Bijlage 1. Concept Rapport scenariostudie, Rebelgroep 16 mei 2025
Tekst van het document
RAPPO RT
Ruimtelijke scenariostudie
Gemeente Loon op Zand CONCEPT | 16 mei 2025
Inhoudsopgave Samenvatting
04
Inleiding Leeswijzer
05 06
I. De energietransitie in en rondom gemeente Loon op Zand 1.1 Inleiding 1.2 Loon op Zand: huidige situatie 1.3 Energietransitie: ontwikkelingen en impact
07 08 09 10
II. Ruimtelijke ontwikkelscenario’s voor gemeente Loon op Zand 2.1 Methodiek 2.2 Scenario ‘Laissez-faire’ 2.3 Scenario ‘Groene long en recreatieve hotspot in de regio’ 2.4 Scenario ‘Duurzaam, samenwerkend buitengebied’ 2.5 Scenario ‘Industrieproductielandschap’ 2.6 Overzicht kansen en dilemma’s per scenario
13 14 16 18 20 22 24
Bijlagen A. Gemeente Loon op Zand in de regio: ruimtelijke positionering B. Gemeente Loon op Zand: ruimtelijk beleid C. Gemeente Loon op Zand: overzicht ontwikkelingen en projecten energietransitie D. Interviews stakeholders
26 27 36 41 61
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
3
SAMENVATTING
DEEL I
DEEL II
BIJLAGEN
Samenvatting De ontwikkelingen in de energietransitie gaan snel én
•
Wat betekenen de nieuwe ontwikkelingen in de Delta
•
Scenario
‘Laissez-faire’:
de
gemeente
wacht
de
hebben een grote impact. Voor de gemeente Loon op Zand
Rhine Corridor, nu gelijkstroom daar niet meer in wordt
ontwikkelingen af, keuzes worden opengehouden en er
is het belangrijk om vanuit strategisch langetermijn-
meegenomen?
wordt
Hoe kan Loon op Zand de warmtevraag invullen?
landschappelijke
handelingsperspectief voor de gemeente te krijgen. De
Welke rol spelen het Amernet en de Delta Rhine
kleinschalige projecten.
eerste stap daarin is een scenariostudie om kansen en
Corridor hierin?
perspectief
afwegingen
te
kunnen
maken
en
dilemma’s scherp te krijgen. Centraal in deze studie staat de
•
•
volgende vraag:
Vertrekkend vanuit ontwikkelingen op het gebied van
•
ingezet en
op
doorontwikkeling
recreatieve
kwaliteiten
van met
Scenario ‘Groene long en recreatieve hotspot in de
Hoe wordt de restopgave voor windenergie ingevuld?
regio’: de gemeente zet vol in op een eigen koers en
Welke rol spelen windgebieden op zee daarin of
biedt een belangrijke bijdrage qua natuurherstel,
moeten er nieuwe opwekgebieden in of rondom Loon
recreatie en klimaatadaptatie. De herkenbaarheid van
op Zand worden aangewezen?
landschappen is leidend voor de inpassing van de
energie, welke ruimtelijke ontwikkelscenario’s zijn denkbaar,
De
enkel
energietransitie.
en welke kansen en dilemma’s volgen hieruit voor de
Deze ruimtelijke scenariostudie laat allereerst zien welke
gemeente Loon op Zand?
varianten denkbaar zijn voor de invulling van de
gemeente onderzoekt actief zelf hoe het eigen
energietransitie:
landschap kan worden ingezet om de landbouwtransitie
ontwikkelingen
(on)zekerheid
en
verschillen
in
schaalniveau.
mate Veel
van
impact,
projecten
•
en
ontwikkelingen bevinden zich bijvoorbeeld op (boven)
•
•
Scenario ‘Duurzaam, samenwerkend buitengebied’: de
Keuze voor zoveel mogelijk energie importeren vs.
en
energietransitie
te
bundelen.
Concepten
als
zoveel mogelijk energie zelf opwekken (waar mogelijk)
Duinboeren of Herenboeren passen hier goed bij,
Keuze voor all-electric vs. kiezen voor zoveel mogelijk
dankzij hun aanpassingsvermogen. Scenario ‘Industrieproductielandschap’: de gemeente
regionaal niveau, waardoor de gemeente Loon op Zand niet
warmte en waterstof (met als kanttekening dat
altijd zelf kan sturen. Deze projecten en ontwikkelingen
bijvoorbeeld in Tilburg álle hernieuwbare bronnen hard
speelt in op de komst van het waterstofpunt en de
kunnen vervolgens een grote impact hebben op hoe het
nodig zijn om klimaatneutraal te zijn in 2050).
mogelijke aantrekkende werking op bedrijven. Dat biedt economisch perspectief voor bestaande en
transitiepad van de energietransitie in Loon op Zand kan worden
ingevuld,
maar
zijn
ook
nog
erg
onzeker.
Voorbeelden van dit soort vraagstukken zijn:
•
Vervolgens zijn vier ruimtelijke ontwikkelscenario’s in beeld
mogelijk nieuwe bedrijven in de regio.
gebracht, inclusief bijbehorende kansen en dilemma’s: Overal waar ‘Loon op Zand’ staat, wordt verwezen naar de gemeente Loon op Zand.
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
4
INLEIDING
DEEL I
DEEL II
BIJLAGEN
Inleiding Vertrekkend vanuit ontwikkelingen op het gebied van
De energietransitie vindt plaats in wisselwerking met
Aanleiding voor de ruimtelijke scenariostudie
ruimtelijke veranderingen. Nieuwe energiebronnen vereisen
De ontwikkelingen in de energietransitie gaan snel én
energie, welke ruimtelijke ontwikkelscenario’s zijn denkbaar,
een ander ruimtebeslag in omvang en vorm. Omgekeerd
hebben een grote impact. We maken daarbij onderscheid
en welke kansen en dilemma’s volgen hieruit voor de
zullen ruimtelijke kenmerken van een gebied mede bepalen
tussen directe impact (technisch, ruimtelijk) en indirecte
gemeente Loon op Zand?
wat de mogelijkheden en knelpunten van de nieuwe
impact (ontwikkelingen in de omgeving die vanuit de
energievoorziening zijn. Niet alles kan overal en gezamenlijk
gemeente gestimuleerd of afgeremd kunnen worden).
moeten we afwenteling in ruimte én tijd voorkomen. Keuzes
Link met de Omgevingsvisie 2040 Loon op Zand De Omgevingsvisie Loon op Zand geeft richting aan de
in Loon op Zand hebben invloed op de regio en verder;
De regionale en lokale ontwikkelingen die in deze
toekomst van Loon op Zand, maar gaat nog niet in op
andersom geldt hetzelfde voor keuzes buiten Loon op Zand
scenariostudie worden meegenomen op het gebied van
energieontwikkelingen. Deze scenariostudie bouwt voort op
met impact op de gemeente.
energie zijn onder meer de Delta Rhine Corridor met een
de Omgevingsvisie, waarbij we de ingezette koers als
mogelijk waterstpfpunt en de aanleg van het tracé Zuid-
uitgangspunt nemen en onderzoeken welke impact de
West 380 kV Oost van Rilland naar Tilburg.
energieontwikkelingen daarop hebben.
In Nederland krijgt de energietransitie steeds verder vorm. De nationale afspraken uit het Klimaatakkoord worden in de praktijk gebracht, onder meer via:
Voor de gemeente Loon op Zand is het belangrijk om vanuit
De Regionale Energie- en Klimaatstrategie (REKS) regio
strategisch langetermijnperspectief afwegingen te kunnen
Hart van Brabant
maken en handelingsperspectief voor de gemeente te
•
De Verkenning naar diepe aanlandingen wind op zee
krijgen. De eerste stap daarin is een scenariostudie om
•
De Regionale Structuurvisie Warmte (RSW) op
kansen en dilemma’s scherp te krijgen. Centraal in deze
regionaal niveau en de Transitievisie Warmte op
studie staat de volgende vraag:
•
gemeentelijk niveau.
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
5
LEESWIJZER
DEEL I
DEEL II
BIJLAGEN
Leeswijzer Opbouw van de scenariostudie
Deel II bevat vervolgens de vier ruimtelijke scenario’s voor
potentie van alle ontwikkelingen en projecten die spelen
De scenariostudie is in twee delen opgebouwd:
Loon op Zand:
in en rondom Loon op Zand, voor zover bekend)
• •
Deel I: de energietransitie in en rondom Loon op Zand
•
Loon op Zand ‘laissez-faire’
(analyse)
•
Loon op Zand als groene long en recreatieve hotspot in
Daarnaast zijn enkele stakeholders geïnterviewd voor deze
de regio
scenariostudie; de lijst is opgenomen in de bijlage.
