2024-57 Raadsinfo Rapport-positionpaper-Twente
Tekst van het document
POSITION PAPER TWENTE 2050 AGENDEREND VOOR DE RUIMTELIJKE ONTWIKKELSTRATEGIE TWENTE In opdracht van Provincie Overijssel en de Twentse gemeenten
fy ļ*ţį|^ļ J*'I( -*|3i ^jL |'», '5ľŗ vS --V,
'
mzkJĚ!
t
mJjL. Eff ^ i ĩj jįįį . ^ Hl ' N f\ ^ ļp W ~. . ~ - į^i' !:
* f IBpÇ^Į ’
vT
W*“T
^Él^' It 1 Ik,^ V' sk i WL, ^
v - Uar * k--' j
POSITION PAPER TWENTE 2050
INHOUDSOPGAVE
4
POSITION PAPER TWENTE 2050
1.
Een position paper voor Twente
8
1.1 1.2 1.3
Gezamenlijk verhaal voor Twente Twente is van nationale waarde met een sterk profiel We werken toe naar een ruimtelijke ontwikkel strategie
9 9 10
2.
Perspectief 2050: positionering van Twente in (inter)nationaal perspectief
14
2.1 2.2
Identiteit en herkenbaarheid van Twente Technologische top regio en groene leefomgeving met ruimte voor groei
18 18
3.
Opgave: Benutten economische kracht
26
3.1 3.2 3.3 3.4 3.5
Triple helix samenwerking in de Twenteboard Technologische top regio De Twentse circulaire bouweconomie en (hoogwaardige) maakindustrie Start-ups, scale-ups en grown-ups om innovatie en transities te realiseren Ruimte voor bedrijvigheid en verdichting rondom assen en knooppunten
28 28 29 29 30
4.
Opgave: Groei van aantrekkelijke kernen, steden en regio
32
4.1. 4.2 4.3
Bevolkingsgroei in balans voor de gehele regio Doelgroepen en leefmilieus: verjonging en inzet op gebalanceerde gemeenschappen Voorzieningen passend bij toekomstige behoeften
33 34 35
4.4
Spreiden van recreatie en toerisme
37
5.
Opgave: Lokaal, regionaal en (inter)nationaal verplaatsen en verbinden
38
5.1. 5.2
Sterk wandel - en fietsnetwerk voor regionale en (inter)nationale verbindingen Sterk OV-netwerk voor regionale en (inter)nationale verbindingen
39 40
5.3 5.4 5.5
Sterk wegennet en regionale mobiliteit Toename van personenvervoer in relatie tot goederenvervoer in de regio Twentekanaal als belangrijke verbinder voor Twentse economie
41 41 42
6.
Opgave: Toekomstbestendige kwaliteit van het landelijk gebied
44
6.1 6.2 6.3
Water en bodem sturend Waterbeschikbaarheid en het Twentse watersysteem Verbinden van natuurgebieden en behoud karakteristiek Twents landschap
45 46 47
6.4
Transitie van het landelijk gebied
48
7.
Vervolg: Richting de Ruimtelijke Ontwikkel Strategie Twente
50
5
POSITION PAPER TWENTE 2050
,S*
»Tyi^jļa**P ' ^ ro»5k^K/ íj V
iňkŗ x ĩļŕ-
ÄkKVŹJ^ ^SBo&jŕ,
IP■ŵ.tfiťPBPg Hľ . * 4ĵ, 'l^â|fiAj' 1^ rti^Vn"^NİH
j" S-B ļ , fiļ 4 ÜI
Äfc ,\.. -jÉfc^^Tf
LsJ
a ak
POSITION PAPER TWENTE 2050
POSITION PAPER TWENTE 2050
1.1. Gezamenlijk verhaal voor Twente
te een regio die historisch gezien vanuit eigen kracht in verbinding met omliggen de gebieden is ontwikkeld. De basis van de huidige maakindustrie en ruimtelijke
Wij, de 14 Twentse gemeenten en provincie
ontwikkelingen in Twente ligt in een rijk
Overijssel hebben een gezamenlijk verhaal
industrieel en agrarisch verleden, dat nog
ontwikkeld vanuit de kracht en bijdrage
steeds zichtbaar is in de landschappelijke
van iedere gemeente aan het Twente van
en gebouwde structuur. De steden, dor
morgen. Het position paper vormt daar
pen, parken en landschappen zijn in deze
mee samen met de Regionale Stedelijke
regio ontstaan door industriële ontwikke
Investeringsagenda (RSIA) de opmaat naar
lingen, met name in de textiel-, metaal-, en
een ruimtelijke ontwikkelstrategie. Zo laat
agrarische sector.
Twente de potentie van de regio zien. Een regio waar het goed wonen, werken en
Een sterke regionale identiteit zorgt voor
leven is.
culturele binding en ondernemerschap, zichtbaar in evenementen zoals het Ol-
EEN POSITION PAPE VOOR TWENTE
Dit gezamenlijke verhaal van Twente helpt
denzaals carnaval en de zomerfeesten in
de opgaven in de regio vooruit en draagt
plaatsen als Beckum en St. Isidorushoe-
bij aan de nationale opgaven. We hebben
ve. Daarnaast zijn er ook evenementen
voortgebouwd op wat er al is. De regionale
en instellingen met (inter)nationale allure
stedelijke investeringsagenda, de spoor-
ontstaan, zoals de FBK-Games, de CSI in
zone ontwikkeling Hengelo-Enschede en
Geesteren, het Gogbot Festival en de prof
Almelo, de verkenning naar de corridor
voetbalclubs Heracles en FC Twente.
Zwolle-Twente-Münster, de verbinding Nedersaksenlijn, de Twentse kanalen en de vele gemeentelijke omgevingsvisies en
Status position paper
beleidsdocumenten, inclusief het vooront
Met dit position paper agenderen en
werp Nota Ruimte. Zij zijn input voor deze
beschrijven we de opgaven, uitdagin
discussie en voor de trajecten met het Rijk.
gen en ambities voor Twente als op maat naar de Ruimtelijke Ontwikkel
1.2. Twente is van nationale waar de met een sterk profiel
strategie (ROS) waarmee gemeenten, provincie en andere partijen in Twente met het Rijk werken aan de toekomst van Twente in 2050.
Gelegen aan de Duitse grens, is Twen 8
9
POSITION PAPER TWENTE 2050
POSITION PAPER TWENTE 2050
Verschillende opgaven komen samen in
School in Hengelo, ROC Twente en de
vragen uit dit traject richting de ruimtelijke
teringsagenda, verrijkt met inzichten uit de
deze technologische groene top regio. In
ondernemers in de regio is een sterke triple
ontwikkelstrategie zijn:
hele regio. Gelijktijdig stelt Twenteboard
het voorontwerp en de contourennotitie
helix samenwerking opgezet waarmee we
- Wat betekent een potentiële groei van
een Visie 2050 op.
Nota Ruimte is Twente opgenomen als
de ontwikkelingen in de regio vormgeven.
100.000+ inwoners voor Twente voor wo
regio met kansen voor een brede schaal
We staan vanuit ons 'daily urban system'
ningbouw en werkgelegenheid?
De gezamenlijkheid en unieke positie van
sprong. Dit past bij de ambitie van de regio.
in verbinding met de Randstad, Zwolle,
- Wat doet groei met de mobiliteit in de
Twente is benadrukt door te spreken over
Dat kan, want de regio is economisch sterk
Arnhem-Nijmegen, Eindhoven, Münster
regio en houden we het platteland bereik
Twente als één regio. In samenwerking met
en heeft veel potentie voor Nederland en
en Berlijn. Gelegen op het kruispunt van
baar?
de 14 Twentse gemeenten en provincie
Europa. Twente is bovendien benoemd als
North Sea Baltic en het Rhein-Alpine-Cor-
- Hoe behouden we de kwaliteiten van
Overijssel is het paper in de periode maart
verstedelijkingsgebied, kenniscluster en
ridor, komen veel vervoersmodaliteiten
het landelijk gebied?
