25.37.02 Eindrapport Rekenkameronderzoek Sociaal Domein Losser

2020 Dinkelland

€ € € € € € €

2020 Losser

2020 Oldenzaal

2021 Dinkelland

2021 Losser

2021 2022 2022 Oldenzaal Dinkelland Losser

2022 2023 Oldenzaal Dinkelland

2023 Losser

2023 Oldenzaal

1.590 € 3.075 € 6.052 € 11.031 € 13.326 € 25.440 € 6.297 € 6.361 € 10.480 € 7.362 € 5.415 € 9.814 € 26.280 € 28.177 € 51.786 € 6.022 € 7.055 € 12.434 € 73.509 € 67.696 € 130.772 € 8,2% 10,4% 9,5%

1.948 € 2.910 € 5.891 € 7.894 € 11.012 € 21.429 € 7.078 € 6.610 € 9.937 € 7.070 € 6.260 € 9.329 € 23.990 € 26.792 € 46.586 € 6.618 € 7.624 € 12.673 € 74.613 € 66.079 € 133.762 € 8,9% 11,5% 9,5%

4.434 € 2.962 € 6.663 € 7.694 € 13.596 € 22.123 € 7.039 € 7.404 € 10.722 € 5.250 € 6.350 € 10.432 € 24.417 € 30.312 € 49.940 € 6.745 € 8.219 € 12.113 € 82.117 € 77.152 € 138.072 € 8,2% 10,7% 8,8%

5.683 € 8.509 € 8.281 9.205 € 12.052 € 24.582 7.912 € 7.924 € 11.680 6.241 € 8.286 € 11.773 29.041 € 36.771 € 56.316 8.090 € 8.776 € 14.931 91.866 € 81.498 € 145.253 8,8% 10,8% 10,3%

35,8%

32,2%

29,7%

31,6%

41,6%

39,6%

40,5%

34,8%

39,3%

36,2%

45,1%

38,8%

Uit dit overzicht blijkt dat de totale lasten voor het sociaal domein in Losser van 2020 tot 2023 stijgen van ongeveer 28 miljoen euro naar ongeveer 37 miljoen euro. Mogelijk heeft corona invloed gehad op de stijging in de periode 2020-2022. De overheadkosten als percentage van de totale lasten stijgen van 10,4% in 2020 naar 10,8% in 2023. In de gemeenten Oldenzaal en Dinkelland is tussen 2020 en 2022 een daling in de lasten voor het sociaal domein te zien, gevolgd door een stijging in 2023. Daarnaast ligt het overheadpercentage in Losser structureel hoger dan in Oldenzaal en Dinkelland. Uit de programmabegroting 2025-2028 van de gemeente Losser is het volgende overzicht te maken voor de verwachtte lasten voor het sociaal domein van 2024 tot en met 2026. Figuur 2. Overzicht begroting sociaal domein Losser 2024-2026 Taakveld

2024

2025

2026

Sociaal domein collectief

€ 4.842

€ 5.900

€ 4.590

Participatiewettaakvelden

€ 12.601

€ 12.411

€ 12.310

Wmo taakvelden

€ 7.607

€ 8.442

€ 8.008

Jeugdwettaakvelden

€ 6.960

€ 7.001

€ 6.843

Totale lasten sociaal domein

€ 32.010

€ 33.754

€ 31.751

0.4 Overhead (alle gemeentelijke taken)

€ 11.227

€ 11.247

€ 11.071

Totale gemeentelijke lasten

€ 79.787

€ 81.115

€ 78.801

Overhead als % van de totale lasten

14.1%

13.9%

14%

Lasten sociaal domein als % van totale lasten

40,1%

41,6%

40,3%

Bijlage 1: Bronnen

29

Uit dit overzicht blijkt dat de totale lasten voor het sociaal domein volgens begrotingen blijven stijgen tot 2025, waarna verwacht wordt dat deze lasten in 2026 dalen. De gemeente Losser verwacht daarnaast dat gemeentelijk breed de overheadkosten stijgen van 10,7% gerealiseerde overhead (zie figuur 1) in 2022 naar 14,1% begrootte overhead in 2024 (zie figuur 2), waarna dit percentage nagenoeg hetzelfde blijft tot en met 2026. 7.

In hoeverre wordt maatwerk feitelijk toegepast?

Beantwoording op hoofdlijnen: ▪ De werkwijze van de gemeente Losser stelt consulenten in staat maatwerk te bieden door een ▪

integrale aanpak tussen de domeinen. Deze integrale aanpak wordt versterkt door samenwerking met partners, waarbij ruimte is voor intensivering van de aanpak.

