Bijlage 1: 2023.15855 Stichting Duinboeren gebiedsplan
Tekst van het document
Stichting
EN
DUINBOEREN MAATSCHAPPIJ
Op weg naar een realistisch toekomstperspectief
Gebiedsplan Duinboeren en Maatschappij 2023 – 2028
Gebiedsplan Duinboeren en Maatschappij 2023 – 2028
Datum Januari 2023 Auteurs Frederiek van Lienen Judith van der Bruggen Beeldmateriaal Fotogalerie Angelique Eigen beeldmateriaal Stichting Duinboeren en Maatschappij Gijzelsestraat 3a 5268 KM Helvoirt www.duinboeren.nl Contact Martien Vromans, voorzitter
2
Duinboeren en Maatschappij op weg naar een realistisch toekomstperspectief
Inhoud
1. Inleiding
4
2. Organisatieontwikkelingen Duinboeren
6
Gebiedsonderneming Duinboeren en Maatschappij
6
Partnerschap Duinboeren en Maatschappij
7
Stichting Duinboeren en Maatschappij
8
Missie en visie
9
Uitvoeringsorganisatie
10
3. Resultaten Gebiedsplan 2018 – 2022
11
4. Relevante beleidsstukken
14
Beleidskader Landbouw en Voedsel van de Provincie Noord-Brabant
15
Gebiedsgerichte Aanpak (GGA) Loonse en Drunense Duinen
16
Ambitie
16
5. Urgentie van de opgaven in het gebied
18
6. Gebiedsaanpak
20
Integrale aanpak
20
Procesaanpak
21
7. Ambitie Duinboeren 2023 – 2028
23
Communicatie
24
Activiteiten 2023 – 2028
26
Algemene activiteiten
26
Fysieke projecten - Gebiedsgericht en sectoraal
28
Economisch project – Merk Brabants Duingoed, van de Duinboeren
29
Economisch project – Duinzuivel Coöperatie U.A.
29
Kennisprojecten
29
Nieuwe start-up
29
8. Dynamische uitvoeringsagenda 2022 - 2023
30
9. Financieel
33
Bijlage 1. Begroting jaar 2023
34
Bijlage 2. Dekkingsplan
35
3
Gebiedsplan Duinboeren en Maatschappij 2023 – 2028
1. Inleiding In 1995 kregen de Loonse en Drunense Duinen in Midden-Brabant de status van Nationaal Park. Er braken voor de agrarische ondernemers rond het Nationaal Park onzekere tijden aan. Wat stond hen te wachten nu de Duinen de status van Nationaal Park kregen? Reden voor een aantal bezorgde agrarische ondernemers om zich te organiseren en gezamenlijk met het oplossen van hun zorgen aan de slag te gaan: Stichting Duinboeren werd opgericht. Inmiddels is het aantal boeren dat zich heeft aangesloten uitgegroeid tot ruim 180 leden van agrarische ondernemers uit verschillende sectoren.
De Duinboeren zijn gevestigd in de schil rondom de
gesprekspartner in het afstemmen van mogelijkheden
Loonse en Drunense Duinen. Onder hen zijn bedrijven in
en onmogelijkheden nu de Loonse en Drunense Duinen
verschillende sectoren. Van melkveebedrijven, varkens-
de status van Nationaal Park kregen. Projecten werden
houders en andere veehouders tot ondernemers die zich
opgepakt op het gebied van verbreding van de land-
richten op verblijfsrecreatie, zoals mini-campings,
bouw, ontwikkelen van streekproducten, waterbeheer
bed & breakfast, enzovoorts. Er zijn ook ondernemers
en natuurontwikkeling. Er lagen kansen in het ontwik-
met andere bedrijfsvormen zoals een boerderijwinkel,
kelen van recreatieve nevenfuncties en de productie en
pluktuin, maar ook asperge- en tomatentelers zijn
verkoop van streekproducten. Tevens werden projecten
aangesloten. Naast deze diversiteit in bedrijfstakken
uitgevoerd op het gebied van veranderende regelgeving,
is er ook diversiteit de duurzaamheidsambities. Er zijn
mineralenmanagement en het vastleggen van CO2 in
bedrijven die een biologische bedrijfsvoering hebben,
grasland, zoals PANFA, Bonus-Malus en Carbon Valley.
er zijn ondernemers die natuurinclusief boeren en er zijn gangbare bedrijven bij de Duinboeren aangesloten.
Toen het Rijk zich in 2011 terugtrok als verantwoordelijke voor de Nationale Parken en deze taak bij de Provincie
4
In de eerste 15 jaar van het bestaan van Stichting
Noord-Brabant kwam te liggen, werd het lastiger om
Duinboeren zette de stichting zich voornamelijk in als
financiële middelen voor projecten te vinden.
Duinboeren en Maatschappij op weg naar een realistisch toekomstperspectief
In opdracht van LNV is een lerend onderzoek naar de Gebiedsonderneming Duinboeren en Maatschappij uitgevoerd. Daarbij stonden de leerpunten en inzichten van de organisatie en de samenwerking in het gebiedsplan centraal. Een belangrijk inzicht is dat de gebiedsonderneming vele functies heeft: van het verbinden van partners, tot het versnellen van de landbouwtransitie, tot het empoweren van de agrarische ondernemers en het concretiseren van overlegstructuren in daadwerkelijke veranderingen in het gebied. Klik hier voor de brochure over het onderzoek Leren van de Gebiedsonderneming Duinboeren en Maatschappij (Biodiversity in Business i.s.m. VU Athena Instituut, 2020).
Na een aantal moeizame jaren heeft Stichting Duinboeren in 2018, samen met Frederiek van Lienen, het eerste Gebiedsplan Duinboeren 2018-2022 opgesteld. In dit gebiedsplan is nadrukkelijk de samenwerking gezocht met gebiedspartijen om op basis van publiek-private samenwerking aan de slag te gaan met maatschappelijke opgaven die actueel zijn in het gebied. Bij opgaven waarvoor vanuit de gebiedspartijen en ondernemers
Anno 2022 is geconstateerd dat er meer dan ooit
draagvlak was, is hieraan gezamenlijk invulling gegeven.
behoefte is aan gebiedsorganisaties zoals de Gebiedsonderneming Duinboeren en Maatschappij om gebieds-
Om hieraan uitvoering te geven is de Gebiedsonderne-
opgaven zoals die in het Duinboerengebied spelen
ming Duinboeren en Maatschappij opgericht, die een
integraal, bottom-up en mét de agrarische ondernemers
partnerschap met 8 gebiedspartijen is aangegaan om dit
op te pakken.
gebiedsplan tot uitvoering te brengen. Met het opstellen van het Gebiedsplan Duinboeren en
Door agrarische ondernemers te begeleiden en geza-
het opzetten van het partnerschap hebben de Duin-
menlijk uitvoering te geven aan de vraagstukken zoals
boeren opnieuw het initiatief naar zich toegetrokken.
de stikstofreductie, Beleidsregel Natuurbescherming,
De Duinboeren hebben hart voor het gebied: zij werken
Kaderrichtlijn Water, het tegengaan van verdroging en
en wonen er en vinden het belangrijk dat het gebied de
het versterken van biodiversiteit en natuurinclusiviteit,
leefbaarheid behoudt die het nu (nog) heeft. Door uit te
kunnen deze vraagstukken omgezet worden naar
gaan van een toekomstperspectief, waarin landbouw,
concrete oplossingen voor hun bedrijven. Tegelijkertijd
natuur en landschap, en de lokale economie hand in
is onderlinge samenwerking tussen de bedrijven een
hand kunnen gaan, biedt het gebiedsplan ondernemers
voorwaarde voor de aanpak van deze vraagstukken.
een kans om hun duurzame toekomstplannen te
De gebiedsonderneming bevindt zich daarom in een
realiseren en zo economisch rendabele bedrijven in de
goede uitgangspositie om voort te bouwen op het
schil van de Loonse en Drunense Duinen te behouden.
gebiedsplan dat in gang is gezet. 5
Gebiedsplan Duinboeren en Maatschappij 2023 – 2028
2. O rganisatieontwikkelingen Duinboeren Stichting Duinboeren, in 1995 opgericht, is jarenlang het voorbeeld geweest van vernieuwing en innovatie op het snijvlak van agrarisch ondernemen en natuur en landschap, biodiversiteit en de verbrede landbouw. In samenwerking met het Louis Bolk Instituut is er veel kennis ontwikkeld en uitgevoerd in allerlei projecten, onder meer op het gebied van management maatregelen op melkveebedrijven, aanpassingen in bedrijfssystemen en functionele agrobiodiversiteit.
