Raadsvoorstel begroting 2026

Aan de Raad van de gemeente Lochem Team:

Financiën

Kenmerk:

2222222

Informatie bij:

Rob Wechstapel Emma Stemerdink

Portefeuillehouder: L. de Goede

Onderwerp:

Begroting 2026

Voorstel 1. De Begroting 2026 vaststellen. En daarmee: Programma’s en algemene baten en lasten 2. Vaststellen van de richtlijnen voor het opstellen van de Begroting 2026, zie bijlage 1 van de Begroting 2026. 3. Verwerken van de financiële bijstelling 2025-2029 in de begroting. 4. Vaststellen van het dekkingsplan voor de Begroting 2026, zie bijlage 10 van de Begroting 2026. 5. Onttrekken van € 500.000 aan de Algemene Reserve in 2026. 6. Vaststellen van het Programmaplan.

Paragrafen 7. a. De baten en lasten beschikbaar stellen van de jaarschijf 2026 voor de grondexploitaties (zie paragraaf Grondbeleid): Gemeente Lochem Project Woningbouw Kop van Oost Almen-Zuid 2A/B Cluster Exel Etalage naar de Toekomst Deelplan 5 Scheggertdijk 7 Industrieterreinen Aalsvoort West Stijgoord Diekink Totaal

Baten 2026

Lasten 2026

1.224.000 1.056.000 400.000 30.000 1.722.000

-522.000 -611.000 -564.000 -333.000 -522.000

70.000 602.000 1.230.000 6.334.000

-5.000 -60.000 -1.916.000 -4.533.000

b. Vaststellen van de meerjarige grondexploitatiebegrotingen. Zie de paragraaf Grondbeleid. c. Bijstellen van de verliesvoorziening grondexploitaties met betrekking tot jaarschijf 2025 ten laste van de bestemmingsreserve grondexploitaties en het meerjarig verwerken van de tussentijdse winstneming ten bate van de bestemmingsreserve grondexploitaties als in onderstaande tabel (zie paragraaf Grondbeleid):

2222225-1/5

Begrotingswijziging Grondexploitaties actualisatie Begroting 2026 Complex 2025 2026 2027 2028 2029 e.v. Prognose winstnemingen grondexploitaties (POC-methode) - Aalsvoort West 6.000 25.000 - Exel Clusterlocatie -6.000 -9.000 -11.000 -4.000 - Almen 2a/2b 49.000 30.000 26.000 9.000 Prognose verliesnemingen grondexploitaties - Diekink 39.000 - Stijgoord -60.000 - Kop van Oost 291.000 - Almen Zuid II-A 185.000 - EndT deelplan 5 Holmerskamp -7.000 - Scheggertdijk 89.000 Mutatie reserve grondexploitaties -592.000 -49.000 -17.000 2.000 4.000 Totaal -

Intensiveringslijst nieuw beleid 8. Voor de activiteiten die met een zwart blokje zijn aangegeven in bijlage 2 van de Begroting 2026 (Intensiveringslijst) de budgetten beschikbaar stellen.

Inleiding Voor u ligt de Begroting 2026. Ondanks de positieve gevolgen van de meicirculaire 2025 moeten we nog steeds bezuinigen. Inclusief de financiële gevolgen van de Bestuursrapportage 2025 gaat het hierbij om een ombuigingsbedrag (begrotingstekort) van € 2,8 miljoen in 2026 oplopend naar € 3,2 miljoen in 2029. De uitgangspunten die u ons meegaf bij de bespreking van de kadernota hebben we ter hand genomen. Op basis daarvan hebben we de ombuigingsmaatregelen (volgens de eerder gevolgde beoordelingsmethodiek) afgezet tegen de actuele stand van zaken. Ook hebben we uw inbreng, en die van inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners meegewogen. Het resultaat is een meerjarig sluitende Begroting 2026 waarin we een stapeling van maatregelen voor doelgroepen zoveel mogelijk voorkomen. We ontzien het sociaal domein zoveel mogelijk. Naast de ‘lucht’ in de begroting hebben we ook gekeken door de bril van efficiëntere bedrijfsvoering en begroten we scherper. In enkele gevallen actualiseerden we de ombuigingsbedragen of ingangsdatum van maatregelen. Eveneens stellen we op termijn een beperkte verhoging van de belastingen voor. De definitieve besluitvorming hierover is aan de nieuwe gemeenteraad.

