Raadsvoorstel IHP Lochem 2026-2041

Aan de Raad van de gemeente Lochem Team:

Maatschappelijke Ontwikkeling & Vastgoed

Kenmerk:

2208481

Informatie bij:

Wianne Reiling

Portefeuillehouder: W. Goodin

Onderwerp:

IHP Lochem 2026-2041

Voorstel 1) Vaststellen van het IHP Lochem 2026-2041. 2) Actualiseren en beschikbaar stellen van de benodigde voorbereidingskredieten voor de Bargeweide en de Rank/Vennegötte die in de definitiefase zitten: € 834.000. 3) Beschikbaar stellen van de benodigde voorbereidingskredieten van een te realiseren ISK-locatie en de Joppeschool die in 2026 opstarten met de initiatieffase: € 261.000. 4) De begrote investeringsbedragen jaarlijks verwerken vanaf de Kadernota 2027 en deze ook jaarlijks in de Bestuursrapportage indexeren op basis van de BDB-index.

Inleiding Een Integraal Huisvestingsplan (IHP) is een strategisch document dat aangeeft hoe de gemeente en de schoolbesturen omgaan met de huisvesting van scholen. Het huidige IHP is in 2018 vastgesteld. Sindsdien is het prijsniveau gestegen, zijn niet alle projecten die ‘aan de beurt waren’ uitgevoerd, heeft de huidige systematiek van berekenen en actualiseren van bedragen te veel onduidelijkheid gegeven tussen het geraamde bedrag en de daadwerkelijke uitvoering. In het nieuwe IHP kiezen we daarom voor een realistische bouwnorm voor bouwen en voor een indexatiesystematiek waarbij budgetten op een realistische manier jaarlijks worden geïndexeerd. Als raad stelt u nu het IHP vast waarmee de beleidsmatige uitgangspunten en kaders duidelijk zijn voor de komende 16 jaar. Met dit voorstel stelt de raad de nieuwe en geactualiseerde voorbereidingskredieten van € 1.095.000 beschikbaar voor 2026. De overige voorbereidings- en uitvoeringskredieten tot en met 2030 nemen we op in de kadernota 2027. De Joppeschool vormt hierop een uitzondering omdat zowel de voorbereiding als de uitvoering van de verbouwing (de upgrade) in 2026 gepland zijn. Hiervoor ontvangt u daarom in 2026 al een raadsvoorstel om kaders te stellen en een uitvoeringskrediet beschikbaar te stellen.

Voordat de scholen definitief gebouwd of verbouwd worden ontvangt u per school na afronding van het definitieve ontwerp een voorstel voor het beschikbaar stellen van het uitvoeringskrediet. Indien bij de aanbesteding onverwacht hogere bouwkosten nodig zijn ontvangt u daarvoor nog 1 laatste voorstel. Met deze werkwijze geven we invulling aan de motie ‘Scholenbouw moet anders’ van 8 mei 2023. De belangrijkste onderdelen van het IHP zijn de ambities, de planning, de kostenraming en de prioritering. In Lochem hebben we te maken met verschillende uitdagingen rondom onderwijshuisvesting: verouderde schoolgebouwen, schommelende leerlingaantallen en onzekere prognoses, een wens voor het geven van ruimte aan duurzaamheid en klimaatadaptatie en een toekomstbeeld waarin scholen een centrale rol spelen in de leefbaarheid van onze dorpen en wijken. Vanaf 2026 is het opstellen van een IHP een wettelijke taak voor gemeenten én het IHP biedt concrete invulling van de moties ‘Schoolpleinen van grijs naar groen’ en ‘Scholenbouw moet anders’. Samen met de schoolbesturen is een analyse gemaakt van de huidige gebouwen en de verwachte ontwikkeling van het aantal leerlingen. Het resultaat is een plan dat duidelijkheid biedt: welke scholen worden op termijn vernieuwd of gerenoveerd, hoe komen we tot de keuzes en de planning die we voorstellen en hoe zien de financiën eruit.

