Raadsvoorstel ontwerp Regionaal Programma Energievoorziening

Aan de Raad van de gemeente Lochem Team:

Klimaat, Energie & Groen

Kenmerk:

2185873

Informatie bij:

Irene Bremer Tjitske Osinga

Portefeuillehouder: L. de Goede

Onderwerp:

Behandeling ontwerp Regionaal Programma Energievoorziening april 2025

Voorstel 1. Geen zienswijze in te dienen op het ontwerp Regionaal Programma Energievoorziening (RPE) van de regio Stedendriehoek.

Inleiding In de vergadering van afgelopen 23 april heeft de regionale stuurgroep akkoord gegeven op de tekst en vormgeving van het ontwerp – regionaal programma energievoorziening (RPE). Het is klaar voor besluitvorming in de gemeenten. Het RPE is de herijking van de RES 1.0, die in 2021 vastgesteld werd. Eerder noemden we dit de RES 2.0. Belangrijkste reden voor de nieuwe naam RPE is dat de inhoud van het huidige ontwerpdocument breder is dan die van de RES 1.0. Op 20 mei heeft het college van B&W van de gemeente Lochem ingestemd met het ontwerp RPE en de bijbehorende bijlagen. Ook heeft het college ingestemd met het ter inzage leggen van het ontwerp RPE en de bijbehorende bijlagen vanaf 26 mei tot en met 6 juli 2025. Gemeenteraden, provinciale staten en de algemene besturen van de waterschappen geven middels een zienswijze aan hoe zij de tekst van het ontwerp-RPE aangepast willen zien. Dit is regionaal uiterlijk eind juli afgerond. De periode waarin de raden een zienswijze op het ontwerp RPE van april 2025 kunnen formuleren loopt dus gelijktijdig met de publieke ter inzagelegging. Dit is in de regionale stuurgroep in meerderheid besloten. Herijking nodig In het Nationaal Programma RES (NP-RES) is afgesproken dat een RES wordt herijkt wanneer er sprake is van nieuwe kaders of inzichten.

In de Regio Stedendriehoek is een herijking nodig gebleken door allerlei recente ontwikkelingen waarbij netcongestie, de oorlog in Oekraïne, de ruimtelijke beperking door aanwezigheid van de wespendief op de Veluwe, het aangescherpte beleid voor zon op land en de gepubliceerde ontwerp-normen voor windenergie de belangrijkste waren. Deze ontwikkelingen hebben niet alleen consequenties voor duurzame opwek, maar op ons hele energiesysteem. Daarom kijkt het ontwerp-RPE naar de gehele energievoorziening en worden ook de verwachte toekomstige ontwikkelingen in de regio (zoals het ontwikkelperspectief en de warmtetransitie) beschreven. Perspectief op 2050 In het ontwerp-RPE geven we een doorkijk naar de energievoorziening voor de regio van 2050. Dit moet een duurzame, betaalbare en betrouwbare energievoorziening zijn. We besteden aandacht aan de vijf elementen van de energievoorziening: vraag, aanbod, opslag, transport en flexibiliteit. Om daar te komen houden we in het ontwerp-RPE een aantal uitgangspunten aan en maken we afspraken met elkaar. Dit zorgt ervoor dat de keuzes die na vaststelling van het definitieve RPE op lokaal niveau gemaakt gaan worden, aansluiten op regionaal niveau. En dat is nodig om een robuust en weerbaar energiesysteem te bouwen dat op verschillende niveaus (lokaal, regionaal en nationaal) op elkaar kan terugvallen.

Bod en monitoring In de ontwerp-RPE is naar het in 2021 uitgebrachte bod gekeken voor de nabije toekomst. We zien dit als stapsteen op weg naar de energievoorziening van 2050. De regio heeft besloten de

2186388-1/5

inspanningsverplichting opgenomen in de RES1.0 om 1,07 TWh aan duurzame opwek te realiseren te handhaven. De benodigde periode daarvoor verlengen we: in gezamenlijkheid gaan we ervan uit dat realisatie in 2030 niet haalbaar is door o.a. de netcongestie. Het streven is de hoeveelheid duurzame opwek zo spoedig mogelijk na 2030, doch uiterlijk in 2035 te realiseren. Dit bod realiseren we met wind, zon en biogas. In de doorkijk naar 2050 nemen we ook andere technieken in de energiemix mee. Dit zijn onder andere omgevingsenergie (bodem, water, lucht) en biomassa als energiebronnen. Maar ook waterstof of andere energiedragers. Ook kernenergie sluiten we richting 2050 niet uit en onderzoeken we samen met de provincie. Voor deze energiebronnen en -dragers hebben we nu geen bod, maar monitoren we de voortgang vanaf nu wel op basis van door de gemeenten aangeleverde cijfers. Netbewuste nieuwbouw In het ontwerp-RPE wordt aandacht besteed aan de noodzaak voor netbewuste of netvriendelijke nieuwbouw en wordt een aantal uitgangspunten geformuleerd. Zo wordt aangegeven dat voor nieuwbouwplannen altijd een afweging gemaakt moet worden tussen verschillende energieconcepten om op die manier benodigd vermogen zo gunstig mogelijk in te passen in de nieuwbouwplannen. Ook wordt de rol voor energieopslag en de buffering van energie steeds groter.

