Raad 08 Archeologisch bureauonderzoek Barchemse Bos RAAP juni 2010

RAAP-NOTITIE 3486

Plangebied Barchemse bos Gemeente Lochem Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Colofon Opdrachtgever: Lichtveld Buis & Partners BV Titel: Prangebied Barchemse bos, gemeente Loohem; archeologisch vooronderzoek: eon bureauonderzoek Status: eindversie Datum: juni 2010

Auteur: H. Ringenier Projecicade: LOBC Beslandsnaam: N03486_LOBC.doc Projectielder: H. Ringenier Projectmedewerkers: drs. El. Schuurnian ARCHIS-vondstmeldingsnummers: niet van toepassing ARCHIS-waarnemingsnummers: niet van toepassing ARCHIS-onderzoeksmeldingsnummer: 40518 Bewaarplaats documentatie: RAAP Cost Autorisatie: drs. SW, Jager Sevoegd gong: gemeente Lochern

ISSN: 0925-6369

RAAP Archeologisch Adviesbureau B.V. Leeuwerveldseweg 5b

feleloon: 0294-491 500

1382 LV Weesp

telelax: 0294-491 519

Postbus 5069

E-rnaU: raap@raap.nl

1380 GBweesp

© RAAP Archeologisch Adviesbureau By., 2010 RAAP Archeologisch Adviesbureau B.V. aanvaardt goon aansprakelijkhoid veer eventuele schade voortvloeiend uit hot gebruik van de resultaten van dit onderzoek of do toepassing van do adviezen.

Pangebied Barchemse bos, gemeente Lochem; archeologisch vooronderzoek: cen bureauonderzoek

R A A P

Samenvatting In opdracht van Lichtveld Buis & Partners BV heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in april 2010 een bureauonderzoek uitgevoerd in plangebied Sarchemse bos te Lochem, in verband met te realiseren nieuwbouw. Het onderzoek had tot doel een gespecificeerde archeologische verwachting op te steilen voor bet piangebied. Op basis van de gespecificeerde archeologische verwacbting en

-

voor zover bekend

-

de voorgenomen bodemingrepen in bet plangebied is

vervolgens een advies met betrekking tot archeologisch vervolgonderzoek geformuleerd. Op grond van de Iandschappelijke situatie geldt voor bet overgrote deel van bet plangebied een middelmatige arcbeologische verwachting voor vindplaatsen (resten) uit alle perioden (Laat Paleolithicum tim Middeleeuwen). Alleen voor een smalle strook aan de oostzijde van bet plan gebied geldt een hoge archeologiscbe verwachting. Behalve landschappelijke factoren draagt de aanwezigheid van een Celtic Field (IJzertijd) dat zich in de onmiddellijke omgeving van bet plangebied uitstrekt, bij aan archeologische potentie van bet gebied. Op basis van de resultaten van onderhavig bureauonderzoek wordt aanbevolen om in bet pangebied een vervolgonderzoek uit te voeren. Geadviseerd wordt om dit vervolgonderzoek te laten plaatsvinden in de vorm van een inventariserend veldonderzoek (IVO) karterende fase, bestaande uit een booronderzoek. Met betrekking tot de bevindingen van dit bureauonderzoek kan contact opgenomen worden met de gemeente Lochem.

RAAP-nottie 3486 / endversie 04-06-2010

[3]

P!angebed Barchemse bos, gemeente Lochem; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

R A A P

1 Inleiding 1.1 Kader en doelsielling In opdracht van Lichtveld Buis & Partners BV heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in april 2010 een bureauonderzoek uitgevoerd in verband met hot realiseren van nieuwbouw in plangebied Barchemse bos in de gemeente Lochem. Dit onderzoek diende te worden uitgevoerd omdat realisatie van de plannen zou kunnen leiden tot aantasting of vernietiging van mogelijk aanwezige archeologisohe resten. Het onderzoek omvatte het verwerven van informatie over bekende en verwachte archeologische waarden en had tot doel een gespecificeerde archeologische verwach ting op te stellen voor het plangebied. Op basis van de gespecificeerde archeologische verwach ting en de aard en ornvang van de voorgenomen bodemingrepen is vervolgens in hoofdstuk 3 eon advies geformuleerd met betrekking tot eventueel archeologisch vervolgonderzoek.

