Verantwoording formatieproces 2 juni 2026

Amsterdam/ Lochem, 2 juni 2026 Betreft: Verantwoording over het formatieproces Lochem Geachte leden van de gemeenteraad, Voor u ligt mijn verantwoording over het formatieproces voor de vorming van de coalitie 2026 – 2030. Ik beschrijf hierin vier hoofdpunten van de formatie: • Drie centrale functies van de formatie; • Werkwijze • Omgang met inbreng van de niet formerende partijen • Reflectie op proces en resultaat. Drie centrale functies van de formatie Voorafgaand aan het eerste overleg heb ik een plan van aanpak opgesteld, waarin ik drie functies van de coalitievorming centraal stel: • Het akkoord vormt een kompas voor zowel de coalitie zelf als voor samenwerkingspartners. Hierin is terug te lezen waar de coalitie voor staat en voor gaat. Het is de basis voor een collegeprogramma. • In de vorming van het akkoord zetten de samenwerkende fracties de toon voor samenwerking met de raad en met de organisatie. • De gesprekken dragen bij aan de teamvorming binnen de coalitie, de belangrijkste sleutelspelers leren elkaars aardigheden en eigenaardigheden kennen, begrijpen van elkaar waar gevoeligheden vandaan komen en ontwikkelen samenwerkingspatronen om er (ook onder druk) samen uit te komen.

Werkwijze Deze centrale functies zijn leidend geweest voor de aanpak. aan de voorkant heb ik daarbij de volgende fasering voorgesteld: Data 11 april (eerste zaterdag) Tweede helft april

Eerste twee weken mei Tweede twee weken mei

Activiteit Ontwikkelen gedeeld beeld van een geslaagde bestuursperiode 2026 – 2030 Uitwerken hoofdlijnen coalitieakkoord in concept: Informatieve uren met de organisatie rond samenwerking met de organisatie), concerncontroller (financiële positie Lochem) en woningbouw Hoofdthema’s volgens BOB-methode (beeldvormend, oordeelsvormend, besluitvormend) Overige thema’s voorbereid door themateams. Bespreken concept met fracties in de gemeenteraad Spreken met partners in de samenleving over inzet coalitie Teambuilding (24 uurs met fractievoorzitters en beoogd wethouders) Vaststellen portefeuilleverdeling (wordt definitief in nieuw college) Uitschrijven coalitieakkoord Schrijven verantwoording formatieproces

De hoofdthema’s waren: 1. Financiële kaders 2. Woningbouw 3. Ontwikkeling buitengebied 4. Accommodatiebeleid 5. Energietransitie Voor zowel financiële kaders als woningbouw zijn de formatiedeelnemers bijgepraat door de organisatie. Daarnaast zijn drie themagroepen ingericht met per groep steeds één deelnemer per formerende partij. Deze thema’s waren: • Sociaal domein • Economische ontwikkeling Lochem • Ruimtelijke ontwikkeling (voor zover niet besproken in de hoofdthema’s). De themagroepen hebben ieder apart een gespreksnotitie dat op de ‘hoofdtafel’ is besproken. Het ophalen van een beeld van een geslaagde bestuursperiode is door middel van een diepgaande bevraging per fractie vormgegeven. Daarbij zijn de formatiedeelnemers vooral ingegaan op elkaars drijfveren en motivatie. Dat ging niet alleen over inhoudelijke en maatschappelijke opgaven, maar ook om stijl, om omgangsvormen en samenwerking. Op afwisselend woensdagavonden en zaterdagen is hard gewerkt aan het bespreken van bovenstaande thema’s. Deze gesprekken hadden in mijn beleving eerder het karakter van een dialoog dan van een onderhandeling, vandaar dat ik liever spreek van formatiedeelnemers dan onderhandelaars. Rond de thema’s regionale samenwerking en veiligheid/ weerbaarheid is een gesprek met de formatiedeelnemers en de burgemeester gevoerd.

