balansdossier nog niet geheel compleet. Gedurende het jaarrekeningcontroleproces dient de gemeente nog een interne controle op de interne consistentie van teksten en tabellen uit te voeren. Hierdoor start de controle op basis van nog te actualiseren jaarstukken.
Medio 2022 evalueren wij – mede op basis van de actualisatie van de risicoanalyse voor de jaarrekening 2022 – wederom gezamenlijk het proces om te bepalen op welke terreinen/aspecten verdere verbeteringen in het opstel- en controleproces van de jaarrekening mogelijk zijn. Betrouwbaarheid en continuïteit van de automatiseringsomgeving inclusief cybersecurity behoeft verdere aandacht
Voor onze detailbevindingen inzake de betrouwbaarheid van de geautomatiseerde gegevensverwerking verwijzen wij kortheidshalve naar onze boardletter 2021. Ondanks de bestaande tekortkomingen in de IT-omgeving zijn wij bij de jaarrekeningcontrole in staat geweest data-analyse in te zetten als onderdeel van de controleaanpak voor de memoriaalboekingen. Hierbij hebben wij met data-analyse een diepgaande en risicogerichte analyse uitgevoerd van deze in opzet meer risicovolle boekingen. Door de inzet van data-analyse hebben wij de met gegevensgerichte werkzaamheden te onderzoeken populatie memoriaalboekingen sterk kunnen reduceren. Dit illustreert het belang en de toegevoegde waarde van een betrouwbare IT-omgeving als basis voor de inzet van data-analyse.
Onze jaarrekeningcontrole is gericht op het geven van een oordeel over de jaarrekening zelf en is niet primair gericht op het doen van uitspraken over de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking als geheel of van onderdelen daarvan. Onze bevindingen hebben betrekking op de onderdelen die wij onderzocht hebben in het kader van de jaarrekening, wat wil zeggen dat wij geen volledigheid pretenderen. De IT-omgeving en een adequate opzet en werking daarvan nemen een steeds meer dominante plaats in binnen uw organisatie, met het oog op een betrouwbare geautomatiseerde gegevensverwerking. Gegeven voorgaande opmerking inzake de IT-audit, hebben wij ook voor de jaarrekeningcontrole 2021 niet gesteund op de geautomatiseerde gegevensverwerking. Het gevolg van deze conclusie is dat wij meer gegevensgericht werk hebben moeten verrichten, waaronder het uitvoeren van specifieke werkzaamheden om de betrouwbaarheid van data en lijstwerk vast te stellen. 2206F13150/AZ
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 26
Overige aangelegenheden
2206F13150/AZ/27
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Losser
Overige aangelegenheden Samenvatting overige aangelegenheden en bepaalde vereiste communicaties
Omgevingswet Binnen een week na zijn aantreden heeft de nieuwe minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening zich een groot voorstander verklaard van de nieuwe Omgevingswet en inwerkingtreding daarvan bij alle provincies, gemeenten en waterschappen in Nederland (hierna: lokale overheden). De nieuwe Omgevingswet bundelt en moderniseert de huidige wetten voor de leefomgeving. Hierbij gaat het om wet- en regelgeving over bouwen, milieu, water, ruimtelijke ordening en natuur. Op het moment dat de Omgevingswet in werking treedt, moet elke lokale overheid zijn aangesloten op het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Het DSO bestaat uit een landelijke voorziening (DSO-LV), collectieve voorzieningen voor gemeenten (DSO-CG) en individuele voorzieningen van lokale overheden (hierna kortweg: DSO). Voor de burger betekent het: één loket voor het aanvragen van vergunningen, het raadplegen van de geldende regels per locatie, en op termijn informatie over de kwaliteit van de fysieke leefomgeving.
Inwerkingtreding De introductie van het DSO is een omvangrijke opgave voor het Rijk, maar ook voor de lokale overheden. Het leidt tot verschillende ontwikkel- en beheersingsvraagstukken die komen kijken bij de implementatie van een nieuwe IT-omgeving en dienstverlening van (nieuwe) IT-leveranciers. Denk daarbij aan aanpassingen in de interne processen, applicaties, interfaces en IT-controls en tevens training van medewerkers om goed aan te sluiten op het nieuwe DSO. Om de benodigde technische aanpassingen en aansluitingen te kunnen realiseren, dienen lokale overheden nieuwe afspraken met de IT-leveranciers te maken. Voor een gecontroleerd implementatieproces dienen lokale overheden dan ook uitgebreid te testen en oefenen.
Recent is de geambieerde doelstelling van inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 juli 2022 losgelaten en binnenkort bepaalt de ministerie een nieuwe datum voor inwerkingtreding. Het loslaten van deze datum is gebaseerd op de verwachting dat het gehele systeem nog niet voldoende gereed is op 1 juli 2022. Advies
Wij adviseren u de ontwikkelingen rondom de nieuwe (nog bekend te maken) datum van inwerkingtreding van de Omgevingswet nauwlettend te blijven volgen en vast te stellen in welke mate uw organisatie, maar ook Omgevingsdienst Twente (ODT), daarvoor gereed is. Het gaat daarbij concreet om de status en voortgang van in ieder geval de volgende aspecten: 1.
De technische ontwikkeling applicatie/database van uw softwareleverancier en interfaces met uw andere applicaties.