08-07-2021 Bijlage 2. Regionale strategie zonnevelden 22-01-2021.pdf

Regionale Strategie Zonnevelden Hart van Brabant 22 Januari 2021

Inleiding In het concept-bod REKS is een Handreiking voor zonnevelden in Hart van Brabant opgenomen. Deze Handreiking bevat een zonneladder waaruit duidelijk wordt waar zonnevelden zouden komen en waar (liever) niet. Daarnaast staan in de Handreiking tips over zaken als inpassing van de zonnevelden, over participatie en over het regelen van het verwijderen van de velden na afloop van de exploitatieperiode. In het proces om te komen tot een definitief bod is door de stuurgroep REKS en het portefeuillehouder overleg Milieu & Afval gevraagd om deze Handreiking door te ontwikkelen tot een regionale strategie waarbij beter inzichtelijk wordt waar zonnevelden wel zouden kunnen en waarbij we als regio meer stuur krijgen op de realisatie van die velden. Er zijn verschillende redenen voor deze doorontwikkeling tot een regionale strategie. Allereerst heeft de regio besloten om zoveel mogelijk in te zetten op zon op dak en op windenergie. Om aan de doelstelling van 1 TWh duurzame opwek in de regio in 2030 te komen zijn er in principe geen extra zonnevelden nodig. Vervolgens heeft de provincie in een brief aan alle gemeenten aangegeven vooral in te willen zetten op zon op dak en niet op zonnevelden in de buitenruimte. Tenslotte kennen we de beperkingen van het netwerk: zonnevelden nemen netwerkcapaciteit in en kunnen daarmee o.a. zon op dak initiatieven belemmeren.

1

De regionale strategie voor zonnevelden probeert inzichtelijk te maken waar zonnevelden wel en waar niet zouden kunnen. Het blijft echter altijd een gemeentelijke afweging zeker voor die gebieden die in de zonneladder de kwalificatie ‘nee tenzij’ hebben gekregen. Deze regionale strategie gaat alleen over zonnevelden groter dan 2 ha. De kleinere velden worden door betreffende gemeenten afgewogen. Enkele gemeenten in de regio hebben een eigen beleidskader voor de ontwikkeling van zonnevelden die extra beperkingen en/of eisen stellen dan in dit regionale kader beschreven. Die extra beperkingen en/of eisen zijn leidend bij de afweging van zonnevelden. Naast een kwalitatieve afweging over waar wel en waar niet zonnevelden zouden kunnen, bevat de regionale strategie ook een kwantitatief element. Initiatieven voor zonnevelden die al lopen moeten gewoon door kunnen gaan. Dat geldt ook voor initiatieven die in de categorie ‘ja-altijd’ en ‘jamits’ zitten. Voor de categorie ‘nee-tenzij’ wordt voorgesteld om tot de REKS 2.0 (in 2023) nieuwe initiatieven af te houden. De Handreiking vanuit het concept-bod REKS geeft diverse aanwijzingen voor o.a. de landschappelijke inpassing van zonnevelden. Deze aanwijzingen zijn hier niet opnieuw opgenomen maar kunnen nog steeds goed gebruikt worden bij de behandeling van concrete initiatieven.

Kwalitatief: afwegingskader Onderstaand is weergegeven het afwegingskader zonnevelden binnen de REKS. Dit afwerkingskader is opgezet als een afstaffelingstabel op formaat van een verlengd A2. Het kader is afgedrukt, verkleind op A3, liggend formaat, goed leesbaar.

De kaart van de landschapseenheden is een abstractie van de werkelijkheid, de precieze begrenzing van deze landschapseenheden wordt op lokaal niveau gemaakt. De landschapseenheden zijn beschreven in een van de basisdocumenten van het Bod.

In deze leeswijzer geven we aan hoe u dit kader kan lezen, de keuze van het ontwikkelen van een zonneveld is een keuzeproces met vele criteria. De horizontale belijning in blauw en wit op de poster “Criteria afwegingskader zonnevelden binnen de REKS” correspondeert met de zonneladder aan de linkerkant van de pagina. De zonneladder bestaat uit 4 “treden”. Altijd en Nooit zijn duidelijk op kaart aan te geven en verder uitgewerkt op de tweede poster “Ruimtelijke criteria zonneladder binnen de REKS”.

