31-05-2021 Raadsbesluit vaststellen Regionale Energie en Klimaatstrategie Hart van Brabant.pdf

Raadsvoorstel Portefeuillehouder Zaakdossiernummer Documentnummer

G. Bruijniks

2K21.02143 2021.08456 rililrrilrilllililtilililtilttilillllllllillllilllllllll

Onderwerp Beleidsprogramma

Raadsvoo rstel vaststel len Reg ionale E nerg ie en Kl imaatstrateg ie

Hart van Brabant 8. VHROSV

Aan de raad van de gemeente Loon op Zand,

lnleiding De Regionale Energie Strategie (RES) vormt de regionale vertaling van de nationale afspraken uit het Klimaaiakkoord. Als enige regio in Nederland hebben wij de klimaatopgave gekoppeld aan de energietransitie. Vandaar dat de Regio Hart van Brabant (HvB) spreekt over een REKS in plaats van RES. Maatregelen voor klimaatadaptatie landen in hetzelfde landschap als die voor de energietransiÍe en ín sommige gevallen kunnen maatregelen gecombineerd worden. Daardoor is een integiale benadering noodzakelijk. Dit biedt de mogelijkheid om eventuele opbrengsten van de energietransitie in te zetten voor maatregelen op het gebied van klimaatadaptatie. De afgelopen twee jaar is in de Regio HvB gewerkt aan een REKS. Tussentijds is het concept bod REKjvastgesteld, waarin een ruimtelijk ontwikkelscenario voor grootschalige duurzame opwek, de regionale siructuur warmte (inzicht in warmtevraag, aanbod en scenario's voor warmtenetwerken), de doórrekening van Enexis van het elektriciteitssysteem en de aanpak voor klimaatadaptatie zijn opgenomen. ln áe definitieve REKS zijn deze onderdelen verder uitgewerkt. Zo is bijvoorbeeld een strategische visie voor zon ontwikkeld, is er een MKBA studie (maatschappelijke kosten en baten analyse) uitgevoerd naar de verschillende warmtescenario's en zijn de gebiedsopgaven in het kader van de klimaatopgave geconcretiseerd.

De betrokken wethouders uit het portefeuillehouders overleg Milieu en Afvalvan de Regio HvB, de bestuurders van de drie waterschappen en de provincie Noord-Brabant stelden het definitief bod REKS op 4 maart 2O21vast. Dit betekent dat nu elke gemeenteraad, de algemene besturen van de waterschappen en Provinciale Staten een eigen besluit moeten nemen. De definitieve REKS moet uiterlijk op 1 juli 2021 worden aangeboden aan het Programmabureau van het Nationaal Programma RES.

Beslispunten Wij stellen u voor: De definitieve Regionale Energie- en Klimaatstrategie Hart van Brabant vast te stellen. Beoogd effect Geeft invulling aan de doelstellingen uit het nationale Klimaatakkoord

Argumenten 1.1 ledere regio moet voor 1 iuli 2021 een definitieve RES indienen. Landelijk is afgesproken dat iedere regio voor 1 juli 2021 de definitieve RES moet indienen bij het Programmabureau van het Nationaal Programma RES. 1.2 De definitieve REKS voldoet aan de landelijke vereisten en de PBL-analyse (Planbureau voor de leefomgeving) van februari 2021 geeft geen reden tot wiiziging van het bodln de landelijke 'Handreiking Regionale Energie Strategie' staat waaraan het RES-bod moet voldoen. Bijvoorbeeld de concrete opgave voor elektriciteit, het inzichtelijk maken van de warmte vraag en aanbod in de regio en een doorrekening op het energiesysteem-efficiency. Al deze onderdelen staan in het REKS-bod. Het PBL analyseerde de 30 concept RES'sen en publiceerde hierover een rapportage in februari 2021. Berekend is of alle duurzame opwekprojecten samen resulteren in de landelijke ambitie van 35 TWh. Omdat deze ambitie wordt gehaald, hoeven de RES'sen op dit moment geen extra projecten te

benoemen. PBL en het Nationaal Programma RES geven in het kader van systeemefficiency en kosten mee, om de totale omvang duurzame opwek niet te organiseren via zon, maar ook nadrukkelijk met wind. De REKS voldoet hieraan, omdat we streven naar zoveel mogelijk zon op dak en vervolgens zoveel mogelijk windprojecten te combineren met zonnevelden in de energiehubs'