Onderbouwing Consulenten geven aan dat maatwerk zichtbaar is in de persoonlijke benadering die zij binnen de gestelde kaders toepassen. Het individu staat altijd centraal bij het indiceren. Door korte lijnen en samenwerking met partners kunnen consulenten snel reageren en het leed van inwoners verminderen. Beleidsmakers merken op dat er vaak meer maatwerk wordt geleverd dan standaardwerk, hoewel dit niet altijd optimaal wordt benut. Er bestaat een discussie tussen consulenten en beleidsmedewerkers wanneer maatwerk wordt toegepast en of dit optimaal benut wordt. Door de korte lijnen tussen de domeinen (Wmo, Jeugd, Participatie) is er een sterk teamgevoel ontstaan. Consulenten werken samen, bijvoorbeeld door een jeugdconsulent mee te nemen naar een keukentafelgesprek met een Wmo-consulent. Ze nemen ook elkaars taken over om meer inzicht te krijgen in elkaars werkveld, zoals een jeugdconsulent die een scootmobielaanvraag oppakt. Dit breidt hun perspectief uit en maakt maatwerk mogelijk. Partners van de gemeente Losser bevestigen dat er ruimte is voor individueel maatwerk, maar adviseren dat de integrale samenwerking met partners versterkt kan worden om grotere impact te maken. Dit geldt bijvoorbeeld voor het werken met statushouders, wat vraagt om samenwerking en korte lijnen met diverse organisaties zoals woningcorporaties en scholen.

Een bredere, gezamenlijke aanpak en monitoring zijn essentieel om de effectiviteit te vergroten. Het bundelen van ondersteuning kan leiden tot grotere resultaten. Dit vraagt om verdere ontwikkeling van uitvoerende en beleidsmedewerkers, en het zou goed zijn om deze aanpak breder toe te passen.

Bijlage 1: Bronnen

30

8.

In hoeverre zijn de uitvoering van het beleid (en tevens de handhaving) in het gemeentelijk sociaal domein doeltreffend, onder meer ten aanzien van preventie, participatie en zelfredzaamheid van inwoners?

Beantwoording op hoofdlijnen: ▪ Het gemeentelijk doelbereik is lastig te bepalen omdat de doelstellingen en de ‘opgave’ van ▪

de gemeente Losser niet zijn uitgewerkt in KPI’s met streefwaarden. Monitoring van doelbereik gebeurt op gemeentelijke niveau voornamelijk continue in werkoverleggen en interne gesprekken. De gemeente Losser bezig meer data-gedreven te werken. Voor nu worden de regionale monitor, lokale monitor, cliëntervaringsonderzoeken, gesprekken met partners en de directe praktijk gebruikt om informatie te krijgen over de uitvoering.

▪

De raad heeft behoefte aan geografisch inzicht per dorp en de aanpak die nodig is.

Onderbouwing Het beleid De Strategische Beleidsnota beschrijft acht doelstellingen die de basis vormen voor het (toekomstige) beleid van de gemeente Losser. Deze doelstellingen dienen als leidraad en stellen de kaders voor toekomstige uitvoeringsplannen binnen het sociale domein. De acht doelstellingen zijn: ▪ We staan in verbinding met onze inwoners ▪ We zijn toegankelijk en bereikbaar ▪ We werken aan sociale structuren om te komen tot zelfredzaamheid ▪ Ervaringsdeskundigheid en inwonersparticipatie gebruiken we voor het versterken van de samenleving ▪ Iedereen krijgt gelijke kansen door verschillen te erkennen en te accepteren ▪ We gaan uit van eigenkracht, eigen verantwoordelijkheid en eigenwaarde ▪ Integraal werken en samen handelen voor een inclusieve, diverse, betrokken en veilige samenleving ▪ We stimuleren positieve gezondheid en zetten in op de vitaliteit van onze inwoners De gemeente Losser werkt opgavegericht, waarbij de opgave 'We werken aan een toekomstbestendig sociaal domein' centraal staat. Binnen deze opgave worden thema's beschreven waarop de gemeente Losser wil focussen, zoals preventie, participatie en zelfredzaamheid. Deze opgaven zijn echter niet verder uitgewerkt in KPI's met streefwaarden. De opgave is als volgt opgebouwd:

Bijlage 1: Bronnen

31

Monitoring van de beleidsdoelen en opgave Over het algemeen wordt het beleid niet op papier gemonitord, maar gebeurt dit voornamelijk tijdens werkoverleggen en gesprekken. Medewerkers ontdekken of preventie en zelfredzaamheid daadwerkelijk worden bevorderd door voortdurend in gesprek te blijven met elkaar en inwoners. Sinds 2023 werkt de gemeente domein overstijgend data-gedreven op basis van lokale en regionale data, waarbij bij de start van een pilot het resultaat wordt gemeten aan de hand van een aantal KPI’s. Daarnaast worden regionale en lokale monitors, cliëntervaringsonderzoeken en de directe praktijk (gesprekken met inwoners) gebruikt om inzicht te krijgen in de uitvoering van de opgave. De monitors geven inzicht in de situatie in vergelijkbare gemeenten, zodat bijgestuurd kan worden waar no dig. Cliëntervaringsonderzoeken en gesprekken met inwoners bieden informatie over hoe zij het beleid ervaren en hoe het hen helpt. In geen van de reguliere planning- en controldocumenten, monitors en cliëntervaringsonderzoeken wordt verantwoord op basis van de acht doelstellingen van de gemeente Losser. De gemeente Losser krijgt voornamelijk informeel inzicht in de effecten en impact van haar uitvoering. De formele verantwoording geeft geen inzicht in de effecten van het beleid.

Bijlage 1: Bronnen

32

Partners worden betrokken bij het monitoren van de doeltreffendheid van het beleid. Zij voeren jaarlijks gesprekken met de gemeente Losser, waarin onder andere monitoring wordt besproken. Het meten van zaken zoals bereik en effect is lastig door de subjectiviteit, maar waar meting mogelijk is, maken partners gebruik van tools zoals de Smiley-tool, de zelfredzaamheidmatrix, situatieschetsen en cliënttevredenheidsonderzoeken. De gemeenteraad wil sturen op doelbereik, maar stuit op het probleem dat de problematiek in elk dorp anders is, waardoor een verschillende aanpak nodig is. De raad stuurt nog niet expliciet op doelbereik voor de specifieke problematiek per dorp. Er is behoefte aan geografisch inzicht in de problematiek per dorp en de bijbehorende aanpak.

4.4

Toetsing aan het normenkader

Voor de toetsing aan de norm is gewerkt met de volgende termen in volgorde van niet voldoen tot voldoen: ▪ Voldoet niet: dit betekent dat op geen enkele wijze (0%) wordt voldaan aan de norm. ▪ ▪

Voldoet beperkt: dit betekent dat voor een klein deel (<=50%) wordt voldaan aan de norm Voldoet merendeels: dit betekent dat voor een groter deel (>50%, <75%) wel dan niet wordt voldaan aan de norm.

▪

Voldoet grotendeels: dit betekent dat voor een zeer groot gedeelte (>75%) wordt voldaan aan de norm. Voldoet: dit betekent dat volledig (100%) wordt voldaan aan de norm.

▪

Toetsing normenkader Norm

Toetsing

▪

De ervaringen van de doelgroepen over de uitvoering en de handhaving zijn positief.

▪

▪

De uitvoeringskosten van de gemeente en de partners zijn niet hoger dan in vergelijkbare gemeenten.

▪

▪

Sprake is van een continu en gestructureerd proces van leren en verbeteren waarbij de perspectieven van inwoners en uitvoerende professionals zijn betrokken.

▪

Voldoet merendeels. De gemeente Losser focust zich op inwoners en niet op specifieke doelgroepen. De gesproken inwoners zijn over het algemeen positief over het contact met de gemeente Losser en de ontvangen hulp, vooral de snelheid van de geboden ondersteuning wordt gewaardeerd. Aandachtspunten zijn het meer assertief inzetten van preventieve hulp en het duidelijker communiceren van veranderingen, vooral binnen de Wmo. Voldoet grotendeels. Procentueel gezien zijn de lasten van voor het sociaal domein in vergelijking met de totale begroting niet hoger dan in vergelijkbare gemeenten. De lasten voor het sociaal domein zijn tussen 2020 en 2022 gestegen. In 2023 nemen deze af. Het inzicht in uitvoeringskosten is beperkt voor de raad en daarmee is sturen voor gemeentebestuur en raad lastig. Voldoet grotendeels. Professionals geven aan dat de mogelijkheid tot aanpassingen van beleidsregels en werkwijze bestaat, ook al vinden aanpassingen zelden plaats. Indien nodig worden de perspectieven van zowel

Bijlage 1: Bronnen

33

▪

▪

De gemeente beschikt over analyses op het doelbereik en deze analyses bieden inzicht in het doelbereik. Uit de analyse van de gemeente en de ervaringen van inwoners en uitvoerende professionals blijkt dat doelen bereikt worden.