Deel II: de ruimtelijke scenario’s (ontwerp)
Deel I: de energietransitie in en rondom Loon op Zand
•
Loon op Zand als duurzaam buitengebied
•
Loon op Zand als industrieproductielandschap
Bestuurlijk opdrachtgever Louis Laros - wethouder (in portefeuille o.a. duurzaamheid,
Er speelt veel in en rondom Loon op Zand, direct en indirect gelinkt aan de energietransitie. Zowel de vraagzijde als de
Tot slot worden per scenario kansen en dilemma’s benoemd
ruimtelijke ordening, Omgevingswet, buitengebied, natuur,
aanbodzijde van energie zijn volop in beweging. Deel I geeft
om de gemeente Loon op Zand te ondersteunen bij het
economie, wonen, recreatie en toerisme)
een beeld van de huidige situatie in Loon op Zand, de
maken van afwegingen voor het langetermijnperspectief. Ambtelijke opdrachtgevers
ontwikkelingen in de energietransitie en de impact (voor zover bekend). Dit vormt de onderlegger voor de ruimtelijke
Bijlagen
Daphne van Hekken – ‘t Hag (projectleider fysiek domein –
scenario’s in Deel II.
Voor deze scenariostudie is een uitgebreide analyse
duurzaamheid)
uitgevoerd. Deze analyse is terug te vinden in de volgende
Marjolein van der Zande-Kortus (beleidsadviseur
Deel II: ruimtelijke scenario’s voor Loon op Zand
bijlagen:
duurzaamheid)
Deel II begint met een toelichting van de methodiek achter
•
Loon op Zand in de regio: de ruimtelijke positionering
Matthijs van Merwijk (strategisch adviseur fysiek domein)
de ruimtelijke scenario’s: waar valt uit te kiezen qua
(de grote ontwikkelingen op het gebied van water en
transitiepad voor de energietransitie en hoe vertalen we dat
bodem, landschap, energie, netwerken en verstedelijking)
Team vanuit Rebel Group
Loon op Zand: analyse huidige situatie en speerpunten
Cateau Albers
(vanuit
Marc van der Steen
naar ruimtelijke ontwikkelrichtingen op hoofdlijnen?
•
beleid
en
gebiedsontwikkelingen,
zoals
Masterplan Pauwels) •
Amber Luesink
Loon op Zand: overzicht ontwikkelingen en projecten energietransitie (analyse van de huidige status en
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
6
D EEL I
De energietransitie in en rondom de gemeente Loon op Zand
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
7
DEEL 0
1.1
DEEL I
DEEL II
BIJLAGEN
Inleiding
Ruimte voor het energiesysteem
systeem betrouwbaar en efficiënt houden.
versnelde overgang naar elektriciteit, in combinatie met
Nederland zet in op een volledig klimaatneutraal en circulair
Gezamenlijk vormt dit het energiesysteem van de toekomst.
minder investering door tariefregulering en de langdurende
Nederland in 2050. Daarvoor moeten we het energiesysteem
Het energiesysteem van Loon op Zand is onderdeel van het
uitbreiding van het net maakt dat we op sommige plekken
ombouwen: van fossiele energiedragers naar hernieuwbare
grotere energiesysteem. Keuzes op nationale en regionale
zelfs terug moeten naar gas.
energie – duurzame elektriciteit, waterstof, warmte en
schaal zullen impact hebben op Loon op Zand, te beginnen
groengas – in alle sectoren. Dat vraagt veel ruimte, maar de
bij Moerdijk en Geertruidenberg (waar ontwikkelingen uit
Energieontwikkelingen hangen ook samen met nieuwe
ruimte is schaars. De productie van energie wordt ook meer
het nationale energiesysteem samenkomen). Vervolgens
verdienmodellen,
decentraal en verspreid; dit vraagt om een veel fijnmaziger
gaat
opwekgebieden,
bedrijven. Het landschap zal niet alleen veranderen omdat
energiesysteem, waarin de productie, opslag, transport en
voortkomend uit de REKS, en de inpassing van het
het energiesysteem letterlijk meer boven de grond komt
conversie van energie meer ruimte zal vragen. Uiteindelijk is
hoogspannings-,
laagspannings-
(denk aan windmolens, zonnepanelen of batterijen), maar
energie
netwerk. Daarbij is het ook van belang om te kijken naar hoe
ook door de economie die samenhangt met het nieuwe
(economie, wonen, recreatie etc.).
we vraag en aanbod zoveel mogelijk kunnen clusteren.
energiesysteem.
Er is ruimte nodig voor:
Impact van energieontwikkelingen
Leeswijzer deel I
Productie van energie, bijvoorbeeld windmolens en
De impact van de energietransitie is nu al voelbaar en dit zal
Deel I laat de onderlegger zien voor de scenario’s in deel II:
zonneparken.
alleen maar gaan toenemen. Transities gaan over de lange
de huidige situatie van Loon op Zand en de ontwikkelingen
Energie-infrastructuur, zowel onder- als bovengronds.
termijn (1-2 generaties, 20-50 jaar) en het gaat om radicale
op het gebied van energie met bijbehorende impact (voor
Het gaat om energiekabels (o.a. voor hoogspanning) en
en structurele verandering. Transities kenmerken zich door
zover bekend).
warmteleidingen, maar ook de transformatorstations.
een hoge mate van complexiteit en onzekerheid, wat ook
Energievragers,
betekent dat de route naar een duurzame(re) samenleving
De uitgebreide analyse van de ruimtelijke positionering van
bijvoorbeeld voor warmtepompen of batterijen.
grillig zal verlopen: er vinden onverwachte gebeurtenissen
Loon op Zand en de ontwikkelingen op het gebied van
Opslag en conversie van energie, zoals batterijen en
plaats en ontwikkelingen gaan langzamer of sneller dan
energie zijn te vinden in bijlagen A, B, C.
elektrolysers die energie omzetten en het energie-
gedacht. Een voorbeeld is de netcongestieproblematiek: de
• •
• •
randvoorwaardelijk
die
voor
meer
alle
ruimte
ontwikkelingen
nodig
hebben,
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
het
ook
om
de
verschillende
middenspannings-
en
bijvoorbeeld
voor
boeren
of
voor
8
DEEL 0
1.2
DEEL I
DEEL II
BIJLAGEN
Loon op Zand: huidige situatie
Kwaliteiten | afkomstig uit de Omgevingsvisie Loon op Zand 2040 •
Identiteit
van
een
recreatieve
groene
gemeente,
ligging
tussen
bijzondere
natuurgebieden. De druk op natuurgebieden vormt een kans om tot een grootschalige versterking van het landschap te komen. Met de Efteling heeft de gemeente een grote recreatieve troef in handen. •
Er is een combinatie van droge en natte natuur, gelegen op zowel de hoge als lage delen van de gemeente.
•
Loon op Zand kenmerkt zich door sterke sociale cohesie.
Dilemma’s | afkomstig uit de Omgevingsvisie Loon op Zand 2040 •
De gemeente wil een recreatieve gemeente blijven en dit verder versterken, maar niet met extra druk op het wegennet en de natuur.
•
Landschapspark Pauwels is versnipperd: het is een vrij structuurloos landschap met prachtige plekken, zoals het Masterplan omschrijft. De druk op de gemeente betekent ook een groter risico op verdere versnippering.
•
Vernatting van het landschap betekent dat de landbouw in de huidige vorm niet overal meer mogelijk is. Dat vraagt om een transitie in de verbredende landbouwsector.
•
De gemeente heeft een kwetsbaar watersysteem: er zijn veel droge plekken, terwijl de natuur is gebaat bij vernatting en de vraag is hoe het watersysteem kan worden verduurzaamd.
•
Er is weinig mogelijk op het gebied van energieopwek of gebruik van eigen warmtebronnen; dat maakt de gemeente afhankelijk van andere gemeenten.
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
9
DEEL 0
1.3
DEEL I
DEEL II
BIJLAGEN
Energietransitie: ontwikkelingen en impact
Ontwikkelingen en projecten: wat valt er te kiezen?
De volgende overwegingen staan op het spel:
Er spelen een heel aantal ontwikkelingen en projecten op
•
Versnelling vs. vertraging van de energietransitie
het gebied van energie, die verschillen in mate van impact,
•
Zekerheid vs. onzekerheid qua invulling van de
(on)zekerheid ontwikkelingen
en
schaalniveau. bevinden
zich
Veel
projecten
en
bijvoorbeeld
op
Dongen of de regio: 1.
energietransitie • •
Afhankelijkheid van andere partijen vs. meer eigen
2.
ontwikkelingen kunnen vervolgens een grote impact hebben op hoe het transitiepad van de energietransitie in Loon op
De
Zand kan worden ingevuld, maar zijn ook nog erg onzeker.
meegenomen in deze studie:
ontwikkelingen
en
projecten
worden
3.
Delta Rhine Corridor
4.
Waterstof in de regio
5.