We willen goed onderwijs mogelijk maken voor onze

2216497-1/5

kinderen, maar moeten ook keuzes maken omdat we tijd, capaciteit en geld maar 1 keer tot onze beschikking hebben. Planning en uitvoering Het kiezen van uitgangspunten rondom scholenbouw leidt tot dilemma’s. De gemeente wil strategisch, kwalitatief en zoveel mogelijk klimaatneutraal bouwen maar door de staat waarin sommige schoolgebouwen verkeren moeten er ook op korte termijn projecten starten. Bovendien leiden extra ambities tot extra kosten. Om alle afwegingen in balans te houden en toch tot enige snelheid van uitvoering te komen ligt daarom het voorstel voor om de planvorming voor enkele projecten alvast op te starten, om voor enkele locaties de tijd te nemen om tot strategisch verstandige beslissingen te komen en om op de lange termijn tot kaders en een visie rondom gemeentelijk vastgoed te komen. Doorkijk naar de toekomst Het IHP is niet in beton gegoten. Het is een toekomstbeeld geschreven op de situatie zoals we die vandaag kennen. Tegelijk is het ook niet geheel vrijblijvend, omdat het voor onszelf en voor schoolbesturen noodzakelijk is om te weten wat er wanneer met de schoolgebouwen gaat gebeuren. Daarom biedt dit IHP een stip op de horizon voor de komende 16 jaar met een financiële doorkijk. In 2030 volgt er een herijkt IHP waarin de financiële keuzes en de planning tot en met 2033 voorliggen en de planning met de kennis van dat moment opnieuw geüpdatet wordt.

Beoogd maatschappelijk effect Met het IHP leveren we een bijdrage aan de kansengelijkheid van Lochemse leerlingen en de sterke en vitale wijken en kernen die we met elkaar nastreven. We zorgen ervoor dat ieder kind onderwijs kan volgen in een passend gebouw binnen redelijke afstand van de eigen woonkern in een gezonde leeromgeving met frisse lucht, voldoende daglicht, een goed binnenklimaat en energiezuinige installaties. Daarnaast sluit dit IHP aan bij de Lochemse visie ‘Noaberschap voor ieder kind’. We zien scholen en kindcentra als ontmoetingsplaatsen van kinderen. Geïnspireerd door dit ’noaberschap’ bouwen vrijwilligers en professionals samen een netwerk om kinderen heen. Zij maken het mogelijk dat ouders, opvoeders en verzorgers deze netwerken kunnen vinden wanneer zij steun nodig hebben. Vragen, problemen en culturen kunnen per wijk, dorp, gezin en kind verschillen; daarom leveren we hierbij altijd maatwerk. Financiële consequenties We stellen voor om onderstaande voorbereidingskredieten beschikbaar te stellen bij het vaststellen van dit IHP: 1. Bargeweide en Rank/Vennegötte We actualiseren de benodigde voorbereidingskredieten voor de Bargeweide en de Rank/Vennegötte. De verhoging van de kredieten is: - € 243.000 voor de Bargeweide (het totale voorbereidingskrediet is € 335.000). - € 591.000 voor de Rank/Vennegötte (het totale voorbereidingskrediet is € 857.000).

Er is al budget beschikbaar vanuit het actuele IHP. Om aan te sluiten bij het nieuwe IHP is het extra investeringsbedrag voor deze beide projecten samen € 834.000. We gaan in 2026 verder met de definitiefase van deze projecten. 2. Joppeschool en ISK Om in 2026 te starten met de initiatieffase voor het inrichten van een ISK en het upgraden van de Joppeschool stellen we voorbereidingskredieten beschikbaar: - € 110.000 voor de Joppeschool (het totale voorbereidingskrediet is ook € 110.000) - € 151.000 voor de ISK. (het totale voorbereidingskrediet is ook € 151.000) Gezamenlijk € 261.000. We starten in 2026 met de initiatieffase voor deze projecten. In onderstaande tabel staat de totale financiële uitwerking van dit raadsbesluit. Een deel van de gereserveerde kredieten staan al in de begrote kapitaallasten:

2216497-2/5

Alle investeringen vanaf 2027 uit het nieuwe IHP nemen we op in de kadernota 2027. De voorbereiding en uitvoering van de upgrade van de Joppeschool zijn gepland in 2026. Voor de benodigde geschatte investering van € 989.000 voor de uitvoering ontvangt de raad in 2026 een afzonderlijk raadsvoorstel. Met de investering voor deze verbouwing is in de begroting 2026 nog geen rekening gehouden. Een verdere toelichting op de investeringsplanning en de financiën staat in de bijlage ‘Planning en financiële toelichting IHP Lochem 2026 – 2041.’ In 2030 volgt er een herijkt IHP waarin de financiële uitwerking tot en met 2033 wordt voorgelegd. Argumenten 1.1 Het IHP biedt houvast en maakt een haalbare uitvoering mogelijk. Het IHP brengt de opgaven en keuzes voor de komende 16 jaar samen in één document. Hierdoor weten raad, schoolbesturen en inwoners welke projecten wanneer aan de beurt zijn. Door het IHP te hanteren kunnen scholen tijdig keuzes maken in hun eigen beleid en onderhoudsplannen. De bouwsector en de gemeentelijke organisatie hebben beperkte capaciteit. Door de projecten te plannen, houden we rekening met de uitvoerbaarheid. Met het vaststellen van dit IHP stelt de raad het inhoudelijke meerjarige beleidsprogramma vast. Voor de ruimtelijke procedures die nodig zijn voor scholenbouwprojecten volgen we de processen zoals we die in Lochem kennen.