▪

▪

professionals en inwoners worden meegenomen. Dit is alleen geen continu en gestructureerd proces. Aanpassing vindt eerder sporadisch plaats. De raad ervaart weinig grip op bijsturing omdat zij geen goed beeld kan vormen over de uitvoering op basis van de verkregen informatie. Voldoet beperkt: de gemeente Losser gebruikt de regionale monitor, lokale monitor, cliëntervaringsonderzoeken, gesprekken met partners en de directe praktijk gebruikt om informatie te krijgen over de uitvoering. In de praktijk vindt monitoring voornamelijk mondeling plaats en niet via deze monitors. Voldoet beperkt: de middelen om inzicht te krijgen biedt de gemeente Losser algemeen inzicht of doelen bereikt worden. Of deze doelen afzonderlijk per dorp bereikt worden heeft de gemeente Losser weinig zicht op.

Bijlage 1: Bronnen

34

Om te vergroten: klik op een hoek en sleep. Om te verschuiven: klik op Bijsnijden in het rechtertabblad Opmaak.

BIJLAGE BRONNEN

Bijlage 1: Bronnen

35

Bijlage 1: Bronnen Geraadpleegde documenten ▪ Financiële rapportage 2023 ▪ Afstemmingsverordening Participatiewet IOAW IOAZ 2022 ▪ ▪ ▪

Beleidsregel afwijking Regeling Oekraïne 2023 Beleidsregel vrijlating giften Participatiewet 2022 Beleidsregel woonsituatie schoolverlater 2015

▪ ▪

Beleidsregels bijzondere bijstand Losser 2020 Beleidsregels indiv inkomenstoeslag 2016

▪ ▪ ▪

Beleidsregels jeugdhulp 2022 Beleidsregels maatschappelijke ondersteuning Losser 2024 Beleidsregels Participatiewet 2015

▪ ▪ ▪

Beleidsregels taaleis Losser Participatiewet 2016 Beleidsregels terug- en invordering bedrijfskapitaal Tozo Losser 2021 Beleidsregels terugvordering Losser

▪ ▪

Beleidsregels toegang schuldhulpverlening gemeente Losser IO Research - Rapport Ceo's gemeente Losser 2022

▪ ▪ ▪

Jaarrekening 2020 Jaarrekening 2021 Jaarrekening 2022

▪ ▪ ▪

Jaarrekening 2023 Nadere regels jeugdhulp vervoer 2024 Programmabegroting 2024-2027

▪ ▪

Strategische Beleidsnota Sociaal Domein 2024-2027 Urgentieverordening

▪ ▪ ▪

Verordening beslistermijn schuldhulpverlening 2021 Verordening individuele inkomenstoeslag incl. 4e wijziging Verordening Jeugdhulp 2022

▪ ▪ ▪

Verordening leerlingenvervoer Verordening maatschappelijke ondersteuning 2022 Verordening Tegenprestatie 2015

▪

Voorjaarsnota 2023

Geraadpleegde regelingen / voorzieningen ▪ Bijzondere bijstand ▪ Collectieve zorgverzekering ▪ ▪ ▪

De Kraambak Losser De verjaardagsbox Losser De Voedselbank

▪ ▪ ▪

Energietoeslag en vergoedingen hoge energiekosten Huurtoeslag (via de Belastingdienst) Stichting Leergeld Losser (extra geldhulp voor uw kind)

▪ ▪

Meedoenregeling (extra geldhulp voor volwassenen) Individuele inkomenstoeslag

▪ ▪

Kinderopvangtoeslag Kindgebonden budget (via de Belastingdienst)

Bijlage 1: Bronnen

36

▪ ▪

Kwijtschelding belasting Studietoeslag

▪ ▪

Woonkostentoeslag Zorgtoeslag

Geraadpleegde respondenten Functie en organisatie

Aantal

Wethouder Wmo en Jeugd gemeente Losser

1

Beleidsmedewerkers Wmo, Jeugd en Participatiewet gemeente Losser

4

Medewerkers uitvoerende partners in gemeente Losser

2

Consulenten Wmo, Jeugd en Participatiewet gemeente Losser

6

Medewerkers kwaliteit en beleid Wmo, Jeugd

2

Procesmanager sociaal domein Losser

1

Inwoners die gebruik maken van Wmo, Jeugd of Participatiewet

12

Bijlage 1: Bronnen

37

Bijlage 2: analyseschema interviews inwoners Losser: Jeugdwet analyse Onderwerp

Vragen/normen

Casus 1

Vinden van hulp

Wist u waar u met uw vraag terecht kon?

