Bijlage 3a. Advies Rosa

ROSA Regionaal OverlegSocialeAdviesraden HvB

Geachte

wethouders,

De adviesraden sociaal domein van de regio Hart van Brabant zijn gevraagd u te adviseren over de “Woonzorgvisie, Regio Hart van Brabant ”. Binnen Rosa (Regionaal overleg sociale adviesraden) is een werkgroep gevormd die dit advies voorbereid en opgesteld heeft. Vervolgens is dit advies ter instemming voorgelegd aan alle lokale adviesraden. Het resultaat hiervan ontvangt u hierbij. In afwachting van het concept voorde woonzorgvisie heeft de werkgroep gesproken over de vraag wat zij van de visie verwacht. Dit heeft geresulteerd in een toetsingskader aan de hand waarvan de woonzorgvisie is besproken en het advies is opgesteld. U treft dit toetsingskader aan als bijlage. Ter inleiding merken we verder opdat wij als adviesraden sociaal domein een schakel zijn tussen inwoners en gemeenten. Het is onze opdracht om vanuit het inwonersperspectief te adviseren. We hebben dan ookmet name vanuit die invalshoek de regionale woonzorgvisie gelezen en besproken. Tot slot merken we opdat de Rosa-werkgroep door de projectleider de afgelopen periode goed is meegenomen in het proces om te komen tot de regionale woonzorgvisie. Daardoor hebben we ookal eerder onze vragen en opmerkingen met hem kunnendelen. Wij danken hem voorde goede samenwerking. In dit advies geven we allereerst onder de noemer ‘visie en doelstellingen ’ een algemene reactie op de woonzorgvisie.

Vervolgens gaan we in opeen aantal belangrijke onderdelen van de visie. We onderscheiden daarbij feiten en cijfers, urgentie, regionaal - lokaal - fair share, sociale basis, inwoners en inwonersperspectief, financiënen ter afsluiting gaan we in ophet vervolgtraject.

Visie endoelstellingen De regionale woonzorgvisie is een prettig leesbare tekst. De algemene visie en doelstellingen worden in deze woonzorgvisie goed beschreven en er ontstaat zo een wensbeeld dat door iedereen onderschreven kan worden. Dat maakt de visie ookzwak. Zoals uit de inleidende beschouwingen van de visie blijkt is de maatschappelijke nood hoog en zijn er ophet terrein van zorg en wonen veel problemen die om een oplossingvragen. De visie blijft naar onsidee steken in die algemene beschouwingen en ontbeert allereerst een beknopte, gekwantificeerde analyse van de omvang van de problemen rond wonen, zorg en welzijn. Weliswaar wordt verwezen naar allerlei analyses, plannen en akkoorden maar daarmee ontbreekt het aan een geïntegreerde opgave waarop de woonzorgvisie een antwoord moet geven. Daarnaast ontbreekt het in de visie aan concrete voorstellen om problemen op het terrein van wonen, zorg en welzijn het hoofd te bieden. Wij betreuren het dat u heeft gekozen voor een gefaseerd proces waarbij eerst een visie wordt vastgesteld om deze vervolgens in projectplannen verder uit te werken. Naar onsidee wordt daarmee kostbare tijd verloren. Feitenencijfers Als Rosa onderstrepen we het belang van duidelijkheid en concreetheid. We missen deze in de woonzorgvisie. De tekst roept bij onsopdiverse plaatsen vragen op.

Enkele voorbeelden: ^ “Vooral het aantal ouderen en mensen in een kwetsbare positie groeit. ”(blz. 2) Onze vraag hierbij is: hoeveel mensen betreft het? En wat wordt bedoeld met een kwetsbare positie? ^ “Doel is om voldoende betaalbare woningen en voorzieningen te hebben vooralle ouderen die hierop aangewezen zijn, mensen met een lichamelijke en psychische kwetsbaarheid en overige aandachtsgroepen,... ”(blz. 4) Onze vragen zijn: hoeveel woningen zijn er en zijn er nodig en hoeveel worden er jaarlijks in de komende vijf jaren gerealiseerd? Rosa-advies

“Regionale

woonzorgvisie’

Pagina 1 van 6

ROSA Regionaal OverlegSocialeAdviesraden HvB

Hoeveel mensen wachten opeen woningwaarbij zorg geboden Welke specifieke zorg is nodig voordeze groepen inwoners?

wordt?