Gebiedsonderneming Duinboeren
doorgemaakt. Het aparte netwerk van streekproducenten,
en Maatschappij
“Bij de Duinboeren achterom”, is bestuurlijk samenge-
In 2018 is het Gebiedsplan Duinboeren geschreven.
gaan met Stichting Duinboeren, waardoor weer één
Om het gebiedsplan tot uitvoering te brengen is in 2018,
organisatie van aangesloten ondernemers is ontstaan.
naast de bestaande Stichting Duinboeren, Stichting Gebiedsonderneming Duinboeren en Maatschappij
De opgerichte Gebiedsonderneming Duinboeren en
opgericht. De gebiedsonderneming is de uitvoerings-
Maatschappij heeft, als aanjaagorganisatie van de
organisatie, die agrarische belangen met maatschappelijke
veranderingen, zich gericht op het leveren van een
belangen combineert en deze belangen in balans houdt.
positieve bijdrage aan het gebied. Dit door het faciliteren
De gebiedsonderneming is een stichting met een publiek-
van ondernemers met duurzame toekomstplannen die
privaat karakter. Naast een 3-koppig bestuur heeft de
een bijdrage leveren aan zowel het economisch verdien-
gebiedsonderneming een Raad van Advies, bestaande
model van het bedrijf, als een positief effect op het
uit een bestuurlijke vertegenwoordiging vanuit de acht
landschap. Dit heeft geresulteerd in een aantal spin-offs:
gebiedspartners. Deze Raad van Advies reflecteert en
ຆ
Kwaliteitslabel Brabants Duingoed – het merk
adviseert de Gebiedsonderneming omtrent haar strategie.
waaronder de verkoop van streekproducten en
Ook is er een Raad van Toezicht ingericht die financieel
diensten in het gebied plaatsvindt, zie www.duingoed.nl.
toezicht houdt met daarin 3 toezichthouders. Met dit
ຆ
Coöperatie Duinzuivel – waarbij een 14-tal
governance model houdt de gebiedsonderneming haar
melkveehouders gezamenlijk een deel van hun melk
publieke en private doelen in evenwicht.
verzuivelen en deze kaas in de regio afzetten onder het merk “Brabants Duingoed”, zie www.duingoedkaas.nl.
In de periode 2018 – 2022 heeft de Duinboerenorganisatie met al haar onderdelen flinke veranderingen
6
ຆ
Een tweetal kavelruilen afgerond, waarbij diverse huiskavels zijn versterkt en gronden zijn geruild voor
Duinboeren en Maatschappij op weg naar een realistisch toekomstperspectief
de realisatie van het NatuurNetwerk en Ecologische Verbindingszones (EVZ’s) – aan een derde kavelruil en realisatie van EVZ wordt nog gewerkt. Partnerschap Duinboeren en Maatschappij Om een fundamentele verandering in het gebied te realiseren is ook samenwerking met overheden nodig.
De partners die van 2018 tot 2022 in het partnerschap
Daarvoor hebben de Duinboeren het “Partnerschap
deelnemen zijn:
Duinboeren en Maatschappij” ingericht. In deze samen-
ຆ
Provincie Noord-Brabant
werking zoeken de Duinboeren samen met gebiedspar-
ຆ
Waterschap de Dommel
tijen naar oplossingen die zowel voor de ondernemers
ຆ
Waterschap Brabantse Delta
als voor de gebiedspartijen wenselijk en werkbaar zijn.
ຆ
Brabants Landschap
Daarbij gaat het vaak om afstemming van snelheden
ຆ
Gemeente Loon op Zand
van ondernemersplannen met processen bij de over-
ຆ
Brabant Water
heid, het bieden van zekerheid waar ondernemers vanuit
ຆ
Stuurgroep LIB
kunnen gaan, het verbinden van de individuele plannen
ຆ
Rabobank
van ondernemers aan een groter samenwerkingsverband dat interessant is op gebiedsschaal en het inbrengen van
De ambitie is om dit partnerschap voor de volgende
duurzame elementen in bedrijfsplannen.
periode uit te breiden met de gebiedspartijen die aan de lat staan voor gebiedsopgaven in het Duinboerengebied. Dit zijn onder andere de gemeenten Heusden, Vught, Waalwijk, Tilburg en Waterschap Aa en Maas.
7
Gebiedsplan Duinboeren en Maatschappij 2023 – 2028
Raad van Toezicht
Raad van Advies
Gebiedspartners in Partnerschap Duinboeren en Maatschappij
Stichting Duinboeren en Maatschappij
Brabants Duingoed
Coöperatie Duinzuivel
Organisatiemodel Stichting Duinboeren en Maatschappij
Stichting Duinboeren en Maatschappij
Stichting Duinboeren en Maatschappij streeft ernaar dat
Gedurende de uitvoering van het Gebiedsplan
zij dé uitvoeringsorganisatie wordt voor gebiedsopga-
Duinboeren 2018-2022 is gebleken dat een aparte
ven in het Duinboerengebied. Stichting Duinboeren en
ledenorganisatie en uitvoeringsorganisatie voor zowel
Maatschappij blijft actief inzetten op de samenwerking
de besturen als voor de gebiedspartijen verwarrend
met de gebiedspartijen, zoals gemeenten, waterschap-
werkt. Daarom is besloten om de ledenorganisatie en de
pen, de Provincie Noord-Brabant, ZLTO afdelingen en
uitvoeringsorganisatie te laten fuseren tot één nieuwe
het collectief ANB Midden-Brabant. Ook verbinden we
stichting per 1 januari 2023: “Stichting Duinboeren en
ons waar mogelijk aan de ontwikkelingen van Van Gogh
Maatschappij”.
Nationaal Park, Brabants Bodem, Landschapspark Pauwels en recreatieprogramma’s zoals House of Leisure.
Deze Stichting Duinboeren en Maatschappij wordt een
De Duinboeren kijken waar meerwaarde kan worden
resultaatgerichte uitvoeringsorganisatie met een Raad
gevonden in het samenwerken in maatschappelijke
van Advies en een Raad van Toezicht. Deze stichting
opgaven door de agrarische bedrijven in het gebied te
zal door te inspireren, stimuleren, enthousiasmeren,
versterken en invulling te geven aan maatschappelijke
faciliteren en door ondernemend samen te werken
doelen. Hierin wordt altijd gezocht naar het evenwicht
veranderingen in de landbouw bevorderen. Hiermee
tussen het economisch toekomstperspectief van de
heeft Stichting Duinboeren en Maatschappij een unieke
agrarische ondernemers en de maatschappelijke doelen.
positie in het gebied rondom de Loonse en Drunense Duinen en is een voorbeeld van een gebiedsorganisatie
Stichting Duinboeren en Maatschappij wil op deze ma-
die gebiedsplannen concreet kan maken en tot
nier proactief bijdragen aan de duurzame toekomst van
uitvoering kan brengen, in samenwerking met agrarische
de agrarische ondernemers, het gebied mooi houden en
ondernemers en gebiedspartners.
een belangrijke schakel zijn voor de gebiedspartners om de landbouwtransitie in Midden-Brabant vorm te geven.
8
Duinboeren en Maatschappij op weg naar een realistisch toekomstperspectief
Missie en visie Missie
Visie
De missie van de Duinboeren is: vitale agrarische en ge-
De visie van de Duinboeren is dat het behouden van de
biedsgerichte bedrijven werken in harmonie met natuur
leefbaarheid, het waardevolle karakter van het kleinscha-
en landschap op een volhoudbare manier aan producten
lige cultuurlandschap én het optimaal functioneren van
en diensten die maatschappelijk door burger, consument
dit gebied als buffer rond de kwetsbare natuur van de
en overheid gewaardeerd worden.
Loonse en Drunense Duinen en d’n Brand, niet mogelijk is zonder een gezonde agrarische sector.
Toelichting op de missie De Duinboeren staan voor de duurzame instandhouding
Kernwaarden
van het landbouwbuffergebied rond het Nationaal Park
De visie wordt weergegeven door de kernwaarden waar
De Loonse en Drunense Duinen. Dit buffergebied
de Duinboeren voor staan, de kernkwaliteiten die de
kenmerkt zich voornamelijk door:
Duinboeren bezitten en de stip op de horizon die het
ຆ
ຆ
ຆ
Agrarische ondernemers, veelal gezinsbedrijven,
doel is. Deze kernwaarden vormen een leidraad en
die zich met passie inzetten voor de duurzame
bindmiddel:
instandhouding van hun agrarische bedrijven en het
ຆ
Vitale bedrijven betekent dat bedrijven kunnen
waardevolle landschap.
blijven voortbestaan, zich kunnen blijven aanpassen
Voornamelijk extensieve grondgebonden agrarische
aan veranderende omstandigheden en er toekomst
bedrijvigheid in landschappen met hoge natuur- en
is voor jonge boeren. Vitale bedrijven impliceert ook
cultuurwaarden.
kernwaarden als ondernemerschap en zakelijkheid.