Casus 2

Casus 3

Casus 4

Weten de inwoners van de gemeente waar zij met een hulpvraag terecht kunnen? Bereikt de gemeente de inwoners die met dezelfde vragen en problemen zitten? Lukt het de gemeente om inwoners te bereiken voordat zij problemen hebben? Ervaring met de hulp van de

Had u het gevoel dat u op tijd de hulp kreeg die u nodig had?

gemeente

Hoe verliep het contact tussen u en de medewerker van de gemeente? Heeft u nadat de beschikking is afgegeven nog contact gehad met de medewerker van de gemeente? Hoe verliep het contact tussen u en de medewerker die uw hulp of ondersteuning biedt? Heeft de geboden hulp de verergering van de problemen voorkomen? Heeft de geboden hulp de problemen behapbaarder gemaakt? De hulp die u kreeg, wist die de problemen te laten afnemen of op te lossen? Als u met klachten zou zitten over de hulp die u heeft ontvangen/ontvangt, weet u dan waar u met deze klachten terecht zou kunnen?

Ondersteuning door familie, vrienden en anderen uit de omgeving

Welke hulp krijgt u van familie, partner, vrienden en anderen uit uw omgeving

Bijlage 2: analyseschema interviews inwoners

38

Heeft het bijgedragen aan het verhelpen van uw vraag?

Losser: Wmo analyse Onderwerp

Vragen/normen

Casus 1

Vinden van hulp

Wist u waar u met uw vraag terecht kon?

Casus 2

Casus 3

Casus 4

Weten de inwoners van de gemeente waar zij met een hulpvraag terecht kunnen? Bereikt de gemeente de inwoners die met dezelfde vragen en problemen zitten? Lukt het de gemeente om inwoners te bereiken voordat zij problemen hebben? Ervaring met de hulp van de gemeente

Had u het gevoel dat u op tijd de hulp kreeg die u nodig had? Hoe verliep het contact tussen u en de medewerker van de gemeente? Heeft u nadat de beschikking is afgegeven nog contact gehad met de medewerker van de gemeente? Hoe verliep het contact tussen u en de medewerker die uw hulp of ondersteuning biedt? Heeft de geboden hulp de verergering van de problemen voorkomen? Heeft de geboden hulp de problemen behapbaarder gemaakt? De hulp die u kreeg, wist die de problemen te laten afnemen of op te lossen? Als u met klachten zou zitten over de hulp die u heeft ontvangen/ontvangt, weet u dan waar u met deze klachten terecht zou kunnen?

Ondersteuning door familie, vrienden en

Welke hulp krijgt u van familie, partner, vrienden en anderen uit uw omgeving

Bijlage 2: analyseschema interviews inwoners

39

anderen uit de omgeving

Heeft het bijgedragen aan het verhelpen van uw vraag?

Losser: Participatiewet analyse Onderwerp

Vragen/normen

Casus 1

Vinden van hulp

Wist u waar u met uw vraag terecht kon?

Casus 2

Casus 3

Casus 4

Weten de inwoners van de gemeente waar zij met een hulpvraag terecht kunnen? Bereikt de gemeente de inwoners die met dezelfde vragen en problemen zitten? Lukt het de gemeente om inwoners te bereiken voordat zij problemen hebben? Ervaring met

Had u het gevoel dat u op tijd de

de hulp van de gemeente

hulp kreeg die u nodig had? Hoe verliep het contact tussen u en de medewerker van de gemeente? Heeft u nadat de beschikking is afgegeven nog contact gehad met de medewerker van de gemeente? Hoe verliep het contact tussen u en de medewerker die uw hulp of ondersteuning biedt? Heeft de geboden hulp de verergering van de problemen voorkomen? Heeft de geboden hulp de problemen behapbaarder gemaakt? De hulp die u kreeg, wist die de problemen te laten afnemen of op te lossen? Als u met klachten zou zitten over de hulp die u heeft ontvangen/ontvangt, weet u dan waar u met deze klachten terecht zou kunnen?

Bijlage 2: analyseschema interviews inwoners

40

Ondersteuning door familie, vrienden en

Welke hulp krijgt u van familie, partner, vrienden en anderen uit uw

anderen uit de omgeving

omgeving

Heeft het bijgedragen aan het verhelpen van uw vraag?

Bijlage 2: analyseschema interviews inwoners

41

Bijlage 2: analyseschema interviews inwoners

42