1.2 We kiezen voor een realistische norm voor geraamde bouwkosten en een vaste opslag voor aanvullende kosten. In de financiële vooruitzichten die met het IHP worden vastgesteld is een goede inschatting van de kosten gemaakt omdat we rekenen met de realistische bouwkosten van de Ruimte-OK norm en een opslag van 20% voor bijkomende kosten. Ruimte-OK heeft als kennisorganisatie voor scholen en gemeenten voor financiering en huisvesting van onderwijs hogere investeringen opgenomen in de norm voor een toekomst- en kwaliteit gericht schoolgebouw die realistischer zijn bij de hogere eisen voor scholenbouw, waaronder duurzaamheid en binnenklimaat (zoals Frisse Scholen kwalificatie). Het huidige IHP hanteert de norm van VNG waarin uitgegaan wordt van het basisniveau van huisvesting volgens Bouwbesluit wat in de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs is opgenomen. VNG indexeert de kosten op basis van CBS-cijfers voor de woningbouwopgave. De kosten bij Ruimte-OK worden vastgesteld op basis van kostenkengetallen, referentieprojecten en prijspeilindexaties. De bijkomende kosten van 20% zijn voor zaken zoals sloop, onderzoekskosten en een intern projectleider scholenbouw. Het aanstellen van een interne projectleider scholenbouw zorgt voor continuïteit en professionaliteit in de uitvoering. Deze persoon borgt kennis en ervaring binnen de organisatie en zorgt voor betere sturing.

We geven met de realistische bouwnorm en de intern projectleider scholenbouw concreet invulling aan de motie ‘Scholenbouw moet anders’. We houden hiermee grip op de financiële uitwerking, omdat we alleen nog voor het uiteindelijke bedrag na aanbesteding met een raadsvoorstel terugkomen bij de raad voor het beschikbaar stellen van de kredieten voor de bouw. Bovendien biedt de nieuw in te richten structurele projectorganisatie de gemeente meer structuur en grip op scholenbouw. 1.3 Het IHP is in samenspraak met schoolbesturen tot stand gekomen. Het IHP is opgesteld in samenwerking met de schoolbesturen. Gedurende het proces zijn gezamenlijke sessies gehouden om keuzes af te stemmen en prioriteiten vast te stellen. Zo is het plan een breed gedragen document geworden dat aansluit bij zowel onderwijsinhoudelijke als gemeentelijke ambities. 1.4 In het IHP is de input van de adviserende tafel van 24 maart 2025 verwerkt. Tijdens het bespreken van deze uitgangspunten aan de adviserende tafel van 24 maart was de financiële uitwerking van de toen besproken uitgangspunten nog niet bekend. Bovendien hebben de 2216497-3/5

aanwezigen tijdens deze tafel punten van aandacht meegegeven aan het college. Deze punten zijn verwerkt door te kiezen voor een norm voor realistische bouwkosten waardoor er budgettair voldoende ruimte is voor de frisse scholen, inclusief onderwijs en duurzaamheid conform de RuimteOK norm. Het college stelt voor om per scholenbouwproject een business plan te maken en de uitvoeringskredieten daarmee beschikbaar te stellen. Daarmee bepaalt de raad de kaders voor scholenbouw. 2.1 Door toepassing van de Ruimte-OK norm zijn de voorbereidingskredieten van de scholen hoger dan in het huidige IHP. Omdat we realistisch begroten met behulp van de bouwnorm van Ruimte-OK en 20% bijkomende kosten passen we ook de voorbereidingskredieten voor 2 scholen aan. In het actuele IHP is krediet beschikbaar en gedeeltelijk gebruikt voor voorbereidende kosten. Omdat de bedragen per school worden geactualiseerd op basis van de Ruimte-OK norm passen we ook de hoogte van het voorbereidingskrediet aan. Details over deze berekeningen staan in de financiële bijlage. 3.1 De voorbereidingskredieten zijn nodig om te starten met de initiatieffase van 2 projecten in 2026.