De Hubs vormen een uitzondering in de afweging voor de landschapstypen, deze Hubs worden ontwikkeld als integrale gebiedsontwikkelingsprojecten in combinatie van grootschalige opwek van wind en/of zon.

De Ja, mits en/of de Nee, tenzij treden op de poster “Criteria afwegingskader zonnevelden binnen de REKS” betekenen een afstaffeling van links naar rechts van allerlei toetsingscriteria van positie binnen landschapseenheden in Hart van Brabant, ruimtelijke inpassingscriteria tot maatwerk in (verbrede) agrarische gebieden. Aan de rechterzijde van deze poster staan de verschillende locaties en thematische uitgangspunten om zonnevelden te ontwikkelen vermeld, in de volgorde van boven naar beneden van Altijd, Ja, mits naar Nee, tenzij.

2

Wordt de keuze gemaakt om daadwerkelijk te ontwikkelen, dan zijn de criteria van participatie en landschappelijk inpassing leidend. De ingrediënten voor een robuuste landschappelijke inpassing staan vermeld in de bijlage van de Handreiking zonnevelden. Deze uitwerking van het afwegingskader geeft de gemeenten gezamenlijk eenzelfde handleiding binnen hun eigen gemeentelijk beleid, de twee posters verbeelden dit.

Altijd; zon op dak en langs Rijksinfrastructuur (langs geluidswal, berm van de rijksweg en incourante zones, gelieerd aan de weg) en in de Hubs met wind- en zonne-energie of alleen zonne-energie (zie legendakaart Altijd op volgend blad).

Wegingskader zonnevelden binnen de REKS In hubs met wind- en zonne-energie of alleen zonne-energie: integrale gebiedontwikkeling in combinatie met opslag van energie,

Objectniveau

gebiedsontwikkelingen door middel van energietransitie.

Kavelniveau

Landschapsniveau

Maatwerk in Ruimtelijke inpassing op schaalniveau landschap, kavelniveau en objectniveau

Ja mits; grondgebonden zonnepanelen in hoogdynamische gebieden mits goed ingepast en bijdragen aan klimaatdoelstellingen, biodiversiteit en gebiedsopgaven.

(Zie: Regionale Handreiking voor duurzame opwek zonnevelden in buitengebied)

Criteria:

Criteria: Ruimtelijke beleving en zichtbaarheid Schaal van het zonneveld past bij de schaal van de locatie. Draagkracht van het landschap bepaalt aantal velden. Landschapspecifieke inrichting van elk zonneveld per landschapseenheid.

Indien voldoende aansluitcapaciteit is op het netwerk:

Landschappelijke inpassing heeft landschappelijke kwaliteit en is geen %.

25 Landschapseenheden

Néé, tenzij; grondgebonden zonnepanelen in laag dynamische gebieden in het buitengebied mogen niet tenzij goed ingepast en deze substantieel bijdragen aan klimaatdoelstellingen, biodiversiteit en gebiedsopgaven. Nooit; géén grondgebonden zonnepanelen in het Natuurnetwerk Brabant, verbrede beekdalen, noodzakelijk voor klimaatdoelstellingen en biodiversiteit, en cultuurhistorische ensembles.

Maatwerk in agrarische gebieden:

Realistische maatvoering van robuuste en toekomstbestendige randen van het zonneveld (zie bijlagen handreiking). Meenemen van lokale aandachtspunten bijvoorbeeld biodiversiteit, beheer, dubbelgebruik, educatie, recreatie, omgevingsdialoog en participatie.

Voorkomen van verliezen van landbouwgrond | -locatie, én juist inzetten op versterken van de landbouwkundige structuur op basis van de toekomstige maatschappelijke vragen. (vragen als meer grondgebondenheid, extensiever grondgebruik, minder gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, verhogen biodiversiteit en verhoging van locale voedselproductie).

Voorkomen van belemmering van bedrijfsvoering en toekomstige groeiruimte van aangrenzende agrariërs.

Op verweesde gronden, vloeivelden vuilstortlocaties (gemeentelijk beleid), en boven parkeerterreinen, indien lokaal gewenst en passend binnen het lokale kader Transitie binnen landschapseenheden, op basis van lokale afwegingen In bedrijfsterreinen en randen van bedrijfsterreinen

inpassing van bedrijfsterreinen in de omgeving

Multifunctioneel ruimtegebruik

pilots in de agrarische sector, combinatie van teelten met zonne-energie

Participatie meenemen als toestingcriteria

(bijvoorbeeld aandacht voor huiskavels en aangrenzende kavels i.v.m. weidegang in omgeving en nevenfuncties als recreatie en zorg).