Deze vragen maken duidelijk waarom het naar onsidee noodzakelijk is om de nota te starten met een korte beschrijving van de huidige problemen en de opgaven die er liggen. Er is een duidelijk en concreet beeld nodig van de aard en omvang van de problematiek om vervolgens te kunnenwerken aan oplossingen. Ons advies: ^ Visie: beschrijf wat u wilt bereiken met deze regiovisie. ^ Beschrijf aan het begin concreet de problemen en benoem de vraagstukken die er nu liggen. Benoem hierbij de specifieke gezondheidsproblemen van de regio Hart van Brabant en hoe hier aandacht aan wordt besteed. ^ Geef aan welke problemen er in de nabije toekomst nog worden verwacht. ^ Definieer gebruikte begrippen als ‘kwetsbaar ’ duidelijk. • Geef feiten en aantallen weer: concretiseer, specificeer, kwantificeer. Dan pas wordt duidelijk waar we het precies samen over hebben en wat de opgave is. ^ Maak in de visie duidelijk dat er drie pijlers zijn en benoem de samenhang tussen die drie pijlers: versterking van de sociale infrastructuur,de bestaande woningvoorraad en nieuwbouw, en als derde element ‘matching ’ oftewel het koppelen van passende woningen aan de juiste personen.

^ Stel prioriteiten: welke stappen richting een oplossingworden er het komende jaar gezet en welke stappen volgen later en wanneer? Wat lost deze visie open wat wordt er niet opgelost? ^ Geef de visie een iteratief karakter: stel regelmaat bij met behulp van nieuwe cijfers en verwachtingen. Bedenk ookdat de woon-en zorgvraag van vandaag een andere is dan over pakweg vijf oftien jaar. De “oudere ” van vandaag is een andere dan die van morgen! ^ Geef ookaan opwelke wijze, ookdoor inzet van welzijnsmiddelen, oplossingen in de bestaande voorraad gevonden kunnenworden. ^ Werk daarbij aan duurzame en toekomstbestendige oplossingen. ^ Wat is het financieel kader waarbinnen oplossingengevonden moeten worden: welke budgetten zijn wanneer nodig en hoe gaan die gefinancierd worden? Hierbij tekenen we aan dat het accent in de regiovisie vooral opwonen en de productie van woningen ligt en veel minder opzorg en welzijn. Juist als het om het inwoners gaat, zijn ookzorg en welzijn van groot belang. Wij adviseren u dan ookom zorg en welzijn evenredig aandacht te geven in de regiovisie.

Urgentie Wij missen in de woonzorgvisie een gevoel van urgentie. De woningnoodis groot. Diverse groepen inwoners staan in de rij voorde schaarse woningen die beschikbaar komen. Naast inwoners met een urgentieverklaring gaat het om statushouders en reguliere woningzoekers die zijn aangewezen opde sociale huursector. Vanwege de schaarste aan woningen is sprake van een concurrentiestrijd opde woningmarkt tussen deze groepen die maatschappelijk spanningen oproept.Deze spanningen worden meer en meer voelbaar. Die zijn verklaarbaar omdat de effecten van de huidige situatie groot en ingrijpend zijn voormensen. Dit vraagt eerder gisteren dan morgen om een oplossing.Deze urgentie lezen we zoals opgemerkt niet terug in de visie. Naast het tekort aan (betaalbare) woningen in diverse segmenten wordt ookhet tekort aan zorg en zorgpersoneel steeds acuter. Er zijn wachtlijsten voorhuishoudelijke hulp en de wijkverpleging (vaak betaald vanuit de Zorgverzekingswet) kan niet meer snel alle zorgvragen oppakken. We moeten erkennen dat niet alles opkorte termijn oplosbaar is. Daarom is het goed ookna te denken over pragmatische en haalbare oplossingendie aansluiten bij de meest gewenste situatie. Wij dringen aan opeen realistisch beleid, dat de urgentie van de problematiek onderkent en benoemt maar tegelijkertijd beseft dat “schaarste ” niet onmiddellijk is weg te nemen.