- juni 2024 tot stand gekomen. In drie
potentieel grootschalig woningbouwge
(weg, water, lucht en spoor) in Twente
- Hoe zorgen we ervoor dat deze mensen
ambtelijke werksessies zijn de opgaven,
bied voor na 2030. Dit vraagt om aandacht
samen. Bovendien kent Twente een prach
ook in de regio werk kunnen vinden?
kansen en dilemma's voor Twente in 2050
voor de opgave van stedelijke vernieuwing
tig landelijk gebied met onder andere de
- Hoe gaan we om met de, al onder druk
verkend.
en de woningbouwopgave in de bestaande
vele landgoederen, beekdalen, het natio
staande, zoetwaterbeschikbaarheid voor
voorraad van de steden en kernen. Daar
naal park Sallandse Heuvelrug, het Twents
economische functies en woningbouw en
In het traject naar de Ruimtelijke Ontwik
mee speelt het Rijk in op de kansen en
Reggedal en Noordoost Twente. Twente is
houden we water vast en vermijden we
kel Strategie voor Twente is ruimte voor
ruimte in Twente.
sterk verbonden met de Duitse grensregio
droogte?
aanvullingen en aanscherpingen op dit
en werkt in 2050 nog meer met Duitsland
- Hoe ziet het Twentse | euregionale
position paper. Dat draagt bij aan de ver
samen.
energienetwerk 2050 er uit?
wezenlijking van bestaande visies en inves-
Twente is met een sterk techniek profiel één van de vier hotspots voor de nationale
teringsagenda's. Voor iedere gemeenten
1.3. We werken toe naar een ruimtelijke ontwikkel strategie
high-tech maakindustrie. Die positie wordt momenteel ook versterkt vanuit de op zet van 'Next Tech Twente' door OostN L, Twente Board en IHK Nord Westfalen om
Kortom, hoe houden we balans tussen
en de provincie is een bestuurder betrok
deze opgaven?
ken bij bestaande bestuurlijke overleggen. Zij hebben tussentijds richting gegeven aan de hoofdlijn van het position paper.
In dit position paper is uitgewerkt hoe de unieke kwaliteiten en kansen van Twente
Twente als tech-agglomeratie op de kaart te zetten, met start-up, tot grow-up bedrij
Twente wordt erkend als regio met een
benut kunnen worden om de regionale én
Het resultaat is een agenderend document
ven. De regio kent bovendien een sterke
aanzienlijke potentie voor groei en ontwik
nationale opgaven verder te brengen. Het
dat aan de bestuurders van Twente wordt
maakindustrie en bouwsector. Met de
keling, zowel economisch als op het gebied
paper breidt de scope uit en verdiept de
meegegeven toewerkend naar een regio
Universiteit Twente, Saxion, Tio Business
van woningbouw. De agenderende hoofd
inhoud van de Regionale Stedelijke Inves-
nale ontwikkelstrategie voor Twente.
10
11
■p*-jv P Éļr 0
■fc pl íįpiĮļltjļp ® te brBivlil tî» -íġ.Ép. ffîr ļļļ?! 'IflHKìM
-ĵMfįfr*ļfe ç
'r
*,r
ŠįwĚïM^if
8
.
íţįĮ
ĥ\ tiwĒįã
4 «‘jr Z H ájlp■ft*..- ‘JjáyüÅiA'1 ij įļįijįiļlĮjļĝfc^ j ~~j
^J , t
-íí '^'JSŜäŚ^Ijy* ř 'jįįi ŕHPfe^
'
\^į g
iafc,
rl^rt+rtffi
įT
8 ĩ
-1
v
,ļ A v Jft
jPļ^fc f
liflllŚří^āP"^
"*
a? Hajga
1
mę SįMKjĝţHa
^ ’ ""®* 4* /* —
-
' JL^
ţĘĩļ^Ļà ļŗ*f*-gs ií* 9ržm *
iaf vBJļŗ? j
Êií WÈfëtjffiĮpjpLŵį-^fcřļjl
POSITION PAPER TWENTE 2050
POSITION PAPER TWENTE 2050
In het netwerk van Europese economi
Uitdaging is het gemiddeld hoge niveau
sche topregio's is Twente een krachtig
van brede welvaart in Twente te behou
vliegwiel. We bedenken niet alleen
den en versterken, specifieke ongewenste
technologische top innovaties, maar
regionale verschillen te verkleinen en de
realiseren deze ook. Vanuit betrokken
ambitie voor een schaalsprong van de
netwerken, hoogstaande kennis en
regio waar te maken. Verbreden van brede
toonaangevende ondernemingen in een
welvaart in Twente is de stip op de hori
groene omgeving. Oersterk, oplossings
zon. Dat noemen we Bruto Twents Geluk.
gericht en veerkrachtig, gewoon zoals wij
Hiermee bieden we iedereen in Twente nu
dat doen.
en in de toekomst de mogelijkheid om ge lukkig te zijn. Het gaat om baanzekerheid,
2. PERSPECTIEF 2050: POSITIONERING VAN TWENTE IN (INTER)NATIONAAL PERSPECTIEF
Het Planbureau voor de Leefomgeving
werk-privé balans, maatschappelijke be
stelt in de publicatie 'Brede welvaart in
trokkenheid, persoonlijke ontwikkeling en
Nederlandse gemeenten: het belang van
daarmee samenhangende thema's rondom
regionale samenhang' (februari 2022) dat
brede welvaart. Met een bruto Twents ge
de brede welvaart in een gemeente in
luk zetten we in op de gezamenlijke ruim
belangrijke mate wordt bepaald door de
telijke uitwerking van brede welvaart en
samenhang en verdeling van brede wel-
niet alleen het individu netto. Kortom, de
vaartsaspecten in de regio. 'Bij een gunsti
technologische groene top regio als basis
ge verdeling kunnen inwoners van de ene
voor de schaalsprong van Twente.
gemeente profiteren van bijvoorbeeld de culturele voorzieningen, het banenaanbod of het openbaar groen in de omliggende gemeenten.' Inwoners Twente, Eindhoven en Nederland (bron: Kennispunt Twente 2023)
Toename werkgelegenheid Twente, Eindhoven en Nederland (bron: Kennispunt Twente 2023)
Aantal bedrijven in Twente, Eindhoven en Nederland (bron: Kennispunt Twente 2023)
Twente: Technologische groene top regio waar het goed wonen, werken en leven is. Nu en in 2050. Sa men streven we naar het Bruto Twents geluk! 14
15
Circulaire bedrijven in Overijssel (bron: Overijssel 2023
METROPOLREGION HAMBURG ĮhamburgĮ
N
METROPOLREGION BREMEN-OLDENBURG
BERLIJN
METROPOLREGION HANNOVER-BRAUNSCHWEIG - GÖTTINGEN-WOLFSBURG
STEDELIJK NETWERK NL
RANDSTAD
iDÜSSELDORFj
RHEIN-RUHR METROPOLE
|brussel|
Kaart 1
Regio Twente Groene technologische topregio tussen Europese metropolen
POSITION PAPER TWENTE 2050
2.1. Identiteit en herkenbaarheid van Twente
POSITION PAPER TWENTE 2050
Rally en carnaval. We doen het samen. In
energiesector (Urenco/ETC) en de (micro)
sterk vertegenwoordigd als voedselprodu
Twente zijn we gebaat bij het versterken
chip sector waarbij bedrijven uit Twente
cent en beheerder van het landschap. De
van onze regio van sterke steden, aantrek
leverancier zijn aan ASML en Brainport
agrarische sector is op dit moment volop in
kelijke woonkernen, een vitaal platteland
Eindhoven (o.a. Thales en VDL). De impuls
transitie. Vrijkomende stallen bieden ook
Twente kent een grote diversiteit aan
en een toekomstbestendig landschap en
vanuit het Rijk voor ASML/Brainport bete
weer kansen voor nieuwe functies. Twente
plekken waar gewoond wordt. Van buurt
natuur. We ontwikkelen onze levensstan
kent daarmee ook een fikse groei voor de
is aantrekkelijk door de ligging aan belang
schappen, dorpen, kernen met een regi
daard richting de toekomst, waarbij kwali
Twentse toeleveranciers.