Verkenning diepe aanlandingen wind op zee, in combinatie met een mogelijk waterstofpunt op De Wildert en een elektrolyser
Voorbeelden van dit soort vraagstukken zijn: •
• •
Windmolens als verdere invulling van energiehub Tilburg-Noord
Beperkte vs. grotere ruimtelijke (visuele) impact volgende
Bouw 380 kV-hoogspanningsstation van TenneT op De Spinder
sturing
(boven)regionaal niveau, waardoor de gemeente Loon op Zand niet altijd zelf kan sturen. Deze projecten en
2. Ontwikkelingen en projecten in buurgemeenten Tilburg,
Wat betekenen de nieuwe ontwikkelingen in de Delta
1. Ontwikkelingen en projecten (deels) op het grondgebied
Rhine Corridor, nu gelijkstroom daar niet meer in wordt
van Loon op Zand:
6.
Waterzuivering in relatie tot de Coca Colafabriek in Dongen
meegenomen?
1.
Masterplan Landschapspark Pauwels
7.
Glastuinbouwconcentratiegebied
Hoe kan Loon op Zand de warmtevraag invullen?
2.
Klimaatadaptieplannen
8.
Aansluiting op energiesysteemvisie gemeente Dongen
Welke rol speelt het Amernet daarin?
3.
REKS - elektriciteit
Hoe wordt de restopgave voor windenergie ingevuld?
4.
Netcongestie
Een uitgebreidere analyse van deze ontwikkelingen en
Welke rol spelen windgebieden op zee daarin of
5.
Zuid-West 380 kV Oost (Rilland-Tilburg)
projecten is te vinden in bijlage C
moeten er nieuwe opwekgebieden in of rondom Loon
6.
Uitbreiding Amernet
op Zand worden aangewezen?
7.
Beperkingen voor wind vanuit ‘Ruimte voor Defensie’
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
10
DEEL 0
1.3
DEEL I
DEEL II
BIJLAGEN
Energietransitie: ontwikkelingen op de kaart 5
Mogelijke projecten / ontwikkelingen elektriciteit 1.
Windmolens bij de Moer
2.
Windmolens bij Energiehub Tilburg-Noord
3.
380 kV-hoogspanningsstation Tilburg-Noord (trace en bouw station)
4.
Verkenning Aanlanding Wind op Zee
Mogelijke projecten / ontwikkelingen warmte 5.
Invulling warmtevraag: uitbreiding van het Amernet / zoekgebied kansen geothermie in Loon op Zand
Mogelijke projecten / ontwikkelingen waterstof 6.
Delta Rhine Corridor met waterstofpunt op bedrijventerrein De Wildert (met aanzuigende werking)
Deze kaart laat ook zien dat veel netwerken door Loon op Zand naar Tilburg lopen, zoals het Amernet en het hoogspanningsnet.
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
11
DEEL 0
DEEL II
BIJLAGEN
Energietransitie: ontwikkelingen met mate van (on)zekerheid en impact 5 Duurzame bron voor het Amernet nodig + sluitende business case. Anders warmtevraag invullen met geothermie of elektriciteit.
Onzekerheid
Veel
1.3
DEEL I
4
2
De kans is groot dat eventuele windmolens ten zuiden van De Moer afvallen door beperkingen vanuit Defensie.
1
De Spinder (mogelijk 3 windmolens) wordt nog altijd gezien als een kansrijke locatie voor het Publiek Ontwikkelbedrijf van de REKS.
Voor een diepe aanlanding van wind op zee is er een converterstation op land nodig (5,5 ha grond + 2 ha werkterrein) op max. 6 km afstand van het hoogspanningsstation. Een converterstation is 25m hoog en produceert geluid. De converter komt mogelijk op de Wildert of de Spinder.
6
Het is nog de vraag of de regio een waterstofpunt krijgt en of het een aantrekkende werking heeft. De gemeente heft zelf in de hand in hoeverre bedrijven zich hier mogen vestigen. De benodigde elektrolyser komt op de Wildert of op de Vossenberg (als daar ruimte ontstaat), op max. 6 km van het hoogspanningsstation. De elektrolyser is max. 20 ha voor 1 GW.
Mogelijke projecten / ontwikkelingen elektriciteit 1.
Windmolens bij de Moer
2.
Windmolens bij Energiehub Tilburg-Noord
3.
380 kV-hoogspanningsstation Tilburg-Noord (tracé en bouw station)
4.
Diepe Aanlanding Wind op Zee
Mogelijke projecten / ontwikkelingen warmte
Weinig
5.
3 Weinig
Ruimtelijke impact
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
Tracé wordt aangelegd en station gebouwd. Het tracé door de gemeente heeft met name een visuele impact.
Invulling warmtevraag: uitbreiding van het Amernet / geothermie in Loon op Zand
Mogelijke projecten / ontwikkelingen waterstof 6.
Delta Rhine Corridor met waterstofpunt op bedrijventerrein De Wildert (met aanzuigende werking)
Veel
12
D EEL I I
Ruimtelijke ontwikkelscenario’s voor de gemeente Loon op Zand
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
13
DEEL 0
2.1
DEEL I
DEEL II
BIJLAGEN
Methodiek
Energie importeren (nationale, regionale infrastructuur)
De methodiek voor het opstellen van de scenario’s volgt
Elektriciteit van buiten de gemeente
twee stappen:
•
Elektriciteit wordt elders opgewekt,
Waterstofpunt, Amernet •
Verschillende energievormen
Stap 1: varianten voor invulling energietransitie opstellen
Loon op Zand wacht een mogelijke
importeren, inzet op combinatie
Het kwadrant hiernaast laat zien welke varianten denkbaar
diepe aanlanding af.
warmte-elektriciteit-waterstof.
Kleine ruimtelijke impact in de
•
Industrie wil mogelijk uitbreiden.
op de x-as onderscheid gemaakt tussen de keuze voor all
gemeente, vooral
•
Grote afhankelijkheid van andere
electric en de keuze voor zoveel mogelijk warmte en
hoogspanningskabels.
•
zijn voor het invullen van de energietransitie. Hierbij wordt
•
waterstof. Op de y-as wordt gekozen voor ofwel zoveel mogelijk energie importeren (via nationale, regionale infrastructuur) ofwel zelf zoveel mogelijk energie opwekken (via lokale, regionale infrastructuur). Nog altijd geldt dat veel ontwikkelingen onzeker zijn en de gemeente deze keuze niet onafhankelijk kan maken, omdat in meerdere gevallen de besluiten op andere tafels gemaakt worden. Stap 2: varianten koppelen aan mogelijke ruimtelijke ontwikkelingen Vertrekkend vanuit de varianten voor de invulling van de energietransitie is gekeken welke ruimtelijke ontwikkel-
partijen, met name het Rijk.
Impact netcongestie neemt toe.
•
Gunstig voor netcongestie. Warmte,
All electric
waterstof Elektriciteit uit de gemeente / regio
Eigen geothermie, lokale
•
Uitbreiding E-hub Tilburg-Noord
warmtenetten
•
Windmolens bij De Moer
•
•
Opwek via lokale samenwerking
lokale samenwerkingsvormen
(o.a. bij agrariërs, POB).
ontwikkelen.
Verschillende energievormen via
Sterke afhankelijkheid van
•
Impact netcongestie neemt toe.
•
Industrie kan moeilijk
potentie bronnen in eigen
verduurzamen.
gemeente.
•
scenario’s vervolgens denkbaar zijn voor de gemeente Loon op Zand. Dat levert per ontwikkelscenario kansen en dilemma’s op.
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
Zelf energie opwekken (lokale, regionale infrastructuur)
14
DEEL 0
2.1
DEEL I
DEEL II
BIJLAGEN
Afwegingen vanuit strategisch langetermijnperspectief
Potentiële versnelling van de energietransitie
Potentiële vertraging van de energietransitie
Meer onzekerheid qua invulling van de energietransitie
Meer zekerheid qua invulling van de energietransitie
Meer afhankelijk van andere partijen
Minder afhankelijk van andere partijen
Lokaal grotere ruimtelijke impact
Lokaal kleinere ruimtelijke impact
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
15
DEEL 0
2.2
DEEL II
DEEL I
BIJLAGEN
Scenario ‘Laissez-faire’
Loon op Zand wacht vooralsnog af. De keuzes worden opengehouden, waardoor er nog geen koers wordt ingezet richting ofwel meer lokale (decentrale) opwek ofwel meer
nationale
(centrale)
opwek.
Er
wordt
gedeeltelijk
ingezet
op
de
doorontwikkeling van landschappelijke en recreatieve kwaliteiten met kleinschalige projecten. Ook de landbouw blijft nog een vraagstuk: de glastuinbouw blijft voorlopig en agrariërs maken nog niet de overstap naar andere teelten of meer kleinschalige landbouw. Zolang er nog geen koers is bepaald, vinden er nog geen grote investeringen plaats. Richting buurgemeenten houdt Loon op Zand de kaarten tegen de borst. Hoe gaat de gemeente bijvoorbeeld om met de mogelijke komst van het waterstofpunt? De gemeente laat de keuze nog open of er meer ruimte wordt vrijgemaakt voor industrie of bedrijvigheid. Qua energie vraagt de gemeente voorlopig niets. Daardoor krijgt de gemeente ook nog niets.