1.3 Naar aanteiding van het concept bod REKS zijn op verschillende onderdelen nadere uitwerkingen gemaakt en reacties van betrokken stakeholders verwerkt. Allereerst is er een concept bod REKS gemaakt. Dit concept bod REKS stelde uw raad vast op 14 april2O2O. Op basis van dit concept bod REKS zijn door gemeenten, waterschappen, provincie, natuurorganisaties en energie coóperaties reacties ingediend. Onderdelen uit de concept REKS zijn, met inachtneming van de reacties, verder uitgewerkt. De belangrijkste verschillen tussen de concepten definitieve REKS staan in de tabel hieronder.

Definitieve REKS

Concept REKS Plan van aanpak energiebesparing

Het hoofdstuk energiebesparing is verder uitgewerkt (bijvoorbeeld de energieloketten) en onderdelen hiervan worden nu voorbereid voor externe financiering.

Ontwikkelscenario voor grootschal ige opwek, met hierin de energiehubs

Toegevoegd: o strategische vísie voor grootschalige zon

(>2ha)

r paragraaf ontwikkeling wind boven bos

. paragraaf verankering in het omgevingsbeleid Regionale structuur warmte met inventarisatie warmtebronnen en scenario's warmteinfrastructuur

Toegevoegd: . MKBA doorrekening van de verschillende

Doorrekening netwerkimpact door Enexis.

Er is een nieuwe impactstudie gemaakt, waarin ook de gegevens van Tennet staan. Tevens zijn er voorstellen qedaan voor netwerkinnovaties.

warmtescenario's o Conclusies om de verschillende warmtescenario's verder te kunnen uitwerken.

2

Goncept REKS

Definitieve REKS

Benoemen van de zes grote gebiedsopgaven in de regio in het kader van de klimaatopgave

Toegevoegd: Voor elke gebiedsopgave is een plan van aanpak opgesteld, zijn omgevingsdialogen gevoerd en samen met de betrokken partijen prioritaire klimaatprojecten gedefinieerd.

ln het concept bod REKS is nog geen koppeling gelegd naar belangrijke maatschappelijke

Er is een extra hoofdstuk toegevoegd om een koppeling te leggen naar belangrijke maatschappelijke opgaven zoals mobiliteit en arbeidsmarkt.

opgaven.

ln het concept bod REKS is geen hoofdstuk opgenomen over innovaties en waterstof.

Er is een extra hoofdstuk innovaties opgenomen. Er wordt nader ingegaan op opslag mogelijkheden. Tevens maakt de waterstofstrategie voor de regio hier onderdeel vanuit.

Hoofdstu k maatschappelijk bestuurlijk

Deze hoofdstukken zijn geactualiseerd. Over het maatschappelijk draagvlak is een beschrijving toegevoegd op welke wijze invulling is gegeven aan het betrekken van de samenleving bij de definitieve REKS.

draagvlak, communicatie en 'vragen aan het Rijk'

