Verslag informateur - 30 maart 2022

Op weg naar een nieuwe coalitie en stabiele bestuursperiode in Lochem Beknopt verslag informatieve ronde 30 maart 2022 Inleiding Er is voor gekozen de verslaglegging van deze informatieve kort en bondig te houden en verder publiek toe te lichten tijdens de raadsvergadering van aankomende 30 maart. De opdracht van Marja Eggink, lijsttrekker Gemeentebelangen, ging over een tweetal zaken: hoe beziet iedere partij het politieke landschap in Lochem. Hoe staat het met verhouding Raad-College? Zijn er ideeën ter verbetering en wat is ieders eigen rol daarin? Tweede punt ter informatie betreft de coalitievorming. Met welke partijen is het zinvol om de formatie te starten op weg naar een stabiel en daadkrachtig college voor de komende vier jaar. Een college dat ook vertrouwen uitstraalt. En tot slot gaan we dit doen via een collegeakkoord of is een raadsakkoord in deze tijd meer geschikt. Voordat ik verslag doe is het goed om op te merken dat ik met alle fracties een zeer plezierig en open overleg heb gehad; het heeft mij zeer geholpen in mijn gedachtevorming en uiteindelijke advies.

Raadsconferentie Het thema samenwerking Raad en College leeft en daar heeft ieder gesprek een bijdrage aan geleverd. Daaruit moeten we niet concluderen dat het niet goed gaat met die samenwerking maar wel dat het beter kan. Er ligt al het nodige materiaal via de Quick Scan Lokale democratie met bijbehorende verbeteragenda aangevuld straks met de bevindingen van John Bijl van het Periklesintituut. Mijn voorstel zou zijn aan het begin van deze nieuwe periode een raadsconferentie te organiseren om deze zaken aangevuld met de hieronder genoemde punten - opgehaald tijdens de informatie ronde - te bezien en vervolgens in concrete voorstellen uit te werken. •

• • •

•

Het is goed dat we als raad kritisch naar onszelf kijken. Waar de een spreekt van gehakketak, elkaar de bal afvangen en soms spelen op de persoon – tot aan ambtenaar toe – schetst een ander dat het goed zou zijn als we minder vanuit eigen gelijk en meer met elkaar in gesprek gaan waarbij zelfreinigend vermogen, elkaar aanspreken en bewaking van de constructieve sfeer door de voorzitter van de raad nodig zijn. Tegelijkertijd hoeven we niet somber te zijn. Volg als raad een luistercursus. Maak meer ruimte in de raad voor meningsvorming; doe je dat te weinig dan ligt verharding op de loer. Succes hangt bij veel zaken af van een goed samenspel tussen raad-college en ambtelijke organisatie. Waar het gaat om dat samenspel van raad en college is het verbeteren van de informatievoorziening naar de raad een belangrijk punt. Raad – kan er ook om vragen – en college – kan pro-actiever zijn – dragen hier ieder een eigen verantwoordelijkheid. In vervolg op bovenstaande is het ook goed om de inbreng vanuit de ambtelijke organisatie te bezien. Hoe leveren we nota’s die voor de raad goed te bespreken zijn vanuit haar rol als kadersteller, controleur en volksvertegenwoordiger. Ook met de beantwoording van raadsvragen zijn niet alle raadsleden tevreden. Met de vraag of onze organisatie voor de opgaven van deze tijd kwantitatief en kwalitatief op orde is werd gezegd: ze lopen op hun tenen.

Het is tijd om daar serieus naar te kijken.