Sociale structuur van stoppers, blijvers en opvolgers belangrijk voor duurzame ontwikkeling van het gehele gebied en de landbouwkundige structuur.

Ingrediënten van landschappelijke inpassing

Zonnevelden moeten groeiruimte blijven geven.

Zonnevelden op incourante kavels op basis van grootte, slechte ontsluiting, ongunstige hydrologische situatie, nadelige beschaduwing voor teelten.

Extra beperkingen vanuit eigen gemeentelijk beleidskader zijn leidend bij afweging

In randen van steden en dorpen als duurzame groene afrondingen van occupatieranden naar het buitengebied

(zie bijlagen Regionale Handreiking voor duurzame opwek zonnevelden in buitengebied)

Goede landbouwkavels zijn kavels, die aansluiten bij de bedrijfsvoering (huiskavels, aangrenzende kavels), goed ontsloten zijn, hebben een goede kavel en verwerkingsvorm op basis van teelten, hydrologisch geschikt.

Zonnevelden zo inrichten dat negatieve effecten op bodem, bodemvruchtbaarheid, bodemvochtigheid, bodemstructuur en de hydrologische situatie niet voorkomen en zelfs verbeterd worden.

Criteria uit kaartenatlas Provincie Noord Brabant Natuurnetwerk Brabant

https://kaartbank.brabant.nl/ viewer/app/Kaartbank

Verbetering is ook in belang van de omringende agrariërs.

Opruimplicht na afschrijving

Verbrede beekdalen: de beekdalbodems en beekdal overstromingsvlakten uit bodematlas Provincie Noord Brabant

https://kaartbank.brabant.nl/viewer/app/bodematlas: legenda-eenheden geomorfologische kaart Documentnummer: L2014 P003 Datum: 18 01 2021

Altijd; zon op dak en langs Rijksinfrastructuur (langs geluidswal, berm van de rijksweg en incourante zones, gelieerd aan de weg) en in de Hubs met wind- en zonne-energie of alleen zonne-energie (zie legendakaart Altijd).

Ruimtelijke criteria zonneladder binnen de REKS Altijd

Landschappelijke eenheden

specifiek thema

onderdeel van overstromingsgebied

Maas + uiterwaarden

nooit

NNB

Polder Waalwijk

ja, mits

zonnevelden in de hub

Polder van Bokhoven

Nooit; géén grondgebonden zonnepanelen in het Natuurnetwerk Brabant, verbrede beekdalen, noodzakelijk voor klimaatdoelstellingen en biodiversiteit, en cultuurhistorische ensembles.

handhaven van openheid

binnen gemeentelijk kader duurzame opwek fortificaties

ja, mits

kassengebied

ja mits onderdeel van het erf

robuuste erfbeplanting minder dan 2 hectare

bundeling open buitengebied

ja mits met behoud van karakteristiek van het landschap, o.a. openheid

lager heesterwallen en/of water en/of lage grondwal rondom

meer verdichte buitengebied

ja mits

brede houtwallen rondom

open buitengebied

ja mits zo laag mogelijk

meer verdichte buitengebied

ja mits

Drongelens kanaal

ja mits met behoud van karakteristiek van het landschap, o.a. openheid

Langstraat

nooit

Moer & Vaart

nee, tenzij

Loonse & Drunense duinen

nooit

Landgoed Pauwels

Néé, tenzij; grondgebonden zonnepanelen in laag dynamische gebieden in het buitengebied mogen niet tenzij goed ingepast en deze substantieel bijdragen aan klimaatdoelstellingen, biodiversiteit en gebiedsopgaven.

redenen voor géén zon

nooit

wens tot

25 Landschapseenheden

ruimtelijke randvoorwaarden

Overdiepse polder

Polder Heusden

Ja mits; grondgebonden zonnepanelen in hoogdynamische gebieden mits goed ingepast en bijdragen aan klimaatdoelstellingen, biodiversiteit en gebiedsopgaven.

geschikt voor zonneakkers

NNB

NNB

nee, tenzij

houtwallen en singels rondom verhouding paneel en open grond 1:3, toename biodiversiteit