Met dit totale pakket aan maatregelen dekken we de tekorten en creëren we financiële ruimte voor een beperkte hoeveelheid nieuw beleid en de toekomstige opgaven, voor de nieuwe raadsperiode. Wij presenteren onze laatste begroting van deze bestuursperiode. Op 18 maart 2026 zijn er gemeenteraadsverkiezingen. We geven een gemeente door die financieel gezond is, met ruimte voor keuzes door het nieuwe gemeentebestuur en toekomstige ontwikkelingen. Daarbij hebben we oog gehouden voor de maatschappelijke gevolgen van onze keuzes. En zijn we zorgvuldig omgegaan met de belangen van onze inwoners, ondernemers en organisaties. We sluiten deze bestuursperiode af met vertrouwen in de toekomst en de bestuurlijke kracht van Lochem. Beoogd maatschappelijk effect De raad stuurt met de begroting zowel financieel als inhoudelijk op doelstellingen en prestaties om de gewenste maatschappelijke effecten te realiseren. Financiële consequenties De financiële gevolgen zijn opgenomen in de beslispunten.

2222225-2/5

Argumenten 1. Door het vaststellen van de begroting wordt de noodzakelijke financiële basis gelegd voor de uitvoering van het vastgestelde beleid en de wettelijke taken van de gemeente Zonder vastgestelde begroting kunnen beleidsdoelen en projecten niet worden uitgevoerd. De Gemeentewet schrijft voor dat de begroting vóór 15 november moet zijn vastgesteld. De begroting biedt inwoners en belanghebbenden inzicht in de besteding van publieke middelen. De raad kan via de begroting sturen op prioriteiten en het college controleren op uitvoering. 2. De begroting is opgesteld volgens de begrotingsrichtlijnen Elk jaar stellen we begrotingsrichtlijnen voor het nieuwe jaar op. Dit zijn de uitgangspunten die wij gebruiken bij onder meer het opstellen van de begroting. In bijlage 1 van het boekwerk ‘Begroting 2026’ staan de begrotingsrichtlijnen voor 2026 ter vaststelling. 3.

We actualiseren het financieel beeld In het hoofdstuk ‘Financiële positie’ van de begroting verwerkten wij een aantal financiële bijstellingen in het financieel perspectief: - Begroting 2026 van Tribuut en Regio Stedendriehoek; - Een verschuiving van de lasten bij de activiteit 'Kroonbenoemde burgemeester' 2026-2027; - De nieuwe activiteit 'Bluswaterbronnen ten behoeve van natuurbrandbeheersing' 2026; - Het budget voor 'Cultuur en Erfgoedpact' vervalt in 2028; - De 'Opvanglocatie Ampsenseweg’ verwerken we budgettair neutraal voor de jaren 2025-2029. Wij passen het begrotingssaldo aan met bovenstaande mutaties voor de jaren 2025 tot en met 2029. 4. Het dekkingsplan is noodzakelijk voor een structureel sluitende meerjarenbegroting Het dekkingsplan vormt een belangrijk onderdeel van de Begroting 2026. In de Kadernota 2026, stond een uitgebreide lijst met ombuigingsmaatregelen om de dreigende tekorten in de toekomst op te vangen. Daarop volgde via de meicirculaire 2025 de aankondiging van het Rijk dat Lochem meer geld krijgt dan op dat moment aangenomen. Dit leidt tot een nieuw voorstel met ombuigingsmaatregelen in deze Begroting 2026. Op basis van het nieuwe financieel vooruitzicht hebben we gekeken welke ombuigingsmaatregelen uit het voorstel bij de Kadernota 2026 nog nodig zijn. De nieuwe, gunstiger financiële positie maakt dat er minder ombuigingsmaatregelen nodig zijn.

En dat sommige maatregelen pas later van kracht hoeven worden of in bedrag zijn verlaagd. Ook keken wij naar het vergroten van onze inkomsten. Het verhogen van inkomsten past wat ons betreft in het uitgangspunt om de zwaarste lasten over de sterkste schouders te verdelen. De voorstellen uit de Kadernota 2026 komen, deels aangepast, terug in deze begroting. Ten slotte hebben we de nu voorgestelde ombuigingsmaatregelen beoordeeld op de gevolgen voor de personele formatie. De invulling en effecten van de ombuigingsmaatregelen hebben hier naar verwachting geen invloed op. In sommige gevallen zal er aanvankelijk extra werk zijn om invulling te geven aan een maatregel. We verwachten dit op te kunnen vangen binnen de huidige bezetting. Met dit totale pakket aan maatregelen dekken we de tekorten en creëren we financiële ruimte voor een beperkte hoeveelheid nieuw beleid en de toekomstige opgaven. In hoofdstuk ‘Dekkingsplan’ en bijlage 10 van het boekwerk informeren wij u uitgebreid over het dekkingsplan en de daarin door ons voorgestelde ombuigingsmaatregelen. 5. Met de inzet van de algemene reserve creëren we financiële ruimte voor de toekomst We zetten een bedrag van € 500.000 in vanuit de algemene reserve. Dit om financiële ruimte te creëren voor toekomstige opgaven, voor het nieuwe gemeentebestuur.

