Bijlage 1. Concept Rapport scenariostudie, Rebelgroep 16 mei 2025
Tekst van het document
Voor Loon op Zand hebben twee energiehubs aan de noordkant
van
Tilburg
impact
(op
en
nabij
industrieterreinen Vossenpark en Kraaiven en aanvullend op het bestaande energiepark De Spinder). Daar liggen ook kansen om hittestress te reduceren (o.a. door het aanleggen van groenstructuren) en een bijdrage aan waterberging, biodiversiteit in de stad en vergroening van
Bron: REKS Hart van Brabant
de industrieterreinen. RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
49
DEEL I
DEEL 0
DEEL II
BIJLAGE C
REKS – warmte (uitbreiding Amernet als onderdeel van de REKS) REKS Hart van Brabant - warmte Voor de regio Hart van Brabant is verkend wat het aanbod van warmte is en welke oplossingsrichtingen er mogelijk zijn om vraag en aanbod bij elkaar te brengen. In Loon op Zand is (nog) geen geschikte warmtebron voor een warmtenet én de dichtheid van woningen is laag, wat de businesscase voor een warmtenet moeilijker haalbaar maakt. De afwezigheid van een warmtebron maakt Loon op Zand afhankelijk van andere gemeenten. Wel zijn er opties om aan te sluiten bij een groter warmtenetwerk op regionaal of provinciaal niveau: •
Uitbreiding van het Amernet: RWE stopt per 2027 met de warmtelevering, waardoor de huidige warmtebron moet
worden
vervangen
door
duurzamere
warmtebronnen. Voor de financiële haalbaarheid wordt het Amernet mogelijk uitgebreid (incl. het aantal aan te sluiten woningen), wat kansen biedt voor Loon op Zand. Verschillende bronnen kunnen dan aansluiten op het Amernet. •
Er wordt onderzoek gedaan naar geothermie op de as tussen Waalwijk en Tilburg (zone rondom de N261) voor
een
warmtenet
dat
midden-
en/of
hoge
temperaturen levert (zoekgebied van 59,17 km²). RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
Denkrichting uit de REKS: uitbreiding van het regionaal warmtenet. Bron: REKS Hart van Brabant / studie DWA (2020)
50
DEEL I
DEEL 0
DEEL II
BIJLAGE C
Netcongestie in Hart van Brabant - afname Afname (Bron: Netbeheer Nederland, januari 2025) Loon op Zand en de regio hebben te maken met onvoldoende netcapaciteit voor afname. Dat betekent dat er een wachtrij is voor grootverbruik. Onder grootverbruikers vallen de meeste bedrijven, fabrieken, ziekenhuizen, scholen, kantoren,
woningbouw
gerelateerde
grootverbruik-
aansluitingen (WKO’s) en liften voor appartementen. Hoogspanningsnet (TenneT) Er is een tekort op het hoogspanningsnet van TenneT. Laagspanningsnet (Enexis) De aanwezige transportcapaciteit is lager dan de benodigde transportcapaciteit. Er is een wachtrij van 130 unieke verzoeken voor afname (46,1 MW). De verwachting is dat er in 2027/2028 weer voldoende capaciteit op het elektriciteitsnet is voor afname, waardoor bijvoorbeeld bedrijven kunnen uitbreiden of verduurzamen. De netcongestie is dan echter zeer kortstondig opgelost: er is meer ruimte, maar er zijn ook veel nieuwe aanvragen. Daardoor zit het elektriciteitsnet hoogstwaarschijnlijk gelijk weer vol. Bron: Netbeheer Nederland, mei 2025
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
51
DEEL 0
DEEL I
DEEL II
BIJLAGE C
Netcongestie in Hart van Brabant - teruglevering Teruglevering (Bron: Netbeheer Nederland, januari 2025) Loon op Zand en de regio hebben te maken met onvoldoende netcapaciteit voor teruglevering. Dat betekent dat er een wachtrij is voor grootschalige projecten die energie willen terugleveren aan het net, zoals zonneparken of windmolens. Hoogspanningsnet (TenneT) Er is een tekort op het hoogspanningsnet van TenneT. Laagspanningsnet (Enexis) De aanwezige transportcapaciteit op het laagspanningsnet is voorlopig voldoende. Omdat er wel een tekort is op het hoger gelegen netvlak van TenneT, ontstaat er ook een wachtrij bij de regionale netbeheerder (Enexis). Er is een wachtrij van 130 unieke verzoeken voor afname (46,1 MW). De verwachting is dat er in 2027/2028 weer voldoende capaciteit op het elektriciteitsnet is voor afname, waardoor bijvoorbeeld bedrijven kunnen uitbreiden of verduurzamen. De netcongestie is dan echter zeer kortstondig opgelost: er is meer ruimte, maar er zijn ook veel nieuwe aanvragen. Daardoor zit het elektriciteitsnet hoogstwaarschijnlijk gelijk weer vol. RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