Ons advies: ^ Maak de urgentie van het vraagstuk zichtbaar en voelbaar. ^ Kijk naar regelgeving en zorg dat er snelheid gemaakt kan worden als dat nodig en mogelijk is. Rosa-advies

“Regionale

woonzorgvisie’

Pagina 2 van 6

ROSA Regionaal OverlegSocialeAdviesraden HvB

^

^ ^

Kijk daarbij ooknaar aanpalende beleidsterreinen die invloed kunnenhebben realiseren van de doelstellingen van de woonzorgvisie. Denk na over oplossingendie gebruikmaken van de bestaande voorraad. Denk ookna over pragmatische en haalbare oplossingen.

ophet

Regionaal - lokaal- fairshare De uitdagingen ophet terrein van wonen en zorg zijn complex. Als het gaat om het realiseren van oplossingengaat deze complexiteit de draagkracht van kleinere gemeenten in de regio Hart van Brabant te boven. Doorproblemen in gezamenlijkheid aan te pakken en afspraken te maken, wordt er meer mogelijk en wordt het geheel sterker. Dit is gunstig voorinwoners. De keuze om te komen tot een gezamenlijke regionale aanpak onderschrijven wij dan ookvan harte. Tegelijkertijd roept dit de vraag ophoe de regionale aanpak zich verhoudt tot de lokale autonomie. Deze regiovisie biedt de kans om deze relatie tussen regio en lokale gemeenten vorm te geven. Vraag is hoe geborgd wordt dat elke gemeente zijn bijdrage levert aan de gezamenlijke opgave. Als dit niet vooraf geregeld wordt, bestaat het risico dat in een enkele gemeente onvoldoende concrete invulling van de visie volgt. Fair share, het evenwichtig en evenredig verdelen van de opdracht, kan alleen waargemaakt worden als iedere gemeente het eigen aandeel in de totale opdracht zorgvuldig ten uitvoer brengt. Ook met derde-partijen als woningcorporaties,zorgverzekeraars, zorginstellingen en welzijnsinstellingen moeten afspraken gemaakt worden en geborgd worden dat deze nagekomen worden.

Als Rosa adviseren wij dan ookom in de regionale woonzorgvisie te borgen dat elke gemeente zijn verantwoordelijkheid neemt en zijn aandeel levert aan de uitvoering. Ons advies: ^ Maak afspraken over resultaten en termijnen en hoe te handelen als die niet gehaald worden. ^ Geef duidelijk aan welke verantwoordelijkheden bij de regio liggen en welke bij de lokale gemeenten. ^ Geef ookduidelijk aan welke verantwoordelijkheden bij andere partijen zoals woningcorporaties,zorgverzekeraars, zorginstellingen en welzijnsinstellingen liggen. ^ Zorg dat niet alleen overheden, maar ookniet-overheden zoals zorgpartijen, woningcorporatieszich committeren aan de visie, de uitvoering en de gewenste resultaten. ^ Zorg dat ookmarktpartijen zich conformeren aan de sociaal-maatschappelijk opgave. Financiëndie voorzorg en wonen bedoeld zijn, moeten daar ookaan besteed worden. ^ Onderzoek welke mogelijkheden en instrumenten de Wet Gemeenschappelijke Regeling biedt om de regionale verankering te faciliteren. ^ Gebruik de instrumenten die de gemeenten ter beschikking staan o.a. in de omgevingswet, woningwet, huisvestingswet, huurwet en het wetsontwerp Regie Volkshuisvesting. ^ Maak gebruik van voorbeelden van particulier initiatieven die al gerealiseerd zijn. Benut de (ervaring )kennis die daarbij is opgebouwd.

^ Behalve een goede spreiding van voorzieningen over de regio moet er ookaandacht zijn voor een goede spreiding van landelijke voorzieningen. De regio Hart van Brabant dient ookdaarbij zijn verantwoordelijkheid te nemen. Een aandachtspunt daarbij is een goede bereikbaarheid van die voorzieningen vooronze inwoners. ^ Geef bij de stappen (blz. 16) de positie van de adviesraden sociaal domein aan en wanneer zij advies uit kunnenbrengen.