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
16
DEEL 0
DEEL I
DEEL II
BIJLAGEN
‘Laissez-faire’
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
17
DEEL 0
DEEL I
DEEL II
BIJLAGEN
Scenario ‘Groene long en recreatieve hotspot in de regio’
2.3
De gemeente kiest ervoor om nationale ontwikkelingen in de energietransitie af te wachten, ondanks de onzekerheid die dit met zich meebrengt. De energietransitie loopt daardoor nu vertraging op, maar de inschatting is dat dit – met de uitrol van wind op zee met diepe aanlandingen en een duurzame bron voor het Amernet – later wordt ingehaald. De gemeente heeft de energietransitie niet meer geheel in de hand, maar kan wel een eigen gemeentelijke koers uitzetten: Maximaal inzetten op de ‘groene long en recreatieve hotspot in de regio’! Daarvoor heeft de gemeente alle ingrediënten in huis, dankzij de diversiteit aan landschappen. Voorop staat dat versnippering van het landschap zoveel mogelijk wordt tegengegaan en de gemeente streeft naar een zeer kwalitatief, toekomstbestendig landschap. Loon op Zand vergroot de herkenbaarheid van haar landschappen: de voormalige woeste gronden met heidevelden en stuifzanden, het moerasboslandschap van de Brand met kleinschalige weides en het kleinschalige agrarische cultuurlandschap met houtwallen en huiskavels. De herkenbaarheid van de landschappen is leidend voor de inpassing van de energietransitie. Dat gebeurt enkel heel zorgvuldig en dus ook kleinschalig. Daarmee doet de gemeente een groot beroep op andere gebieden, waar de warmte en elektriciteit vandaan zal moeten komen.
Besparing van energie is daarom een groot topic binnen de gemeente en voor economische profielen wordt ook gekeken naar het energieprofiel. Daarnaast is de impact van economie op het landschap een belangrijk thema, waaronder gebruik van grondwater voor de industrie. RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
18
DEEL 0
DEEL I
DEEL II
BIJLAGEN
‘Groene Long en recreatieve hotspot in de regio’
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
19
DEEL 0
DEEL II
DEEL I
BIJLAGEN
Scenario ‘Duurzaam, samenwerkend buitengebied’
2.4
Een energielandschap past bij de keuze om niet af te wachten. De gemeente gaat nu zelf actief onderzoeken hoe het eigen landschap zo goed mogelijk de landbouwtransitie
en
energietransitie
kan
bundelen.
Boeren
worden
energieondernemers. Er wordt zorgvuldig gekeken naar de energievraag van landbouwbedrijven en hoe de ruimte in het agrarisch gebied hieraan kan bijdragen. Waar nodig wordt gekeken of bedrijven beter geclusterd kunnen worden in buurgemeenten, zoals de glastuinbouw in Dongen. Meer in eigen hand nemen betekent dat het buitengebied hard nodig is om de energietransitie te kunnen laten landen in Loon op Zand, wat ten koste zal gaan van de uitstraling van het landschap. In de agrarische gebieden komen zonnepanelen op daken, kleinschalige zonnevelden en kleine molens (ca. 25 meter hoog). Hierbij wordt ingezet op intensieve samenwerking met Duinboeren (en in de toekomst mogelijk Herenboeren). In Loon op Zand zijn boeren al gewend om te werken aan vitale agrarische en gebiedsgerichte bedrijfsvoering. Dat aanpassingsvermogen vormt een goede basis voor dit scenario. In het noordwesten van de gemeente (bij de Naad van Brabant) wordt gekeken naar hoe vernatting samen kan gaan met de aanwezige landbouw, bijvoorbeeld door het kiezen van nattere teelten. In het zuidelijk en westelijk deel van de gemeente wordt juist gekeken naar kringlooplandbouw en kleinschalige vormen van landbouw, waarbij het grondwaterpeil niet verder zakt en de stikstofuitstoot vermindert. De gemeente vraagt nog steeds warmte en elektriciteit, maar probeert ook zoveel mogelijk zelf in te vullen (met name elektriciteit).
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
20
DEEL 0
DEEL I
DEEL II
BIJLAGEN
‘Duurzaam, samenwerkend buitengebied’
21
DEEL 0
2.5
DEEL I
DEEL II
BIJLAGEN
Scenario ‘Industrieproductielandschap’
Loon op Zand rekent –net als buurgemeenten– op de uitrol van het waterstofnetwerk met De Wildert als aansluitpunt. Het industrieproductielandschap zit vooral rondom Loon op Zand, waar de grotere bedrijventerreinen liggen. Daar ontstaat een aanzuigende werking voor bedrijven die waterstof nodig hebben om te kunnen verduurzamen. Loon op Zand biedt ruimte door de eigen bedrijventerreinen uit te breiden, zoals Kaatsheuvel 3. Verder wordt aan de zuidwestkant gekeken of er meer ruimte kan worden geboden bij De Wildert, omdat dit dichter bij de elektrolyser ligt. Wel is er specifiek aandacht voor het watergebruik door bedrijven en hoe het industrieproductielandschap kan samengaan met verhoging van de grondwaterstand en meer hergebruik van water. Binnen dit scenario heeft Loon op Zand als denkrichting om zelf grond in te zetten voor een industrieproductielandschap óf om zoveel mogelijk te kijken wat de gemeente als wisselgeld vraagt als omliggende gemeenten hiervoor kiezen met impact op Loon op Zand (hoe kan het zo duurzaam mogelijk?). Met name De Moer ligt dichterbij De Wildert. Dat is ook bepalend voor de economie die Loon op Zand zelf of als regio wil stimuleren. Een industrieproductielandschap is zeer sterk afhankelijk van het waterstofpunt.
Zonder waterstof zullen bestaande bedrijven hoogstwaarschijnlijk niet in de regio kunnen blijven, omdat het enorm veel elektriciteit gaat kosten. In plaats van enkele windmolens zijn er dan tientallen windmolens nodig. De vraag is of gemeenten de industrie zodanig belangrijk vinden dat ze kiezen voor deze mate van opwek (met grote ruimtelijke impact).
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
22
DEEL 0
DEEL I
DEEL II
BIJLAGEN
‘Industrieproductielandschap’
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
23
DEEL 0
2.6
DEEL II
DEEL I
BIJLAGEN
Overzicht kansen en dilemma’s per scenario (1/2)
Per scenario zijn kansen en dilemma’s inzichtelijk gemaakt,
Scenario ‘Groene long en recreatieve hotspot in de
Het is de vraag hoe daar vanuit de regio en de provincie
die voortkomen uit gesprekken met de gemeente en
regio’
op
stakeholders.
Kansen
verantwoordelijkheid in de REKS pakt.
•
wordt
gereageerd,
nu
de
gemeente
geen
Dit scenario past goed bij de huidige identiteit van Loon
Scenario ‘Laissez-faire’
op Zand. Naar verwachting ontstaat er veel draagvlak
Scenario ‘Duurzaam buitengebied’
Kansen
voor dit scenario. Recreatie is daarnaast ook een
Kansen
Afwachten betekent ook dat er geen ‘verkeerde’
belangrijke
•
besluitvorming of investering plaatsvindt. Anderzijds
stakeholders binnen de gemeente, zoals de Efteling.
aanpassingsvermogen. Ze zijn ondernemend en werken
De gemeente biedt weinig qua energietransitie (kleine,
goed samen. Dat maakt het mogelijk om te werken aan
Kleine ontwikkelingen kunnen nog steeds doorgaan
lokale energieprojecten kunnen wel doorgang vinden),
vitale agrarische en gebiedsgerichte bedrijfsvoering.
zonder de energietransitie te belemmeren.
maar zet wel sterk in op een ander bod: ruimte voor
Masterplan Pauwels kan doorgang vinden.
natuur en klimaatadaptatie. Dankzij de REKS kan de
extensievere landbouw) leidt mogelijk tot vrijkomende
gemeente toch een belangrijke plek aan tafel behouden,
stikstofruimte. Dat maakt andere ontwikkelingen weer
mits de gemeente hier echt een koplopersrol pakt.
mogelijk in de gemeente.
•
komen doelen ook niet meer in zicht. • •
•
Dilemma’s •
•
De gemeente zet niet in op een sturende rol, maar laat
•
economische
drager
met
krachtige
Masterplan Pauwels wordt een belangrijke ontwikkeling
•
•
Veel boeren in Loon op Zand hebben al een groot
De omschakeling naar een duurzaam buitengebied (met
De gemeente laat zien toch zoveel mogelijk te proberen
het zich overkomen. De gemeente heeft hiermee geen
en kan samen met stakeholders (zoals de Efteling)
om de energievraag zelf in te vullen. Dat maakt de positie
sterke positie aan tafel en laat anderen grotendeels
mogelijk nog worden uitgebreid op het gebied van
aan tafel sterker.
bepalen.
natuurontwikkeling of klimaatadaptatie.