Voldoende ruimte voor een uitgebalanceerde mix van
ຆ
economisch gezonde agrarische bedrijvigheid. Het uitgebalanceerde functioneren van de buffer dreigt,
producten en het gebied. ຆ
door de pure economie gedreven (landbouw)bedrijfsvoering, de toenemende claim van de overheid op
Zorgzaamheid geldt in brede zin: voor de bedrijven, Leefbaarheid betekent het gebied leefbaar houden voor mens en natuur.
ຆ
Wederzijds respect gaat om respect zowel intern,
landbouwgrond voor natuur én ambitieuze bouwplan-
tussen de Duinboeren onderling, als extern tussen de
nen van de diverse gemeenten, uit balans te raken.
Duinboeren en consumenten, burgers en overheden. ຆ
Samen doen houdt in dat de Duinboeren het samen
De Duinboeren willen zo de balans in het landbouw-
met elkaar doen, maar ook samen met burgers,
buffergebied rond het Nationaal Park Loonse en Drunense
consumenten en gebiedspartijen.
Duinen op een duurzame en verantwoorde manier in stand houden en waar nodig herstellen, de kennis en ervaring uitdragen en desgewenst bijdragen aan de ontwikkeling van vergelijkbare gebieden elders.
9
Gebiedsplan Duinboeren en Maatschappij 2023 – 2028
producten en diensten van de Duinboeren worden “Alle met zorg voor natuur en landschap geproduceerd en herkenbaar in de regio tussen Tilburg, Waalwijk, ‘s-Hertogenbosch en Eindhoven vermarkt.
”
De stip op de horizon voor de Duinboeren luidt:
»
Educatie op (basis)scholen, mede gericht op het
“Alle producten en diensten van de Duinboeren worden
vinden van voldoende ondernemers die zich ook in
met zorg voor natuur en landschap geproduceerd en
de toekomst in het gebied willen inzetten.
herkenbaar in de regio tussen Tilburg, Waalwijk,
»
Open dagen organiseren.
‘s-Hertogenbosch en Eindhoven vermarkt.” Dit leidt tot
»
Verhaal vertellen aan burgers, consumenten, gericht
behoud van de boeren en van het gebied. Er is een sa-
op begrip en waardering.
menhang en evenwicht tussen boer, gebied en consu-
»
Verbreding assortiment Duinboeren.
ment/product. ຆ
Communicatie
Strategie/doelen
»
Duinboeren zichtbaarder maken.
Bij de doelen komen een aantal thema’s naar voren waar
»
Verhaal vertellen aan burgers, consumenten,
de uiteindelijke doelen van de Duinboeren op gericht zijn.
overheden, terreinbeherende organisaties. »
Die thema’s zijn: ຆ
Bedrijven: Vitaal en toekomstbestendig »
Concrete projecten om bedrijven toekomstper-
Producten en diensten bekend maken middels marketing en streekproducten promoten.
»
Communicatie onderling verbeteren.
»
Jaarlijkse Duinboerendag als promotie-evenement.
spectief te bieden. (water, ruilverkaveling, grond- en pachtprijzen, duurzame energie, natuurinclusief). »
ຆ
Werkgroepen op thema of per (sub)gebied.
Gebied »
Boer en landschap in evenwicht brengen Bijvoorbeeld het behouden van de melkveehouderij (zie ook projecten hierboven genoemd).
»
Overheden en terreinbeherende organisaties het verhaal van de Duinboeren vertellen en bewegen om dat verhaal mogelijk te maken (en intussen hun
»
eigen doelen realiseren).
Uitvoeringsorganisatie
Zelf gebied beheren.
Stichting Duinboeren en Maatschappij werkt voor de uitvoering van haar activiteiten samen met verschillende
ຆ
Consument/product »
10
Verbinding, beleving voor consumenten bieden.
zelfstandige adviseurs en adviesbureaus en heeft zelf geen personeel in dienst.
Duinboeren en Maatschappij op weg naar een realistisch toekomstperspectief
3. R esultaten Gebiedsplan 2018 – 2022 11
Gebiedsplan Duinboeren en Maatschappij 2023 – 2028
Streek producten
Fysieke Projecten
Jonge Duinboeren
Recreatie
10
34
deelnemers
deelnemers
24
deelnemers
18
180 Leden
Individuele casussen
5
biologische leden
Cursus Natuurboeren en NIL
20
deelnemers
BBM
Kavelruil projecten
25
deelnemers
Brabantse Biodiversiteitsmonitor
deelnemers
Groene kavelruil Brokkenbroek SAMENWERKING GOB
>70 ha eigendomsoverdracht 5 huiskavels versterkt 60 kadastrale percelen betrokken
25
Agroforestry
AANPLANT BOMEN – SAMENWERKING VAN GOGH NATIONAAL PARK
ondernemers in VGNP waarvan
Water in de sloot
SAMENWERKEN TEGEN VERDROGING – WATERSCHAPPEN DE DOMMEL, BRABANTSE DELTA EN AA EN MAAS
9.191m2
Bloemenranden
BIODIVERSITEIT –SAMENWERKING BRABANTS BODEM
vrijgemaakt t.b.v. natuurnetwerk
deelnemers
Kavelruil EVZ De Moer
23
15ha
4
SAMENWERKING WATERSCHAP BRABANTSE DELTA
3 huiskavels versterkt 9 ruilingen
9,5ha vrijgemaakt t.b.v.
natuurnetwerk
Duinboeren
35
agrarische ondernemers 1 pilot in het veld
Grip op Gras MAXIMALE WEIDEGANG – SAMENWERKING STICHTING WEIDEGANG
13
Groene kavelruil Helvoirtsbroek SAMENWERKING BRABANTS LANDSCHAP
77ha natuurnetwerk (Doelstelling)
deelnemers
Kennisprojecten Organisatie cursus natuurboeren
12
DOOR HAS, IN SAMENWERKING MET
Doorrekenen businessmodel Duinzuivel
SPLENDID programma Ruimtelijke Ordening voor de landbouwtransitie
NATUURMONUMENTEN EN SBB
DOOR HAS
DOOR WUR
Duinboeren en Maatschappij op weg naar een realistisch toekomstperspectief
Economische Projecten Duinzuivel Coöperatie
14
Koeien in de wei + openstelling bedrijven Landschapsactiviteiten:
deelnemende melkveehouders
>50
afzetpunten in regio eind 2022
• Bloemenranden • Grip op Gras
Onderlinge verkoop boerderijwinkels
Beste Nederlandse kaas op Frankfurt International Trophy
Kwaliteitslabel Brabants Duingoed • Kwaliteitslabel en logo ontwikkeling • Opstellen duurzaamheidscriteria • Certificeringsystematiek Brabants Duingoed
31
Webshop www.duingoed.nl
1850
Grand Gold
Vakbeurs Foodspecialiteiten Houten
Versterkte afzet Duingoed producten
kerstpakketten verkocht
AgrifoodPluim 2021
Deelnemende bedrijven (7 biologisch)
18 streekproducenten 10 campings 9 boerderijwinkels 8 boerderijterrassen 1 afzetpunt via Gruts Genieten
Zichtbare organisatie SOCIAL MEDIA
650
Instagram volgers
750
Brabants Duingoed nieuwsbrief aanmeldingen
1.500 Facebook volgers
>500
website bezoeken per maand
PROMOTIE
ACTIVITEITEN
17.500
495
fietskaarten
12.500
deelnemers
• Boergondische wandeling • Fietstochten • Click & Collect
jaarkalenders en flyers
13
Gebiedsplan Duinboeren en Maatschappij 2023 – 2028
4. R elevante beleidsstukken
14
Duinboeren en Maatschappij op weg naar een realistisch toekomstperspectief
Er zijn vele beleidskaders op Rijks-, Provinciaal, en Regionaal niveau die richting geven aan de maatschappelijke vraagstukken waar Stichting Duinboeren en Maatschappij, samen met de aangesloten ondernemers en gebiedspartners wil werken. Op hoofdlijnen zijn deze beleidslijnen uitgeschreven in het Beleidskader Landbouw en Voedsel van de Provincie Noord-Brabant. Het samenwerkingsproces gebiedsgerichte aanpak (GGA) Loonse en Drunense Duinen vormt de bestuurlijke context waarbinnen de Stichting Duinboeren en Maatschappij haar uitvoeringsrol onder andere zal vormgeven.