1.4 De stuurgroep RE/(S en het uitgebreid portefeuitlehouders overleg Milieu en Afual hebben positief

ingestemd met deze definitieve REKS. Dé stuurgroep REKS en het uitgebreid portefeuillehouders overleg (poho-overleg) Milieu en Afval van de Regio HvB (de negen HvB-gemeenten, de drie waterschappen en de Provincie Noord Brabant) hebben de definitieve REKS en alle bijbehorende stukken vastgesteld en vrijgegeven voor besluitvorming door de individuele gemeenten, de waterschappen en de provincie Noord Brabant. 1.5 De inwoners uit de regio zijn zoveel als mogelijk betrokken bii de definitieve REKS. Ondanks alle coronabeperkingen is geprobeerd om zoveel mogelijk bewoners uit de regio te betrekken en te informeren over de REKS. Dit is gedaan door het organiseren van 12 webinars. Deze zijn door enkele duizenden bewoners bekeken. Daarnaast is er een regionale internet-enquête gehouden waaraan meer dan 2.100 mensen meededen. Alle webinars ziinvia advertenties in het Brabants Dagblad, lokale kranten en via de social mediakanalen kenbaar gemaakt. Ook jongeren zijn betrokken. Met een swipocratie (een app die beelden als basis gebruikt voor een discussié over de leefomgeving) vulden circa2S0jongeren een enquête in en deden enkele tientallen jongeren mee aan gesprekken. Dit leidde tot een manifest, waarin staat hoe zij als jongeren aankijken iegén Oe energietransitie en op welke manier ze hierbij betrokken willen worden. Het manifest is overhandigd aan de stuurgroep REKS.

Ook kondèn bewoners en andere geïnteresseerden zich aanmelden voor een nieuwsbrief. lnmiddels wordt deze nieuwsbrief ongeveer om de 2 à 3 weken aan 1.600 mensen toegestuurd 1.6 De reacties op de concept REKS ziin verwerkt. De Regio HvB ontving van verschillende partijen zoals gemeenten, waterschappen, provincie, natuurórganisaties en energiecoóperaties reacties op de concept REKS. Deze reacties zijn verwerkt in de definitieve REKS. Enkele reacties waren bijvoorbeeld:

. ontwikkel een strategische zonnevisie; o geef meer invulling aan het onderdeel wind boven bos; . leg vanuit de REKS ook de relatie naar onderdelen zoals mobiliteit en arbeidsmarkt;

3

.

betrek bewoners actief bij de uitwerking van de REKS'

Uw raad reageerde via een motie op het concept bod REKS. Uw reacties veruverkten we in het REKSbod.

Monitor en stuur op realisatie van het aandeel hernieuwbare energie in de komende jaren.

ln het REKS-bod zit nu een hoofdstuk over monitoring. Deze monitoring voeren we in

2021in.

De Raad van de Gemeente Loon op Zand moet te allen tijde zelfstandig en onafhankelijk kunnen besluiten over het wel of niet deelnemen aan projecten met financiële consequenties voor gemeente Loon op Zand.

Gemeenteraden blijven verantwoordelijk voor het nemen van dergelijke besluiten.

Monitor en stuur op realisatie van de doelen voor energietransitie in 2050.

ln het REKS bod zit nu een hoofdstuk over monitoring.

1.7 De definitieve REKS is tot stand gekomen in samenwerking met een groot aantal m a atsch a p pe I ijke p artiie n.

De projectorganisatie van de REKS kent een organisatiestructuur met een bestuurlijke stuurgroep, projectgroep en werkgroepen. Vertegenwoordigers van gemeenten, provincie, waterschappen, natuurorganisaties, woningcorporaties, ZLTO en energiecoóperaties namen deel in deze stuur-, project- én werkgroepen. Naast de reguliere overleggen waren er ambtelijke, bestuurlijke- en raadssessies waaraan ook andere stakeholders deelnamen. Er was intensief contact met de jongerenorganisatie Jong RES en met een taskforce met bedrijven. 1.8 De definitieve REI(S geeft invulting aan de regionale doelstelling om in 2050 energieneutraal te zin. ln maart 2018 is de eerste 'Regionale Energie Strategie (RES) -Energieneutraal in 2050- vanaf nu' en de daarbij behorende 'Green Deal Hart van Brabant energieneutraal' vastgesteld. De REKS sluit hierop aah en geeft concreet invulling aan de doelstellingen en ambities uit de eerdere RES en Green