Socialebasis Een sterke sociale basis is het cement van een gemeenschap, ofdat nu een wijk of buurt is of een kern ofgemeente. Terecht komt de sociale basis dan ookaan de orde in de woonzorgvisie. Naar ons idee mag de aandacht voorde sociale basis in de visie worden versterkt. Een sterke sociale basis kan bijdragen aan saamhorigheid, aan het ondersteunen van naasten en daarmee aan versterking van de eigen kracht van een gemeenschap. Investeringen in de sociale basis kunnenbeschouwd worden als preventief en een hoger rendement opleveren dan curatieve maatregelen zowel in sociale als in financiële zin. De sociale basis is een verantwoordelijkheid van de lokale gemeenten en er zullen dan ook verschillen zijn (en ontstaan) tussen die gemeenten en ooktussen wijken. Als aangesloten wordt bij Rosa-advies

“Regionale

woonzorgvisie’

Pagina 3 van 6

ROSA Regionaal OverlegSocialeAdviesraden HvB

de inwoners van de wijken en van de gemeenten is dat ookeen logisch gevolg. passend zijn bij wat er nodig en mogelijk is bij en voordeze inwoners.

Het moet immers

In relatie tot zorg wordt overigens opbasis van het uitgangspunt normalisering al enkele jaren gewerkt aan andere manieren van werken. In de woonzorgvisie lijkt het echter iets nieuws waaraan nu handen en voeten gegeven moet worden. In ŝ 6.5.1bij “Wat gaan we doen?” wordt aangegeven dat er een analyse-instrument opgesteld gaat worden. Het is zinvolom van elkaar te leren en uit te wisselen. Wij vragen onsechter af of er weer een instrument ontwikkeld en ingezet moet worden terwijl er al zoveel onderzocht en bekend is. van verschillende aandachtsgroepen In ŝ 6.5.2geeft u aan dat er ingezet wordt opdestigmatisering en dat we in de regio Hart van Brabant de grondhouding delen “van een goede buur zijn”. Beide zijn zinvolle doelstellingen en zeer de moeite waard om aan te werken. De huidige realiteit is echter vaak anders en het zal veel inzet en een andere manier van werken vragen om deze te realiseren. En dan nog zal het zich met kleine stapjes ontwikkelen. Ons advies: ^ Benoem de ontwikkelingen en resultaten wat betreft de sociale basis van de afgelopen jaren. ^ Geef aan wat goed gaat en wat versterking behoeft. ^ Investeer vooral in de wijken en in de voorzieningen zodat de sociale basis sterker kan worden. ^ Zorg vooreen sterk netwerk waarin ervaringen gedeeld kunnenworden en samen gezocht kan worden naar versterking en vernieuwing van de sociale basis.

^ Betrek hierbij ookhet verenigingsleven. Zij spelen een grote rol in de samenleving en bij de sociale verbanden tussen mensen. ^ Borg de deelname van inwoners in deze netwerken. ^ Communiceer tijdig, zorgvuldig en uitgebreid over zaken die inwoners en wijken betreffen. • Werk integraal: betrek alle betrokkenen en organisaties bij gesprekken. ^ Werk opbasis van gelijkwaardigheid, vooral ookwat betreft inwoners. ^ Wees betrouwbaar als overheid: betrek inwoners optijd, geef hen zeggenschap en werk op basis van gelijkwaardigheid. ^ Wees ookhelder over het vaststaand kader van de regionale afspraken (bijvoorbeeld: over fairshare kan niet onderhandeld worden). Matching:afstemmingvanvraagenaanbod Naast de productieopgave is er, zoals we hierboven al aangegeven hebben, een verdelingsvraagstuk: hoe wordt ervoor gezorgd dat zoveel mogelijk huishoudens passend wonen? In de visie wordt voorzien in een urgentieregeling vooraandachtsgroepen. Maar dat is onsinziens niet voldoende. Er kan ookveel gewonnen worden als huishoudens tijdig verhuizen naar een woning die in hun ogen beter bij hun levensfase past. Bij woningeigenaren (merendeel van de oudere huishoudens) spelen er soms andere mechanismes dan bij huurders. Het niet meer passend wonen, de ongeschiktheid van de woonomgeving, de kosten van woningaanpassingen kunnenfactoren zijn om te willen verhuizen naar een meer passende woning.