Beleidskader Landbouw en Voedsel
ຆ
‘Circulair’ – onze ketens zijn gesloten.
van de Provincie Noord-Brabant
ຆ
‘Verbonden’ – door nieuwe producten en diensten en
In het beleidskader staat aangegeven dat naast struc-
herstel van natuur, landschap, bodem en water en een
tuurversterking en inzet op innovatie en verduurzaming
gezonde leefomgeving staan boeren en burgers weer
van internationaal opererende ketens ook vol ingezet zal
dicht bij elkaar.
worden op (regionale) korte ketens en natuurinclusieve landbouw en diensten. Met die diversiteit aan bedrijven
De kracht van Brabant is de mix van grote landbouw-
en korte ketens en door gebiedsgericht maatwerk willen
bedrijven die in internationale ketens actief zijn, maar
we inspelen op nieuwe marktkansen, vermindert de druk
ook veel kleinere (gezins)bedrijven die regionale ketens
van het landbouw- en voedselsysteem op de omgeving,
hebben opgezet en ook via verbreding van hun activi-
draagt het systeem bij aan herstel van water, bodem,
teiten (natuur en landschapsbeheer, zorg, toerisme) een
natuur en een gezonde leefomgeving. Het stimuleert de
goed verdienmodel hebben ontwikkeld en een bijdrage
concurrentiekracht in ketens om duurzame verdienmo-
leveren aan de kwaliteit van de leefomgeving in Brabant.
dellen te realiseren. Het uitgangspunt is dat er perspectief wordt geboden aan ondernemers en andere partijen
We werken toe naar de meest duurzame landbouw
zodat ze hun rol kunnen pakken in deze transitie.
van Europa door: ຆ
Gesloten mineralenkringlopen.
In de komende 10 jaar werken we in Brabant naar een
ຆ
Op weg naar emissieloze landbouw.
3.0 systeem, waarin partners gezamenlijk het landbouw-
ຆ
De landbouw draagt bij aan de Brabantse doelen van
en voedselsysteem een duurzame invulling gaan geven
Bodem- en Waterkwaliteit (KWR), biodiversiteit en
en de balans tussen economie (ketens) en leefomgeving
natuur (Natura 2000).
weer hersteld gaat worden, hetgeen betekent dat alle
ຆ
partners gezamenlijk de vier kernwaarden c.q. kenmerken van het systeem gaan hanteren:
Forse instroom van jongeren in agrarisch onderwijs (opvolgers en startups).
ຆ
Buitengebied broedplaats groene innovatie
ຆ
‘Slim’ – we maken gebruik van data en technologie.
(smart farming, biobased en future foods).
ຆ
‘Waardevol’ – we leveren producten en
ຆ
500 natuurinclusieve boeren.
maatschappelijke diensten die inspelen op wensen van
ຆ
15% biologisch landbouwareaal.
consumenten en maatschappij; de productie wordt vraaggestuurd in plaats van aanbodgedreven. 15
Gebiedsplan Duinboeren en Maatschappij 2023 – 2028
Gebiedsgerichte Aanpak (GGA) Loonse en
ຆ
Verandering van klimaat (CO2 emissies)
Drunense Duinen
ຆ
Versnippering
De Loonse en Drunense Duinen & Leemkuilen is één van die 14 Natura 2000-gebieden waar extra op moet
De visie en het plan kennen een integrale benadering.
worden ingezet om (inter)nationale doelen te halen. De
Verschillende ambities en doelen kunnen concurreren
meest urgente thema’s hierin zijn het terugdringen van
op ruimte, maar steeds wordt gestreefd naar optimaal
de stikstofuitstoot in het gebied en het behalen van de
effect, naar een combinatie en het onderling versterken
doelen van de kaderrichtlijn water.
van afzonderlijke functies voor een optimale bijdrage aan
Onderstaande tekst komt uit de conceptversie 0.5 van
de doelen. Daarbij zullen mogelijk bepaalde functies niet
de Gebiedsvisie Loonse en Drunense Duinen. Op het
kunnen samengaan.
moment van uitkomen van dit Gebiedsplan wordt er nog flink gesleuteld aan het concretiseren van het GGA
De kaart van het gebied hiernaast geeft de scope van
plan, maar onderstaande uitgangspunten blijven naar alle
de Gebiedsvisie Loonse en Drunense Duinen weer. Het
waarschijnlijkheid overeind.
kaartje bevat Natura 2000-gebieden,- van boven naar beneden:
Ambitie
ຆ
Loonse en Drunense Duinen (centraal boven,
De Gebiedsvisie Loonse en Drunense Duinen is een ver-
in gemeenten Loon op Zand links, Heusden midden
volg op de Gebiedsagenda die in februari 2019 is over-
en Vught rechts).
eengekomen tussen de partijen. Die Gebiedsagenda is
ຆ
De Brand (centraal onder, in gemeente Tilburg).
destijds gemaakt in opdracht van Regio Hart van Brabant
ຆ
Leemkuilen (rechts van het midden onder gemeente
met als bedoeling overeenstemming te hebben tussen
Tilburg).
partijen over het nog sterker maken van het gebied én het te positioneren als een belangrijk icoon voor de
De getrokken paarse stippellijn markeert een polygoon
regio, voor Brabant en als onderdeel van het toekomstige
van 3 kilometer als richting voor de mogelijke gebieds-
van Gogh Nationaal Park.
omvang waarop de Gebiedsvisie Loonse en Drunense
De ambitie van de gebiedspartijen is om te zorgen dat
Duinen betrekking heeft.
in 2030 het Natura 2000-gebied Loonse en Drunense Duinen, De Brand en De Leemputten een gunstige
In een deel van de schil zijn grote ontwikkelingen
instandhoudingsstatus heeft en dat de inrichting van de
gaande:
schil hieraan ondersteunend is. Dit betekent dat de schil
ຆ
rondom de Loonse en Drunense Duinen zo wordt ingericht en gebruikt dat de natuurgebieden ontlast worden
van gemeente Tilburg. ຆ
van schadelijke effecten en dat landbouwkundig gebruik, recreatie en woningbouw mogelijk blijven binnen geza-
Landschapspark Pauwels/Oostflank Versailles van het Noorden van Van Gogh Nationaal Park.
ຆ
menlijk gestelde kaders, zonder de natuur bovenmatig te
Ontwikkeling Helvoirts Broek Zuid vanuit het Brabants Landschap.
belasten. Aanpalende gebieden waar veel samenhang mee Die effecten die belasten bestaan uit:
16
bestaat zijn:
ຆ
Verdroging (voldoende water)
ຆ
Verzuring (stikstof)
(in noordoosten), Kampina (in zuidoosten) en
ຆ
Vermesting (schoon water)
Langstraat (in noordwesten).
ຆ
Verstoring (bv door recreatie)
ຆ
Vlijmens Ven, Moerputten en Bossche Broek
Duinboeren en Maatschappij op weg naar een realistisch toekomstperspectief
Het weergegeven gebied omvat het Natura 2000-ge-
(periodiek) te kunnen evalueren (en het effect van
bied De Loonse en Drunense Duinen en de schil. Primair
investeringen te kunnen duiden). Ten tijde van het
richt deze Gebiedsvisie zich op het gebied binnen de
opstellen van dit Gebiedsplan Duinboeren 2023-2028
gestreepte paarse lijn. Met de aangrenzende Natura
zijn deze doelen nog niet vastgesteld.
2000-gebieden worden in de Gebiedsgerichte Aanpak afspraken gemaakt. Een Gebiedsvisie met een uitvoeringsprogramma vraagt om concrete doelen die monitoring middels meting mogelijk maakt om het succes van het uitvoeringsprogramma en het behalen van de doelen
Deze kaart van het gebied geeft de scope van de Gebiedsvisie Loonse en Drunense Duinen weer.
17
Gebiedsplan Duinboeren en Maatschappij 2023 – 2028
5. Urgentie van de opgaven in het gebied In dit hoofdstuk is weergegeven hoe Stichting Duinboeren en Maatschappij de opgaven van de gebiedsaanpak verbindt aan de vraagstukken van de agrarische ondernemers en deze omzet tot een uitvoeringsplan.
Rondom het Nationaal Park de Loonse en Drunense
het gebied beheren en de kansen die worden geboden
Duinen bevindt zich een agrarische schil, die wordt
om dit voor de toekomst mogelijk te blijven maken.
omzoomd door de gemeente ‘s-Hertogenbosch, Vught,
Daarom is de essentie van dit uitvoeringsplan dat de
Tilburg en Waalwijk. Het gebied kenmerkt zich door een
agrarische ondernemers in het gebied een belangrijke rol
lappendeken van natuur en agrarische activiteit.
spelen in hoe het landschap eruitziet. Hun economische
De Efteling en de Beekse Bergen spelen een belangrijke
activiteiten bepalen ook voor een groot deel de
rol in de ontwikkeling van het gebied. De ontwikkelingen
ontwikkeling van het landschap. Daarom gaat Stichting
van het pretpark en het safaripark hebben invloed
Duinboeren en Maatschappij ervan uit dat de uitvoering
op de bezoekersaantallen in het gebied en op de
van alle opgaven in het gebied alleen in samenwerking
verblijfsrecreatie.
kan worden gerealiseerd.