Dat is in het ontwerp RPE omschreven als een noodzaak voor de relatief korte termijn. Beoogd maatschappelijk effect Het beoogd effect van het Regionaal Programma Energievoorziening is drieledig.  



Het RPE geeft uitgangspunten en afspraken over de energievoorziening in de regio Stedendriehoek. En hoe partijen daarmee op de korte en lange termijn aan de slag kunnen. Het RPE richting geeft aan hoe we in de regio Stedendriehoek een bijdrage gaan leveren aan de duurzame opwek van elektriciteit zoals dit gevraagd is vanuit het nationale Klimaatakkoord. Daarmee blijven we op regionale schaal werken aan een duurzame, betrouwbare en betaalbare energievoorziening. Ook helpt het RPE bij de bewustwording over onze veranderende energievoorziening. In de toekomst heeft iedereen een actieve rol in de energievoorziening en dit vraagt om ander gedrag en andere keuzes.

Financiële consequenties Aan dit besluit zijn geen directe financiële consequenties verbonden. Doordat we streven naar een andere werkwijze bij bijvoorbeeld nieuwbouwplannen zijn er wel indirecte financiële consequenties. Dit zijn echter kosten waarmee op termijn sowieso rekening zal moeten worden gehouden. Argumenten 1.1 Het ontwerp Regionaal Programma Energievoorziening (RPE) is in een gemeenschappelijk proces tot stand gekomen. Aan het ontwerp-RPE is een gezamenlijk ambtelijk en bestuurlijk proces van 7 gemeentes, 2 waterschappen en de provincie Gelderland voorafgegaan. Liander en NP-RES zijn in dit proces opgetreden als adviseurs. Ook zijn diverse stakeholders zoals Lochem Energie betrokken geweest in de regionale Adviestafel. 1.2 De inbreng vanuit de opiniërende bijeenkomsten met de raden is meegenomen in het ontwerpRPE. Alle gemeenteraden hebben een opiniërende/ adviserende bijeenkomst gehad. Hieruit zijn rode draden gehaald die verwerkt zijn in de ontwerp-RPE. Zienswijzen en eventuele moties of amendementen die op het ontwerp-RPE komen, worden verwerkt in het definitieve RPE. 1.3. Het bod in het ontwerp-RPE betreft een inspanningsverplichting wat ook onder de gewijzigde omstandigheden door hier meer tijd voor te nemen als realistisch wordt beoordeeld. Het bod in het ontwerp-RPE is hetzelfde bod als in de RES1.0, namelijk 1,07 TWh.

Met deze hoeveelheid duurzame energie maken we een goede stap op weg naar de energievoorziening in 2050. De termijn waarop we denken deze hoeveelheid duurzame opwek te realiseren is verlengd tot uiterlijk 2035. Ondanks aangescherpte voorwaarden (op het gebied van zon op landbouwgrond en de aangescherpte ontwerp milieunormen voor windenergie) is er in onze regio nog steeds ruimte voor duurzame opwek.

2186388-2/5

1.4 Het ontwerp-RPE is een gemeenschappelijk kader voor de toekomstige ontwikkelingen. In het ontwerp-RPE zijn diverse uitgangspunten opgenomen die zullen moeten landen in het lokale beleid. Door deze te benoemen in het ontwerp RPE kiezen we als 7 deelnemende gemeentes, de waterschappen en de provincie dezelfde koers. 1.5 Het regionale programmateam blijft de samenwerking in de regio faciliteren. Binnen de regio Stedendriehoek is een programmateam geformeerd waarmee het ontwerp-RPE is opgesteld. Met dit team pakken we ook het vervolgtraject gezamenlijk op. Prioriteiten daarbij zijn nu stimulans zon op dak (verkenning verplichting bij nieuwbouw), netbewuste nieuwbouw, energieopslag, energie-HUB’s, de landschappelijke en natuurinclusieve inrichting van duurzame opwek en energiegemeenschappen. Energiegemeenschappen krijgen na de inwerkingtreding van de Energiewet meer bevoegdheden zoals het beheren van collectieve energiesystemen en het zorgdragen voor het onderling verhandelen van opgewekte stroom. Bij het vervolgtraject hoort ook het uitvoeren van de afspraken in de RPE. 1.6 Inspraakreacties kunnen leiden tot wijzigingen van het ontwerp-RPE. Bij het ter inzage leggen van het ontwerp-RPE is er nog geen beeld van de aard en omvang van de inspraakreacties. Inwoners zijn in Lochem uitgenodigd voor een 3-tal avonden op 3, 4 en 6 maart jongstleden.