Bron: Netbeheer Nederland, mei 2025
52
DEEL I
DEEL 0
DEEL II
BIJLAGE C
Beperkingen voor wind vanuit ‘Ruimte voor Defensie’ Aanvliegroutes Airport Eindhoven en Vliegbasis GilzeRijen Op 31 locaties wil de krijgsmacht één of meer activiteiten uitbreiden of nieuwe activiteiten uitvoeren. Eén van deze locaties bevat ‘Uitbreiding milieuruimte voor activiteiten Vliegbasis Gilze-Rijen en beperkingengebied 15 km rondom vliegbasis inclusief corridors, gemeente Gilze en Rijen. Het gaat om een jachtvliegtuiglocatie. Loon op Zand ligt op minder dan 15 km van de vliegbasis. Windmolenvrije zone rond radarposten In
Nederland
staan verschillende militaire en civiele
radarposten die zorgen voor de vliegveiligheid en de nationale veiligheid. Windturbines kunnen verstoring op de radar veroorzaken. Om de veiligheid te borgen, is er een toetsingsplicht voor (de meeste) nieuwe windenergieprojecten.
Voor
de
zeven
defensieradars
geldt
een
toetsingsgebied voor nieuwe windenergie-plannen vanaf een bepaalde hoogte binnen een straal van 75 kilometer.
Bron:
Voor Zuidoost-Nederland gebeurt de radardekking vanaf de Belgische radar op vliegbasis Kleine Brogel. Dit is binnen een straal van 75 kilometer afstand van Loon op Zand. (Bron: RVO, Ministerie van Defensie) RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
53
DEEL I
DEEL 0
BIJLAGE C
DEEL II
Aansluiten op energiesysteemvisies Een
energiesysteemvisie
gaat
over
het
volledige
energiesysteem, waarbij de verbinding wordt gelegd tussen
Voor Loon op Zand liggen kansen om hierbij aan te sluiten en zo een gezamenlijke inspanning te leveren.
•
Glastuinbouw: op dit moment overweegt Dongen nog niet om het glastuinbouwgebied verder uit te breiden (en dus glastuinbouw uit Loon op Zand over te nemen).
vraag en aanbod, transport en opslag van verschillende energievormen – nu en in de toekomst. Omdat de vraag van
In Dongen gaat het om de keuze tussen energievormen
De focus ligt vooralsnog op verduurzaming van de
energie ook wordt meegenomen, gaat het ook om
(elektriciteit vs. waterstof, groen gas en duurzame warmte)
huidige glastuinbouw.
fundamentele keuzes. Bijvoorbeeld: Willen we de industrie
en de keuze tussen inzet op nationale energie-infrastructuur
behouden? En hoe gaan we om met ons landschap? De visie
vs. lokale energie-infrastructuur.
Energiesysteemvisie Tilburg Ook Tilburg maakt een energiesysteemvisie, gericht op
is dus gebaseerd op waarden van de gemeente en laat doelstellingen/keuzes voor de gemeente op lange termijn
Als Dongen in wil zetten op lokale en alternatieve bronnen
2050. Daarin koppelt de gemeente het denken over het
zijn, inclusief een routekaart.
(zoveel mogelijk waterstof, groen gas en warmte) en behoud
toekomstige
van de industrie., is de Delta Rhine Corridor met een
woningbouw, economie en mobiliteit. Rond de zomer van
Twee buurgemeenten van Loon op Zand werken op dit
waterstofpunt op De Wildert nodig. Zowel Coca-Cola als
2025 wordt de visie openbaar. Met de huidige energievraag
moment aan energiesysteemvisies: Dongen en Tilburg. In
Ardagh zal een deel van de energie uit waterstof moeten
én uitbreidingsplannen richting 2050 (zoals de bouw van
beide gemeenten gaat het om een lopend traject. Voor de
halen (i.p.v. volledig elektrificeren). Als dat niet lukt, zal er
tienduizenden woningen) zal Tilburg alle opties moeten
scenariostudie met Loon op Zand is afstemming gezocht
veel elektriciteit moeten worden opgewekt met grote
benutten om in 2050 klimaatneutraal te kunnen zijn. Het
met beide gemeenten.
ruimtelijke impact. De vraag is of de gemeente daarvoor
gaat dan om het aansluiten op warmtenetten (woningen en
open
bedrijventerreinen,
Energiesysteemvisie Dongen De energiesysteemvisie
staat
én
of
dit
mogelijk
is
i.v.m.