Een realistisch beeld van de keuzemogelijkheden en ondersteuning bij een mogelijke verhuizing is een belangrijke voorwaarde en misschien wel een doorslaggevende factor om te willen verhuizen. In Tilburg is onlangs in de sociale huursector een experiment met doorstroming over de grenzen van het corporatiebezit heen gestart. In Eindhoven functioneert het Seniorenpunt,waarbij inmiddels bijna alle regionaal werkende corporaties en zorginstellingen zijn aangesloten als plek waar vraag en aanbod in zorg en wonen (voorgrote en kleine portemonnee) bij elkaar worden gebracht. Ons advies ^ Wij adviseren om in het kader van de woonzorgvisie expliciet aandacht te besteden aan de differentiatie in de totale woningvoorraad, dus huur en koopwoningen,bestaande voorraad en nieuwbouw. ^ Onderzoek en identificeer de factoren die invloed hebben opwel of niet willen en/of kunnen verhuizen zodat regelgeving en ondersteuning daar opafgestemd kunnenworden. ^ Stem vraag en aanbod opelkaar af en leg dwarsverbanden tussen wonen, zorg en welzijn. Rosa-advies

“Regionale

woonzorgvisie’

Pagina 4 van 6

ROSA Regionaal OverlegSocialeAdviesraden HvB

^

Besteed daarbij ookaandacht aan de belangrijke rol die de woonomgeving speelt: het sociale netwerk, de wijk- en buurtopbouw,het verenigingsleven en de al dan niet aanwezige voorzieningen. Welzijn, wat bevorderd wordt door fijn en passend wonen, is van groot belang voorinwoners.

Inwonerseninwonersperspectief Het belang van inwoners is zowel bij het ontwikkelen van de visie als bij de uitvoering zeer groot. Wonen en het nodig hebben van zorg zijn fundamentele behoeften van mensen. Zij hebben hier recht open het biedt hen bestaanszekerheid. Daarom is het noodzakelijk om dat perspectief zo vroeg mogelijk en gedurende het hele proces een plaats te geven en mee te laten wegen. Voorde vertaling van de visie in projectplannen is van belang dat inwoners, naast andere kennis, ervaringskennis inbrengen. Zij kennen de buurten en de wijken vanuit hun dagelijkse leven en weten wat er speelt. Om de verbindingen tussen beleid en uitvoering en haalbare trajecten tot stand te brengen, moeten deze aansluiten bij het dagelijkse leven in wijken. Rosa adviseert dan ookom zeggenschap en meebeslissen adviesraden sociaal domein te borgen in de procedures.

van inwoners, cliëntenraden en

Ons advies: ^ Zorg voorgelijkwaardigheid en evenwicht tussen overheid, woningcorporaties, en zorgorganisaties, welzijnsorganisaties en inwoners wat betreft zeggenschap verantwoordelijkheid. ^ Borg de inbreng en zeggenschap van inwoners die gebruik maken van de combinatie “wonen en zorg”. ^ Bekijk per fase van het proces hoe (niet wanneer) burgers betrokken worden en wie zeker deel moeten nemen. ^ Borg de inbreng en zeggenschap van inwoners, cliëntenraden, adviesraden sociaal domein bij deze processen.

Financiën Zoals eerder opgemerkt ontbreekt het in de visie naar onsidee aan een financieel kader. Mede omdat de visie nog niet in concrete voornemens is uitgewerkt, is het zeer de vraag wat deze gaan kosten en hoe de financiering daarvan gaat plaatsvinden. Het gegeven dat de regio Hart van Brabant, voorzover wij weten, geen eigenstandige begroting heeft voorde uitvoering van plannen, maakt de realisatie van opte stellen plannen dus afhankelijk van het financieel commitment van individuele gemeenten en derde partijen. Het ontbreken van een financieel kader met te verwachten uitgaven en financiële bijdragen van diverse partijen maakt de visie zeer kwetsbaar en opvoorhand moeilijk uitvoerbaar. Financiële zekerheid en borging is van belang en ligt bij diverse partijen. Welzijn en welzijnsorganisaties spelen een grote rol en een meerjarig financieel kader moet voorzekerheid zorgen. Ons advies: • Stel een financieel kader opwaarbij in beeld wordt gebracht wat de kosten zijn van te realiseren plannen. • Stel daarnaast een langjarige begroting opwaarin in beeld wordt gebracht welke financiële bijdragen van individuele gemeenten en derde partijen noodzakelijk zijn om de plannen tot uitvoering te kunnenbrengen. ^ Stel een beginselverklaring opwaarin gemeenten zich bereid verklaren hun financiële bijdrage aan de realisering van plannen te leveren.