De Lange Rekken

nee, tenzij

in bospercelen en in moerasgebieden

Boswachterij Dorst

nooit

NNB

Stadsbos 013

nooit

stedelijk uitloopgebied omsloten door hubs

Park Moerenburg

nooit

stedelijk uitloopgebied omsloten door hubs

Mozaiek landschap Oisterwijk/Haaren/Udenhout

coulissenlandschap

lager heesterwallen en/of water en/of lage grondwal rondom brede houtwallen rondom

coulissenlandschap

nee, tenzij

houtwallen en singels rondom verhouding paneel en open grond 1:3, toename biodiversiteit

Lokale afweging op basis van gemeentelijke zonnevisies Nooit

Oisterwijkse vennen

nooit

Molenakker

nee, tenzij onderdeel van het erf

NNB robuuste erfbeplanting minder dan 2 hectare

nee, tenzij

passend in kavelgrootte landschap bossen en houtwallen rondom of heidegebieden rondom

Het land van Hilver

nee, tenzij

diverse criteria bossen en houtwallen rondom

Esdekkenlandschap van Hilvarenbeek

nooit

cultuurhistorisch landschappelijk ensemble

Gorp & Roovert

nooit

NNB

Regte Heide

nooit

NNB

Oisterwijkse heide

Rielsche heide

Gilzesche heide

Chaamse bossen & Alphense Bergen

nee tenzij

passend in kavelgrootte landschap bossen en houtwallen rondom of heidegebieden rondom

nee tenzij

passend in kavelgrootte landschap bossen en houtwallen rondom of heidegebieden rondom

nooit

NNB

Nooit kaart: combinatiekaart van Natuurnetwerk Brabant en Verbrede beekdalen (zie eerste poster) Documentnummer: L2014 P003 Datum: 18 01 2021

Kwantitatief: aantal hectares

Afspraak

Bestuurlijk is de wens uitgesproken om het aantal hectares zonnevelden in het buitengebied zoveel mogelijk te beperken. Het gaat dan niet over de zonneparken in de hubs, op bedrijventerreinen, langs de rijksinfrastructuur, en op verweesde gronden, op vuilstortlocaties, op vloeivelden en boven parkeerterreinen, en in “landschapseenheid, ja mits” (zie pagina 4 tabel), indien lokaal gewenst en passend binnen de lokale beleidskaders.

We spreken als regio het volgende af: ■ Lopende initiatieven in het buitengebied kunnen doorgang vinden. Het betreft hier de volgende initiatieven: + Hilvarenbeek: 2x13 ha. + Goirle: 2x 6 ha, 1x 8 ha. + Heusden: 2x pm ha. + Dongen: Bedrijventerrein Tichelrijt: 1 x 11 ha en Bedrijventerrein De Wildert: 1 x 14 ha. ■ We motiveren het realiseren van zonnevelden in het buitengebied als volgt: + De hectares zijn niet persé nodig om aan onze REKS- doelstellingen voor duurzame opwek te voldoen; + We beseffen dat waarschijnlijk niet alle plannen uit de REKS voor duurzame opwek gerealiseerd kunnen worden en een stukje overprogrammering dus wenselijk is; + We hebben na 2030 waarschijnlijk ook nog een opgaaf voor duurzame opwek; + We vinden het belangrijk om ook lokale initiatieven te honoreren. ■ Tot aan de vaststelling van het REKS-bod 2.0. worden nieuwe initiatieven voor zonnevelden in het buitengebied minimaal tot de vaststelling van het REKS-bod 2.0 afgehouden. Initiatieven zullen geconcentreerd worden in de hubs, op bedrijventerreinen, langs de rijksinfrastructuur (langs geluidswal, berm van de rijksweg en incourante zones, gelieerd aan de weg), en op verweesde gronden, op vuilstortlocaties, op vloeivelden en boven parkeerterreinen, indien lokaal gewenst en passend binnen de lokale beleidskaders.

Bij het opstellen van het REKSbod 2.0 zal bepaald worden in hoeverre nieuwe zonnevelden in het buitengebied gewenst zijn.

