Raadsvoorstel Startdocument Warmteprogramma 2026

Aan de Raad van de gemeente Lochem Team:

Klimaat, Groen, Energie en Milieu

Kenmerk:

2228992

Informatie bij:

Jurre Oosterwijk

Portefeuillehouder: L. de Goede

Onderwerp:

Startdocument Warmteprogramma 2026: Uitgangspuntennotitie

Voorstel 1. Het Startdocument Warmteprogramma vast te stellen.

Inleiding In 2050 wordt de gebouwde omgeving zonder aardgas verwarmd. Deze afspraak staat in het Klimaatakkoord1 (2019). Hierin staat ook dat gemeenten de regie hebben in de lokale warmtetransitie. In 2022 stelde uw raad de Transitievisie Warmte (TVW) 2 vast en startten we met de lokale warmtetransitie. Volgens afspraken in het Klimaatakkoord werken we de TVW elke 5 jaar bij naar de nieuwste inzichten. Door een aanpassing in wetgeving verandert de TVW in een verplicht programma onder de Omgevingswet. Dit warmteprogramma moet het college eind 2026 vaststellen. Wij vragen u vanuit uw kader stellende rol om het Startdocument warmteprogramma vast te stellen. En zo richting te geven aan het invullen van onze gemeentelijke regierol in de warmtetransitie in relatie tot het warmteprogramma. De uitgangspunten in dit Startdocument zijn de basis voor het maken van keuzes en het nemen van beslissingen in de aanpak voor het warmteprogramma. Zij vormen daarmee het fundament. De uitgangspunten zijn: -

-

Als gemeente betrekken we inwoners en andere belanghebbenden. In de gemeente Lochem stimuleren we bewonersinitiatieven. We gaan zorgvuldig om met de aanwijsbevoegdheid. Het warmteprogramma biedt een duidelijk en realistisch tijdspad richting 2035 voor alle inwoners, gebruikers en gebouweigenaren in de gebouwde omgeving die nog afhankelijk zijn van aardgas. In Lochem willen we de overstap naar aardgasvrij betaalbaar houden voor onze inwoners, voor nu en in de toekomst. Op voorhand sluiten we geen alternatieve warmtebronnen uit. Waar mogelijk combineren we onze aanpak in het warmteprogramma met andere (toekomstige) opgaven om op die manier kosten en overlast te beperken. Voor de warmtetransitie kijken we over onze gemeentegrenzen heen.

Bij de actualisatie van het warmteprogramma, over 5 jaar, kunnen wij de uitgangspunten actualiseren. Op basis van de evaluatie en monitoring van het warmteprogramma, en de dan nieuwste ontwikkelingen in wetten.

1 Klimaatakkoord | Publicatie | Klimaatakkoord 2 Raadsvoorstellen Vaststellen Transitievisie Warmte gemeente Lochem november 2021 Gemeente

Lochem 2228993-1/4

Beoogd maatschappelijk effect Het beoogd maatschappelijk effect van het vaststellen van het Startdocument is om kaders te stellen voor het opstellen van en de uitvoering voor het warmteprogramma. Deze kaders vormen een gedeelde visie over hoe we als gemeente onze rol zien. En wat we daarin belangrijk vinden. Het uiteindelijke doel is een toegankelijke, betaalbare en realistische warmtetransitie. Financiële consequenties Er zijn geen directe financiële consequenties verbonden aan dit voorstel. Voor het warmteprogramma zal expertise worden ingehuurd voor bijvoorbeeld een bronnenanalyse. Dit soort uitvoeringsgerichte zaken betalen we uit de SPUK: Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid (CDOKE). Argumenten 1.1 Nadere uitwerking van de kaders uit de Omgevingsvisie is nodig. Op 1 januari 2024 trad de Omgevingswet in werking. De Omgevingswet vraagt om een integrale benadering waarbij alle aspecten van de leefomgeving in samenhang worden bekeken. De basis hiervoor is onze Omgevingsvisie. Hierin leggen we het strategische beleid voor de fysieke leefomgeving vast. De Omgevingsvisie van Lochem heeft u vastgesteld op 9 september 2024 3. Hierin staat een beschrijving van de fysieke leefomgeving van de gemeente Lochem gepresenteerd. Ook staan hier de opgaven en ambities voor de toekomst opgenomen.

De gemeente kijkt daarbij integraal naar thema’s als wonen, landbouw, natuur, bedrijvigheid, energie, klimaat en mobiliteit. De warmtetransitie heeft een grote invloed op onze leefomgeving. Het warmteprogramma wordt vastgesteld als verplicht programma onder de Omgevingswet. Hierin staan de concrete maatregelen opgenomen om de ambities uit de Omgevingsvisie waar te maken. De ambities voor de warmtetransitie zijn zowel nationaal als internationaal vastgelegd. Hiervoor zijn verschillende afspraken gemaakt, waaronder het Klimaatakkoord. In de Omgevingsvisie heeft de gemeente Lochem uitgesproken dat zij streeft naar een klimaatneutrale leefomgeving in 2050. In deze ambitie sluiten we ons aan bij de doelstellingen uit het Klimaatakkoord, waaronder het streven om in 2050 de gebouwde omgeving zonder aardgas te verwarmen. In de Omgevingsvisie staat niet hoe de weg naar een aardgasvrije gebouwde omgeving eruitziet. De raad wordt gevraagd in te stemmen met het Startdocument omdat een nadere uitwerking van de kaders uit de Omgevingsvisie nodig is. Met het warmteprogramma werken we daar mee toe naar een aardgasvrije gebouwde omgeving. 1.2 Gewijzigde omstandigheden warmtetransitie. Sinds de vaststelling van de TVW in 2022, zijn er veel veranderingen geweest rondom de warmtetransitie (zie ook evaluatie TVW bijlage 1).