Deal. 1.9 De REKS sluit aan bii onze ambities voor energiebesparing

Om de nationale ambitie te kunnen halen: een klimaatneutrale woningvoorraad in 2050, wil de regio HvB net als onze gemeente aan de bak. Een versnelling en opschaling van energiebesparingsmaatregelen in de regio is hard nodig. De onderuverpen die in de REKS aan de orde komen sluiten aan bij de activiteiten waar wij als gemeente zelf ook mee bezig zijn. Dit zijn: . verduurzaming van het maatschappelijk vastgoed; . uitvoering van de green deals op de bedrijventerreinen; . aanleg van zonnepanelen op (bedrijfs)daken; . verduurzaming van de woningvoorraad; r kennisdeling in deze aanpak. 1.10 De in de REKS beschreven regionale strategie voor duurzame opwek zonnevelden in het buitengebied nemen we in de concept zonnevisie Loon op Zand 2021-2023 voor de beoordeling van grondgebonden initiatieven voor zonnevelden.

ln de regionale strategie zonnevelden HvB staan we alleen nieuwe initiatieven voor grondgebonden zonnevelden toe in de hubs, langs de rijks infrastructuur en op verweesde gronden zoals op

4

vuilstortlocaties, op vloeivelden en boven parkeerterreinen, mits lokaal gewenst en passend binnen de geldende structuurvisie en overige lokale kaders. Deze strategie nemen we in de concept zonnevisie Loon op Zand 2021-2023 over. Kanttekeningen 1.1 De ambities uit de REKS voor zowel de energie- als de klimaatopgave zijn groot. Voor de uitvoering van de REKS zijn we voor een belangrijk deel afhankelijk van financiële bijdragen van derden en (Europese) subsidies. Mochten deze middelen onverhoopt niet worden verworven, wordt de REKS aangepast, danwel gefaseerd.

1.2 Ondanks het feit dat veel bewoners en stakeholders tijdens het proces ziin geconsulteerd en gei'nformeerd zijn er maatschappelijke discussies over de energie- en warmtetransitie. óe energietranéitie heeft een grote maatschappelijke impact. Over ondenrverpen als grootschalige opwek en net toepassen van duurzame warmtebronnen vinden de nodige maatschappelijke discussies plaats. Bij de verdere uitwerking van de REKS blijkt of alle plannen haalbaar zijn. 1.3 AIle REKS-partners nemen individueel een besluit. De negen gemeenteraden, de drie algemene besturen van de waterschappen en Provinciale Staten nemen allemaal een zelfstandig besluit. Daarbij hoort ook de mogelijkheid van het indienen van

moties en amendementen.

Afhankelijk van (de aard van) eventuele moties en amendementen kan worden besloten dat er een aangepaite REKS wordt ingediend. Het kan ook zijn dat de moties en amendementen worden gevóegd bij de definitieve REKS en als'totaalset'worden aangeboden aan het Programmabureau van Éet Nationáal Programma RES. Mochten de moties en amendementen het'hart'van de REKS raken dan moeten we het proces deels over doen, waarna een nieuw besluit wordt gevraagd.

Financieel De REKS kent een omvangrijk uitvoeringsprogramma. Belangrijke thema's binnen de REKS zijn de ontwikkeling van de energiehubs in de regio en de opgaven in het kader van de warmtetransitie en klimaatadaptatie. De middelen die de regio voor 2021 ler beschikking heeft zijn onvoldoende om deze grote opgaven vorm te geven. Voor de periode 2022 en verder zijn op dit moment nog geen financiële middelen beschikbaar. Om extra middelen voor 2021en volgende jaren te verwerven zijn de volgende acties in gang gezet:

1. De regiogemeenten onderzoeken de mogelijkheden om samen met de waterschappen en de

proviniie een regionale uitvoeringsorganisatie vorm te geven. Gedacht wordt aan een regionaal publiek ontwikkelbedrijf in combinatie met een omgevingsfonds. Dit ontwikkelbedrijf en omgevingsfonds zijn bedoeld voor de ontwikkeling van de energiehubs en de realisatie van de klimaatoógaven. ln het omgevingsfonds kunnen subsidies en bijdragen van partijen komen die worden aángevuld met revenuen uit het publieke ontwikkelbedrijf. Medio 2021 moelen de eerste (raads)besluiten hierover genomen worden. 2. Het programmabureau Regio HvB bereidt op dit moment, in samenwerking met de woningCorporaties in de regio, een Europese subsidieaanvraag (ELENA-subsidie) voor voor de uitvoeiing van de warmtetransitie. De doelstelling is om enkele miljoenen aan onderzoeks- en ontwikkelsu bsidie te verwerven.