Met de wethouderskandidaten is individueel een gesprek gevoerd rond de portefeuilleverdeling, een conceptvoorstel is voorgelegd aan de wethouderskandidaten en besproken met de burgemeester. Tijdens de teambuilding is samen met de fractievoorzitters, stil gestaan bij de verdeling. In de loop van de formatie is een grote hoeveelheid suggesties vanuit de samenleving en omgeving binnengekomen. Hier is zeker kennis van genomen. Tegelijkertijd was de conclusie dat het logische moment voor gesprekken met de schrijvers van deze suggesties is als het college het akkoord omzet naar een collegeprogramma. Op dat moment sluit het gesprek zowel voor wat betreft timing, rol van de betreffende portefeuillehouder en abstractieniveau het beste aan bij de inbreng. Omgang met inbreng niet formerende partijen Onderdeel van deze formatie was het ophalen van input en feedback bij de coalitiepartijen. Hoewel al in het eerste plan van aanpak hierover de eerste helft van mei was bedacht, bleken er ook andere beelden te zijn bij de wijze waarop dit tot zou plaatsvinden. De gesprekken zijn een grote verrijking gebleken voor de formatie. Het is een moment waarop de formerende partijen ‘uit hun bubbel’ breken en het onaffe resultaat blootstellen aan kritiek.

Omgekeerd was het ook het moment waarop de niet formerende partijen in een vertrouwelijk proces hun inzichten en kritiek deelden met de aanstaande coalitie, zonder dat duidelijk zichtbaar zou worden, waar zij precies het verschil hebben gemaakt. Het enige belang dat hier voor alle betrokkenen wordt gedeeld, is dat er een stevigere basis voor het besturen van Lochem komt te liggen. Het waren vier gesprekken van steeds een uur, waarbij de drie fractievoorzitters van de formerende partijen vooral hebben geluisterd en gevraagd. Aan de start van ieder gesprek heb ik aangegeven dat we niet per punt zullen motiveren wat we kunnen overnemen, maar op deze plek wel aangeven wat er met de feedback is gedaan. Een belangrijk punt van feedback was de grote hoeveelheid aan doelen (op dat moment nog 40) die in het akkoord staan. Dit heeft na de gesprekken tot zowel een schriftelijke uitwisseling van gewenste doelen als tot een uitgebreide kritische bespreking van diverse doelen geleid. Het aantal doelen is daarop met iets minder dan 20 % gedaald (van 40 naar 33). Ook voor de punten die zijn blijven staan heeft deze feedback zijn werk gedaan. Het gaf aanleiding tot verdieping en aanscherping. Een tweede punt van feedback had betrekking op de fasering en prioritering.

Hoewel deze kritiek op zich hout snijdt, hebben de coalitiepartijen ervoor gekozen op deze plek geen harde ordening in doelen aan te brengen. De reden hiervoor is dat in het coalitieakkoord de hoofdlijnen van beleid centraal staan. De coalitiepartijen hebben met dit stuk willen duidelijk maken wat zij belangrijk vinden voor Lochem en wat ze willen bereiken. Het is de rol van het toekomstige college om dit te vertalen naar de praktijk van het besturen van Lochem. De coalitiepartijen vragen aan het college om in het najaar van 2026 te komen met een collegeprogramma waarin de doelen worden vertaald naar bestuurlijke actie. Daarbij is het verzoek om dit voor te leggen aan de gehele raad, zodat de raad haar kaderstellende rol kan nemen. Hier heeft de feedback van de niet-formerende partijen bijgedragen aan een