Tijdens deze avonden is uitleg gegeven over het programma RES, de RES 1.0 en zijn de aangepaste kaders besproken. Ook zijn de belangrijkste onderwerpen van het RPE (toen nog RES 2.0) toegelicht. In totaal hebben ongeveer 100 inwoners de bijeenkomsten bezocht. En hoewel er destijds nog geen ontwerp-RPE beschikbaar was, zorgden de uitgangspunten voor instemming onder de aanwezigen. In een regionale Nota van Zienswijzen zullen de inspraakreacties worden opgenomen en van een antwoord voorzien en wordt het definitieve RPE hier zo nodig op aangepast. Het definitieve RPE wordt vervolgens in het najaar 2025 ter vaststelling aan de raad aangeboden. 1.7 Het college kiest ervoor geen zienswijze in te dienen op het RPE. Het college is van mening dat het RPE is voortgekomen uit een gemeenschappelijk proces waarin voldoende aandacht is voor het Lochemse perspectief. Het RPE is realistisch en geeft Lochem daarmee de mogelijkheid om duurzame opwek in eigen tempo te ontwikkelen. Risico’s en kanttekeningen 1.1 De gelijktijdige terinzagelegging en vaststelling van het ontwerp RPE door de raad had niet de voorkeur van Lochem. In de stuurgroep is bij meerderheid besloten toch voor deze procedure te kiezen. Dit had een aantal redenen: 

 



De deadline die eerder door de Stuurgroep is vastgesteld voor het RPE (destijds nog RES2.0 genoemd) lag op 1 november 2025, om voldoende tijd tussen raadsbehandeling en verkiezingen te houden. Vanwege de aanlever- en doorlooptijden bij de 7 verschillende raden, 2 waterschappen en provincie is dit 25 november 2025 geworden. Het proces dat we nu doorlopen is het proces zoals eerder afgesproken in het griffiersoverleg en in de RaadsAdviesCommissie. Dit is eveneens gedeeld in de webinars met raadsleden in januari. Door de raden voor de zomer 2025 te laten reageren op het ontwerp-RPE kan hun inbreng verwerkt worden in het definitieve RPE. Daarmee zijn de eventuele zienswijzen integraal onderdeel van de RPE, in plaats van een opdracht aan het lokale bestuur. Als dit verschoven wordt naar het najaar wordt het mogelijk haastwerk en krijgt de inbreng van de raden niet de aandacht die het verdient. Voor een (extra) opdracht aan het lokale bestuur is na vaststelling van het RPE alle ruimte. Het is namelijk een regionaal document, waarin voor raden veel ruimte is (in inhoud, tijd en proces) om op lokaal niveau nadere afwegingen en keuzes te maken.

1.2 Netcongestie is niet direct na 2030 opgelost De planning is nu dat in 2032 de hoogspanningsinfrastructuur op orde is. Dat wil echter nog niet zeggen dat op lokaal niveau ook de midden- en laagspanningsnetten al berekend zijn op nieuwe ontwikkelingen. Deze aanpassingen door de netbeheerder kunnen lokaal een langere periode in beslag nemen. We gaan ervan uit dat transportcapaciteit een schaars goed blijft. Om investeringen in het landelijke elektriciteitsnetwerk niet onevenredig te laten oplopen zal er ook lokaal slim naar infrastructuur moeten worden gekeken.