•
bijvoorbeeld kringlooplandbouw, circulaire landbouw,
Er worden geen ruimtelijke reserveringen gemaakt, omdat de weg voorwaarts nog niet is ingevuld.
De gemeente kan koploper worden op het gebied van biobased bouwen etc.
Dilemma’s •
De gemeente heeft de energietransitie niet meer geheel in de hand, omdat de invulling ervan buiten de gemeente
•
Het bodem-
en
watersysteem kan
herstellen,
nu
landbouw zich aanpast aan het grondwaterpeil.
moet plaatsvinden.
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
24
DEEL 0
2.6
DEEL II
DEEL I
Overzicht kansen en dilemma’s per scenario (2/2)
Dilemma’s •
•
De aantrekkende werking op bedrijvigheid is sterk
De vraag is of dit voldoende perspectief biedt voor
afhankelijk van de keuzes van omringende gemeenten,
agrariërs. Kunnen en willen zij allemaal Duinboeren
zoals Tilburg en Dongen.
worden? Is daar voldoende ruimte voor? De huidige
•
De aantrekkende werking kan ook leiden tot meer verkeer in de gemeente Loon op Zand.
boeren breiden al niet meer uit in Loon op Zand. •
BIJLAGEN
Vanuit o.a. Defensie blijken er toch veel beperkingen te
•
Hoewel de converter en elektrolyser niet op het
liggen op energieopwek in het buitengebied te liggen.
grondgebied van Loon op Zand terechtkomen, zal de
De vraag is hoeveel de gemeente daadwerkelijk kan
gemeente wel impact kunnen ondervinden. Het gaat dan
opwekken.
met name om visuele impact en geluidsoverlast.
Scenario ‘Industrieproductielandschap’ Kansen •
Het zou kunnen dat een aanlanding van waterstof een aantrekkende werking heeft op bepaalde bedrijvigheid. Ook zittende bedrijvigheid kan daarvan profiteren.
•
Werkgelegenheid
blijft
behouden
of
wordt
zelfs
uitgebreid, nu bedrijven kunnen blijven of zich willen vestigen. Dilemma’s •
Dit scenario past niet bij de huidige identiteit van de gemeente Loon op Zand. De vraag is of dit voldoende waarde voor de gemeente oplevert.
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
25
A - D
Bijlagen A. Gemeente Loon op Zand in de regio: ruimtelijke positionering B. Gemeente Loon op Zand: analyse huidige situatie en speerpunten C. Gemeente Loon op Zand: overzicht ontwikkelingen en projecten energietransitie D. Interviews stakeholders
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
26
BI J LAGE A
Gemeente Loon op Zand in de regio: ruimtelijke positionering
DEEL 0
DEEL I
DEEL II
BIJLAGE A
Ruimtelijk Voorstel provincie Noord-Brabant - Loon op Zand in de regio (1/5) Brabantse basis Het ruimtelijk voorstel van de provincie Noord-Brabant geeft een goed overzicht van wat er rondom Loon op Zand speelt: •
Cultuurhistorische structuren: ter hoogte van Loon op Zand valt vooral de Rijksbeschermd dorpsgezicht van Loon op Zand op. Daarnaast heeft het buitengebied cultuurhistorische waarde.
•
Landschappelijke structuren: de kaart laat het golvende landschap van Noord-Brabant zien. Ter hoogte van Loon op Zand ligt de Naad van Brabant, waar de hoge zandgronden overgaan in de lager gelegen kleipolders (met kwel als gevolg). Dit overlapt met de jonge en oude ontginningen van Loon op Zand. Daarnaast vallen de bosrijke natuurgebieden op, met zowel jonge als oude bossen, en de zandverstuivingen. Er is heel weinig water in de gemeente; enkel in het zuiden liggen recreatieplassen als gevolg van zandwinning en er zijn maar weinig sloten en greppels.
•
Economische structuren: grote bedrijventerreinen, maar ook grote wegen, lopen om Loon op Zand heen. Wel loopt de 380 kV lijn net ten zuiden van Loon op Zand.
Bron: Ruimtelijk Voorstel provincie Noord-Brabant
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
DEEL I
DEEL 0
DEEL II
BIJLAGE A
Ruimtelijk Voorstel provincie Noord-Brabant - Loon op Zand in de regio (2/5) Natuur en landbouw De provincie stelt de kwaliteit en vitaliteit van het landelijk gebied centraal. Richting 2050 ontstaan er meerdere opgaven, die overlappen met Loon op Zand: •
Vernatting van de Naad van Brabant (noordwesten van de gemeente) om het grondwatersysteem te herstellen. Hier liggen kansen voor het ontwikkelen van een waterbuffer met een productief landschap met natte(re) teelten. Dat biedt vervolgens verkoeling in de steden en ruimte voor kwelrijke natuur in en rondom Loon op Zand.
•
De Natura 2000- en NNB-gebieden zijn kwetsbaar. Hier liggen kansen om overgangszones in te richten rondom natuurgebieden en meer aaneengesloten kwalitatief hoogwaardige landschappen te ontwikkelen.
Deze
‘landschapsparken’
kunnen
bijdragen
aan
landschappelijke herontwikkeling, duurzame landbouw en het samenvoegen van snippergroen. •
De klimaatadaptieve en biodiverse inrichting van steden en dorpen helpt om onder meer wateroverlast en hittestress tegen te gaan.
Bron: Ruimtelijk Voorstel provincie Noord-Brabant
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
DEEL I
DEEL 0
DEEL II
BIJLAGE A
Ruimtelijk Voorstel provincie Noord-Brabant - Loon op Zand in de regio (3/5) Ordenende netwerken voor energie en (circulaire) economie De kaart laat zien hoe groot de ruimtelijke impact van de energietransitie is en hoe groot de afhankelijkheid is van keuzes op andere thema’s, zoals defensie en luchtvaart. Op provinciale schaal zijn drie scenario’s uitgewerkt voor het energiesysteem van de toekomst (vanaf p. 31): •
Gericht op regionale schaal - inzet op lokale kracht: opwek door wind en zon zal verspreid over de provincie plaatsvinden. Voor Loon op Zand is
Zie ook p. 33
hoogspanningsstation Tilburg-Noord (met een 5km buffer) relevant om opwek en vraag bij elkaar te brengen. •
Gericht op nationale schaal - bundeling van energieopwek en transport via de grotere aderen: aan de zuidwestkant van de gemeente Loon op
Zie ook p. 34
Zand
loopt
het
hoogspanningstracé
vanuit
Geertruidenberg naar Eindhoven en verder. Ten zuiden van de gemeente loopt de Delta-RhineCorridor. •
Gericht op Europese schaal – wind op zee en overige energie vooral importeren.
Zie ook p. 34
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
Bron: Ruimtelijk Voorstel provincie Noord-Brabant
DEEL I
DEEL 0
BIJLAGE A
DEEL II
Intermezzo: energiescenario’s voor Nederland en Noord-Brabant Het energiesysteem van de toekomst Het is nog onzeker hoe een klimaatneutraal energiesysteem in Nederland eruit gaat zien, ondanks dat er steeds meer keuzes worden gemaakt. Een groot deel van de sectoren zal inzetten op elektrificatie als meest logische verduurzamingsoptie. Voor andere sectoren is het nog onzeker: gaan we ook daar inzetten op elektrificatie of eerder op waterstof? Daarnaast is het bijvoorbeeld de vraag of we veel energie zelf gaat opwekken of gaan importeren.
Scenario: Europese sturing
Scenario: Nationale sturing en
Veel import energie vanuit andere EU-
Nederland
landen, met name van groengas. Weinig
grotendeels zelfvoorzienend, vooral door
nieuwe hernieuwbare opwek op land ná
veel wind op zee. Veel inzet op elektrificatie,
2030. Grote rol voor hernieuwbare gassen.
in alle sectoren. Omvang van de energie-
Veel ruimte voor CCS. Groei omvang
intensieve industrie blijft gelijk aan de
energie-intensieve industrie.
Focus
op
nationale
grootschalige
ontwikkelingen
projecten.
huidige omvang.
Op nationaal niveau zijn vier Klimaatneutrale scenario’s ontwikkeld voor de nationale integrale infrastructuur-verkenning II3050 (Kalavasta & Berenschot,
2020),
telkens
met
als
doel
een
klimaatneutraal
energiesysteem in 2050. Deze scenario’s worden veelvuldig als basis genomen voor veel lokale en landelijke besluitvormingsprocessen. Op
Brabants
niveau
is
in
2023
onderzoek
gedaan
naar
het
energiesysteem van de toekomst op provinciaal niveau. Ook daarvoor zijn bovengenoemde scenario’s als basis genomen. Op de volgende pagina’s laten we telkens een scenario zien, inclusief de betekenis ervan voor de gemeente Loon op Zand.