Eind 2029 resteert er nog een geraamd bedrag van ruim € 25 miljoen in de algemene reserve. 6.1 In het programma geven we antwoord op de drie W-vragen Het programmaplan bestaat uit drie thema's en negen inhoudelijke programma’s. Daarnaast is er een overzicht algemene dekkingsmiddelen en overhead. In het programma geven we antwoord op de drie W-vragen: • Wat willen we bereiken? • Wat gaan we daarvoor doen? • Wat mag het kosten?

2222225-3/5

De beschrijving van ‘Wat we willen bereiken’ maakt onderdeel uit van de kader stellende rol van de raad. Bij de Kadernota 2026 actualiseerden we deze voor zover nodig. Bij 'Wat gaan we daarvoor doen?' beschrijven we onze activiteiten kort in een paar zinnen. We doen dit omdat we de activiteiten al uitgebreid beschreven hebben bij de Kadernota 2026. Toen heeft de raad ook besloten over deze activiteiten. Elk programma bevat een financieel overzicht ‘Wat mag het kosten’. Het komt voor dat over de jaren heen er verschillen zijn in de bedragen die begroot worden. Om hier op voorhand inzicht in te geven, nemen wij bij deze overzichten een toelichting op. De toelichting verklaart het verschil tussen de budgetten voor het jaar 2026 ten opzichte van 2025. De toelichting op de eventuele afwijkingen in de loonkosten en kapitaallasten volgen na de programma’s. Deze toelichting is op het totaal van alle programma’s. 6.2 Het programmaplan bepaalt omvang en bestedingsrichting voor 2026 Het vaststellen van de begroting is de kern van het budgetrecht van de raad. Het budgetrecht van de raad houdt in dat het college in principe alleen uitgaven kan doen en verplichtingen kan aangaan na toestemming van de raad. Met het vaststellen van de gemeentelijke begroting geeft de raad het college deze toestemming. In het verlengde van de toestemming ligt de bestedingsrichting.

De gemeente beschikt over beperkte middelen en de raad stemt met het vaststellen van de begroting in met de voorgestelde bestedingsrichting. Het college gaat daarmee over tot uitvoering van het programmaplan. 7.1 De afspraak is om de uitvoeringsbudgetten grondexploitaties beschikbaar te stellen bij de begroting Jaarlijks stelt de gemeenteraad de budgetten beschikbaar. In de paragraaf Grondbeleid in de begroting lichten wij de actuele stand van de grondexploitaties toe. 7.2 Begrotingswijziging grondexploitaties zorgt voor een juiste begrotingsbasis In de paragraaf Grondbeleid in de begroting zetten wij uiteen wat de meerjarige impact per complex is op de geprognosticeerde winst- en verliesnemingen bij de laatste actualisatie grondexploitaties, onderdeel van deze begroting. Door de meerjarige begrotingswijziging winsten verliesneming grondexploitaties administratief te verwerken, zorgen we voor een juiste begrotingsbasis voor het eerstvolgende moment van actualisatie grondexploitaties bij de Jaarrekening 2025. 8. Hiermee voorkomen we extra besluitvormingsprocedures Een aantal activiteiten in de intensiveringslijst (boekwerk ‘Begroting 2026’ bijlage 2) heeft een zwart blokje. Met dit zwarte blokje stelt de gemeenteraad het betreffende budget direct beschikbaar. Op deze manier voorkomen wij onnodige besluitvormingsprocedures om op een later tijdstip budget beschikbaar te stellen.

Met het vaststellen van deze begroting geeft de gemeenteraad voor die activiteiten invulling aan het budgetrecht.

Risico’s en kanttekeningen Uiterlijke besluitneming In de raadsvergadering van 10 november 2025 moet een besluit worden genomen ten aanzien van de Begroting 2026 om aan de wettelijke inzendtermijn van 15 november voor begrotingen van gemeenten te kunnen voldoen conform de Gemeentewet. Uitvoering De begroting is ook beschikbaar in de vorm van een 'begrotingsapp', waarmee deze eenvoudiger en toegankelijker te raadplegen is via internet.

2222225-4/5

De volgende stukken zijn voor u bijgevoegd: Begroting 2026

De volgende stukken liggen voor u ter inzage:

Lochem 10 november 2025, Burgemeester en wethouders van Lochem,

D.C. Kerkdijk secretaris

2222225-5/5

F.T.J.M. Backhuijs burgemeester