Het is hierbij belangrijk om op te merken dat voor het halen van onze ambitie voor duurzame opwek (1 TWh) het realiseren van zonnevelden in het buitengebied niet strikt noodzakelijk is. Daarnaast vragen die velden veel van de aansluitcapaciteit van het netwerk. Ook de provinciale verordening gaat ervan uit dat zonnevelden in het buitengebied pas gerealiseerd zouden moeten worden wanneer duidelijk is dat andere alternatieven voor duurzame opwek niet toereikend zijn. We constateren wel dat er een aantal initiatieven voor zonnevelden in het buitengebied al in een verder gevorderd stadium is. We vinden initiatieven van onder op ook erg belangrijk en vinden dus dat die initiatieven door moeten gaan.

Het REKS-bod 2.0 zal in 2023 worden vastgesteld.

5

Programmering We verkennen de komende tijd hoe we tot een regionale programmering van zon-initiatieven kunnen komen. Dit in samenhang met initiatieven voor zon op dak, wind maar ook met nieuwe functies als nieuwe bedrijventerreinen en woonwijken. De aansluitcapaciteit van het netwerk is beperkt en dat noopt tot het maken van keuzes en tot het prioriteren van projecten.

6

Beschrijvingen ■

Zonnevelden: Zelfstandige opstelling van zonnepanelen: installatie voor de opwekking van zonne-energie die niet gecombineerd wordt met bebouwing, maar zelfstandig opgesteld is in het vrije veld.

■

Lopende initiatieven in het buitengebied Dit zijn initiatieven die al vergund zijn of waar de gemeente al langere tijd mee bezig is. We streven ernaar om die initiatieven in deze strategie concreet te benoemen.

■

Hoog- en laagdynamische gebieden Deze planologische termen worden gebruikt in de cascoplanning van het landelijk gebied. Hoog dynamische gebieden zijn de gebieden die zeer aan veranderingen of ontwikkelingen onderhevig zijn. De lage dynamische gebieden blijven door de tijd heen ongeveer hetzelfde of veranderen geleidelijk, voor het oog niet direct waarneembaar.

■

Vloeivelden Een vloeiveld is een groot lager gelegen bassin om het in het proceswater (bijvoorbeeld spoelwater) opgeloste sediment te laten bezinken. Vloeivelden werden vaak aangelegd in de buurt van aardappelzetmeel-, strokarton- of suikerfabrieken.

7

■

Incourante kavels Incourante kavels zijn kavels die voor agrarisch gebruik niet optimaal geschikt zijn. Een algemene definitie is hier niet van te geven, het is namelijk sector- en teelt afhankelijk. Het opbrengend vermogen van de grond speelt hierbij een cruciale rol. Criteria hierbij zijn kavelvorm, kavelgrootte, ontsluiting van de kavel (voor groot materieel), grondsoort, bodemvruchtbaarheid, mogelijkheden tot beregening, wel of geen aanwezigheid van schaduwvorming en mogelijkheden om water af te voeren of juist langer vast te houden. De weging van criteria tussen de sectoren is verschillend. Een akkerbouwer zal kritisch zijn op kavelvorm, kavelgrootte, ontsluiting en mogelijkheid tot beregenen en ook erg kritisch kijken naar eerder gebruik van de grond waardoor besmetting van bijvoorbeeld aaltjes en bijvoorbeeld knolcyperus kan zijn opgetreden. Een melkveehouder zal extra aandacht hebben voor de beweidingsmogelijkheden voor zijn melkvee en afstand tot zijn bedrijfslocatie.

■

Verweesde gronden Verweesde gronden zijn geïsoleerde gronden of gronden die wachten op toekomstige invullingen van de aanwezige planologische bestemming.

Colofon Titel:

Regionale Strategie Zonnevelden Hart van Brabant

Opdrachtgever:

Hart van Brabant

Uitgevoerd door:

Kruit | Kok Landschapsarchitecten en Rebel

Team: Mariëlle Kok en Roelof Kooistra i.s.m. de klankbordgroep Documentnummer:

L2014 R003b

Datum | locatie:

22 01 2021 | Eindhoven

Adres: Eindhoven Strijp-S SWA 4.013 Torenallee 45 5617 BA Eindhoven 040-2516114 Oss Raadhuislaan 2a 5341GM Oss 0412-624468 Website:

www.kruitkok.nl, www.rebelgroup.com/nl/

Email: marielle@kruitkok.nl Roelof.Kooistra@Rebelgroup.com