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE LOON GEMEENTE OP ZAND LOON OP ZAND
Scenario: Regionale sturing
Scenario: Internationale sturing
Focus op regionale ontwikkeling en lokaal
Veel import energie vanuit andere landen,
zo
met
zelfvoorzienend
mogelijk.
Veel
name
waterstof.
Weinig
nieuwe
hernieuwbare opwek op land. Veel inzet op
hernieuwbare opwek op land ná 2030. Grote
elektrificatie
lokale
rol voor hernieuwbare gassen. Veel ruimte
warmtebronnen. Krimp van de energie-
voor CCS. Groei omvang energie-intensieve
intensieve industrie.
industrie.
en
gebruik
DEEL I
DEEL 0
BIJLAGE A
DEEL II
Intermezzo: Brabant’s energiesysteem richting 2050 Scenario ‘Lokale kracht’ In
dit
scenario
wordt
ingezet
op
zoveel
mogelijk
lokale
energievoorzienendheid op energiegebied (gebaseerd op het II3050scenario Regionale Sturing). •
Scenario ‘Lokale kracht’
Sturing van de energietransitie: grotendeels bij lokale en regionale overheden. Nederlandse regio’s zijn zoveel mogelijk energetisch zelfvoorzienend in dit scenario.
•
Het regionaal potentieel voor verduurzaming wordt maximaal benut en daarom wordt veel gebruik gemaakt van elektriciteit en lokale warmtebronnen.
•
Er wordt naar lokale autarkie gestreefd, waardoor de zoektocht naar opwek en opslag vanaf onderop gebeurt en de energietransitie
Scenario ‘De grote opgaven gebundeld’
ruimtelijk op veel plekken impact heeft. De RES’en worden uitgevoerd en uitgebreid. •
Ontwikkelingen sluiten zich aan bij lokale ruimtelijke ontwikkelingen.
In Loon op Zand: •
Ten zuiden van de gemeente wordt een nieuwe energiecentrale
Scenario ‘Op grote schaal denken’
gebouwd bij HS/MS transformatoren. •
Ten zuiden van de gemeente komt een nieuwe elektrolyser bij de opweklocatie van windenergie.
•
Er wordt volop ingezet op zon op dak en zon op veld. Bron: CE Delft en Generation.Energy (2023). Brabants energiesysteem
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
DEEL I
DEEL 0
DEEL II
BIJLAGE A
Intermezzo: Brabant’s energiesysteem richting 2050 Scenario ‘De grote opgaven gebundeld’
Scenario ‘Op grote schaal denken’
In dit scenario ligt de sturing van de energietransitie
In dit scenario wordt binnen de provincie ingezet op import
grotendeels bij de rijksoverheid, met grootschalige nationale
vanuit het buitenland van hernieuwbare brandstoffen,
projecten en windparken op zee als belangrijke kenmerken
waardoor de haven een belangrijke energie-doorvoerlocatie
(gebaseerd op het II3050-scenario Nationale Sturing).
wordt (gebaseerd op het II3050-scenario Europese en
•
Sturing van de energietransitie: grotendeels bij de Rijksoverheid.
•
Veel
grootschalige
Internationale Sturing). •
nationale
projecten,
markt en krachtig klimaatbeleid op Europees en
zoals
mondiaal niveau.
windparken op zee en waterstofproductie. Er wordt dus veel gebruik gemaakt van elektriciteit. •
Sturing van de energietransitie: grotendeels door de
•
Er is veel import van duurzame energie ((bio)methaan
Ruimtelijk landt de energietransitie op locaties waar een
en groene waterstof) vanuit andere landen in Europa en
nationale opgave speelt. Voor wind wordt de koppeling
de rest van de wereld.
met waterveiligheid gezocht en voor zon met de
•
landbouwtransitie in de Peel.
Dit leidt in Nederland tot een groei van de energieintensieve industrie en veel import van duurzame energie, met name waterstof.
In Loon op Zand: •
•
Opwek, opslag en conversie wordt in grote clusters
Ruimtelijk komt de impact rondom havengebieden te liggen.
geplaatst, waardoor er in andere gebieden, zoals Loon op Zand, nauwelijks ontwikkelingen zijn. •
Ten zuiden van de gemeente loopt het bovenlokaal
In Loon op Zand: •
De impact komt geheel in het industriële cluster rond
warmtenet en een batterij bij het HS/MS-station om de
Moerdijk en Geertruidenberg terecht, als belangrijke
druk in het elektriciteitsnet te reguleren.
knooppunten in het nationale energiesysteem.
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
33
DEEL I
DEEL 0
DEEL II
BIJLAGE A
Ruimtelijk Voorstel provincie Noord-Brabant - Loon op Zand in de regio (4/5) Leefbare steden en regio’s De kaart laat zien het Brabantse Stedelijke Netwerk zien, wat steeds meer als
één
groot
daily
urban
system
functioneert.
De
grote
verstedelijkingsopgave in Brabant kan alleen als er wordt gekozen voor een schaalsprong in verstedelijking, zodat in het buitengebied ruimte is voor een kwaliteitsimpuls. De kwaliteit van het landschap en de dorpen is een essentieel onderdeel van het goed functionerend Stedelijk Netwerk. Zo ontstaan er meerdere opgaven, die raken aan Loon op Zand: •
Landschap en natuur groeien mee met verstedelijking. Er wordt geïnvesteerd in de landschappen tussen de steden en het Natuurnetwerk Brabant. Een groot deel van Loon op Zand behoort tot het Natuurnetwerk.
•
Zowel aan de zuid- als noordkant van de gemeente liggen zoekgebieden voor te ontwikkelen landschapsparken.
•
Nieuwe woningen versterken de centrumdorpen en er wordt ingezet op duurzame leefbaarheid van de kernen (behoud en versterking van vitaliteit). In de gemeente komen er ca. 659 woningen bij volgens de Woondeal tot 2022-2030.
Bron: Ruimtelijk Voorstel provincie Noord-Brabant
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
DEEL 0
DEEL I
DEEL II
BIJLAGE A
Ruimtelijk Voorstel provincie Noord-Brabant - Loon op Zand in de regio (5/5) Ontwikkelrichting 2050 De ontwikkelrichting 2050 voor de provincie Noord-Brabant laat het volgende zien voor Loon op Zand: •
Herstel van de kwelstromen (vernatting Naad van Brabant) in het noordwesten van de gemeente;
•
Herstel van natuurwaarden in Natura2000-gebieden aan de oostkant van de gemeente;
•
Versterking van biodiversiteit in Natuurnetwerk Brabant aan de westkant van de gemeente;
•
Zoekgebieden voor te ontwikkelen landschapsparken in het zuiden en noorden van de gemeente;
•
Versterken van samenhang tussen natuur, landschap, bodem en water, de omgevingskwaliteit en recreatiemogelijkheden rond de kernen;
•
Voldoende en aantrekkelijke ruimte voor de vestiging van bedrijven bij Kaatsheuvel en de kern Loon op Zand;
•
Dicht bij elkaar brengen van vraag en aanbod van energie, o.a. met hoofdstation 380 kV, het hoogspanningstracé aan de zuidkant en de Delta Rhine Corridor;
•
Inzet op duurzame leefbaarheid van de kern Loon op Zand en een stedelijke schaalsprong voor Kaatsheuvel. Bron: Ruimtelijk Voorstel provincie Noord-Brabant
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
BI J LAGE B
Gemeente Loon op Zand: ruimtelijk beleid
DEEL 0
DEEL I
DEEL II
BIJLAGE B
Omgevingsvisie Loon op Zand 2040
“Er is een groot aantal trends en ontwikkelingen dat zorgt voor verandering in de fysieke leefomgeving. Trends en ontwikkelingen zijn één van de drijvende krachten achter verandering en zijn daarom zeer relevant.” RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
37
DEEL 0
DEEL I
BIJLAGE B
DEEL II
Omgevingsvisie Loon op Zand 2040 - speerpunten 1. In 2040 hebben we duurzame en groene dorpen
te versterken. Langs afslagen van de N-weg komen
samenleving en de centra te verbinden met de sterke
De ambitie is om de groene kwaliteit van het buitengebied
recreatieve knopen (transferia en recreatieve startlocaties
recreatiesector van de gemeente. De centra moeten
terug te laten komen in de wijken en de centra. Daarnaast
met combinaties van duurzame mobiliteit).
inwoners en
recreanten aantrekken
en
een prettige
verblijfsplek zijn, ook nu klimaatverandering doorzet. De
wil de gemeente dat in 2040 een groot deel van onze wijken energieneutraal en klimaatadaptief zijn. Er wordt prioriteit
3. Iedereen doet op zijn eigen kracht mee
gegeven aan herstructurering binnen de bebouwde kom
De
waar dat kan en daarna voor uitbreiding wanneer dat nodig
gemeenschappen en dat iedereen in de gemeente mee kan
is. Omdat er weinig ruimte is voor energieopwek, zet de
doen. De gemeente zet in op nieuwe vormen van
6. All-inclusive landschap
gemeente extra in op het verduurzamen van bestaande
ontmoeten om de sociale cohesie ook op de lange termijn
De ambitie is om de kwaliteit van het landschap en de
wijken.