•

•

• •

De gemeenteraad kent haar eigen agenda. Het college meldt nog wel eens dat behandeling van een punt wordt doorgeschoven van q1 naar q3 bijvoorbeeld i.v.m. gebrek aan capaciteit of omdat de inspraak nog niet afgerond is. Allemaal valide argumenten maar het is goed als dat voortaan in overleg met de raad gebeurd. Het zou goed zijn als de stukken de dinsdag voor de raad besproken kunnen worden in de fracties. Dat de dagen daarna aan moties en/of amendementen kan worden gewerkt. En dat dan de fracties op donderdag opnieuw bijeenkomen om het totaal te bespreken. Zo is er genoeg tijd voor terugkoppeling op weg naar de raadsvergadering van maandag. En kijk opnieuw met elkaar wat de beste dag voor de raadsvergadering is. Toekomstvisie: ‘Lochem 2040’. Breed gedragen om samen met elkaar, raad en college en samenleving, naar de toekomst van onze mooie gemeente te kijken. De visie ‘Lochem verbindt prachtig’ kent een looptijd tot 2030. De precieze scoop van de nieuwe visie kan je het over hebben maar het zou goed zijn om samen naar deze visie te kijken, aan te passen en te richten op een verdere toekomst. En met samen wordt hier bedoelt met inbreng van inwoners, raadsleden, bedrijven en instellingen.

Het is goed om bij deze visie belangrijke thema’s als woningbouw, toekomst agrarische sector en energietransitie op de langere termijn te beschouwen en daar handvatten uit te destilleren waar we op korte termijn ook praktisch mee aan de slag kunnen. Naast inhoudelijke thema’s zou een onderdeel ook kunnen zijn het functioneren van onze gemeente als lokale overheid; een thema als werken vanuit vertrouwen van en met onze inwoners past daar prima bij.

Nieuwe coalitie Mijn opdracht was om te komen tot een voorstel met welke partijen we de formatie kunnen starten om te komen tot een stabiele coalitie die ook bij onvoorziene zaken als team tegen een stootje kan. Bij het zoeken naar die juiste formatiepartners zoek je naar een afwegingskader waarmee ik uiteindelijk tot een advies gekomen ben. Hieronder maak ik u deelgenoot van de overwegingen die bij mijn advies een rol gespeeld hebben. GB trekt de kar Met de verkiezingsuitslag is voor alle partijen evident dat GB de kar moet trekken en in de lead is. GB is naast winnaar ook de grootste. Met in totaal 8 zetels en de VVD op de tweede plek met 3 heeft GB dan ook een cruciale positie. Een positie die ze niet vanuit macht inhoud wil geven. Het is Gemeentebelangen er veel aan gelegen om als samenbundelend en verbindend aan de slag te gaan. Coalitie Een coalitie met drie partijen van 12 of 13 zetels zien de meeste als stabiel en zeer goed werkbaar. Meegegeven werd ook dat als de coalitie groter wordt de verhouding coalitie – oppositie er niet beter op wordt. Tegelijkertijd is gezegd dat het niet logisch en – volgens sommigen - ook niet verstandig is om met dezelfde coalitie door te gaan. Een nieuw begin met ook nieuwe gezichten is nodig om de opgave van deze tijd aan te gaan.

Overigens bij het hebben van een coalitie met 3 partijen is opgemerkt dat dan bij de doorgeleiding van de stukken – waarbij iedere partij 1 stem heeft – de oppositie zaken zou kunnen traineren. Daar dient bij aangetekend te worden dat daar nu in de praktijk geen sprake van is. En er altijd een escape

is in de raad om tot behandeling van stukken over te gaan bij meerderheid van stemmen. Maar blijft goed om dit punt met elkaar opnieuw te bezien.

Diversiteit Luisterend naar de lijsttrekkers zien de meeste GB als partij die in het midden van het politieke spectrum actief is. En dat het bij het zoeken naar partners goed is om zowel ter linker als ter rechterzijde te zoeken. Al moet daar direct bij opgemerkt worden dat voor een aantal lijsttrekkers het denken in links-rechts of progressief-conservatief verouderd is – zeker voor de lokale partijen – en ons niet veel verder brengt. Tegelijkertijd verscheidenheid in een coalitie is goed; diversiteit geeft kracht. Inhoud Tijdens mijn rondgang zie ik wel inhoudelijke verschillen, maar vooral heel veel overeenkomsten. Over het sociaal domein, bijvoorbeeld, vechten we elkaar de tent niet uit. Misschien dat bij het thema natuur en groen er wel stevige discussiepunten liggen maar ik zie vooral overeenkomsten op hoofdlijnen en verschillen bij de uitwerking. Neem woningbouw; dat we vaart willen maken met dit thema vinden de partijen zo goed als allemaal, maar precies waar en voor wie vergt nog wel gesprek. Ik ga ervan uit dat dit soort verschillen tijdens een formatieproces wel tot een oplossing komen; ze blokkeren niet. Natuurlijk neemt dit niet weg dat er een aantal combinaties niet direct voor de hand liggen; GB met de VVD en Lochem Groen gaat hem niet worden. Maar via deze inhoudelijke weg kom ik nog niet tot een afgeronde keuze over met welke partijen de formatie in te gaan.