3. Voor de uitvoering van het thema energiebesparing is een Europese subsidieaanvraag (REACTEU subsidie) in voorbereiding.

4. Voor de gebiedsopgaven in de REKS wordt een uitvoeringssubsidie aangevraagd bij het Rijk en de provincie.

S. ln het kader van het artikel 2 onderzoek Klimaatakkoord is het rapport 'Uitvoeringskosten van het

Klimaatakkoord voor decentrale overheden in 2022 - 2030' uitgebracht. Onlangs gaf de Raad van

5

Openbaar Bestuur (ROB) hierover een advies. Hieruit blijkt dat de gemeenten.een.substantiële biidrage nodig hebben om de taken uit te voeren. Een onderdeel hiervan zijn de taken die behoren tot het uitvoeren van de REKS. De rapportage (inclusief het ROB advies) maakt onderdeel uit van de aanstaande kabinetsonderhandelingen.

Voortgang De definitieve REKS wordt op 1 juli 2021 naar het programmabureau NP RES gestuurd en vormt daarmee het feitelijke startschot voor de uitvoering van de REKS. Echter, de volledige uitvoering van het programma kan pas starten als er voldoende financiële middelen beschikbaar ziin voor 2021 en de periode 2022 en verder. ln 2O2l starten de volgende activiteiten of krijgen een vervolg. De eindproducten hiervan bieden we met afzonderlijke college- of raadsvoorstellen ter besluitvorming aan. 1. De gebiedsvisie voor energiehub De Baars ronden we in 2021 af . Z. De gemeente Waalwijk start de ontwikkeling van de energiehubs in haar gemeente op' 3. Vooï de energiehubs be Spinder, Vossenberg/Kraaiven, De Baars en Kattenberg onderzoeken we zaken ovel grondeigendommen, (doorrekeningen) defensieradar, laagvliegroutes, externe veiligheid etc. nader uit. 4. Er wordt een programmeringstafel ingericht om regionale sturing te geven aan zonne- en windparken priorÍeit krijgen om aangesloten te worden op het Enexis netwerk. 5. Voor de zes gebiedsopbáven wordt èen uitvoeringssubsidie aangevraagd bij het Rijk en de provincie. 6. Eind 2021 moet er een uitvoeringsorganisatie inclusief omgevingsfonds met financiële middelen gereed zijn om de energiehubs verder te ontwikkelen. T. illedio 2O2l wordter een ELENA aanvraag ingediend bij Europese lnvesterings Bank voor de warmtetransitie.

8. Jaarlijkse monitoring van de voortgang van de activiteiten. jaren extra Elke twee jaar wordt de REKS geëvalueerd en herijkt. De regio kan in de komende nodig is voor de energie duurzame meer er bijvoorbeeld doordat opgaven vánuit het Rijk ontvangen jaar van doorrekening een twee elke maakt Enexis mobiliteit. gebouwde en omgeving op!"u"n in de heienergiesysiêem. De gemèenteiaden moeten de herijkte RES'sen telkens opnieuw vaststellen. De REKS wordt lokaalvertaald in de Omgevingsvisie Loon op Zand en in de Transitievisie Warmte Loon op Zand.

Gommunicatie Vanuit de REKS zelf is en wordt in regionaal verband gecommuniceerd. Hiervoor is een aparte werkgroep communicatie geformeerd, waarin onze communicatieadviseur zit. Het zwaartepunt van communicatie heeft zich in de periode na de besluitvorming over het conceptbod REKS vooral gericht op het bereiken en informeren van inwoners en op het ophalen van meningen van de fnwoners en het informeren en betrekken van de gemeenteraden, de besturen van de waterschappen en de provincie over de inhoud van en besluitvormingsprocedure. Al deze bijeenkomsten zijn door COVID-19-maatregelen digitaalvia een webinar gehouden. Er is een aantal regionale radenavonden gehouden en per gemeente is voor de raad een roadshow over de REKS georganiseerd.