rijke spoor- en verkeersassen, zoals de A1,
onale functie tot grote steden. Allemaal
teit voor gaat op kwantiteit. Zo blijft Twente
liggen ze in een aantrekkelijk landelijk
aantrekkelijk voor toekomstige generaties.
gebied. Verbonden met sterke netwerken
2.2. Technologische top regio en groene leefomgeving met ruimte voor groei
vormt Twente een daily urban system waar het goed wonen, werken en recreëren is. De regio kenmerkt zich door elkaar niet te beconcurreren. We versterken door elkaar aan te vullen. We hebben seen krachtig
A35/N35, N36, N18 en het Twentekanaal. Ondernemerschap en leefbare kernen zijn cruciaal voor de regio. Behoud van
De Triple helix samenwerking (overheid,
het voorzieningenpeil is nauw verbonden
onderwijs en ondernemers) is essentieel
met de verstedelijking. We verstedelijken
om Twente vooruit te helpen. We dagen
rondom stationsgebieden met als rand
elkaar uit en zetten naast high tech en
voorwaarde een beter openbaar vervoer
maakindustrie in op 'Bruto Twents Geluk'.
snetwerk en verbeterde verbindingen.
Het coulissenlandschap en de landgoe
mkb en er is goed onderwijs, de kennisin
Twente is een technologische top regio
Twente biedt een variatie aan woonmilieus,
deren zijn kenmerkend voor Twente en de
dustrie is groot. De Twentse cultuur, sociale
met ruimte voor innovatieve technische
van hoogstedelijk tot landelijk om jongeren
landschappelijke kwaliteiten zijn tot in de
cohesie en bijbehorende netwerken ma
ontwikkelingen en onderwijsvoorzieningen
en talent vast te houden en naar de regio
centra van de kernen terug te vinden. Juist
ken dat we van oorsprong harde werkers,
in de steden en in de regio, waaronder de
(terug) te trekken.
die groene omgeving is de plek voor ruimte
innovatief en ondernemend zijn. Dit is
Universiteit Twente (wo), Saxion (hbo) en
terug te zien in de evenementen en vele
ROC van Twente (mbo). De aanwezigheid
Het landschap en de historische buiten
de kernen en een mooie groene omgeving
jaarlijkse tradities, zoals de FBK Games,
van bestaande kennisclusters draagt bij
plaatsen (landgoederen) bieden hoge
dragen we bij aan gezonde en gelukkige
Dauwpop, De Military, het Maker Festival,
aan deze groeipotentie, zoals de tech
kwaliteit voor toerisme en recreatie. Van
inwoners. Een voorbeeld hiervan is het
de Dutch Innovation Days, de Hellendoorn
nologie voor medische apparatuur, de
oudsher is de agrarische sector in Twente
Spoorpark in Goor, het Hulsbeek in Ol-
18
en rust. Met de combinatie tussen bruisen
19
Kaart 2
Regio Twente Groene technologische topregio Benutten van economische kracht [ut.
Kennispark Twente UT
©
HBO en WO MBO topwerklocaties
NORDHORN
^1 I Technology Base Mn High Tech Systems Park XL Businesspark overige werklocaties
Groei van aantrekkelijke kernen, steden en regio
RHEINE OSNABRUCK HANNOVER BERLIN
(hoog)stedelijke ontwikkeling Spoorzone Hengelo-Enschede en Spoorzone Almelo verdichten Twentse stationsgebieden vitale kernen Lokaal, regionaal en (inter) nationaal verplaatsen en verbinden
A1 BAD BENTHEIM
■n spoorcorridors mai samenhangend snelfiets- en HOV-netwerk (indicatief) HUI lopende spooropgaven Twentekanalen: ruggengraat circulaire economie bevaarbaarheid IJssel snelwegen autowegen
MUNSTER GRONAI
DORTMU
Toekomstbestendige kwaliteit van het landelijk cascadering waterysteem — infiltreren en ontspringen — stromen en stuwen — vloeien en bergen Twentekanaal als waterbuffer waterbeschikbaarheid IJssel waterlopen N2000-gebieden spreiden recreatieve druk landgoederen
m Nationaal park: Sallandse Heuvelrug veengrond — zandgrond data: geoportaaloverijssel.nl
POSITION PAPER TWENTE 2050
denzaal en de Bornse Maten waar groene
tor en bio-based bouweconomie zijn onze
buurten zijn toegevoegd rond het Born-
troefkaarten. We benutten de kansen
sche Beekpark. Een diverse doelgroepen
voor de circulairebouw waarin zich nieuwe
mix behouden en versterken is van belang
kansen aanbieden om nieuwe verdienmo-
voor de sociale cohesie.
dellen in de landbouw te integreren. Met
050
dit position paper wordt gestreefd naar We zetten in op de ontwikkeling van
een balans tussen wonen, werken, lande
Twente. Onze bovenregionale aantrek
lijk gebied, recreatie en mobiliteit, om een
kingskracht komt voort uit het sterke
duurzame en welvarende toekomst voor
economische vestigingsklimaat voor hich
de regio te garanderen.
tech, maakindustrie en (circulaire) bouw. De natuurgebieden, zoals de Sallandse
We doen dit vanuit de kwalitatieve kracht
Heuvelrug, het Reggedal en het nationaal
van Twente als middelpunt op internatio
landschap Noordoost Twente dragen bij
nale corridors voor vier opgaven:
aan deze aantrekkingskracht. Vanuit de kwaliteit en unieke sociaal-culturele iden
1. Benutten economische kracht
titeit van onze regio, werken we aan dyna
2. Groei van aantrekkelijke kernen, steden
mische kernen en steden met reuring en
en regio
ruimte voor groei. Zo creëren we en bour
3. Lokaal, regionaal en (inter)nationaal
gondische leefkwaliteit in een gezonde
verplaatsen en verbinden
omgeving. De hightech chip- en medische
4. Toekomstbestendige kwaliteit van het
industrie, defensie-industrie, energiesec
landelijk gebied 22
23
POSITION PAPER TWENTE 2050
—' —— \
JMfÄ' |į^
A
A.
1ÍL—_______i
n TH1, f 'CŵtfWŵfQl * p
* f
.'.' Ē
n ’,'
___
0
e
m
fl
1 r—1
-JSSīk
yį^BPä^ 'i tfa VHMiÉfši lT'
1* '\S
aflw*
11
- z' 4 M
j 5; Ŵ; J|ř
ui įft.jifeŽM L S ^ įĮMļļţ : JJS pļMfcsiuflMH
\ Î1S
1
4 .ŵ
j p, jž^įy^įy. ņ v.
1^
11
. ĵŝfiř5?^
-íjjįř* 4
Th, ^'4-"
: '"
V JPKŕ'"v«*Ĺ.î"s* :?*HļļfiřK -
įg
jWi*V' -Ut- - V \ il ' i- .Jŝ L į I IL Tgāľ', -HI.''; j Ur,r T
-Wf j—'äĩf lí -
POSITION PAPER TWENTE 2050
3. OPGAVE: BENUTTEN ECONOMISCHE KRACHT
POSITION PAPER TWENTE 2050
Met onze onderwijsinstellingen trekken
technologie, zorg, energie en landbouw
we talent aan en stimuleren de ontwikke
ondersteunen. We benutten onze triple
ling van industrieën in de regio. Het sterke
helix samenwerking om een koplopersrol
mkb met familiebedrijven draagt bij aan
in de circulaire economie en start-up ont
de economie en sociale samenhang. We
wikkeling te vervullen.