2186388-3/5

1.3 Netbewuste nieuwbouw is een uitdaging. Netbewuste nieuwbouw vraagt een totaal nieuwe benadering van de energievoorziening en met name de warmteconcepten. Collectieve installaties of het onderling communiceren van warmte-installaties of laadvoorzieningen moeten ervoor zorgen dat piekmomenten worden voorkomen, afgevlakt of uitgesteld. Tot op heden zijn vooral individuele systemen gerealiseerd in de nieuwbouw. Collectieve systemen vragen meer afstemming en in eerste instantie waarschijnlijk meer aanlegkosten. Ook is het zoeken van de juiste beheerorganisatie voor een dergelijk collectief systeem een uitdaging. Deze systeemverandering zal daarom niet van vandaag op morgen gerealiseerd kunnen worden. Vooral in nieuwbouwplannen met al vastomlijnde uitgangspunten kan het uitgangspunt netbewuste nieuwbouw lastig te realiseren zijn. 1.4 In de gemeente Lochem moet ook een bovenregionale samenwerking gezocht worden. In het ontwerp-RPE worden regionale afspraken gemaakt in de Stedendriehoek. Binnen onze gemeente hebben we ook te maken met ontwikkelingen buiten onze regio. Een deel van de gemeente Lochem wordt bediend door het onderstation van Borculo. In de lokale afspraken die we met Liander maken zal hier aandacht aan besteed worden. 1.5 Het energieperspectief blijft in ontwikkeling. Het ontwerp-RPE is grotendeels gebaseerd op het EnergiePerspectief van de regio.

Dit is geen vastgesteld document, maar is een toekomstschets op basis van de kennis van nu. Innovaties kunnen grote invloed hebben op de uitgangspunten van het EnergiePerspectief. 1.6 Het staat de raad vrij om een zienswijze in te dienen. Het college heeft ervoor gekozen om geen zienswijze in te dienen op het RPE. Het staat de raad vrij om een eigen zienswijze op te stellen en in te dienen. Uiterlijke besluitneming In regioverband is afgesproken dat uiterlijke besluitvorming over het definitieve RPE plaatsvindt op 25 november 2025. Uitvoering Na instemming door de colleges in de regio wordt het ontwerp RPE in de periode 26 mei tot en met 6 juli ter inzage gelegd. Inwoners en belanghebbenden kunnen schriftelijk een zienswijze indienen op het ontwerp RPE. Daarnaast kunnen inwoners en belanghebbenden inspreken tijdens een politieke avond, wanneer hier door uw raad de ruimte voor gegeven wordt. Voor eind juli geven gemeenteraden, provinciale staten en de algemene besturen van de waterschappen middels een zienswijze aan hoe zij de tekst van het ontwerp-RPE aangepast willen zien. Begin september besluiten de colleges over het definitieve RPE met nota van beantwoording waarna deze ook aan de raden ter besluitvorming wordt aangeboden.

Communicatie Energievoorziening van de toekomst is een onderwerp dat onze samenleving breed raakt. Daarom 2186388-4/5

hebben we maart 2025 hebben we drie informatieavonden georganiseerd voor inwoners. Tijdens deze avonden is teruggeblikt op de RES 1.0, toegelicht welke stappen er tot en met nu gezet zijn, gedeeld wat er op dat moment bekend was over de RES2.0 (nu RPE) en zijn inwoners en belanghebbenden geïnformeerd over wat zij de komende maanden kunnen verwachten. De bezoekers van deze avonden kregen een terugkoppeling op vragen die tijdens de avonden werden gesteld. Op 12 en 17 juni houden we twee inloopavonden waar inwoners vragen kunnen stellen over de inhoud van het RPE, de zienswijze procedure en de bestuurlijke procedure. Daarnaast staat er informatie op onze gemeentelijke website en is er regelmatig aandacht gegeven in de Berkelbode en sociale media voor deze avonden. De komende weken gaat de berichtgeving over de inspraak-periode. Voor raadsleden organiseerde de regio Stedendriehoek in januari 2025 twee webinars over de RES 2.0 (nu RPE). Op 24 maart 2025 was de adviserende raadstafel aan de hand van de memo RES 2.0. Raadsleden waren (en zijn) ook welkom bij de inloopbijeenkomsten die georganiseerd worden voor de inwoners. Juridische grondslag Het RPE is een vrijwillig programma onder de Omgevingswet. Het vormt daarmee het herijkte regionale kader voor onze energievoorziening van de toekomst.

Voor het RPE geldt een planMERplicht voor het onderdeel grootschalige opwekking van duurzame energie met windturbines. Daarvoor gebruiken we cf. artikel 16.37 van de Omgevingswet het provinciale planMER Windbeleid en RES dat vermoedelijk medio juli 2025 door Provinciale Staten van Gelderland wordt vastgesteld.

De volgende stukken zijn voor u bijgevoegd:

De volgende stukken liggen voor u ter inzage:

1. hoofddocument ontwerp-RPE 2. bijlage 5a_ontwerp plan-MER WiRES hoofdrapport 3. bijlage 5b_ontwerp plan-MER regionale aanvulling RS3H

Lochem 20 mei 2025, Burgemeester en wethouders van Lochem,

D.C. Kerkdijk secretaris

2186388-5/5

F.T.J.M. Backhuijs burgemeester