Defensie-
ontwikkeld met lange termijn doelstellingen/keuzes. Daarbij
inzet
van
de
opgaven
groen
gas
voor
en
processen boven de 200 graden) en elektriciteit (uit zon en Voor Loon op Zand zijn de volgende punten belangrijk: •
hoort een routekaart op hoofdlijnen om te laten zien waar de gemeente zich de komende jaren voor moet inspannen.
de
aan
warmtepompen (voor woningen), waterstof (voor industriële
radargebieden.
van Dongen werkt met een
scenariostudie. Op basis van de scenario’s wordt een visie
energiesysteem
Gezamenlijke
lobby
voor
het
Amernet,
wind).
zodat
warmtenetten kansrijk worden in beide gemeenten. •
Uitbreiding van De Wildert. Indien het waterstofpunt er komt, zal er interesse zijn om De Wildert uit te breiden.
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
54
DEEL I
DEEL 0
DEEL II
BIJLAGE C
Zuid-West 380 kV Oost 380 kV tracé tussen Borssele en Tilburg Het Ministerie van Klimaat en Groene Groei werkt samen met
TenneT
aan
een
tracé
voor
de
nieuwe
hoogspanningsverbinding tussen Borssele en Tilburg. De verbinding is opgesplitst in twee delen: •
Zuid-West 380 kV West (Borssele tot Rilland)
•
Zuid-West 380 kV Oost (Rilland tot Tilburg)
Het tracé is nodig om voldoende capaciteit voor het transport van elektriciteit te kunnen garanderen (en daarmee
zekerheid
in
de
Nederlandse
elektriciteits-
voorziening). Zo kan er ook elektriciteit afkomstig van Wind op Zee worden getransporteerd naar gebieden met een hoge vraag naar elektriciteit. De werkzaamheden van het tracé tussen Rilland en Tilburg zijn in het najaar van 2024 van start gegaan. Het nieuwe tracé loopt ook door de gemeente Loon op Zand (afstand van ca. 3 km) en zal in het landschap te zien zijn. Voor de aanleg van het tracé moeten bomen worden gekapt. De
Bron: TenneT, projectenatlas
verdere impact is vooral tijdens de bouw (bouwoverlast, onteigening van de grond etc.).
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
55
DEEL I
DEEL 0
DEEL II
BIJLAGE C
380 kV-hoogspanningsstation Tilburg-Noord Nieuw te bouwen 380 kV-hoogspanningsstation Tilburg Net
over
de
gemeentegrens
wordt
een
nieuw
hoogspanningsstation bij de Spinder gebouwd. Het ligt iets ten zuiden van Experience Island, maar de visuele impact is beperkt door de bomen. Dit station voorkomt knelpunten in de energielevering voor de regio en sluit later de nieuwe 380 kV-verbinding tussen Borssele en Tilburg aan op de landelijke 380 kV-ring. Onder meer de Efteling is afhankelijk van het hoogspanningsstation. Het station komt op de plek waar nu de waterberging van waterzuiveringsinstallatie van Waterschap de Dommel ligt. Inmiddels is de waterberging verplaatst en is er een ecologische verbindingszone aangelegd. Vervolgens is gestart met de bouw van het hoogspanningsstation met najaar 2026 als streefdatum voor ingebruikname. Het hoogspanningsstation is ca. 185 bij 335 m groot.