spelen een belangrijke rol in de Neder landse economie. Innovaties uit Kennis park worden in de rest van Twente gere aliseerd. Samenwerking tussen industrie, bedrijven en onderwijs leidt tot start-ups met innovatieve ideeën die transities in
26
27
POSITION PAPER TWENTE 2050
3.1. Triple helix samenwerking in de Twenteboard
onderwijs en overheid maakt Twente nu al een technologische topregio. De Universi teit Twente en Saxion Hogeschool spelen hierin een centrale rol met hoogwaardige
POSITION PAPER TWENTE 2050
3.3. De Twentse circulaire bouweconomie en (hoogwaardi ge) maakindustrie
grown-ups om innovatie en transities te realiseren De energietransitie, klimaatadaptatie en
Vergrijzing maakt aantrekken en behouden
technische opleidingen en onderzoek. Dit
van jong talent cruciaal voor een toe-
wordt versterkt door de Twente Techno
Twente heeft een sterke maak- en bouwin-
jaren grote uitdagingen. Klimaatverande
komstbestendige regio. Onderwijs vormt
logy Base en het Kennispark, de innova-
dustrie met internationale spelers en inno
ring vereist aanpassingen in de ruimtelijke
samen met het bedrijfsleven een belang
tiecampus die ruimte biedt voor verschil
vatieve bedrijven, waardoor het een kop
inrichting voor verkoeling en afwatering.
rijke economische pijler en trekt talent aan.
lende type tech bedrijven (MedTech en
loper in Nederland is. Verduurzaming is nu
Netcongestie zet economische en woning-
Bedrijven werken samen met mbo-, hbo-
Hightech), topwerklocaties als kennispark
essentieel voor de toekomstbestendigheid
bouwontwikkelingen onder druk en vraagt
en universitaire instellingen om toekomstig
en de HSTP campus en start-ups om te
van de regio, zo ook in de bouwindustrie.
om innovatieve energieoplossingen. We
personeel te vinden. Aantrekken van jong
experimenteren en samen te werken met
De aanwezige de bouw- en maaksector,
zetten in op het innovatieve karakter en de
talent stimuleert doorontwikkeling van
(praktische en academische) onderwijsin
kenniseconomie en triple helix samen
triple helix samenwerking om slimme op
nieuwe ideeën en innovaties. Vanaf het
stellingen. Twentse hbo's en mbo's koppe
werking maken Twente koploper voor een
lossingen te vinden en toe te passen. Voor
basis- en middelbaar onderwijs jong talent
len theorie en praktijk, wat leidt tot goed
circulaire bouweconomie met nationale
beeld is de ontwikkeling van een smart
enthousiasmeren, draagt bij aan de tech
opgeleide talenten. Dit creëert een voe
impact. Twente zet in op benutten van de
energy hub op het bedrijventerrein in Enter
nologische topregio. De aanwezigheid van
dingsbodem voor innovaties in sleuteltech
maakindustrie en versterking van de circu
uit de Regio Deal Twente of de Waterstof-
diverse onderwijsinstellingen bevordert
nologieën. We investeren in een hoog
laire bouwsector.
hub die staat in Twenterand.
de regionale economie. Twentse overhe
waardige hightech kennisinfrastructuur en
den financieren via de Twenteboard een
bouwen technologische niches verder uit.
De circulaire bouwindustrie rondom on
We hebben veel start-ups, scale-ups en
ambitieuze Agenda voor Twente om de
Als grensregio heeft Twente unieke voor
der andere Rijssen-Holten en Oldenzaal
grown-ups dankzij jong talent en een on
synergie tussen onderwijs en bedrijfsleven
delen door sterke economische en educa
biedt ook kansen voor de landbouwsector,
dernemend universiteit en ondersteunde
te versterken. De triple helix samenwerking
tieve verbindingen met Duitse steden zoals
met een toenemende vraag naar bio-ba
organisaties (Novel-T). Deze bedrijven spe
bevordert innovaties en versterkt de regio,
Münster. Deze samenwerking bevordert
sed bouwmaterialen en kansen voor het
len een belangrijke rol als toeleverancier
wat het potentieel voor ontwikkeling en
kennis- en technologie-uitwisseling en
terugdringen van CO2 uitstoot. Vanuit de
in de nationale keten. Innovaties in zorg,
realisatie van nieuwe ideeën vergroot.
versterkt de innovatiekracht. De focus op
Twentse bouwboeren wordt hier al aan
energietransitie, landelijk gebied, en water
onderwijs, innovatie en samenwerking over
gewerkt, maar verder regionaal onderzoek
beheer vragen om vernieuwende ideeën.
de grens met Duitsland maakt Twente een
is nodig.
Start-ups, scale-ups en grown-ups krij
3.2. Technologische top regio
circulaire economie vormen de komende
toonaangevende groene technologische topregio die bijdraagt aan de Nederlandse
De samenwerking tussen bedrijfsleven,
economie als geheel. 28
gen ruimte op inspirerende locaties zoals
3.4. Start-ups, scale-ups en
Kennispark Enschede en Hart van Zuid in Hengelo, waar een sterk vestigingsklimaat 29
POSITION PAPER TWENTE 2050
en optimale ontwikkelruimte aanwezig zijn.
bij aan duurzaamheidsdoelen, creëert
Bovendien biedt XL Businesspark 2 ruimte
aantrekkelijke werkomgevingen en bevor
voor het behouden van belangrijke bedrij
dert het vestigingsklimaat. Zo versterken
ven voor de regionale en nationale econo
we de bereikbaarheid voor de Twentse
mie. Twente biedt hoogwaardige facilitei
bedrijven die leveren aan de andere tech-
ten voor groei en zet in op het versterken
bedrijven in Nederland en daarbuiten. We
van deze (maak)bedrijven om transities
onderzoeken uitbreidingsmogelijkheden
vorm te geven. Lokale onderwijsinstellin
van bestaande en nieuwe bedrijventerrei
gen dragen hieraan bij. Dit maakt dat we
nen, passend bij de kerngrootte, om zo het
aantrekkelijk zijn voor innovatieve bedrij
mkb te ondersteunen en bredere welvaart
ven en versterkt de Twentse én nationale
te versterken. We richten ons hierbij op
economie.
Twentse ondernemers en nieuwe bedrij ven van buiten de regio. Deze uitbreiding
3.5. Ruimte voor bedrijvigheid en verdichting rondom assen en knooppunten
is nodig om de groei van de economie in Twente te accommoderen. Voorbeelden zijn de gebiedsontwikkeling TenCate-Campus en spoorzone in Nijver-
Om de economische ambities te realiseren,
dal, waar hoogwaardige maakbedrijven
verdichten webedrijventerreinen rondom
behouden blijven voor de regio en ruimte
bestaande knooppunten en assen, met
ontstaat voor nieuwe woon- en werkmili
behoud van groene zones tussen kernen.
eus. Ook worden ecologische verbindings-
Dit geldt voor locaties langs autowegen,
zones behouden bij de ontwikkeling van
het Twentekanaal en spoorwegen. Revita
een nieuw duurzaam bedrijventerreinen
lisering en verduurzaming van bedrijven
Ligtenbergerveld Oost in Rijssen. Busi
terreinen zijn essentieel voor de toekomst-
nesspark XL2 bij Almelo biedt extra ruimte
bestendigheid van de regio. Dit draagt
voor bedrijvigheid in de regio. 30
POSITION PAPER TWENTE 2050
lijjļü Ğįľi
’ r --
\
r»
POSITION PAPER TWENTE 2050
OPGAVE: GROEI VAN AANTREKKELIJKE KER NEN, STEDEN EN REGIO
POSITION PAPER TWENTE 2050
De technologische groene top regio waar
op 100.000 extra inwoners (en daarmee
het goed wonen, werken en leven is vraagt
circa 69.000 woningen waarvan 9000
om een levendige woon- en leefomge
vervanging door stedelijke vernieuwing).
ving. Dit is een omgeving met voldoende
Dit position paper bouwt hierop voort en
dynamiek en reuring die een aantrekkelijk
streeft naar een groei van 100.000+ in
vestigingsklimaat biedt voor talent en be
woners. Het precieze aantal en de locaties
drijven. Om dit te waarborgen zetten we in
vraagt uitwerking in de ruimtelijke ontwik-
Twente in op inwonersgroei.
kelstrategie, duidelijk is dat de inwoners groei zich niet alleen tot Almelo, Hengelo
4.1. Bevolkingsgroei in balans voor de gehele regio
en Enschede beperkt. De groei richt zich ook op de andere gemeenten en kernen in Twente. Deze bevolkingsgroei in heel Twente versterkt de aantrekkingskracht
32
Op dit moment heeft Twente circa 638
van de regio voor toekomstige generaties.
duizend inwoners (bron: Kennispunt
Het bevordert talentbehoud en -ontwik
Twente, 2023), waarvan circa de helft in
keling, wat bijdraagt aan een betere leef-
de drie grote steden. Voorspeld is dat de
tijdsbalans in de samenleving en helpt om
bevolking tot aan 2050 als totaal afneemt
de nadelige effecten van vergrijzing en de
en vergrijst. In de Regionale Stedelijke
autonome bevolkingsafname te beperken.