Door autonome ontwikkelingen zoals de stijgende gasprijs wordt aan de ene kant de urgentie duidelijker. Terwijl aan de andere kant door netcongestie de technische beperkingen toenemen. Daarnaast heeft het Rijk middelen beschikbaar gesteld om de gemeentelijke regierol in te vullen en voor uitvoering van de daadwerkelijke woningisolatie. Ook treedt nieuwe wetgeving in werking, de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw). Die geeft gemeenten meer juridische bevoegdheden in de uitvoering om gebieden eerder dan 2050 aardgasvrij te maken door middel van de aanwijsbevoegdheid. Door de verandering in wetgeving en gewijzigde omstandigheden is het nodig om hiervoor een gezamenlijke visie te hebben. Het Startdocument Warmteprogramma voorziet daarin. 1.3 Herziening uitgangspunten uit de TVW is noodzakelijk. Zoals bij argument 1.2 geschetst, wijzigden de omstandigheden rond de warmtetransitie. Uit de evaluatie van de TVW (bijlage 1) blijkt dat het daarom nodig is de daarin genoemde uitgangspunten te herzien. De uitgangspunten uit de TVW zijn in 2021 opgesteld. Deze waren bedoeld als 3 Omgevingsvisie_Lochem_2040__Krachtig_en_in_balans.pdf

2228993-2/4

afwegingscriteria om te komen tot een voorkeurssysteem en uitvoeringsvolgorde per buurt. Deze uitgangspunten zijn: • Betaalbaarheid • Een duurzame transitie • Realistisch en passend bij de gemeente • Doen waar je geen spijt van krijgt • Voortbouwen op bestaande initiatieven • Eerst de grote slagen Deze uitgangspunten zijn vroeg in het proces van de TVW opgesteld in samenspraak met stakeholders en bij de uiteindelijke besluitvorming door de raad vastgesteld. Ze gaan niet in op de vraag hoe we invulling geven aan de gemeentelijke regierol. Bij het warmteprogramma is dit wel nodig. Door het vaststellen van het Startdocument Warmteprogramma herzien we deze uitgangspunten, passend bij de huidige context. 1.4 Een nieuwe visie op de rol van de gemeente in de warmtetransitie is nodig. Bij de TVW nam de gemeente een afwachtende rol in op het gebied van grootschalige warmtenetten. Een sturende rol nam de gemeente in bij de wijkaanpak. Door het verzorgen van communicatie en het mede organiseren van de stakeholderbijeenkomsten (zie bijlage 1 en 2). Een actievere rol is nodig door ontwikkelingen die invloed hebben op de warmtetransitie (zie bijlage 1) en door de kortere tijd tot de deadline in 2050. Keuzes die we met het aankomende warmteprogramma maken, leiden uiterlijk in 2035 tot het daadwerkelijk volledig aardgasvrij maken van gebieden (zie bijlage 3).

Om tempo te kunnen maken moeten we nu al duidelijke stappen zetten, en bewoners faciliteren in het gezamenlijk optrekken hierin. Hiervoor is een nieuwe visie op de rol van de gemeente nodig. Risico’s en kanttekeningen Niet akkoord gaan met voorstel leidt tot vertraging in de aanpak en uitvoering voor het warmteprogramma waardoor het behalen van een aardgasvrije gebouwde omgeving in 2050 onder druk komt te staan. Uiterlijke besluitneming Eind 2026 moet er vanuit wetgeving een door het college vastgesteld warmteprogramma zijn. Om hier met zekerheid naar toe te werken is vaststelling van het Startdocument in Q1 van 2026 noodzakelijk. Niet akkoord gaan met het Startdocument leidt tot vertraging in de aanpak en uitvoering voor het warmteprogramma. Uitvoering Na besluitvorming door de raad wordt het concept plan van aanpak voor het warmteprogramma nader uitgewerkt (zie bijlage 3). We informeren u hierover met een memo. Gelijktijdig wordt de participatieen communicatiestrategie voor het warmteprogramma nader uitgewerkt op basis van het gemeentelijk participatiebeleid dat u als raad zal vaststellen. Bij het vaststellen van een verplicht programma onder de Omgevingswet moeten we als college uitleggen hoe participatie is toegepast. Dit heet de motiveringsplicht.

Totstandkoming Startdocument Het Startdocument is geschreven op basis van de evaluatie van de TVW en nieuwe inzichten door veranderingen in de warmtetransitie. Voor de zomer hebben we hiervoor input gevraagd aan de verschillende raadsfracties. Op basis daarvan is een concept opgesteld. Dit concept is besproken in een interne werksessie met een expertgroep, samengesteld uit verschillende experts in de organisatie (energie, warmte, ruimtelijke ontwikkeling, wonen, netcongestie en milieu). Tegelijkertijd hebben we het concept gedeeld met de directie van energiecoöperatie LochemEnergie, zodat we hun perspectief en ervaring hierin konden meenemen.

2228993-3/4

De volgende stukken zijn voor u bijgevoegd: 1. Startdocument Warmteprogramma 2026 2. RAAD_bijlage 1 Evaluatie TVW 3. RAAD_bijlage 2 Tijdlijn bewonersinitiatieven 4. RAAD_bijlage 3 Concept plan van aanpak warmteprogramma

De volgende stukken liggen voor u ter inzage:

Lochem, 21 oktober 2025, Burgemeester en wethouders van Lochem,

D.C. Kerkdijk secretaris

2228993-4/4

F.T.J.M. Backhuijs burgemeester