1.2 Administratieve gegevens Het plangebied (ca. 3,5 ha) ligt direct ten zuiden van do Borculoseweg te Barchem in de gemeente Lochem (figuur I). Het gebied staat afgebeeld op kaartblad 34C van de topografische kaart van Nederland (schaal 1:25.000). Het plangebied is kadastraal bekend onder gemoente Laren, sectie I, perceelsnummers 2360, 2498 en 2499. Gemeente: Lochem Plaats: Barchem Plangebied: Barchemse bos Centrumcoärdinaten: 227.550/460.000 ARCHIS-vondstmeldingsnummers: niet van toepassing ARCHIS-waarnemingsnummers: niet van loepassing ARCHIS-onderzoeksmeldingsnummer: 40518

1.3 Toekomstige situatie In bet plangebied is nieuwbouw gepland. De beoogde nieuwbouw bestaat uit 6 woningen.

1.4 Onderzoeksopzet en richtlijnen Hat onderzoek is uitgevoerd volgens de normen van de archeologische beroepsgroep (zie artikel 24 van het Besluit archeologische monumentenzorg). Do Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologio (KNA, versie 3.1), bohoerd door de Stichting Intrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer (SIKB; www.sikb.nl), goldt in de praktijk als richtsnoer. RAAP beschikt over eon opgravingsvergunning, verleond door do Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Zio tabol I voor de daleringen van de in dit rapport genoemdo archoologische perioden. Achter in dit rapport is eon Iijst met gebruikte afkortingen opgenomen.

RAAP-notitie 3486/ eindversie 04-06-2010

[41

Plangebied Barchemse bos, gemeente Lochem; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

-I

RA A P

2 Bureauonderzoek 2.1

Methoden

Hot bureauondorzoek is uitgevoerd om eon gespecificeerde archeologischo verwachting op te stellen. Daartoe zijn reeds bekende archeologischo en aardkundige gegevens verzameld en is het grondgebruik in hot plangebied in hot heden en verleden geinventariseerd. Geraadpleogd zijn do volgende bronnen: -

-

-

-

-

hot AHCHeologisch Informatie Systeem (ARCHIS); litoratuur en historisch en aardkundig kaartmateriaal (zie Iiteratuurlijst); do recenle lopografische kaart 1:25.000; recente luchifotos uit Googlo Earth (htlp:!www.earth.google.com); hot Acluool Hoogtobestand Nederland (AHN).

2.2 Resultaten Huidige situatie Op recento topografische kaarten (schaal 1:25.000) is hot plangebied afgebeold als bos (Boddaert & Mak, 2004). Actuelo luchifoto’s uit Googlo Earth bevestigen dit grondgobruik. Volgons hot Actueel Hoogtebestand Nedorland (http://www.ahn.nI/) bedraagt do huidigo maaivoldhoogte in het plangebied circa 14,4 tot 15,5 m ÷NAP. Geo(morto)Iogie Hot plangebied valt grotendeels in eon zono met lage Iandduinon (met bijbehorende vlakten en laagten); eon klein deel aan de oostzi]de van hot plangebiod bostaat uit dekzandwelvingon (Stiboka/RGD, 1979: codes 3L8 en 3L5). Bodem Do bodem bestaat uit veldpodzolen (www.archis.nl: codes Hn21-V en Hn21V*). Veldpodzolen zijn bodems die onder relatief vochtige omstandigheden zijn govormd. Dergelijke bodems worden vaak aangetroften in jonge ontginningsgebieden. in bossen on in nog aanwezige heideveldon. Ze kenmerken zich doorgaans door de aanwezigheid van eon uitspoelingshorizont (E-horizont) waar de ijzer- en humusdeelijos zijn uitgespoeld en eon inspoelingshorizont (B-horizont). AHN en Iuchtfoto’s Bestudering van zowel bet AHN als recente luchtfoto’s uit Googlo Earth (http:Jwww.earth.goog boom) verschaffen geen informatie omtrent do aanwezigheid van archeobogische waarden (op basis van reliefkenmerken) in hot plangebied.