Vervolgtraject Uit de woonzorgvisie maken we opdat deze nadere uitwerking krijgen in projectplannen die najaar 2024ter besluitvorming voorgelegd gaan worden. Met het oog daarop maken wij de volgende opmerkingen.

Rosa-advies

“Regionale

woonzorgvisie’

Pagina 5van 6

ROSA Regionaal OverlegSocialeAdviesraden HvB

Allereerst zijn wij van oordeel dat de projectplannen moeten bieden waar het in de visie aan ontbreekt: wat gaat de regio Hart van Brabant de komende jaren concreet doen om problemen rond wonen, zorg en welzijn in hun samenhang aan te pakken en waar mogelijk opte lossen? Om de gewenste mate van concreetheid te bereiken achten wij het van belang dat met het vaststellen van de visie tevens wordt vastgelegd aan welke eisen de opte stellen projectplannen moeten voldoen (programma van eisen). Voorzie de plannen ookvan een financieel kader: wat gaat uitvoering van de plannen naar verwachting kosten en hoe gaat de financiering daarvan plaatsvinden? Een opte stellen programma van eisen moet er ooktoe bijdragen dat de plannen een realistisch karakter krijgen. Daarbij wordt ook duidelijk wat wel en wat niet kan. Het helpt niet om inwoners blij te maken met hoge verwachtingen die vervolgens niet kunnenworden waargemaakt. Het door onsopgestelde en bijgevoegde toetsingskader zou kunnendienen als zo’n programma van eisen. Ten tweede vinden wij het belangrijk dat in termen van randvoorwaarden wordt gewerkt aan een kader waarin afspraken tussen gemeenten in de regio Hart van Brabant worden vastgelegd. Dit kader is van belang om te kunnengaranderen dat iedere gemeente zijn eigen evenredige aandeel in de realisatie van plannen neemt (faire share).

Alleen dan kan worden voorkomendat goede voornemens ophet niveau van de regio Hart van Brabant een mooie dood sterven wanneer het aankomt oplokale besluitvorming. Daarmee zouden alle inspanningen rond de regionale woonzorgvisie voorniets zijn geweest. Ten derde vragen wij u duidelijk te maken welke betrokkenheid u vooronsals Rosa maar ookvan de lokale adviesraden sociaal domein en andere belangengroepen ziet bij het vaststellen van de projectplannen. Vanuit onze positie bepleiten wij voorRosa eenzelfde adviesrol als wij hebben gekregen bij de vaststelling van de woonzorgvisie. Ons advies m.b.t. het vervolgtraject is samenvattend: ^ Stel een programma van eisen vast waarin is vastgelegd aan welke eisen de op te stellen projectplannen concreet dienen te voldoen (zie onstoetsingskader). ^ Stel een financieel kader opvoorde kosten en financiering van de opte stellen plannen. ^ Stel een kader opvoortussen gemeenten en derde partijen vast te leggen afspraken over ieders bijdrage aan de realisatie en financiering van opte stellen plannen. ^ Maak helder opwelke wijze Rosa, de lokale adviesraden sociaal domein en andere belangengroepen bij de vaststelling van de projectplannen betrokken worden. ^ Betrek hen tijdig en werk opbasis van gelijkwaardigheid samen aan deze grote en complexe opdracht.

Tot slot Uiteindelijk gaat het bij de regionale woonzorgvisie om hoe inwoners wonen, zorg ontvangen en hun leven vorm kunnengeven. Visie, beleidskader en uitvoering moet dan ookophen afgestemd zijn. Overheden, zorg - en maatschappelijke organisaties, woningcorporatiesdoen hun uiterste best om hun opdracht goed te vervullen. Doorinwoners opalle mogelijke manieren te betrekken en mee te laten praten en beslissen, kunnener alleen maar betere resultaten voordie inwoners tot stand komen. En dat is toch waar we dit alles voordoen.

Rosa, februari 2024.

Rosa-advies

“Regionale

woonzorgvisie’

Pagina 6 van 6