We gebruiken de kredieten voor plannen, haalbaarheidsonderzoeken (milieu, verkeer, bodem en bouw), ontwerpen van de benodigde nieuwbouw of verbouwing, kosten voor externe adviseurs, een intern projectleiderschap scholenbouw, de noodzakelijke communicatie- en participatiekosten en ontwerpwerkzaamheden. 4.1 Door de investeringsbedragen op te nemen in de Kadernota worden de financiële vertalingen van het IHP structureel onderdeel van de P&C-cyclus. Hiermee blijft het financiële kader actueel en kan de raad jaarlijks sturen op de consequenties van prijsontwikkelingen in de bouwsector. De BDB-index is de landelijke referentie voor prijsontwikkelingen in de bouw en wordt ook door veel andere gemeenten toegepast bij onderwijshuisvesting. Op deze manier is er een actueel en betrouwbaar financieel kader en inzicht in de financiële uitgangspositie van het IHP. Risico’s en kanttekeningen 1. We wijken af van de VNG-norm voor scholenbouw. De VNG-norm voor scholenbouw is een calculatiemodel dat rekent met onrealistische kengetallen voor het bouwen van een schoolpand. Landelijk is inmiddels wel duidelijk dat deze norm niet toereikend is. Rekenen met deze norm betekent dat we bedragen reserveren in onze meerjarenbegrotingen die een groot verschil kennen met de daadwerkelijke kosten.

Dit leidt tot onduidelijkheid over de financiële positie van de gemeente en dit vinden zowel college als gemeenteraad onwenselijk, zoals ook blijkt uit de aangenomen motie ‘Scholenbouw moet anders’. 2. Er zijn externe factoren die de uitvoering van het IHP kunnen beïnvloeden. In de planning zoals nu is opgesteld, houden we zoveel mogelijk rekening met factoren die we nu in zicht hebben. Belemmeringen die buiten onze invloed liggen zoals netcongestie, (geo)politieke ontwikkelingen, stikstof, capaciteit, beschikbaarheid tijdelijke huisvesting etc. hebben mogelijk een negatieve impact op de planning. 3. De Vullerschool is onderdeel van het MFA Gorssel. De Vullerschool wordt onderdeel van MFA Gorssel, die in de voorbereidende fase zit. De investeringsaanvraag voor MFA Gorssel omvat daarmee ook de investeringskosten voor de Vullerschool. 4. Vanwege de toekenning van subsidies vallen de totale kosten voor duurzaamheid en innovatie mogelijk lager uit. Scholenbouwprojecten komen in aanmerking voor subsidies rondom duurzaamheid en innovatie. Toekenning van subsidies is altijd onzeker omdat tot moment van toewijzen niet duidelijk is of een project in aanmerking komt voor subsidie en welk bedrag hiermee gemoeid is. Eventuele subsidies zijn niet in de financiële planning meengenomen en leveren dus – in geval van toekenning – een voordeel per project op.

Uiterlijke besluitneming De benodigde voorbereidingskredieten zijn essentieel om tot planvorming over te gaan.

2216497-4/5

Uitvoering Bij het vaststellen van het IHP, worden de benodigde voorbereidingskredieten vastgesteld. Met deze gelden wordt een intern projectleider geworven en gekoppeld aan de projecten voor begeleiding van het proces en werkzaamheden binnen de gemeente (denk aan stedenbouwkundig, vastgoed, financiën, vergunningverlening en onderwijshuisvesting). Daarnaast worden haalbaarheidsonderzoeken voor ver- of nieuwbouw, communicatie richting schoolbesturen en inwoners opgestart. Tevens worden project- en stuurgroep opgestart met de bouwende schoolbesturen. Na de ontwerp- en/of aanbestedingsfase ontvangt u per project een voorstel om de definitieve kredieten beschikbaar te stellen voor de (ver)bouw van de school. De volgende stukken zijn voor u bijgevoegd: IHP Lochem 2026 - 2041 Bijlage: Planning en financiële toelichting IHP Lochem 2026-2041

De volgende stukken liggen voor u ter inzage:

Lochem 28 oktober 2025, Burgemeester en wethouders van Lochem,

D.C. Kerkdijk secretaris

2216497-5/5

F.T.J.M. Backhuijs burgemeester