te borgen.
natuur te versterken en tegelijkertijd ruimte te geven aan
gemeente
streeft
naar
het
versterken
bedrijventerreinen worden groen en duurzaam. Het gaat van
de
vooral om doorgroei van lokale bedrijvigheid.
allerlei nieuwe functies die goed passen in het buitengebied. 2. Recreatief profiel verbreden
4. Slim bereikbaar
De gemeente wil in het landschap doelen combineren, van
De ambitie is om het recreatief aanbod te versterken en te
De gemeente wil 2040 beter bereikbaar zijn én minder
waterbeheer, het verhogen van biodiversiteit tot het
verbreden. De gemeente richt zich op een duidelijk eigen
verkeersdruk ervaren. Met inzet op slimme oplossingen voor
zichtbaar en beleefbaar maken van cultuurhistorie.
profiel: harmonie- en plezierbezoekers. Harmoniebezoekers
mobiliteit laat de gemeente zien dat groei ook kan zonder
zijn recreanten die willen genieten van rust en natuur.
nieuwe belasting voor de woonomgeving en de natuur. De
Plezierbezoekers maken gebruik van attracties en zijn op
gemeente wil transferia realiseren buiten of aan de randen
zoek naar spanning en plezier. De gemeente kiest voor groei
van de gemeente en meer (snel)fietsroutes realiseren. In het
als we dit om een duurzame manier en in balans met onze
buitengebied wordt ingezet op het autoluwer maken van
natuurlijke leefomgeving kunnen doen. In het buitengebied
gebieden
wordt daarom gewerkt met een zonering om meer ruimte te geven aan (nieuwe) functies in het buitengebied en
5. Toekomstbestendige centra en bedrijventerreinen
tegelijkertijd de kwaliteiten van de natuur en het landschap
De ambitie is om de centra een sterkere rol te geven in de
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
38
DEEL I
DEEL 0
DEEL II
BIJLAGE B
Economische en toeristisch-recreatieve visie 2030 De economie van Loon op Zand
•
Maatregelen nemen voor klimaatadaptatie om droogte,
•
In samenhang bekijken van economie, samenleving en
“Loon op Zand staat in 2030 bekend als een groene,
wateroverlast en hittestress te voorkomen, zoals het
leefomgeving bij nieuwe initiatieven voor recreatie en
recreatieve en ondernemende gemeente, waar ondernemers
lokaal verwerken en bergen van hemelwater en de
toerisme;
de kansen benutten om zo goed mogelijk te ondernemen
gebiedsopgaven.
met
respect
voor
de
omgeving,
bewust
van
de
cultuurhistorie en met oog voor de lokale gemeenschap.” Hoe pakt de gemeente dit aan? •
Gefaseerd uitgeven van Bedrijvenpark Kaatsheuvel 2 aan de noordwestkant van Kaatsheuvel;
•
Verkennen van de mogelijkheid om Bedrijvenpark Kaatsheuvel fase 3 te ontwikkelen, gezien de behoefte van 5-7 ha extra aan bedrijventerreinen;
•
Stimuleren van ondernemers om te verhuizen naar de centra of de bedrijventerreinen;
•
Inzetten op een derde ontsluiting van Bedrijvenpark de Hoogt in Loon op Zand;
•
Uitdragen dat Loon op Zand een groene en recreatieve gemeente is, inclusief het verbeteren van wandel- en fietspaden,
verhoging
van
landschap
en
zichtbaarder
cultuurhistorische
het
waarden,
de
kwaliteit
van
het
maken
van
verbetering
van
de
belevingswaarden;
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
Bron: Economische en toeristisch-recreatieve visie 2030
39
DEEL I
DEEL 0
DEEL II
BIJLAGE B
De Efteling De Efteling is de grootste werkgever van Loon op Zand (ruim 1 op de 6 van de 2.500 Efteling-medewerkers komt uit Loon op Zand). Ook bezit de Efteling veel grond binnen de gemeente Loon op Zand. Dat maakt dat de Efteling een grote uitstraling heeft en een belangrijke rol kan spelen als zichtbare koploper in klimaatneutraal ontwikkelen. Energie, klimaat en de Efteling De Efteling investeert flink in hernieuwbare energiesystemen en wil klimaatneutraal zijn. Er wordt gewerkt met WKOclusters, zonnepanelen, batterijen en het onttrekken van warmte uit de vijvers. De Efteling is niet aangesloten op elektriciteitsnetten in Loon op Zand, maar heeft een rechtstreekse aansluiting in Tilburg-Noord. De Efteling is dus ook
sterk
afhankelijk
van
de
realisatie
van
het
hoogspanningsstation Tilburg-Noord en probeert zoveel mogelijk te opereren met respect voor netcongestie. Daarnaast is er een behoefte om grote opgaven met elkaar te
verbinden:
klimaatadaptatie
(incl.
efficiëntere
waterbuffering en –zuivering), natuurontwikkeling, ruimte voor recreatie en het creëren van externe stikstofruimte kunnen goed aan elkaar verbonden worden (in de gemeente en o.a. binnen de REKS). RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
Bron: de Wereld van de Efteling
40
DEEL I
DEEL 0
DEEL II
BIJLAGE B
Beleid t.a.v. glastuinbouwconcentratiegebied in Loon op Zand Glastuinbouw ten westen van Kaatsheuvel De gemeente vindt nieuwvestiging van glastuinbouw in de hele
gemeente
onwenselijk,
gezien
de
hoge
landschappelijke waarde van het buitengebied van Loon op Zand.
Vestiging
in
de
buurt
van
glastuinbouwbedrijven
is
echter
onder
acceptabel.
kiest
de
gemeente
Daarbij
bestaande voorwaarden voor
een
maatwerkbenadering. Aan de westzijde van Kaatsheuvel, in het
buitengebied
van
Loon
op
Zand
ligt
een
glastuinbouwbedrijf (gericht op het telen van tuinplanten, deels in kassen en deels buiten op containervelden). Het gaat om een oppervlakte van 10,2 ha in Kaatsheuvel. In 2023 is een herziening van het bestemmingsplan vastgesteld, zodat dit bedrijf kon uitbreiden (totale oppervlakte: 13 ha). De kaart hiernaast laat zien hoe hoog de warmtevraag is van glastuinbouw (de rode stip binnen de gemeente). In een gemeente als Loon op Zand, zonder warmtebronnen, is het de vraag in hoeverre glastuinbouw hier een logische functie in het buitengebied is of dat concentratie van glastuinbouw in Dongen logischer is. Het areaal is daar al veel groter, waardoor het makkelijker wordt om warmte business cases te behalen.
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
Huidige warmtevraag in Loon op Zand (Bron: warmteregister, provincie Noord-Brabant
41
BI J LAGE C
Gemeente Loon op Zand: overzicht projecten en ontwikkelingen energietransitie
DEEL 0
DEEL I
DEEL II
BIJLAGE C
Projecten en ontwikkelingen energietransitie De volgende projecten en ontwikkelingen zijn meegenomen: •
Energie in Masterplan Landschapspark Pauwels
•
REKS – Klimaatagenda
•
REKS – elektriciteit
•
REKS warmte
•
Netcongestie
•
Ontwikkelingen Defensie
•
Aansluiten op energiesysteemvisies
•
Zuid-West 380 kV Oost
•
380 kV-hoogspanningsstation Tilburg-Noord
•
Delta Rhine Corridor
•
Waterstof in regio Hart van Brabant
•
Waterzuivering in relatie tot de Coca-Colafabriek in Dongen
•
Wind op Zee met diepe aanlandingen
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
43
DEEL I
DEEL 0
BIJLAGE C
DEEL II
Energie in Masterplan Landschapspark Pauwels (1/2) Masterplan Landschapspark Pauwels Landschapspark
Pauwels
(6.500
zandlandschap,
op
overgang
• ha)
ligt
in
het
zand
naar
Natuuropgave: versnipperde natuurgebieden moeten
Het landschap is momenteel behoorlijk versnipperd. In het
beter met elkaar verbonden worden.
masterplan wordt het ook omschreven als een vrij de
structuurloos landschap met plaatselijk prachtige plekken.
veengebieden. Het ligt voor een groot deel in de gemeente
beheerders van het landschap en kunnen een grotere
De energieopgave – die in deze scenariostudie centraal staat
Loon
bijdrage leveren aan o.a. ecologische en recreatieve
– kan mogelijk versnippering veroorzaken, mits de opgaven
meerwaarde van het gebied.
niet goed worden ingepast en/of grootschalig van aard zijn.
op
Zand.
