Nieuwbouw zwembaden de Berkel in Almen en de Boskoele in Gorssel

Aan de Raad van de gemeente Lochem Team:

Programma's & Projecten

Kenmerk:

2213386

Informatie bij:

Johan Reuvers

Portefeuillehouder: L. de Goede

Onderwerp:

Nieuwbouw zwembaden de Berkel in Almen en de Boskoele in Gorssel

Voorstel 1. Een uitvoeringskrediet van € 10.456.000 voor de nieuwbouw van de zwembaden de Berkel in Almen en de Boskoele in Gorssel beschikbaar te stellen. 2. Voor de exploitatie van de beide zwembaden de gemeentelijke jaarlijkse bijdrage vast te stellen op een maximaal bedrag van € 439.000. 3. Kennis te nemen van de opgelegde geheimhouding op Raad_GEHEIM bijlage 2 rapportage Treem en Raad_GEHEIM bijlage 3 Investeringsoverzicht op grond van artikel 87 van de Gemeentewet in samenhang met een belang, genoemd in artikel 5.1, lid 2 onder b van de Wet open overheid.

Inleiding Op 18 september 2023 stelde u een voorbereidingskrediet beschikbaar van € 250.000 om de plannen voor vernieuwing van de zwembaden de Berkel in Almen en de Boskoele in Gorssel uit te werken. Vanaf dat moment hebben wij samen met de Stichting Gorsselse Zwembaden (SGZ) de plannen verder onderzocht en vormgegeven. De SGZ als exploitant van de zwembaden en de gemeente als eigenaar van de beide zwembadcomplexen. Naast het beschikbaar stellen van het voorbereidingskrediet stelde u in september 2023 een maximale gemeentelijke jaarlast van € 400.000 voor de instandhouding van de vernieuwde zwembaden (na realisatie) vast. Hierna hebben wij de ontwikkeling van de vernieuwing van de zwembaden verder doorgezet. Samen met de SGZ zijn wij tot uitgangspunten voor de vernieuwingsoperatie gekomen. Vervolgens zijn een architect en adviseurs met specifieke expertise op het gebied van de exploitatie van zwembaden geselecteerd. Na de fase van het opstellen van een voorlopig ontwerp (najaar/eind 2024) voor de nieuwe zwembaden door architectenbureau Slangen & Koenis ontstond een eerste impressie. Met de financiële vertaling van deze impressie in een toekomstig exploitatiemodel (businesscase) ontstond ook inzicht in de cijfers. Aanpassingen in het voorlopig ontwerp bleken nodig om aansluiting te houden met het door u vastgestelde kader voor de jaarlijkse lasten van € 400.000.

Om de zwemvoorzieningen in Almen en Gorssel op een passend niveau te houden en tegelijkertijd voor de exploitant (SGZ) ook economisch uitvoerbaar, is het financieel kader van € 400.000 uiteindelijk ontoereikend gebleken. Op 14 januari 2025 hebben wij u geïnformeerd over de voortgang van de planuitwerking. Hierin is onder meer aangegeven dat nieuwbouw van de zwembaden als uitgangspunt is gekozen, omdat dit de meest kostenefficiënte optie is. Op basis van nieuwbouw zijn namelijk de jaarlijkse afschrijvingslasten lager dan bij renovatie. Ook is er bij nieuwbouw sprake van lagere onderhouds- en energiekosten. Daarnaast levert nieuwbouw en bijbehorende inrichting een grotere impuls op voor kwaliteit, aantrekkingskracht en toekomstbestendigheid van de zwembaden. In mei/juni 2025 vonden informatie- en klankbordsessies in de kernen van Almen en Gorssel plaats. De input die hieruit werd verkregen, is meegenomen in het planproces. Dit betrof onder meer de aanpassing van de verdieping en verbreding van het wedstrijdbad in Almen en de toevoeging van een duikkuil in het Almense zwembad. Na een periode van intensief overleg tussen SGZ, gemeente en adviseurs gaven wij begin juni opdracht aan de architect voor het opstellen van het definitief ontwerp (DO).

Het maken van een DO was niet voorzien in de voorbereiding van de ontwikkeling van de nieuwe zwembaden, maar bleek gaandeweg nodig om meer prijszekerheid in de uitvoering te creëren. Daardoor hebben wij in de voorbereiding meer kosten moeten maken dan waar het 2213394-1/5