Agrarische bedrijven die een hoge grondprijs kunnen
Maatschappelijke gebiedsopgaven
betalen zijn sterk in opkomst. Voorbeelden hiervan zijn
In de periode 2018 – 2022 waren onderstaande
bomenteelt, intensieve akkerbouw en graszodenteelt.
gebiedsopgaven actueel:
Hierdoor dreigt het kleinschalige karakter van het gebied
ຆ
(het mozaïeklandschap) te veranderen en dreigen landschapselementen en de kleinschalige karakteristiek
Recreatiedruk op de Loonse en Drunense Duinen opvangen.
ຆ
die dit gebied uniek maken te verdwijnen. Ook de
Leefbaarheid platteland behouden/verbeteren en oplossingen voor VAB-locaties.
milieukwaliteit (bodem/water) in het gebied is niet
ຆ
Natuur en aantrekkelijk landschap in stand houden.
gebaat bij deze ontwikkeling. Het is daarom belangrijk
ຆ
Bodem-, water- en milieukwaliteit verbeteren.
het gebied een kwaliteitsimpuls te geven om de balans
ຆ
Herkenbaarheid, herkomst van voedsel, verbinding
tussen verschillende maatschappelijke waarden in het gebied te behouden.
stad platteland. ຆ
Renderende agrarische bedrijven in het gebied behouden door duurzame voedselproductie.
De balans tussen die maatschappelijke waarden moet in het gebied worden gebracht door de ondernemers die
18
ຆ
Groen en gezondheid stimuleren.
Duinboeren en Maatschappij op weg naar een realistisch toekomstperspectief
Urgente thema’s voor de ondernemers
Integrale samenhang
Naast de bovengenoemde gebiedsopgaven zijn voor de
Met name de opgaven rondom stikstof en verstedelijking
periode 2023 – 2028 voor de agrarische ondernemers
staan op spanning met de aanwezigheid van de
van de Duinboeren de volgende thema’s urgent:
agrarische sector. Om de identiteit, de kwaliteit van
ຆ
Stikstofreductie
het gebied en het kleinschalige mozaïeklandschap te
ຆ
Verstedelijkingsopgave Tilburg
behouden, is juist een versterking van de agrarische
ຆ
Stijgende pacht- en grondprijzen en
bedrijven die duurzame meerwaarde bieden in het
grondbeschikbaarheid
gebied noodzakelijk: de agrarische ondernemers als
ຆ
Verdroging en beregening
hoeders van het landschap. Om deze reden richten de
ຆ
Oprukken van commerciële, niet-voedsel teelten
Duinboeren zich op hun omgeving met aandacht voor
ຆ
RES / Duurzame energieopwekking (niet op
duurzaam landgebruik, natuurbeheer, biodiversiteit en
landbouwgrond)
landschapselementen. Ook sociale thema’s zoals zorg en
Behoud van agrarische ondernemers als beheerders in
gezondheid, landbouw en voedsel, recreatie en beleving
het gebied
zijn hieraan verbonden. Juist de agrarische ondernemers
ຆ
Versterking lokale (plattelands)economie
kunnen deze integrale samenhang bieden. Voor de
ຆ
Goed verdienmodel in de korte keten
bedrijven in het gebied is ook de waardering van burgers
ຆ
Samenwerking vanuit waardering en vertrouwen
cruciaal. De Duinboeren willen laten zien dat er nog veel
ຆ
mooie agrarische bedrijven in dit gebied bestaan.
19
Gebiedsplan Duinboeren en Maatschappij 2023 – 2028
6. Gebiedsaanpak In dit Gebiedsplan Duinboeren en Maatschappij 2023-2028 benadert Stichting Duinboeren en Maatschappij de uitdagingen voor het landelijk gebied rondom het Nationaal Park de Loonse en Drunense Duinen opnieuw van bottom-up: met de agrarische ondernemers die er wonen, werken en leven. Door uit te gaan van een toekomstperspectief, waarin landbouw, natuur en landschap en de lokale economie gezamenlijk kunnen blijven bestaan, werken we met dit gebiedsplan samen met gebiedspartijen aan een oplossing voor de duurzame instandhouding van het gebied, waarin een belangrijke rol voor de Duinboeren is weggelegd.
Aan de basis van dit plan ligt een aanpak die gebaseerd
Uitgangspunten van het Partnerschap zijn:
is op ondernemen en samenwerken. Met een onderne-
ຆ
mende aanpak worden projecten uit dit gebiedsplan tot
Constructieve verbinding van positie en energie van de agrariërs en maatschappelijke opgaven in het gebied.
uitvoer gebracht. Vanuit de energie van de ondernemers
ຆ
De actieve en betrokken rol van de gebiedspartijen.
met een duurzame toekomststrategie. Met het gebieds-
ຆ
Samenwerking tussen gebiedspartijen en agrarische
plan worden ondernemers met toekomstideeën uitgenodigd om deze kenbaar te maken.
ondernemers vanuit vertrouwen en gelijkwaardigheid. ຆ
Dit plan biedt mogelijkheden voor alle partijen om hun plannen en ideeën voor een waarde(n)vol landelijk ge-
Samenwerking gericht op slagvaardige uitvoering en concrete projecten.
ຆ
Gebiedspartners dragen financieel bij aan Stichting
bied ten uitvoer te brengen. Ondernemers, burgers en
Duinboeren en Maatschappij, dit is een investering in
overheid kunnen dit gebied samen toekomstbestendig
het partnerschap, in die zin dat de gebiedspartijen de
maken, met een aantrekkelijk landschap, een fijne leef-
Duinboeren weten te vinden als zij in samenwerking
omgeving en een sterke lokale economie.
met agrarische ondernemers hun doelstellingen willen bereiken.
ernieuwing door “ Vondernemend samenwerken. ”
Integrale aanpak De opgaven in het gebied worden vanuit drie aandachtsgebieden opgepakt, die onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn: fysieke projecten, economische samenwerking en kennisontwikkeling. Op alle drie die gebieden moeten stappen gemaakt worden wil men komen tot een transitie naar volhoudbare en duurzame landbouw.
20
Duinboeren en Maatschappij op weg naar een realistisch toekomstperspectief
FYSIEKE PROJECTEN
KENNISPLATFORM
Gebiedsontwikkeling / groene maatschappelijke diensten / natuur
Kennis van hardnekkige knelpunten en ontwerp van oplossingen
Systeemaanpak Kwaliteitsimpuls landschap
Ontwikkeling en verkoop streekproducten & diensten
ECONOMISCHE SAMENWERKING
Integrale gebiedsaanpak (Bron: Biodiversity in Business)
Aandachtsgebieden: ຆ
ຆ
businessplan en ondersteunen in het bij elkaar brengen
Fysieke projecten: gebiedsontwikkeling in pilots, we
van de benodigde financiering. We laten zien wat agra-
verbeteren gebiedsstructuren zodat ze sterker worden
rische ondernemers voor het gebied kunnen beteke-
voor de agrarische bedrijven en voor de natuur.
nen, en hopen daarmee een voorbeeld te zijn dat doet
Economische samenwerking: bevorderen van
volgen.
afzet hoogwaardig voedsel: we werken samen om
ຆ
hoogwaardig voedsel te vermarkten en om recreanten
We vergroten het aanpassingsvermogen van de agra-
en bewoners in het gebied te ontvangen om ze het
rische ondernemers zodat zij hun bedrijven kunnen
gebied te laten beleven.
doorontwikkelen op de veranderingen in het gebied.
Kennisontwikkeling: kennisuitwisseling met
Een belangrijke urgentie voor dit gebiedsplan is het feit
agrarische ondernemers, kennisoverdracht over
dat juist de agrarische ondernemers die stoppen, de
onze gebiedsaanpak en onderzoek naar hardnekkige
maatschappelijke meerwaarde in hun bedrijf hebben om
belemmeringen voor de landbouwtransitie.
kansen voor anderen te creëren. Met dit gebiedsplan beogen wij juist die ondernemers in het gebied te houden.