Investeringsagenda Twente wordt door
Tegelijkertijd ontstaat met deze groei druk
de provincie Overijssel, gemeente Almelo,
op de kwaliteit van wonen in het groene
gemeente Hengelo en gemeente En
buitengebied, wat een van de sterke pun
schede ingezet op de ambitie voor 2050
ten van Twente is. 33
POSITION PAPER TWENTE 2050
POSITION PAPER TWENTE 2050
dynamiek in de spoorzones. Voor de nader
van nieuwe woongebieden/leefmilieus.
ding van kernen rondom de stedenband
te bepalen inwonersgroei in de overige ge
Een ander voorbeeld is de ontwikkeling
- of bijvoorbeeld een nieuw dorp in het
meenten zetten we in op leefmilieus met
van het 18 hectare grote TSB terrein in
groen - kan een aantrekkelijke optie zijn
een groenstedelijk karakter in de spoor
Goor dat zich kenmerkt door de aanwe
voor het accommoderen van groei van de
zones en aan de radialen van kernen met
zigheid van veel cultuurhistorisch waarde
steden, kernen en dorpen in het landelijk
treinstations en rondom HOV-locaties. Dit
volle gebouwen vanuit het textiel verle
gebied. Hierbij passen ook andere leefmili
Twente heeft de ambitie de al aanwezi
geldt voor Oldenzaal, Rijssen, Nijverdal,
den van Goor en het aanwezige groen.
eus met eengezinswoningen in een groe
ge aantrekkelijke mix van leefmilieus van
Wierden, Goor, Borne, Vriezenveen en
Het terrein van de voormalige Twentsche
ne omgeving waar gezinnen met kinderen
dorpen, grotere kernen en steden, alle
Delden. Een voorbeeld van een groen
Stoomblekerij biedt ruimte voor wonen in
gezond opgroeien. Waar de uitbreiding
maal gelegen in een aantrekkelijk landelijk
stedelijk karakter is de ontwikkeling van
een eigentijdse nieuwbouwwoning waar
gemeentegrenzen overstijgend is, werken
gebied te behouden en versterken. De
woongebied Stakenbeek als onderdeel
het industriële verleden zichtbaar is, met
we regionaal samen om intergemeentelijk
inwonersgroei moet bijdragen aan het
van Stationspark Oldenzaal Centraal in Ol
ruimte voor werk en groen.
op te trekken.
versterken van de steden, aantrekkelijke
denzaal aan de rand van het centrum en bij
woonkernen en een vitaal platteland. De
het spoor. Hier is een deel van het bedrij
Twente zet ook in de andere kernen en
nieuwe woningen zijn bedoeld voor de
venterrein herontwikkeld naar woon-werk-
gemeenten in op uitbreiding van de wo
bestaande bevolking en het behouden en
gebied met veel ruimte voor groen en
ningvoorraad om deze gebieden leven
4.3. Voorzieningen passend bij toekomstige behoeften
aantrekken van jonge mensen en nieuw
waterberging. Belangrijke doelgroepen
dig en vitaal te houden met een gemixte
talent naar de regio. Inzet op doorstroming
zijn bestaande en nieuw aan te trekken
leeftijdsopbouw. We onderzoeken het
De kwaliteit van het voorzieningenniveau
en een vriendelijke verstedelijking met
(jong) werkenden en talent die werkzaam
laadvermogen voor inbreiding en de be
staat in Twente onder druk. Dorpen zijn
een sterk cultureel leven in de steden en
zijn in de Twentse technologiesectoren, in
hoefte aan uitbreidingslocaties regionaal.
veranderd van autonoom dorp met eigen
regio. Een goede en aantrekkelijke mix van
de dienstensector en mkb bedrijven. Ook
Voor Haaksbergen en Losser is bekend dat
voorzieningen naar dorpen met sommige
woontypologieën, leefmilieus en voorzie
voor een deel van de ouderen die kleiner
de woningbouwopgave niet alleen door
voorzieningen in de omgeving, wat ook
ningen, passend bij de behoefte van de
willen gaan wonen kan dit een aantrekke
inbreiding past en uitbreiding nodig is om
heeft geleid tot extra mobiliteit. Dit geldt
doelgroepen. Naast toevoeging van nieu
lijk leefmilieu zijn waarbij culturele en an
te voorzien in de vraag naar woonruimte.
zowel voor commerciële voorzieningen
we woningmilieus gaat het ook om verbe
dere voorzieningen op loopafstand zitten.
Een voorbeeld van inbreiding is de trans
(supermarkten en andere winkels) als
tering en herontwikkeling van bestaande
In Wierden wordt gewerkt aan de her
formatie van het Indië terrein in Almelo.
maatschappelijke voorzieningen zoals
wijken en buurten waar dat nodig is.
structurering van (bedrijven)terreinen in
Waar historische fabrieksgebouwen,
onderwijs, basiszorg en cultuur. De inwo
de spoorzone (bedrijventerrein Kluinveen
cultuur, horeca, wonen, water en groen
nersgroei zal ook een belangrijke bijdra
De grootste groei zal met circa 100.000
Violenhoek en gemengd gebied Anjelier-
verweven worden met een combinatie van
ge leveren aan het in stand houden en
inwoners plaatsvinden in Almelo, Henge
straat -Tulpenstraat) waarin bij de visievor
nieuwbouwwoningen, -appartementen,
versterken van het voorzieningenniveau.
lo en Enschede. Met een hoogstedelijke
ming gekeken wordt naar de toevoeging
vrije kavels en werkruimtes. Een uitbrei
Zeker voor culturele voorzieningen en
4.2. Doelgroepen en leefmilieus: verjonging en inzet op geba lanceerde gemeenschappen
34
35
POSITION PAPER TWENTE 2050
POSITION PAPER TWENTE 2050
gezondheidsvoorzieningen is versterking
de steden als kleinere gemeenten krijgt
nodig gezien de vergrijzing en vergroting
de leefkwaliteit in heel Twente een impuls.
van de aantrekkingskracht voor jongere
Verschillende kernen hebben revitalise-
medewerkers.
ringsopgaven voor centrumgebieden. We zien ook een kans voor versterking van de
We zetten in op een bruisend en innovatief
recreatieve en toeristische onderdelen van
cultureel aanbod verspreid over Twente,
de economie.
gericht op zowel inwoners als bezoekers
4.4. Spreiden van recreatie en toerisme
en gericht op programmering in plaats van alleen huisvesting. Cultuur zien we als aan jager van maatschappelijk ontwikkelingen. We stimuleren doorontwikkeling van ini tiatieven zoals Gogbot en broedplaatsen
Het landelijk gebied is een van de be
waar creativiteit en innovatie kan groeien.
kendste, belangrijkste, en populairste
We hebben daarbij aandacht voor doel
kwaliteiten van Twente. Denk aan de vele
groepen die niet vanzelfsprekend meepro
landgoederen en de natuurgebieden die
fiteren van de brede welvaart. Ook blijven
Twente rijk is. Dat geldt niet alleen voor
we inzetten op (top)sport in de regio met
onze eigen inwoners, maar ook de bezoe
FC Twente en Heracles als landelijke uit
kers. Zij genieten op verschillende manie
hangborden, FBK games, CSI Geesteren,
ren van de natuur en het landschap van
Enschede marathon en de triatlon Holten.