de Het
park
van bestaat
uit
•
drie
landschapseenheden, die sterker kunnen worden aangezet om de eigenheid van de landschappen te laten zien: •
•
agrariërs
zijn
al
eeuwen
Vestigingsklimaat: goede en aantrekkelijke (recreatieve)
Landschap van voormalige woeste gronden met
verbindingen zijn een essentiële voorwaarde voor een
heidevelden en stuifzanden > terug naar uitbreiding
goed vestigingsklimaat voor bedrijven en inwoners.
van heidevelden en herkenbare stuifduintjes. •
Landbouwopgave:
•
Het moerasboslandschap van de Brand > verder ontwikkelen
als
luw
moesboslandschap
Energieopgave: de vraag naar schone en duurzame energieopwekking zal deels in dit landschap landen.
met
kleinschalige weides. •
Het
agrarische
cultuurlandschap
>
terug
naar
kleinschaligheid met houtwallen en huiskavels. Daartussen kunnen nieuwe enclaves en parels worden ingepast om de belevingswaarde van het landschap te vergroten, waaronder ontwikkeling van De Spinder tot Duurzaam Energieknooppunt Noord. Er komt een aantal opgaven op het gebied af: •
Wateropgave: stedelijk water wordt in het gebied op een
duurzame
manier
geborgen,
gezuiverd
en
afgevoerd. RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
Bron: Masterplan Landschapspark Pauwels
44
DEEL 0
DEEL I
DEEL II
BIJLAGE C
Masterplan Landschapspark Pauwels
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
45
DEEL I
DEEL 0
BIJLAGE C
DEEL II
Energie in Masterplan Landschapspark Pauwels (2/2) Masterplan
Landschapspark
Pauwels
–
ecologische
verbindingen
onderlinge afstand van 400 meter in het landschap als
energieopwek die goed past bij het landschapspark.
‘stapstenen’ voor diersoorten
Wel is hiervoor een biomassacentrale nodig, waar De Spinder zich als locatie goed voor leent. Het nadeel is
De natuurgebieden in Loon op Zand zijn onderdeel van het grotere Natuurnetwerk Brabant. Het landschapspark kan de
Masterplan Landschapspark Pauwels – ruimte voor
verbinding vormen tussen Huis ter Heide en De Loonse en
energie
Drunense Duinen. Ook natuurgebieden De Brand en
Naast besparing en opwekking in het stedelijk gebied zal
onttrokken uit oppervlaktewater. Voorwaarde hiervoor
Leemkuilen, ten zuiden van de Loonse en Drunense Duinen
een deel van de restopgave binnen Landschapspark Pauwels
is dat de afstand tot het afzetgebied niet te groot is.
maken hier onderdeel vanuit. Vervolgens vormt het
moeten worden opgevangen. Hier ligt verdere versnippering
Vraag en aanbod moeten dus dicht bij elkaar liggen.
landschapspark de schakel naar Het Groene Woud en Van
van het landschap op de loer als de energieopgave zeer
Ook is dit o.a. afhankelijk van de temperatuur en
Gogh Nationaal Park.
decentraal wordt ingepast.
ecologische waarde van het water. Het Blauwe Meer is
echter dat biomassa maar weinig elektriciteit oplevert. •
Aquathermie:
mogelijk
kan
er
warmte
worden
inmiddels verkocht, waardoor de gemeente zelf minder Het versterken van het natuurnetwerk is één van de ambities
In het masterplan wordt voorgesteld om op de volgende
in het masterplan. Er liggen belangrijke ecologische
manier met de energieopgave om te gaan:
kerngebieden in en rondom Loon op Zand, zoals Huis ter
•
Zonne-energie: plaatsing van zonnepanelen op de
Heide en De Brand, die gebaat zijn bij onderlinge
beschikbare daken in het landschapspark (bijvoorbeeld
ecologische verbindingen. Beide landschappen zijn in de
op stallen of schuren), op parkeerterreinen of op
afgelopen jaren al gedeeltelijk hersteld: De Brand is vernat
locaties als De Spinder (een voormalige afvalberg).
en de vennen in Huis ter Heide zijn hersteld.
•
kan sturen op de invulling.
Windenergie:
De
Spinder
wordt
ontwikkeld
als
duurzaamheidsknooppunt met vier windturbines (al De
ecologische
verbinding
bestaat
uit
verschillende
geplaatst) en het 380 kV-hoogspanningsstation van
onderdelen, waaronder: •
Het aanleggen van een recroduct over de MiddenBrabantweg
•
TenneT, wat nu wordt gebouwd. Verdere plaatsing van
Het aanleggen van diverse poelen met een maximale
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
windmolens in het landschap is onwenselijk. •
Biomassa:
het omzetten
landschapspark
in
van
elektriciteit
snoeiafval uit het is
een
vorm
van
46
DEEL I
DEEL 0
DEEL II
BIJLAGE C
Loon op Zand in REKS Hart van Brabant - klimaat Klimaatonderlegger regio Hart van Brabant De klimaatonderlegger laat zien hoe kwetsbaar het bodemen watersysteem in Loon op Zand is. De gemeente maakt deel uit van twee watersystemen: het watersysteem van de Donge en de Dommel. Het gebied ten oosten van de kern Loon op Zand watert af richting de Zandleij in het oosten en het gebied ten westen van de Loonse duinen watert af richting het westen. De hogere zandgronden kennen maar weinig
waterlichamen,
droogtegevoelige
waardoor
landschap
(met
vernatting
van
het
verhoging
van
de
grondwaterstand) op veel plekken een grote opgave is. Hier is vraag naar waterbergingsgebieden om water te bufferen en duurzamer gebruik van grondwater. Betere zuivering van afvalwater kan tot hergebruik leiden, zodat fabrieken niet opnieuw grondwater hoeven te gebruiken. Aan de noordwestkant en ten zuiden van Kaatsheuvel is dat anders. Daar ligt de Naad van Brabant en is er juist sprake van kwel. In de kernen, op bedrijventerreinen en in de stuifzandgebieden van de Loonse en Drunense duinen is sprake van hittestress. Bron: REKS Hart van Brabant
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
47
DEEL I
DEEL 0
DEEL II
BIJLAGE C
REKS - Klimaatagenda: prioritair uit te voeren projecten Vanuit de REKS geeft de Klimaatagenda invulling aan de klimaatopgave via zes gebiedsopgaven, waaronder de Woeste Gronden en de Jonge Ontginningen in of nabij Loon op Zand.
Klimaatprojecten: 1.
Waterberging Stokhasseltlaan
2.
Waterberging Rugdijk/Moerstraat
3.
EVZ Stapsteen Houtsestraat/Moleneind
4.
EVZ Stapsteen recroduct en aanlanding
5.
Waterharmonica Noorderbos
6.
Centraal Waterhart (Locatie onbekend)
7.
Klimaatlandgoed Zwaluwenbunders (buiten kaart)
8.
Wateraanvoer richting Witte Kasteel en Blauwloop
9.
Hergebruik afvalwaterstromen door bedrijven op bedrijventerreinen Vossenberg en Kraaiven
10.
Waterbeschikbaarheid De Moer vanuit bedrijventerrein Vossenberg
De volgende projecten zijn als prioritair aangewezen door de REKS: •
Hergebruik
van
afvalstromen
door
bedrijven
op
bedrijventerreinen
Vossenberg
en
Kraaiven
(ten
noorden
van
Tilburg).
Het
doel is
om
minder
grondwater op te pompen door hergebruik van water tussen bedrijven. •
Wateraanvoer richting Witte Kasteel en Blauwloop, in het agrarisch gebied ten zuiden van de kern Loon op Zand. Doel is om water vast te houden en het uitdrogen van de omgeving te voorkomen.
•
Water- en klimaatlandschap Pauwels, ten noorden van Tilburg tot het agrarisch gebied ten oosten van Noorderbos. Doel is water te zuiveren, bufferen en vast te houden, de grondwaterstand te verhogen en een ecologische verbindingszone te realiseren.
•
Waterbeschikbaarheid De Moer vanuit bedrijventerrein Vossenberg.
Doel
is
om
het
landbouw-
en
natuurgebied bij De Moer te voorzien van water. RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
48
DEEL I
DEEL 0
DEEL II
BIJLAGE C
REKS - elektriciteit REKS Hart van Brabant - elektriciteit De regionale opgave voor duurzame opwek in Hart van Brabant is 1 TWh (1.000 KWh) tot 2030. Er worden twee ruimtelijke ordeningsprincipes gehanteerd: •
Zonering: Loon op Zand valt in de zone ‘Het kleinschalige
coulisselandschap
en
de
grotere
eenheden van Natura 2000-gebieden in het midden van Hart van Brabant’. Leisure is hier een grote economische factor. In het gebied wordt volop ingezet op toerisme met recreatie- en landschapsparken. Windmolens worden hier uitgesloten. •
Clustering: windmolens worden geclusterd om de visuele impact op de omgeving te verminderen en om gebieden tussen de clusters vrij te waren. Dit geldt ook voor Loon op Zand.