Procesaanpak
Bijvoorbeeld de ondernemers die hun koeien weiden, of
Het stimuleren van ondernemers met de juiste toe-
de ondernemers die zowel een recreatieve tak als een
komststrategie lost verschillende gebiedsopgaven
agrarische tak hebben. Ook richten wij ons op jonge on-
tegelijkertijd op. Wij gaan in onze aanpak daarom uit van
dernemers die verder willen met een toekomststrategie
ondernemers die op eigen initiatief aan het gebiedsplan
die aansluit bij de beoogde kwaliteitsimpuls.
willen bijdragen. Die ondernemers ondersteunen wij in de verbinding met de gebiedspartijen, het formuleren van hun maatschappelijke waarde, het maken van een 21
Gebiedsplan Duinboeren en Maatschappij 2023 – 2028
22
Duinboeren en Maatschappij op weg naar een realistisch toekomstperspectief
7. Ambitie Duinboeren 2023 – 2028 Met het Gebiedsplan Duinboeren en Maatschappij 2023 – 2028 willen we een bijdrage leveren aan het behouden en verbeteren van de kwaliteit van het landelijk gebied rondom Nationaal Park de Loonse en Drunense Duinen en gezamenlijk met ondernemers en gebiedspartijen invulling geven aan de beleidsopgaven die worden opgelegd. Stichting Duinboeren en Maatschappij is van mening dat agrarische ondernemers noodzakelijk zijn voor het behouden van het afwisselende, kleinschalige landschap in de schil van het Nationaal Park en natuurinclusieve, kringloop- of biologische landbouw van toegevoegde waarde kan zijn op het beheer van de gronden nabij het Natura 2000-gebied.
Door agrarische ondernemers te infor-
Agrarische ondernemers kunnen mogelijk
meren, inspireren, enthousiasmeren
invulling geven aan diverse maatschap-
en te faciliteren om te kiezen voor een
pelijke opgaven, maar aan de oplossing van
duurzame(re) toekomststrategie willen we
deze opgaven dient wel een economisch
het economische verdienmodel voor het
verdienmodel te worden gekoppeld om de
midden- en klein familiebedrijf in de agra-
kleinschalige bedrijven in de schil toe-
rische sector behouden en waar mogelijk
komstperspectief te bieden.
versterken. De kwaliteitsslag in het gebied zal door de ondernemers gedragen en
We richten ons op een transitie van het
uitgevoerd moeten worden. Daarom reiken
traditionele economische verdienmodel
we agrariërs en andere ondernemers in
naar een integraal (meervoudig) ver-
het gebied mogelijkheden aan om natuur,
dienmodel, waarin doelen samenkomen:
landschap en de gebiedsidentiteit te kop-
productie van hoogwaardig voedsel,
pelen aan hun verdienmodel.
versterken van natuur & landschap, bijdrage leveren aan de leefbaarheid van het
Daarnaast richten we ons op de samen-
platteland, regionale economie of recre-
werking met gebiedspartijen om te bekij-
atie, ontspanning en welzijn. Deze kwali-
ken waar we elkaar kunnen vinden en hoe
teitsimpuls op meerdere terreinen tegelijk
we gezamenlijk invulling kunnen geven aan
is belangrijk voor een toekomstbestendig
maatschappelijke opgaven, door kan-
landelijk gebied en voor een duurzame
sen te signaleren en gezamenlijk nieuwe
economische ontwikkeling.
vormen van samenwerking te verkennen. 23
Gebiedsplan Duinboeren en Maatschappij 2023 – 2028
Rondom het Nationaal Park de Loonse en Drunense
benutten voor meer naamsbekendheid in de dorpen die
Duinen blijft dan een bufferzone van een landschap dat
grenzen aan de Loonse en Drunense Duinen.
aantrekkelijk is voor recreatie en toerisme, waarmee ook
ຆ
het Nationaal Park wordt ontlast.
Verdienmodellen van agrarische ondernemers doorontwikkelen met een maximale balans tussen toegevoegde waarde en een versoberde
Stichting Duinboeren en Maatschappij wil het aanspreekpunt zijn voor de gebiedsopgaven in de agra-
kostenstructuur. ຆ
rische schil rondom de Loonse en Drunense Duinen,
Ontwikkelen van een verdienmodel op basis van landschapsdiensten.
die in samenwerking met de agrarische ondernemers moeten worden opgepakt. Hiervoor zet de stichting
Kennis
in op het versterken van de samenwerkingen die in gang
ຆ
Kennisdeling over de geslaagde gebiedsaanpak –
gezet zijn en op de zichtbaarheid van haar resultaten in
Lerende evaluatie. De Duinboeren blijven leidend
de gebiedsprocessen die er lopen (VGNP, Pauwels, GGA
voorbeeld van een succesvolle gebiedsaanpak.
Loonse en Drunense Duinen, Brabants Bodem).
ຆ
Doorontwikkelen toekomstperspectief ‘Prachtig
Stichting Duinboeren en Maatschappij heeft op de
productielandschap Brabants Duingoed’, waarin de
3 thema’s van haar gebiedsaanpak de volgende ambities
ruimtelijk economische sturing moet zorgen voor een
geformuleerd:
mooi gebied en een gezonde lokale economie. ຆ
Fysiek ຆ
Samenwerking onderwijsinstellingen (zoals de HAS) voor kennisdeling over biologische, kringloop, regene-
Stimuleren duurzame agrarische bedrijfsvoering in
ratieve en natuurinclusieve landbouw, over duurzame
verschillende richtingen: duurzame gangbare bedrijfs-
en toekomstgerichte agrarische bedrijven.
voering, extensivering, natuurinclusieve landbouw,
ຆ
Technologische kennis (duurzame technieken) verbin-
biologisch, regeneratieve landbouw, emissiereductie,
den met werken met natuurlijke processen en functio-
kringlooplandbouw.
nele agrobiodiversiteit.
ຆ
Lopende fysieke projecten en pilots doorzetten.
ຆ
Samenwerking met gebiedspartners starten op de
Communicatie
thema’s: stikstofreductie, verdroging, Kaderrichtlijn
Duinboeren zijn goed in hun vak, maar het vertellen van
Water.
hun verhaal wordt wel eens vergeten. Dit is wel nodig als je de duurzame meerwaarde wilt verkopen. Consu-
Economie ຆ
ຆ
ຆ
ຆ
24
menten en burgers zijn immers niet zomaar bereid om
Duurzaam verdienmodel voor de producenten van
hiervoor meer te betalen. En om deze maatschappelijke
streekproducten ontwikkelen. Hiervoor is Brabants
waarde draait het in dit gebiedsplan.
Duingoed van de Duinboeren gelanceerd.
Met Brabants Duingoed vertellen wij de verhalen van
De Spin-offs Duinzuivel, Brabants Duingoed
de Duinboeren. Aan inwoners van het gebied en aan
doorontwikkelen en verzelfstandigen.
klanten in BrabantStad. Via nieuwsbrieven van Brabants
Food Community uitbouwen zodat Duingoed een
Duingoed worden betrokken partijen op de hoogte
goed sociaal fundament heeft in het gebied en de
gehouden van de ontwikkelingen in het assortiment en
betrokkenheid Burgers-Boeren-Landschap verder
in het gebied. In gesprekken en bijeenkomsten blijven
versterkt wordt.
de Duinboeren vertellen wat ze doen voor het gebied en
Meer naamsbekendheid van Brabants Duingoed
hoe hun relatie is met de omgeving. Door dit zichtbaar te
creëren, 1 op de 10 mensen in het Duinboeren-gebied
maken zal de meerwaarde van deze agrarische onderne-
kent Brabants Duingoed. Hiervoor willen we in de
mers voor het gebied meer worden herkend, erkend en
marketing de inwoners van het gebied als ambassadeurs
uiteindelijk worden gewaardeerd.
De kritische succesfactoren voor een goedlopende gebiedssamenwerking aan de hand van dit gebiedsplan zijn: ຆ
Gebiedspartijen zien de meerwaarde van de uitvoering van projecten door Stichting Duinboeren en Maatschappij in de gebiedsaanpak Loonse en Drunense Duinen.
ຆ
Gebiedspartijen en agrarische ondernemers dragen actief bij aan de samenwerking.
ຆ
Bereidheid bij gebiedspartijen tot innovatief inzetten van instrumentarium en financiële middelen ten behoeve van een integrale gebiedsaanpak.
ຆ
Goede samenwerking met lopende gebiedsplanprocessen waaronder Landschapspark Pauwels, GGA Loonse en Drunense Duinen, Van Gogh Nationaal Park.
ຆ
Behoud van het onderscheidend vermogen van Stichting Duinboeren en Maatschappij als resultaatgerichte uitvoeringsorganisatie: ondernemend, samenwerkend, uitvoeringsgericht en hoge ambitie op duurzaamheid.
ຆ
Vertrouwen van de agrarische ondernemers in de samenwerking.