Twente. Het toenemende toerisme is een
Vanuit die topsport verbinden we met de
kans, maar heeft ook een keerzijde. Door
breedtesport.
het recreatieve aanbod te verdelen over verschillende kernen, steden en natuur
36
We maken onderscheid in de voorzie
gebieden, en daarmee spreiding van het
ningen per kern en buurtschap. Niet elke
toerisme in de regio, wordt de landschap
stad, kern en dorp heeft dezelfde vraag
pelijke kwaliteit behouden. Ook zal meer
naar voorzieningen. Met extra voedings
gekeken moeten worden welke vorm van
bodem van voorzieningen voor winkels,
recreatie en toerisme het beste bij welke
onderwijs, cultuur, zorg en sport in zowel
omgeving past. 37
POSITION PAPER TWENTE 2050
OPGAVE: LOKAAL, REGIONAAL EN (INTER)NATIONAAL VERPLAATSEN EN VERBINDEN
38
POSITION PAPER TWENTE 2050
5.1. Sterk wandel- en fietsnetwerk voor regionale en (inter) nationale verbindingen
In 2050 blijft Twente bereikbaar, voor personen en goederen. Voor Twentenaren naar de rest van Nederland en omgekeerd en ook regionaal voor gebruikers in het daily urban system. Een verbetering van de bereikbaarheid van de steden, dor
Het stimuleren van wandelen en fietsen
pen en kernen is nodig om de woon- en
voor inwoners draagt bij aan de bereik
werklocaties en regionale voorzieningen
baarheid van voorzieningen en bevordert
op een slimme en toekomstbestendige
een gezonde levensstijl. Door te voet of
manier te verbinden. We blijven geza
per fiets naar de huisarts, supermarkt,
menlijk zoeken naar oplossingen voor
familiebezoek of recreatieve uitjes zoals
structurele veiligheids- en capaciteits-
bioscoopbezoeken of natuurwandelin
knel-punten in de bereikbaarheid van
gen te gaan, bewegen we meer, zowel nu
Twente.
als in 2050. Binnen 10 minuten ben je in 39
POSITION PAPER TWENTE 2050
5.2. Sterk OV-netwerk voor regio nale en (inter)nationale verbindingen
Twente in een groene omgeving, wat een gezonde levensstijl verder ondersteunt. Vanwege de toenemende druk op het wegennetwerk, zijn alternatieve vervoer smiddelen essentieel. Veel gemeenten in
POSITION PAPER TWENTE 2050
der spoorverbindingen zijn, zetten we
zodat scholieren naar school kunnen,
in op frequentere busverbindingen. Zo
voorzieningen bereikbaar blijven en men
ontstaat versterking van de verbinding
sen naar hun werk kunnen. Gemeenten en
met regio's zoals de Randstad, Zwolle
provincie werken samen aan een regio
(Marsroute N35 en spoor), Groningen-As-
nale Mobiliteitsaanpak. Ook komt er een
Twente hanteren al het STO(M)P-principe
Bij een brede schaalsprong hoort een
sen, Arnhem-Nijmegen, Eindhoven, de
Regionaal Mobiliteitsprogramma (RMP)
(stappen, trappen, OV, Mobility as a ser
versterking van de (inter)nationale be
Achterhoek en Duitsland.
Overijssel en een Mobiliteitsvisie Twente
vice, privé auto).
reikbaarheid. Daarvoor zetten we in op een intraregionaal mobiliteits- en open-
waarin dit wordt uitgewerkt.
5.3. Sterk wegennet en regionale mobiliteit
5.4. Toename van personenver voer in relatie tot goederen vervoer in de regio
Twente zet zich regionaal ook in voor een
baarvervoerssysteem. De ambitie is dat
actief zero-emissie netwerk ter onder
Twente vanuit het noorden (Zwolle en
steuning van gezonde verplaatsing en
Groningen), oosten (Duitsland) en zui
voor fiets- en looproutes naar OV-knoop-
den (Arnhem-Nijmegen en Eindhoven)
Goede mobiliteit is cruciaal voor een sterk
punten om het gebruik van fietsen en
in maximaal 1 uur en 15 minuten per OV
landelijk gebied. Zeker als steden in de
openbaar vervoer te stimuleren.
comfortabel bereikbaar is.
toekomst minder ruimte bieden voor de
Een toename van inwoners betekent een
auto. De opgaven rondom het wegennet
toename van personenvervoer. Twente
Uitbreiding van het snelfietspadennetwerk voor woon-werkverkeer zorgt voor
We blijven ons economisch en cultureel
zijn van substantieel belang voor de be
heeft relatief veel goederenvervoer, zowel
snellere verbindingen tussen huis, werk en
profileren met onder meer wereldkam
reikbaarheid van de regio. Het gaat om
bestemd voor Twente en ook doorvoer
voorzieningen, zowel richting Duitsland
pioenschappen, regionale theaterpro
opgaven zoals de verbinding van de N35
vanuit havens in westen als Rotterdam.
als de rest van Nederland. Richting 2050
ducties, dorpsfeesten en culturele voor
naast de spoorverbinding op de as Zwol-
Gezien de mobiliteitstransitie is het uit
loopt de F35 verder door in heel Twente
zieningen in de steden. Voor onze eigen
le-Twente, de N36 als verbinding richting
gangspunt dat dit vervoer zoveel mogelijk
als verbindende drager van de regio.
inwoners en toekomstige inwoners van
het noorden en de N18 richting Arn
via het spoor gaat. Daar ontstaat in Twente
buitenaf. Dit vraagt om investeringen in
hem-Nijmegen als alternatief voor de A1.
een knelpunt. De ambitie is via het spoor
Daarnaast heeft Twente veel natuur- en
versterking van het OV-netwerk binnen
Via het hoofdwegennet is Twente voorna
personenvervoer voorrang te geven, om
toeristische trekpleisters die recreatief
de regio, met goede en frequentere ver
melijk ontsloten via de A1, met de eerste
Twente bereikbaar te houden én om de
verkeer aantrekken. Uitbreiding van het
bindingen tussen de stations. We verbin
afslag naar het noorden of zuiden pas bij
mobiliteitstransitie te realiseren. On
fietspadennetwerk is nodig om aantrekke
den en versterken het personenvervoer
Apeldoorn.
derzocht moet worden wat toekomstige
lijk recreatief (fiets)verkeer te behouden.
over het spoor waar mogelijk, zoals met de
Zo blijft Twente dé fietsregio van Neder
Nedersaksenlijn (via verbinding Vrooms-
Het totale pakket aan bereikbaarheids-
goederenvervoer. Dit is cruciaal om de OV
land.
hoop-Almelo). Op de plekken waar min
maatregelen gefaseerd bekijken is nodig,
bereikbaarheid in de regio vorm te geven
40
mogelijkheden zijn voor spoor en spoor-
41
POSITION PAPER TWENTE 2050
en congestie in aantallen vervoersbewe-
corridor tussen de zeehavens en het Eu
gingen over weg te voorkomen. Uitgangs
ropese achterland in Duitsland, Polen en
punt is goederenvervoer met gevaarlijke
de Baltische staten. Deze corridor (com
stoffen en bijbehorende risico's in stedelij
binatie van de modaliteiten water, weg en
ke gebieden zoveel mogelijk te vermijden.
spoor) behoort tot de tien belangrijkste corridors in het TEN-T programma van de
5.5. Twentekanaal als belangrijke verbinder voor Twentse economie
Europese Unie. Sommige bedrijven zijn gezien de bedrijvigheid langs deze cor ridor afhankelijk van het Twentekanaal. Recentelijk is er flink geïnvesteerd om het Twentekanaal te verdiepen zodat nog gro
Aan het Twentekanaal liggen diverse
tere schepen het kanaal kunnen bevaren.