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
Bron: TenneT, projectenatlas
56
DEEL 0
DEEL I
DEEL II
BIJLAGE C
Delta Rhine Corridor Recente ontwikkelingen De Delta Rhine Corridor is het initiatief om ondergrondse buisleidingen (formeel 70 m breed) aan te leggen tussen Rotterdam en de Duitse grens bij Venlo, via de industrie in Moerdijk. Het oorspronkelijke plan was om meerdere onderdelen te combineren in het project: de aanleg van waterstof- en CO₂infrastructuur, maar ook de aanleg van gelijkstroomkabels, vervoer van ammoniak en het toevoegen
van een
herbruikbare buisleiding. In december 2024 heeft het kabinet besloten om de Delta Rhine Corridor verder te ontwikkelen voor waterstof en CO₂. Het gevolg is dat de diepe aanlanding van wind op zee via een andere route zal moeten lopen. Dat vraagt waarschijnlijk om een nieuwe planstudie. TenneT verwacht dat de stroomkabels daarom pas na 2040 klaar zullen zijn. Dat zorgt voor vertraging van de energietransitie in Loon op Zand en de regio (met veel onzekerheid): de gelijkstroomkabels boden een oplossing voor netcongestie, brachten groene stroom naar de regio én boden kansen voor de bouw van een waterstoffabriek als alternatieve warmtebron. Bron: Energieprojecten.nl
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
57
DEEL I
DEEL 0
DEEL II
BIJLAGE C
Waterstof in regio Hart van Brabant (1/2) Tilburg als centrum voor waterstoftechniek? Tilburg is van oudsher een stad met veel industrie en logistiek. Dat betekent ook dat de energietransitie in deze sectoren
hoogstwaarschijnlijk
leidt
tot
een
grote
energievraag. Om meerdere redenen is waterstof interessant voor regio Hart van Brabant: •
Industrie: Coca Cola in Dongen, IFF en Agristo in Tilburg, en Desso in Waalwijk behoren tot de top 200 gasverbruikende bedrijven
bedrijven
zoeken
naar
in
Nederland.
mogelijkheden
om
Deze hun
energieverbruik te verduurzamen en CO ₂-uitstoot te verminderen. •
Gebouwde omgeving: in Hart van Brabant is de koppeling te leggen met het initiatief om een waterstofhub bij de Amercentrale in Geertruidenberg te creëren, waarbij de restwarmte kan dienen als voeding van het Amernet. De geproduceerde waterstof kan in het bestaande gasnet worden ingevoed of in een nieuw aan te leggen waterstofnet. Let wel: om waterstof duurzaam te produceren, moet vaak eerst wind- of zonne-energie worden opgewekt! De vraag is dan of all-electric
niet
slimmer
is
voor
de
gebouwde
omgeving.
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
Toekomstscenario toepassingen waterstof (Bron: Gasunie)
58
DEEL I
DEEL 0
BIJLAGE C
DEEL II
Waterstof in regio Hart van Brabant (2/2) •
•
Mobiliteit: Waalwijk en Tilburg zijn samen dé logistieke
segmenten van ca. 12 meter, die bij de aanleg aan elkaar
Om groene waterstof te produceren, zijn elektrolysers nodig.
hotspot van Nederland. Er wordt gekeken naar de
worden gelast. Voor leidingen wordt bij de aanleg vaker
Waterstof en elektriciteit hebben dus een belangrijke relatie
mogelijkheid om waterstoftanks te realiseren en te
gewerkt met boringen. Voor kabels is het eerder open
met elkaar op het vlak van systeemintegratie. Voor
exploiteren.
ontgraving om kosten te besparen.
elektrolysers wordt als afstand van 6 km tot een 380 kVstation gehanteerd. Een kortere aansluiting naar een
Capaciteit elektriciteitsnet: netcongestie in de regio Link tussen diepe aanlandingen en waterstof
hoogspanningsstation
aansluiting van grootverbruik (en straks mogelijk ook
Het ministerie van KGG onderzoekt hoe energie vanuit de
elektrolyser ingetekend op De Wildert (20 ha), waar de
kleinverbruik). Het omzetten van duurzame elektriciteit
windenergiegebieden op zee aan land gebracht kan worden
Coca-Colafabriek en Ardagh zich bevinden.
naar bijvoorbeeld waterstof kan de noodzaak tot
en aangesloten kan worden op het hoogspanningsnet /
verzwaring
waterstofnetwerk.
veroorzaakt
steeds
langere
wachtrijen
voor
de
is
altijd
beter.
Eerder
is
een
het
Voor Noord-Brabant kijkt het ministerie alleen naar
elektriciteitsinfrastructuur verlichten. Daarvoor zijn hubs
programma VAWOZ – gekeken naar diepe aanlandingen
elektrische verbindingen inclusief converterstations (voor
nodig om waterstof te produceren, te bufferen en te
naar Tilburg en Limburg. Tot 2031 wordt de windenergie van
een 2 GW verbinding, een converterstation is maximaal 25
transporteren. Dit kan op korte termijn gerealiseerd
zee
De
meter hoog). Bedrijventerreinen De Wildert, Kraaiven en
worden. Op de middellange termijn zijn er kansen om
verwachting is dat vanaf 2031 een deel van de windenergie
Vossenberg en het terrein rondom het 380 kV-station (De
de aanlanding van wind op zee bij Geertruidenberg te
op zee en/of land in waterstof wordt omgezet. Dat gebeurt
Spinder) zijn aangewezen als zoekgebieden voor een
verbinden aan de productie van groene waterstof in
door elektrolyse. KGG kijkt alleen naar routes die aftakken
converter.