25
Gebiedsplan Duinboeren en Maatschappij 2023 – 2028
tichting Duinboeren en Maatschappij wil een “ Sactieve bijdrage leveren aan vraagstukken waarbij de gebiedspartijen moeten samenwerken met agrarische ondernemers.
”
Activiteiten 2023 – 2028
ຆ
Stichting Duinboeren en Maatschappij zal in de periode
Duinboeren waarin zij hun bedrijven en plannen
2023 - 2028 haar activiteiten die in de voorgaande
presenteren en met elkaar reflecteren op hun plannen
periode zijn ingezet voortzetten en wil uitgroeien tot een
en de algemene ontwikkelingen.
goed zichtbare uitvoeringsorganisatie voor de gebieds-
ຆ
Demobedrijven die gevestigd zijn in het gebied als
partijen. De stichting wil een actieve bijdrage leveren aan
voorbeeldbedrijf in beeld brengen en behouden
vraagstukken waarbij de gebiedspartijen moeten samen-
– er zijn 5 demobedrijven gevestigd in het
werken met agrarische ondernemers.
Duinboerengebied (Bart Combee, Natuurlijk Tomaat,
Stichting Duinboeren en Maatschappij is bij uitstek de
Sjaak Sprangers, Tuin de Es en De AnnaHoeve),
organisatie die dergelijke samenwerking kan opzet-
zie www.groeiennaarmorgen.nl/demobedrijven.
ten en kan omzetten in projectmatig werken waarbij
ຆ
gebiedspartijen en ondernemers gezamenlijk relevante vraagstukken oppakken. De stichting nodigt dan ook len te komen die vervolgens in samenwerking met de
Minimaal eens per jaar een informele bijeenkomst voor alle leden om elkaar te ontmoeten en leren kennen.
ຆ
nadrukkelijk de gebiedspartners uit om met voorstel-
Tweemaal per jaar bijeenkomst met de gebiedspartijen via de Raad van Advies.
ຆ
De voorzitter en/of andere bestuurders zijn het
agrarische ondernemers kunnen worden opgepakt. Deze
gezicht van de organisatie en dienen aanwezig te zijn
manier van werken leidt tot nauwere betrokkenheid van
bij strategische bijeenkomsten, het netwerk van de
de agrariërs bij de vraagstukken in het gebied en leidt tot
Duinboeren organisatie te onderhouden en kansen te
concrete resultaten in het gebied.
signaleren voor gezamenlijke uitvoeringsprojecten. ຆ
Secretaris/secretaresse van het bestuur voor de
Algemene activiteiten
organisatorische zaken, het bijhouden van de mailbox
Stichting Duinboeren en Maatschappij wil een zichtbare
en telefonische bereikbaarheid.
organisatie zijn, zowel bij de leden als bij gebiedspartijen.
ຆ
Hiervoor worden de volgende algemene activiteiten uitgevoerd: ຆ
ຆ
Minimaal 8 nieuwsbrieven per jaar versturen om leden geïnformeerd te houden.
ຆ
Ontwikkelen en bijhouden van een algemene Duinboeren website www.duinboeren.nl voor leden
Jaarlijks een Duinboerendag organiseren om de verbinding met de burger te versterken.
ຆ
Opnieuw invulling geven aan “Vrienden van de
en gebiedspartijen.
Duinboeren” en hen in vier aparte nieuwsbrieven
Minimaal vier bijeenkomsten per jaar voor alle leden
informeren en één of twee keer per jaar iets extra’s
om hen te inspireren, informeren en stimuleren. Dit
zoals een rondleiding op een bedrijf of product om te
kunnen bijeenkomsten zijn waar een spreker komt of
proeven toesturen.
excursies naar voorbeeldbedrijven in een andere regio.
26
Viermaal per jaar een bijeenkomst voor de jonge
ຆ
Bijeenkomsten Raad van Advies en Raad van Toezicht.
Duinboeren en Maatschappij op weg naar een realistisch toekomstperspectief
27
Gebiedsplan Duinboeren en Maatschappij 2023 – 2028
Fysieke projecten - Gebiedsgericht en sectoraal
ຆ
Fysieke projecten, gericht op vraagstukken in het gebied
veehouders bewust maken van de urgentie – samen
of op basis van een bepaalde sector, op het gebied van
bekijken wat de opgave in dit gebied is – hoe kunnen
natuurontwikkeling, ecosysteemdiensten, management-
we hieraan gezamenlijk invulling geven – hoe zorgen
maatregelen op melkveebedrijven en het vasthouden van
we dat vele kleinschalige landbouwbedrijven een
water, zijn onder meer:
toekomstperspectief geboden kan worden.
ຆ
Pachten met perspectief – project in samenwerking
Duurzaam toekomstperspectief: begeleiding van individuele ondernemers bij de omschakeling van hun
gezamenlijk onderzoeken wat een reële prijs voor
bedrijfsvoering tot een duurzaam toekomstperspectief. ຆ
Kavelruil in Helvoirts Broek Zuid en De Moer afronden
terreinbeherende organisaties worden opgelegd. Op
– nieuwe kavelruilen enkel oppakken wanneer dit
welke wijze kunnen de gronden voor agrariërs nog
vanuit agrariërs gewenst is en er voldoende winst
interessant zijn en zijn agrariërs een interessante
behaald kan worden in het versterken van huiskavels.
beheerpartner voor de terreinbeherende organisatie. ຆ
ຆ
met Natuurmonumenten en Louis Bolk Instituut – pachtgronden is, gezien de beperkingen die er door
ຆ
Stimuleren omschakelen naar duurzamere bedrijfs-
Prachtige Productielandschappen – samen met OD205
voering: natuurinclusieve landbouw, biologische land-
bekijken we hoe invulling gegeven kan worden aan
bouw, regeneratieve landbouw, kringlooplandbouw
de landbouw en het landschap in de schil rondom
en eventueel Agroforestry als onderdeel hiervan.
Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen, hoe
ຆ
Leergang Kringloopwijzer – onder begeleiding lichten
dit gebied toekomstbestendig kan worden gemaakt en
melkveehouders de kringloop op hun eigen bedrijf
wat deze ontwikkelingen voor gevolgen hebben voor
door om te bekijken of ze deze zelf of door middel van
het toekomstige grondgebruik en het landschap.
regionale samenwerking nog beter kunnen sluiten. ຆ
28
Gebiedsgerichte aanpak centraal – we willen (melk)
Water in de sloot vervolg geven.
Duinboeren en Maatschappij op weg naar een realistisch toekomstperspectief
Economisch project –
Economisch project –
Merk Brabants Duingoed, van de Duinboeren
Duinzuivel Coöperatie U.A.
De komende jaren willen we het merk “Brabants Duin-
De afgelopen twee jaar is gewerkt aan de start-up van
goed, van de Duinboeren” verder uitbouwen, door
de Duinzuivel Coöperatie, die haar kazen vermarkt onder
aanvullende bedrijven te certificeren, samenwerking te
het merk Brabants Duingoed. Om de volgende stap in de
stimuleren en kennis te delen.
ontwikkeling van de organisatie te maken, van start-up naar schale-up is ondersteuning gewenst op een aantal
ຆ
Iedere winterperiode de werkgroepen recreatie en
vlakken:
winkels/streekproducten faciliteren. Iedere werkgroep
ຆ
maakt zijn eigen winterprogramma om kennis te
van de organisatie en de verdere professionalisering
delen, ervaringen uit te wisselen en gezamenlijke
hiervan.
promotieactiviteiten uit te werken. ຆ
Ondersteuning bij de doorontwikkeling en opschaling
ຆ
Ondersteuning bij opzetten logistiek
Blijvend vervolg geven aan de Certificering van
(liefst in samenwerking met meerdere producten
Brabants Duingoed, door de deelnemende bedrijven
van Brabants Duingoed).
uit te blijven dagen om stappen te blijven zetten in
ຆ
Marketing, PR en relatiebeheer.
het verduurzamen van hun bedrijf en producten en ຆ
ຆ
ຆ
ຆ
nieuwe, aanvullende bedrijven te certificeren.
Kennisprojecten
Gezamenlijke promotie / Communicatie & PR door
ຆ
De samenwerking met de HAS, Yuverta en andere
middel van:
kennisinstellingen verder uitbouwen en versterken
»
Fietskaart
door afstudeerprojecten bij Stichting Duinboeren en
»
Jaarkalender
Maatschappij mogelijk te maken en door leerlingen bij
»
Vlaggen, gevelbordjes enz.
onze leden te ontvangen.
»
Folders
»
Nieuwsbrieven (gericht op klanten)
Lerend Onderzoek naar de Gebiedsaanpak Duinboeren
»
(Social) media
in samenwerking met het ministerie van LNV.
ຆ
Uitdragen van onze inzichten en leerpunten uit het
Up to date houden van de website www.duingoed.nl welke gericht is op consumenten en zakelijke klanten.