belangrijke binnenhavens (Markelo, Goor, Delden, Hengelo naar Enschede) ook aan
De verbinding van de bedrijventerreinen
de aftakking richting Almelo en het noor
aan het Twentekanaal, en daarmee de rest
den (de Haandrik) liggen verschillende
van het land vergroot het potentieel om
bedrijven die het kanaal actief gebruiken.
de transitie naar een circulaire economie
Op het XL bedrijventerrein is recent de
waar te maken. Het Twentekanaal heeft
containerterminal gevestigd. De havens
ook een belangrijke natuurlijke functie
langs het Twentekanaal werken samen in
in het watersysteem (zie 3.4.2). De droge
de Port of Twente. De binnenhavens aan
zomers van de afgelopen jaren hebben
het Twentekanaal vormen samen één van
laten zien dat bevaarbaarheid van onze
de grootste binnenhavens van Nederland.
rivieren en kanalen geen zekerheid is, zo is
Deze hebben een strategische ligging op
de IJssel een belangrijke rivier gezien de
de Europese North sea Baltic verkeers-
verzilting in west Nederland. 42
POSITION PAPER TWENTE 2050
POSITION PAPER TWENTE 2050
OPGAVE: TOEKOMSTBESTENDIGE KWALITEIT VAN HET LANDELIJK GEBIED
POSITION PAPER TWENTE 2050
We behouden de kwaliteit van de regio en
ten. Het is nodig rekening te houden met
de aantrekkelijke leefomgeving door het
natuurlijke kenmerken en toekomstige
landelijke gebied te versterken. Hiervoor
klimaateffecten door in Twente in te zet
werken we regionale samen voor een toe-
ten op een systeem dat water en bodem
komstbestendige waterhuishouding en
gestuurd is. Bij nieuwe ruimtelijke ontwik
veerkrachtige natuur. Klimaatverandering,
kelingen moeten we de randvoorwaarden
uitbreiding van bedrijventerreinen, wo
van toenemende weersextremen door
ningbouw, schaalvergroting van de land
klimaatverandering meenemen.
bouw, en toenemend toerisme bedreigen de landschappelijke waarde van Twente.
Dit doen we door te werken aan een sys teem dat ingericht is op:
Om deze waarde te behouden, zetten we
^
in op het versterken van het landschap en
doende water beschikbaar is voor con
watersysteem.
sumptie, gewassen en natuur; ^
6.1. Water en bodem sturend
het bergen van water bij extreme neer
slag om het benedenstroomse watersys teem niet te overbelasten; ^
44
het vasthouden van water, zodat vol
Het verhogen van de water- en bodem
Het Twents water- en bodemsysteem is
kwaliteit, bedreigingen zoals verontreini
eeuwenlang aangepast om landgebruik
ging te voorkomen en de bodemgezond-
te optimaliseren en welvaart te vergro
heid te herstellen en te beschermen. 45
POSITION PAPER TWENTE 2050
POSITION PAPER TWENTE 2050
natuurgebieden (inclusief Natura 2000), Om dit gewenste systeem te bereiken,
ning in Twente staat ook onder druk, wat
riodes. Cascadering helpt neerslag vast
recreatieplassen en diverse flora en fauna.
houden we rekening met een aantal
consumptie en industrie bedreigt. Tijdens
te houden, te stromen en af te voeren op
De regio biedt ook uitgebreide wandel
principes bij ruimtelijke keuzes, namelijk:
droogte is de drinkwatercapaciteit onvol
geschikte plekken. In Oost-Twente wordt
en fietspaden. De kwaliteit van de natuur
niet afwentelen, meer rekening houden
doende om de leidingdruk op peil te hou
het natuurlijke landschap gebruikt om
gebieden in Twente richting de toekomst
met extremen, meerlaagsveiligheid, in
den en de extra groei in woningbouw of
water vast te houden, terwijl in Midden-
behouden vraagt om (her)ontwikkeling
samenhang omgaan met wateroverlast,
economie te ondersteunen. Watertekort
en Noordoost-Twente de beekdalen water
van natuurgebieden en versterking van de
droogte en de kwaliteit van de bodem. Zo
beperkt ruimte voor nieuwe bedrijven met
laten stromen en integreren in het land
onderlinge verbindingen van de natuur
bereidt Twente zich voor op toekomstige
een grote watervraag. Vitens kan zonder
schap. In West-Twente is water een onder
gebieden. We zetten in op nieuwe ecolo
weersextremen.
maatregelen na 2030 geen nieuwe woon
deel van de gebouwde omgeving.
gische verbindingen. Voor een veerkrach tigere natuur en om ruimte te bieden aan
wijken op het drinkwaternet aansluiten.
6.2. Waterbeschikbaarheid en het Twentse watersysteem
Deels komt dit door de ligging van Twente,
We benutten het natuurlijke landschap
biodiversiteit. We onderzoeken regionaal
namelijk op hoge zandgronden, de essen.
om waterbeheer aan te passen aan zowel
waar de kansen liggen voor toekomstige
Dit maakt aanvoer van water vanuit het
natte als droge periodes, geïnspireerd
ecologische verbindingen. Het inzetten
hoofdwatersysteem in een groot deel van
door de verkenning "Stad en Water, Twen
op ecosysteemdiensten en groenblauwe
Het vergroten van de drinkwateraanvoer-
de regio lastig. Water dat zowel gebruikt
te in 2075." Oplossingen vinden voor de
dooradering draagt hier aan bij.
capaciteit en het verminderen van de
door de landbouw en natuur en ook voor
waterproblematiek is een randvoorwaarde
watervraag vereisen regionale samenwer
de bevaarbaarheid van het Twentekanaal.
om de groei van Twente vorm te geven.
Bij een groei van de regio, komt het lande
king. Eén van de grootste opgaven voor
lijk gebied onder druk te staan. Van be
6.3. Verbinden van natuurgebie den en behoud karakteristiek Twents landschap
Twente is de onder druk staande zoet-
Om de kwaliteit en veiligheid van opper
waterbeschikbaarheid (drink-, grond- en
vlakte- en grondwater te waarborgen,
oppervlaktewater) als gevolg van droogte,
moet de waterhuishouding positief bijdra
maar ook economische- en inwonersgroei
gen aan bodem, ecologie, en watersyste
van de regio. Waterbeschikbaarheid is es
men. Het Twentekanaal speelt hierbij een
sentieel voor de economische en ruimte
cruciale rol door omliggende beekdalen
Twente kent een uniek coulisselandschap
van de groene poort en andere groene
lijke groei van Twente. De drinkwaterwin
van water te voorzien, zelfs in droge pe
met landgoederen, stuwwallen, landbouw,
zones.
46
lang richting de toekomst is de separate kernen te laten afwisselen door de groene kwaliteit van het landschap. Daarmee blijft de verbinding tussen verschillende landschapszones bestaan, zoals het behoud
47
POSITION PAPER TWENTE 2050
6.4. Transitie van het landelijk gebied
oost Twente (ZOT) en Noordoost Twente (NOT), die voorstellen hebben uitgewerkt voor het Provinciaal Programma Landelijk Gebied (PPLG). Dit heeft drie doelen:
Twente werkt aan een toekomstbestendige landbouwsector en behoud van het
^
karakteristieke landschap. De agrarische
gerichte agrarische sector.
sector draagt bij aan landschapsonder-
^
houd en sociale cohesie. Er is behoefte
kwaliteit van het platteland behouden en
op regionaal niveau alternatieve verdien-
verbeteren.
modellen, zoals ecosysteemdiensten,
^
en nieuwe vormen van bedrijvigheid te
broeikasgassen te verminderen, en wa
verkennen. Twente wil biobased bouwen
ter- en bodemkwaliteit en biodiversiteit te
integreren om circulariteit in de bouw te
verbeteren.