Hart van Brabant. Vooralsnog is groene waterstof
van de Delta Rhine Corridor (dus vanaf de aftakking tot aan
schaars en moet het gebruikt worden door sectoren die
de aansluitlocatie). Vanuit de provincie is eerder gezegd dat
niet op een andere manier kunnen verduurzamen, zoals
ze niet alleen een energietransportregio willen worden, maar
zware industrie.
ook een energieafnemer. Daarom wordt er o.a. naar Tilburg
van
aansluitpunten
op
de
via
Er
wordt
elektriciteitskabels
–
naar
inmiddels
land
buiten
gebracht.
gekeken als aansluitlocatie. Om een beeld te geven: een waterstofleiding heeft een doorsnede van ca. 90 centimeter. De leiding bestaat uit
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
59
DEEL 0
DEEL I
DEEL II
BIJLAGE C
Waterzuivering in relatie tot de Coca-Colafabriek in Dongen Verduurzaming van het watersysteem De Coca-Colafabriek op De Wildert (grondgebied van gemeente Dongen) verbruikt op dit moment 650 miljoen liter grondwater per jaar en 200 miljoen liter drinkwater (ook gemaakt van grondwater). Coca-Cola heeft deze locatie gekozen vanwege de goede kwaliteit van water in de regio, afkomstig uit de natuurlijke mineraalwaterbron De Wildert (vlakbij de fabriek).
In een droog gebied, waar juist
gestreefd wordt naar verhoging van het grondwaterpeil en waar waterbeschikbaarheid in de toekomst een steeds grotere zorg wordt, is het noodzakelijk om na te denken over circulaire watersystemen: water meermaals gebruiken. Het circulaire watersysteem bij Coca-Cola houdt in dat Coca Cola als waterproducent het eigen afvalwater opwaardeert, zodat het opnieuw gebruikt kan worden. Ook Coca-Cola heeft belang bij waterbeschikbaarheid op de lange termijn. Op dit moment investeert Coca-Cola al in ‘water-replenishprojecten’, zoals van Vereniging Natuurmomenten. Dankzij deze projecten wordt het water niet afgevoerd maar vastgehouden in het gebied, wat goed is voor de biodiversiteit.
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
Bron: Coca-Cola
60
DEEL 0
DEEL I
DEEL II
BIJLAGE C
Wind op zee met diepe aanlandingen Windenergie afkomstig van de Noordzee, via Moerdijk Nederland investeert fors in windparken op zee om klimaatdoelstellingen te halen. Tot 2040 wordt een groot aantal windparken gerealiseerd. Om deze energie aan land te krijgen, zijn waterstofleidingen en stroomkabels nodig. Vervolgens wordt het aangesloten op het hoogspanningsnetwerk en het waterstofnetwerk. Moerdijk wordt onderzocht als plek waar de stroom in vorm van een ondergrondse kabel aan land kan komen met diepe aanlandingen naar Tilburg en Limburg. Daarvoor is de bouw van een converterstation nodig (van gelijkstroom naar wisselstroom en de wisselstroom is vervolgens geschikt voor de hoogspanningskabels op land). Een converterstation heeft 5,5 ha grond nodig (+ 2 ha werkterrein) op max. 6 km afstand van het hoogspanningsstation. Een converterstation kan niet worden ingegraven. Voor Noord-Brabant als geheel, maar ook voor Loon op Zand, is het de vraag hoeveel van de benodigde energie opgewekt kan worden op zee en hoeveel er nog nodig is op land om de restopgave in te vullen. Dat hangt ook af van de invulling van de warmtevraag.
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
Bron: RVO
61
BI J LAGE D
Interviews stakeholders
DEEL 0
DEEL I
DEEL II
BIJLAGE D
Interviews stakeholders De volgende stakeholders zijn geïnterviewd: •
Gemeente Dongen
•
Gemeente Tilburg
•
De Efteling
•
Adviesbureau Groen Licht
RUIMTELIJKE SCENARIOSTUDIE GEMEENTE LOON OP ZAND
63
RebelGroup B.V. Wijnhaven 23 3011 WH Rotterdam Nederland
Rebels overal ter wereld Rotterdam
Düsseldorf
Antwerpen
Toronto
Londen
Washington DC
San Francisco
Johannesburg
Nairobi
+31 10 275 59 90 info@rebelgroup.com www.rebelgroup.com
64