Nieuwe start-up
Webshop, verkoop van cadeau- en kerstpakketten,
Daarnaast willen we nogmaals verkennen of het mo-
catering en cadeaukaarten verder uitbouwen.
gelijk is om een Duinvlees-keten op te zetten en/of te
Organiseren van drie beleefactiviteiten per jaar,
stimuleren om meer tuinbouwproducten onder Brabants
zoals fiets- en wandeltochten, streekmarkt en/of
Duingoed, van de Duinboeren te produceren.
kerstactiviteiten. ຆ
Kennis delen – gezamenlijke workshops organiseren.
ຆ
Bouwen van de Food Community Brabants Duingoed, een groep betrokken consumenten die de ontwikkelingen van Brabants Duingoed ondersteunen en volgen en die betrokken zijn bij de toekomst van de boeren in het gebied.
29
Gebiedsplan Duinboeren en Maatschappij 2023 – 2028
8. D ynamische uitvoeringsagenda 2022 - 2023 De uitvoeringsorganisatie van de Duinboeren werkt met een zogenaamde dynamische uitvoeringsagenda. Dit is een agenda waarop de verschillende projecten die in uitvoering zijn, staan. De projecten die in uitvoering zijn, zijn verdeeld in de verschillende aandachtsvelden die we eerder hebben geformuleerd: fysiek, economisch, kennis.
In nevenstaande tabel is de uitvoeringsagenda van 2022 weergegeven. Alle projecten lopen door in het jaar 2023. De uitvoeringsagenda wordt twee keer per jaar met gebiedspartners en agrarische ondernemers besproken. Deze bijeenkomsten vinden plaats in april en oktober. Het doel van deze bijeenkomsten is het informeren over de voortgang en het verkennen van mogelijkheden om nieuwe projecten te formuleren. Op deze manier wordt input opgehaald van de gebiedspartners en van de ondernemers en worden wanneer bij beide partijen draagvlak is, de ideeën omgezet in concrete projecten. Stichting Duinboeren en Maatschappij nodigt de gebiedspartners uit om met voorstellen te komen die in samenwerking met de agrarische ondernemers kunnen worden opgepakt. Deze manier van werken leidt tot nauwere betrokkenheid van de agrariërs bij de vraagstukken in het gebied en leidt tot concrete resultaten in het gebied.
30
Duinboeren en Maatschappij op weg naar een realistisch toekomstperspectief
FYSIEK
•
Agroforestry
•
Kavelruil de Moer en realisatie EVZ
•
Kavelruil Helvoirtsbroek Zuid
•
Inzaaien akkerranden
•
Grip op Gras - inzet op meer weidegang
•
Water in de Sloot
•
Omschakeling naar Natuurinclusief en Biologisch
•
Natuurbegrazing met schapen in het Noorderbos (Tilburg)
ECONOMISCH •
Kwaliteitslabel Brabants Duingoed
•
Coöperatie Duinzuivel professionaliseren
•
Ondernemen & logistiek in de korte keten van Duingoed
•
Proef en Beleef activiteiten Duingoed
•
Website en webshop Duingoed
•
Netwerk Jonge Duinboeren
•
Brabants Duingoed Community ontwikkelen
KENNIS •
True Pricing Duinboeren in samenwerking met de HAS
•
SPLENDID programma over ruimtelijke ordening en regionale economie in samenwerking met WUR
•
Prachtig productielandschap Brabants Duingoed over de toekomst van het agrarische Landschap vanuit ruimtelijk economisch perspectief, in samenwerking met OD205 landschapsarchitecten
Uitvoeringsagenda 2022 - 2023
31
Gebiedsplan Duinboeren en Maatschappij 2023 – 2028
32
Duinboeren en Maatschappij op weg naar een realistisch toekomstperspectief
9. Financieel In de periode 2018 – 2022 heeft de gebiedsonderneming een begroting van circa 380.000 EUR per jaar gehad. Een groot deel van deze middelen heeft de Gebiedsonderneming zelf ingebracht door een privaat fonds aan te schrijven en hier geld van te mogen ontvangen.
Gezien de gebiedsopgaven die nu uitgevoerd moeten worden, wil Stichting Duinboeren en Maatschappij graag haar uitvoerende rol voor de periode 2023 – 2028 continueren, maar zal de begroting meer gedragen moeten worden door de samenwerkende gebiedspartijen. De stichting gaat daarbij uit van een vergelijkbare begroting als in voorgaande jaren, waarbij de inkomsten komen uit 4 verschillende sporen: ຆ
Gebiedspartners (samenwerking aan maatschappelijke opgaven)
ຆ
Ministerie van LNV (doorontwikkeling organisatie van gebiedsaanpak)
ຆ
Maatschappelijk fonds (aanjaagrol duurzame verdienmodellen in de korte keten)
ຆ
Inbreng agrarische ondernemers (lidmaatschapsgelden)
Naast bovengenoemde inkomsten worden waar mogelijk subsidies aangeschreven of projectbijdragen afgesproken wanneer projectopdrachten worden aangenomen. Stichting Duinboeren en Maatschappij maakt jaarlijks een financieel jaarverslag waarin haar uitgaven worden verantwoord. Daarnaast is het de rol van de Raad van Toezicht om toe te zien op de financiën van de stichting, waarbij aandacht is voor een evenwichtige verdeling tussen de publieke en private doelstellingen van de stichting.
33
Gebiedsplan Duinboeren en Maatschappij 2023 – 2028
BIJLAGE 1.
Begroting jaar 2023 NAAM PROJECT
KOSTEN
Algemene activiteiten Website duinboeren ontwikkelen en up to date houden Bijeenkomsten voor leden Nieuwsbrieven naar leden Bijeenkomsten Raad van Advies en Raad van Toezicht Secretaresse - contactpersoon Vergoeding voorzitter & bestuurders Huisvestingskosten Administratie en accountantskosten Duinboerendag Vrienden van Duinboeren
€ € € € € € € € € €
10.000,00 5.000,00 5.000,00 5.000,00 7.500,00 25.000,00 20.000,00 5.000,00 5.000,00 5.000,00
€ € € € € € € € €
5.000,00 5.000,00 5.000,00 25.000,00 15.000,00 20.000,00 15.000,00
Faciliteren werkgroepen Onderhouden certificering Gezamenlijke promotie Website duingoed.nl en social media Uitbouwen webshop, verkoop e.d. Opzetten Food Community
€ € € € € €
7.500,00 15.000,00 15.000,00 15.000,00 15.000,00 20.000,00
Doorontwikkelen Duinzuivel Coöperatie Ondersteuning opschaling Ondersteuning opzet logistiek Marketing, PR en relatiebeheer
€ € €
40.000,00 15.000,00 18.500,00
€
15.000,00
Opzetten Duinvlees of tuinbouw producten
€
25.000,00
TOTAAL
€
383.500,00
Gebiedsgerichte / sectorale projecten Kostprijs van pachtgronden Prachtige Productielandschappen Gebiedsgerichte aanpak - bijwonen bijeenkomsten Begeleiden individuele ondernemers Actieve bijdrage gebiedsproces GGA Kavelruil(en) Stimuleren omschakelen NiL, Bio, kringloop Leren van de Kringloop wijzer Water in de sloot Brabants Duingoed, van de Duinboeren
Kennisnetwerk Deelnemen en organiseren van kennisuitwisseling Nieuwe Start-up
34
80% projectfinanciering 80% projectfinanciering
100% projectfinanciering 50% projectfinanciering via lopende programma's Provincie Noord-Brabant 80% projectfinanciering 80% projectfinanciering
Duinboeren en Maatschappij op weg naar een realistisch toekomstperspectief
BIJLAGE 2.
Dekkingsplan PARTNERS
BIJDRAGEN
Provincie Noord-Brabant Rabobank Stuurgroep LIB Brabant Water Waterschap Brabantse Delta Waterschap de Dommel Waterschap Aa en Maas Brabants Landschap Gemeente Loon op Zand Gemeente Vught Gemeente Heusden Gemeente Tilburg Gemeente Waalwijk Brabants Bodem Landschapspark Pauwels Stichting Duinboeren (lidmaatschapsgelden) Maatschappelijk Fonds Ministerie van Landbouw
€ € € € € € € € € € € € € € € € € €
30.000,00 10.000,00 10.000,00 10.000,00 10.000,00 10.000,00 10.000,00 10.000,00 10.000,00 10.000,00 10.000,00 10.000,00 10.000,00 10.000,00 10.000,00 13.500,00 100.000,00 100.000,00
TOTAAL
€
383.500,00
35
Stichting
EN
DUINBOEREN MAATSCHAPPIJ