Perspectief bieden voor een toekomst De leefbaarheid en economische
De natuur versterken door stikstof en
bevorderen. De vitaliteit van het landelijk gebied is essentieel voor een toekomst-
Het voorstel in het PPLG richt zich op de
bestendig Twente.
lange termijn (20-30 jaar). Agrarische bedrijven hebben verschillende functies
Via het Nationaal Programma Landelijk
voedsel leveren, natuur en landschap
Gebied (NPLG) worden blijvende oplos
onderhouden, en de leefbaarheid van het
singen gezocht voor natuur, waterkwaliteit
platteland waarborgen. Er is vraag naar
en klimaatuitdagingen. Een gebiedsge
ruimte voor innovatie en verbreding van
richte aanpak combineert maatregelen
landbouwontwikkeling. Wederzijds ver
voor natuurherstel en ontwikkeling. Over
trouwen tussen inwoners, ondernemers
ijssel heeft Twente opgedeeld in Zuid
en overheid is cruciaal voor succes. 48
POSITION PAPER TWENTE 2050
POSITION PAPER TWENTE 2050
7. VERVOLG: RICHTING D RUIMTELIJKE ONTWIKKEL STRATEGI TWENTE
POSITION PAPER TWENTE 2050
Om het perspectief 2050 van Twente
het regionaal waterprogramma. Deze
te bereiken en invulling te geven
vormen input voor de landelijke trajecten,
aan de agenderende opgaven is een
zoals de Verstedelijkingsstrategie maar
vervolgstap nodig. De ruimtelijke
ook voor de provinciale en gemeentelijke
ontwikkelingstrategie Twente. Dit traject én een aantal aanpalende trajecten leiden
omgevingsvisies. Op een aantal vragen
tot een aantal vergelijkbare vragen. Het
de ruimtelijke ontwikkelstrategie. Deze
gaat om de provinciale ruimtelijke puzzel,
bouwstenen, agenderende opgaven
de ruimtelijk economische bouwsteen,
en vragen zijn in onderstaande tabel weergegeven:
moet komend jaar antwoord komen in
de regionale Twentse mobiliteitsvisie en
Verdere uitwerking van opgaven in:
Gemeentelijk
Omgevingsvisie
Regionaal
Als regio of in subregio's bepaalde opgaven verder uitwerken
Landelijk
Met Rijk en provincie werken aan uitwerking in 'Verstedelijkingsstrategie regio Twente' of in 'Elke regio telt'.
Andere trajecten waar dezelfde vragen in terug komen:
— Provinciale ruimtelijke puzzel — Ruimtelijke economische bouwsteen — Regionale Twentse mobiliteitsvisie — Regionaal water programma — Woonagenda Overijssel
50
51
POSITION PAPER TWENTE 2050
Op een aantal opgaven en vragen moet komend jaar antwoord komen in de Ruimtelijke ontwikkel strategie, het gaat om vragen als:
,r' v-* ì , .v? -1 * í'-fc ‘&Iİ& ?į - w . ' kãíy
f
f.* tdįfà* ' ‘s ■•'iŕH.: * ' , ' -ā , •*:
- i;V y :v.
.
-3 . r,A - \
;,-»ĩ ř v.. * *« .êįr jï ;įM‘ 'Xŵ ft alJar A- *aî
Verdichting
Verdichting rondom spoorzones voor zowel woningbouw als bedrijvigheid: hoe gaat dat sa men? Welke combinaties zijn te maken met gemengde woon-werkmilieus?
Kwantitatieve groeiopgave
We zetten in op 100.000+ inwoners, maar hoeveel meer zijn dat er en waar komen zij te wo nen? De opgave over de verschillende steden, kernen en dorpen is nog niet uitgewerkt. Ook in relatie tot het aantal benodigde arbeidskrachten/banen en de hoeveelheid bedrijfsterreinen.
Ruimte voor nieu we woonvormen
Ruimte voor (nieuwe) vormen van wonen en verstedelijking die bijdragen aan een versterking van natuur- en landschap, waar bieden we hoeveel ruimte voor wat voor woningen?
Stedelijke ver nieuwing
De woningbouwopgave vraagt ook om stedelijke vernieuwing en aandacht voor de ontwikkeling van de bestaande voorraad van de steden en diverse kernen.
Ruimte voor be drijventerreinen
Is er met de geplande uitbreiding van bedrijventerreinen voldoende ruimte om de overige vraag naar bedrijventerreinen te accommoderen? Ook in relatie tot de extra ambitie op woningbouw?
Congestie spoor
Vormgeven aan de congestie op het spoornet door de toename van personenvervoer in relatie tot goederenvervoer. Welke alternatieven zien we om het personenvervoer per spoor te verbeteren?
Bereikbaarheid Twente blijven garanderen
Opgaven op het wegennet als alternatief voor het spoornet voor langeafstandsverplaatsingen (richting Groningen, Arnhem-Nijmegen, Zwolle en de Randstad). Welke kansen voor het wegennet zien we? Voor welke verbindingen is het wegennetwerk echt als alternatief nodig?
Zorg
We zien dat de zorg verandert en er een toenemende vraag naar zorg is ook vanuit vergrijzing, wat betekent dit voor de regio? Welke effecten hebben deze opgaven uit het sociaal domein op het ruimtelijk beleid?
Voorzieningen
Hoe behouden en versterken we het voorzieningenniveau, voor wat betreft zorg, welzijn, cultuur en sport, maar ook de commerciële voorzieningen in de steden, kernen en dorpen? Is dit een regionale opgave?
Ruimtevraag defensie
Defensie heeft een toenemende ruimtevraag op nationaal niveau. Wat voor uitbreidingsmogelijkheden zijn er in relatie tot de high tech sector in Twente? Welke rol heeft Technology Base Twente hier in?
Klimaatadaptatie
Water Uitwerken van de opgaven rondom water, zowel in waterbeschikbaarheid als vanuit het principe water en bodem sturend voor de regio. Wat betekent dit voor Twente richting 2050? Hoe nemen we de wateropgave integraal mee in de ontwikkeling van Twente? Hoe zorgen we voor voldoende water voor huidige economie, inwoners, natuur en landbouw? Hoe kunnen we de groei van economisch en inwonersgroei Twente voorzien van (drink)water? Hoe gaan we met onze partners drinkwaterbesparing bereiken? Wat zijn de goede plekken om te bouwen in het kader van water en bodem sturend? Droogte Hoe gaan we invulling geven aan de toenemende droogte opgaven?
Regionaal natuurnetwerk en toeristische en recreatieve functies
Invulling geven aan het regionaal natuurnetwerk en bijbehorende toeristische en recreatieve functies en verdeling van activiteiten. Hoe verbinden we natuurnetwerken (ecologisch) en hoe verspreiden we de druk van toerisme en recreatie in de regio? Hoe ziet de toekomstige toeristische recreatieve structuur er uit?
Transitie landelijk gebied
Welke alternatieve activiteiten en verdienmodellen zien we in het landelijk gebied? Hoe geven we de transitie van het landelijk gebied samen vorm?
Twentekanaal
Hoe houden we het Twentekanaal bevaarbaar?
Twente in de wereld
Hoe blijft Twente adaptief in wereldwijde transities en ontwikkelingen, zoals een mogelijke economische crisis, geopolitieke conflicten, een nieuwe pandemie, verslechtering van de concurrentiepositie, woningbouw- of vluchtelingencrisis?
Financiering
Welke investering vragen de ambities en opgaven richting uitvoering? Hoe gaan we daar als regio mee om en hoe zorgen we voor een evenwichtige bijdrage die rekening houdt met het verschil in draagkracht van elk van de gemeenten? 53
POSITION PAPER TWENTE 2050
POSITION PAPER TWENTE 2050
w?oř'f\jsĻ*V * W PžįVU
ĩ»
4urA Liin.
^ jįdj í
mifBÜ hw
If İ 1' 1 Ju
Verantwoording Het Position Paper Twente 2050 is op gesteld door TwynstraGudde en MUST in gezamenlijke opdracht van Provincie Overijssel en de Twenste gemeenten. TwynstraGudde, MUST, juli 2024
WWW \m l.üüí/i ìiîiiií/
III!"
viķí!
iûttm m
bíMimn
i?N , ïffĹ
v m -
Jiļ jáU í/ļ igjgä ÍİVtÏ sAèĺ
ìk
TwynstraGudde
M ST