6

Er zijn negen informatieavonden voor inwoners van de gemeenten in Regio HvB georganiseerd, voor elke gemèente een eigen avond. Daarnaast zijn er thema-avonden georganiseerd, waar is ingegaan op bàangrijke onderdàlen van de REKS: windenergie, participatie, duurzame warmte, klimaat en .onne-eieigie. Al deze bijeenkomsten zijn terug te zien via het youtube kanaal van de Regio HvB. De inwoners zij-n op de hoogte gebracht van deze bijeenkomsten door advertenties in regionale bladen (Brabants óagblad) en tófaÉ huis-aan-huisbladen. Ook is via nieuwsbrieven en sociale media van de gemeenten eÀ andere REKS-partners aandacht gegeven aan deze bijeenkomsten. Aan de webinars namen in totaal enkele duizenden mensen deel. Met het uitvoeren van een internetconsultatie onder inwoners van de Regio HvB is getracht een beeld te genereren van de manier waarop inwoners aankijken tegen verschillende onderdelen van de REKS. Aan de enquête namen 2.150 mensen deel.

Samen met de BMF (Brabantse Milieufederatie) s online onderzoek gedaan onder jongeren hoe zij aankijken tegen de igfs-ptannen. Aan deze zogeheten Swipocratie namen ruim 200 jongeren deel. Ter ondersteuning van bovenstaande activiteiten zijn ondersteunende communicatiemiddelen ingezet, zoals nieuwsbrievln, filmpjes, infographics en nieuwsberichten op de website van Regio HvB. lnmiddels heeft de nieuwsbrief een bereik van meer dan 1.600 mensen. Op dit moment lijken vooral de nauw betrokkenen en direct geÏnteresseerden voldoende geïnformeerd te zijn over de nÊfS. Dat blijkt onder andere uit de uitkomsten van de internet-enquête onder inwoners en de aanwezigen bil de informatieavonden. De uitdaging is om in de volgende fase ook inwoners die niet initieel geïnteresseerd zijn maar uiteindelijk wel betrokken willen worden, te betrekken bijde uitvoering van het REKS-bod.

Bijlagen 1. Regionale Energie- en Klimaatstrategie Hart van Brabant, REKS-bod 1.0. Corsa: 2021.07826 2. Bijláges bij de definitieve Regionale Energie- en Klimaatstrategie Hart van Brabant zijn: Grootschal ige d uurzame oPwek Corsa: 2021.08508 a. Ontwerpen aán het REKS bod Corsa: 2021.08501 b. Ruimteíijke kwaliteit van herkenbare landschappen Regionale Structu ur Warmte Corsa: 2021.08504 c. Regionale Structuur Warmte Hart van Brabant. Gorsa: 2021.08509 van Brabant Hart en West-Brabant d. MKBA warmtetransitie energiesYsteem Doorrekening Gorsa: 2021-08510 e. Netimpactrapportage Enexis Corsa: 2021'08507 lnnovatieve netwerkstudie f. lnnovatie corsa: 2021.08511 g. strategie waterstof Klimaatopgave Corsa: 2021.08502 h. Handleidiàg voor de klimaatonderlegger Hart van Brabant; Gorsa: 2021.08514 Brabant; Klimaatondèdegger Hart van i. Corsa: 202í.08503 j. Brabant; Hart van Klimaatstressteii Participatie k. Rapportage burgerparticipatiemodellen voor wind- en zonne-energie. Corsa: 2021'08506 lnternetconsultatie Brabantse energieregio's, Rapportage REKS Hart van Brabant l. Corsa: 2021.08515 De definitieve REKS en de bijlagen zijn te vinden op: www.reqio-hartvanbrabant.nl/reks

7

Besluit De raad van de gemeente Loon oP Zand;

gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 1 april 2021, nummer 2021.08446

besluit:

De definitieve Regionale Energie- en Klimaatstrategie Hart van Brabant vast te stellen

Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Loon opZand van 3í mei 2021

De raad voornoemd,

voorzitter

griffier

8