RAAP-notitie 3486/ eindversie 04-06-2010

[51

Plangebied Barchemse bos, gemeente Lochem; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

n

R A A P

Historische situatie Om inzicht to verkrijgen in hot grondgebruik in het plangebied in de Nieuwe tijd biedt de analyse van historische kaarten een goode invaishoek. Uit historische kaarten uit hot eind van do lSe en de 19o eeuw blijkt dater desti]ds goon bebouwing stond (figuur 2). Uit doze kaarten blijkt voorts dat hot plangobied zolcer tot in hot midden van do 19e oouw uit akkorland bestond. Rond 1900 bestond hot plangobied uit bos (ROBAS Producties, 1989; Versfelt 2003; Woltors-Noordhoff Atlasprodukties, 1990; figuur 2). Archeologische verwachtingskaart gemeente Lochem

Op grond van de archeologische verwachtingskaart goldt voor do lager gelegen deleri van hot plangobiod eon middelmatige archeologischo vorwachting wordon toogekend voor vindplaatson (archeologische ovorblijfsolen) uit sIlo perioden (Laat Paloolithicum tim Lale Middeloouwon). Voor do hogor gelogon dekzandwelvingen geldt hoge archeologischo verwachting (Scholte Lubborink & Lohof, 1998). Bekende archeologische waarden ARCHIS

In ARCHIS staat oil do directe omgeving van het plangobiod (binnon eon straal van 200 m) eén archoologischo vindplaats geregistreerd (ARCHIS-waarnemingsnr. 17037; Scholte Lubberink & Lohot, 1998: cat.nr. 96). Het betroft een zogenaamd Celtic Field: eon akkercomplex annex woongobiod uit de Jzertijd (en mogolijk het begin van de Romoinso tijd). Historische kaarten Do goraadploogde historischo kaarten bevatten geen concrete aanwijzingon voor do aanwezig heid van archeologische waarden in hot plangebied. Gespecificeerde archeologische verwachting

Op grond van landschappelijke factoren geldt voor het overgrolo deel van het plangebied eon mWdolmatigo archoologischo vorwachting voor vindplaatsen (roston) uit alle poriodon (Laat Paloolithicum tIm Late Middeleouwen). Alleen voor eon smallo zone aan do oostzijde geldt een hoge archeologischo vorwachting (op basis van do hogero ligging). Daar komt nog bij dat zich op korte afstand van hot plangobied eon Celtic Field bovindt. Hot is hool aannomolijk dat bowonings sporen die bij dit aickorcomplox horen (maar ook van mogelijko voorgangors) zich uilslrokkon tot in hot plangobiod. Gelet hierop goldt voor dit deol van hot plangobiod eon hogo archoologischo vor wachting voor vindplaatson (sporon) uit do poriodo (Middon) Bronstijd t/m (oorsto holft van do) Romoinso Iijd.

RAAP-notitie 34861 eindversie 04-06-2010

[6]

Plangebied Barchemse bos, gemeente Lochem; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

n

RA A P

3 Conclusies en aanbevelingen 3.1 Conclusies UiL hot bureauonderzoek bli]kt dat, op grond van de Iandschappelijke situatie aismede de aanwezigheid van een woongebied annex akkercomplex (een zgn. Celtic Field) in do directe omgeving, in ondergrond van plangebied Barchemse bos archeologische resten kunnen voorkomen ut do periode Laat Paleolithicum tim Late Middeleeuwen, met ala zwaartepunt do periode (Midden) Bronstijd tim (eerste helft van do) Romeinse tijd. In het vorlengde hiervan goldt voor het overgrote deel van bet plangebied een middelmatige archeologische verwachting, terwiji voor een smalle zone aan de oostzijde een hoge archeologische verwachling geldi.

3.2 Aanbevelingen Op basis van do resultaten van onderhavig bureauonderzoek wordt aanbevolen om een vervolg onderzoek Liii to voeren in plangebied Barchemse bos. Geadviseerd wordt om dit vervolgonder zoek te laten plaatsvinderi in de vorm van een inventariserend veldonderzoek (IVO) karterende fase, bestaande uit booronderzoek. Dit veldonderzoek heeft tot doel meer inzicht te verwerven in de archeologische component van hot plangebied. Op basis van de bevindingen kan vervolgens worden bepaald in hoeverre in het verdere traject een archeologische inbreng wenselijk is.