Team Als belangrijk - misschien wel cruciaal - punt is mij vervolgens meegegeven dat er een gedegen topteam moet staan. Een team dat gaat voor elkaar in – zoals dat mooi heet – voor- en tegenspoed. Dat gaat enerzijds over partijen en anderzijds vooral ook over de chemie tussen mensen. En dan praten we allereerst over het team van Burgemeester & Wethouders. Maar voor samenspel met elkaar horen daar ook de fractievoorzitters bij: hoe werkt die ploeg ook onder onvoorziene druk met elkaar samen? Bij de vorige periode kon niemand voorzien dat we te maken zouden krijgen met een pandemie of een oorlog in de Oekraïne. En nu – vanaf het begin - zal het college elkaar echt nodig hebben bij bijvoorbeeld de opvang van de Oekraïense vluchtelingen; we weten nog maar amper wat dat voor een impact op ons als gemeente en gemeenschap zal krijgen. Mijn voorstel is om tijdens de formatie niet alleen de inhoud met elkaar tot een bestendig akkoord te smeden maar ook aan het team te werken.

Advies Vraag was om te onderzoeken welke partijen samen tot een college kunnen komen dat stabiel en daadkrachtig en tegelijkertijd vertrouwen uitstraalt. Mijn advies is de formatie te starten met in ieder geval Gemeentebelangen en de VVD. Deze nummers 1 en 2 zijn samen goed voor 11 zetels in de Raad. Ze hebben de afgelopen periode met elkaar gewerkt en er alle vertrouwen in dat dat de komende vier jaar weer tot een slagvaardig combinatie zal leiden. Inhoudelijk zijn er voldoende

overeenkomsten en er ligt bij beide partijen een heldere voorkeur samen verder te gaan. Voor de keuze van de derde partij verwijs ik naar de gesprekken die GB zelf de komende dagen met alle fracties gaat voeren – aan de koffie – om ons vrijdag – laat de datum hier even weg - aan het eind van de dag te laten weten met wie zij de formatie wil starten. We zijn de afgelopen dagen al een heel eind gekomen met die afweging; maar met het besef dat, naast inhoud, zwaar moet wegen met welke mensen in welk team je komende periode gaat werken, maakt deze beperkte tussenstap belangrijk. Ik ga ervan uit dat zaterdagmiddag de formatiebesprekingen kunnen starten met een overleg over de werkwijze en de planning. Daarbij is het goed om op te merken dat er al veel werk is gedaan in de afgelopen periode. Dat kan grotendeels een prima basis leggen onder de nieuwe coalitie die daar zeker weer nieuwe zaken als eigen accenten aan zal toevoegen.

Tot slot: Raads- of collegeakkoord Heb maar weinig/geen steun gekregen voor het werken met een raadsakkoord. Meesten vinden een collegeakkoord de geëigende weg om nu mee aan de slag te gaan. Om kort te gaan werk met een nieuwe coalitie aan een collegeakkoord, leg dat voor aan de raad ter bespreking, vul het akkoord zo gewenst aan en ga ter uitvoering van het akkoord in overleg met de samenleving. En draag zorg voor een meetbaar, navolgbaar en te monitoren verhaal. Met dank voor alle mooie gesprekken!

Jan Bart Wilschut