scherpere blik op de functie van het akkoord en beter zicht op wat in het vervolg belangrijk is. Wanneer suggesties te ver invulde hoe het betreffende doel wordt gerealiseerd, hebben de coalitiepartijen deze niet overgenomen, omdat voor de ‘hoe-vraag’ ook ruimte voor expertise van belang is. Ook op punten waar de gemeente Lochem niet aan zet is, maar bijvoorbeeld de provincie, hebben de coalitiepartijen ervoor gekozen deze niet over te nemen. Daarnaast zijn diverse punten natuurlijk gewoon overgenomen. Voorbeelden hiervan is de nadruk op toerisme passend bij het karakter van Lochem, de waarde van bijvoorbeeld Knarrenhoven en de aandacht voor jeugd en jongeren bij participatie. Ook is aan de portefeuilleverdeling een vast aanspreekpersoon voor dierenwelzijn aangewezen. Tot slot waren er interessante suggesties waarvan de coalitiepartijen verwachten dat deze een plek krijgen in de uitwerking in het collegeprogramma (denk aan vroegtijdig werken aan strategische visie) en in separate plannen, denk aan aanpak verkeerssituatie ten gunste van ontwikkeling binnenstad en rol verenigingen in het nieuwe accommodatiebeleid. Naast de niet formerende partijen hebben ook de burgemeester en de organisatie gereageerd op het concept.

Dat heeft, naast enkele inhoudelijke aanpassingen, tot de volgende gesprekken geleid: • Een grotere politieke speelruimte vraagt om zorgvuldigheid tussen de coalitiepartijen: veel is niet dichtgetimmerd in dit akkoord. Dat maakt het spannender voor de coalitiepartijen. Hier wordt geen zekerheid gezocht in de inhoud, maar ontspanning in een zorgvuldig politiek proces. • Verhouding strategische visie tot andere visies: het besef dat Lochem niet op nul staat wat betreft visievorming is zeker aanwezig. Het is aan het college om ‘werk met werk te maken’: dat betekent goed benutten wat er al is, denk daarbij aan het werk aan de omgevingsvisie. Reflectie op proces en resultaat Transparantie over het proces Een les voor mijn rol als formateur is dat het behulpzaam was geweest om eerder transparantie te geven over het plan van aanpak aan de gemeenteraad. Dat had de volgorde van werken niet per sé veranderd, maar wel meer duidelijkheid gegeven. De winst van hoofdlijnen is niet gratis Het coalitieakkoord is echt een akkoord op hoofdlijnen geworden. Dat wil zeggen dat, zoals hierboven al benoemd, weinig is dichtgetimmerd. Daarmee wordt voldaan aan de opdracht van de raad. En de winst is ook duidelijk: er wordt ruimte gemaakt voor de rol van de raad als kadersteller en het document als geheel geeft een duidelijk overzicht. Tegelijkertijd is deze winst niet gratis.

De prijs is dat hoofdlijnen niet ‘smart’ zijn en daar is – als ik de feedback overzie – toch wel behoefte aan. Ik denk dat de prijs acceptabel is als er nu voortvarend vervolg wordt gegeven door middel van de ontwikkeling van een collegeprogramma.

Koester als raad de uitgangspositie die dit akkoord biedt Gedurende de formatie heb ik, soms van dichtbij, in andere gemeenten gezien hoe het ook kan gaan. Waar verschillen, die voor burgers zeker geen hoofdlijn zijn, nodeloos worden uitvergroot. Lochem is geen ‘Gallisch dorp’. Het gaat op meer plekken goed, maar de bereidheid om met elkaar in dialoog te gaan, is ook in het lokaal bestuur geen vanzelfsprekendheid. Wat goed gaat, wordt al snel gewoon gevonden en wat je gewoon vindt, kun je makkelijk over het hoofd zien. Ik hoop dat de raad de uitgangspositie die dit akkoord biedt koestert. Tot slot Het was voor mij bijzonder om in Lochem te verkennen en daarna te formeren. Ik heb steeds het warme welkom gevoeld van het thuis dat Lochem biedt. De ondersteuning vanuit zowel de griffie als de bestuursadviseurs was ronduit indrukwekkend. Ik wil iedereen bedanken die eraan heeft bijgedragen dat ik de woensdagen en zaterdagen vaak zingend de tocht van huis naar geboortegrond (en weer terug) maakte. Hartelijke groet,

Henk Gossink.