RAAP-nofltie 34861 endversie 04-06-2010

[7]

PIangehed Barchemse bog, gemeente Lochem; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

el

R A A P

Literatuur Boddaert, M. & A. Mak (red.), 2004. ANWB topograuische atlas: Gelderland 1:25.000. ANWB by, Den Haag. ROSAS Producties, 1989. Historische Atlas Gelderland. Chromotopografische Kaart des Rijks 1:25.000. ROBAS Produclies, Den lip. Scholte Lubberink, H.B.G. & E. Lohof, 1998. Provincie Gelderland. WCL-De Graafschap; archeologische inventarisatie en verwachtingskaart (Fase A). RAAP-rapport 305. Stichting RAAP. Amsterdam. Stiboka/RGD, 1979. Geomorfologischekaart van Nederland, schaal 1:50.000. B/ad 34-35 Enschede-Glanerbrug. Stichting voor Bodemkarteri ng/Rijks Geologische Dienst, Wageni ngen/Haarlem. Verstelt, H.J., 2003. Dc Hottinger-atlas van Noord- en Oost-Nederland 1773-1794. Heveskes Uitgevers, Groningen. Wolters-Noordhoft Atlasprodukties, 1990. Grote Historische Atlas van Nederland, schaal 1:50.000; Deel 3: Oost-Nederland 1830-1855. Wolters-Noordhoff Allasprodukties, Groningen.

Gebruikte afkortingen AHN

Actueel Hooglebestand Nederland

ARCHIS

ARCHeologisch lnformatie Systeem

KNA

Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie

-Mv

beneden maaiveld

51KB

Sliehting Infrastructuur Kwaliteilsborging Bodembeheer

Overzicht van tiguren en tabellen Figuur 1. Figuur 2.

Ligging van he! plangebied.

Tàbel 1.

Geologische en archeologische tijdschaal.

Het plangebied rond 1900 (brow ROBAS Producties, 1989).

RAAP-notHie 3486 I eindvergie 04-06-2010

[8]

II

a .

.1 Ifl#•.•

L

Figuur 2. Het plangebied rond 1900 (bron: ROBAS Producties, 1989).

‘L

ri

Plangebied Barchemse bos, gemeente Lochem; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

IFUi,[,

Iitiflh,I.N.l,(

RAAP I-I

ITholn.r.

WtJII. Nieuwste tijd (Nieuwe tijd C)_________________

1 L aat Subatianticum

Nieuwe tild

B

1650

A

1500

Laat llSOnaChr.

1250

Vol

:050 Ottoons

Middeleouwen ‘

900

Karolingisch Merovirgisch laat

vroeg

Vroeg Subatlarticurn

Laat

Romeinse Iijd

M dde

0

Vroeg

450 voor Chr.

Laa: Mdden

IJzertijd

059 yr

Bronstijd

Subboreaal

Laat Midder Vroeg Laat

-700

Neolithicum (NIeu*o Steerlidi

7300 Boreaal Preboreaal Late Dryas Co

0 Co —

(3

Altered Vroege Dryas Bolting Vroegste Dryas

3700

Laat Mesolithicum (Midden Sieer.iitdt

Co

—

Derekamp

g

Midden Vrceg

9700

725

525 450 270 70 a Cr. voot Chr. 250 ls 500 800 1100 1800 2000 2850 4203 4903/5300 6450 8640 S700

11.050 11 50’ 12.003

12.500 009 B J

[12.550

-1

.Q

FVdden Vroeg

Atlanticum

1795

16 000

jo ng A 30.500

35.000

Hengelo -

60.000 •

2

Paleolithicum

—

Odderade

—

71.000

Midden

.. I

I

(Oiido Sieenlijdt

°

>5

Brorup

Eemien Saatien II Oostermeer Saatien t Betvedere/Hotsteinien Gtaciaal x Hotsteinien Etsterien

114.000 126.000 236.000 241 .000

250.000

322.000 336.000 384.000

Oud

416.000 .463.000

Tabe! I. Ge&ogische en archeolog/sche tijdschaa!.

RAAP-noljtje 3486 / etndversie 04-06-2010

111]