voorbereidingskrediet van € 250.000 van uitging. Het DO met de daaraan gerelateerde businesscase zijn nodig voor een gefundeerde kredietaanvraag aan u. Begin juli zijn het DO en de businesscase tot een afronding gebracht. De businesscase sluit op een maximale gemeentelijke jaarlast van € 439.000. Het DO bevat voor beide zwembadcomplexen onder meer een recreatiebad, een wedstrijdbad met een diepte van 1,80 meter, een waterspeelplaats, faciliteiten voor duiken en glijden en een recreatieweide met een passende horecavoorziening. Het DO is bijgevoegd (bijlage 1 Raad_definitief ontwerp) Exploitatiemodel zwembaden 2027 (businesscase) Dit exploitatiemodel is de basis voor de totale exploitatie van de nieuwe zwembaden, na de geplande realisatie in 2027. Aan de inkomstenkant zijn alle verwachte opbrengsten opgenomen uit onder meer kaartverkoop en abonnementen, horeca- en overige inkomsten. De kostenkant van de exploitatie wordt o.a. gevormd door de kapitaallasten (rente en afschrijving), personeelskosten, energiekosten en onderhoudskosten. Binnen de exploitatie van de zwembaden maakt SGZ waar mogelijk gebruik van inzet door vrijwilligers. De investering en de exploitatie(opbrengst) van eventueel extra bij te plaatsen trekkershutten (Almen) en eventuele camperplaatsen (Gorssel) is buiten de scope van de businesscase gelaten.

Dit exploitatiedeel heeft een commercieel karakter en dient om die reden buiten de gemeentelijke financieringsbijdrage te blijven. De eventuele uitbreiding van de bestaande trekkershutten en aanleg van camperplaatsen zullen bij oplevering van de nieuwe zwembaden niet gerealiseerd zijn. Het rapport van adviesbureau Treem is bijgevoegd (bijlage 2 GEHEIM Raad_rapportage Treem). Beheerstichting Zoals hiervoor aangegeven voert de SGZ de exploitatie en het dagelijks beheer van de zwembaden uit. Dit blijft in de toekomst ook zo, na realisatie van de nieuwe baden. Voor het beheer en onderhoud van het eigendom (nu door de gemeente) hebben wij het voornemen een aparte beheerstichting op te richten. Van dit voornemen hebben wij u via een apart voorstel (voorstel ‘Oprichten beheerstichting maatschappelijk vastgoed’ B&W-besluit d.d. 22 juli 2025, kenmerk 2004749) in kennis gesteld. De te vormen beheerstichting sluit met SGZ een exploitatieovereenkomst voor de periode na realisatie van de nieuwe zwembaden. Eén van de voordelen hiervan is dat een beheerstichting in aanmerking kan komen voor bouw- en onderhoudssubsidies zoals de BOSA (subsidieregeling Stimulering bouw en onderhoud sportaccommodaties). Een gemeente kan hiervoor niet in aanmerking komen. Als gemeente kunnen we gebruik maken van de SPUK (Specifieke uitkering) Sport, maar die is financieel minder aantrekkelijk dan de BOSA.

Bij de bouw van de nieuwe zwembaden gaat het om aanzienlijke investeringen. Met de BOSA kunnen we de kapitaallasten nog meer verlagen. Onzeker is of de BOSA subsidie vanuit het rijk toereikend is voor alle aanvragen. In onderliggende businesscase hebben we vanwege deze onzekerheid geen rekening gehouden met de mogelijke BOSA, maar wel met de SPUK Sport. Beoogd maatschappelijk effect De zwembaden in Almen en Gorssel zijn een belangrijke ontmoetingsplek en dragen bij aan de algehele vitaliteit van de inwoners in de gemeente Lochem. De zwembaden hebben daarnaast een toeristische/recreatieve waarde binnen de gemeente Lochem. Verder hebben zij een functie in het aanbod van sport en zwemonderwijs. Door realisatie van de twee nieuwe zwembadcomplexen worden deze doelstellingen tot in lengte van jaren gewaarborgd. Financiële consequenties Voor de nieuwbouw van de nieuwe zwembaden is een investeringsraming opgesteld. Om de gemeentelijke positie bij de nog volgende aanbestedingen te dienen, ligt deze investeringsraming als geheime bijlage voor u ter inzage (bijlage 3 GEHEIM Raad_Investeringsoverzicht). De kapitaallasten (rente en afschrijvingen) ten gevolge van deze investering zijn opgenomen in de businesscase. De businesscase bevat daarnaast alle elementen die met de toekomstige exploitatie van de zwembaden zijn gemoeid.

Zoals aangegeven sluit de businesscase op een netto tekort (jaarlast) van € 439.000 per jaar, zijnde de gemeentelijke jaarlijkse bijdrage.

2213394-2/5

Vanuit deze gemeentelijke bijdrage vindt financiering van de volgende elementen plaats: - de kapitaallasten (rente en afschrijving) ten gevolge van de investering; - de bijdrage voor groot onderhoud en eigenaar lasten beheerstichting; - de jaarlijkse subsidie in de door SGZ te voeren exploitatie van de nieuwe zwembaden. Binnen de opzet van de exploitatie is uitgegaan van een toekomstige gemeentelijke jaarlast van € 400.000 voor de exploitatie van de nieuwe zwembaden (raadsbesluit 18 september 2023). Het is noodzakelijk deze bijdrage te verhogen naar € 439.000 om in de toekomst een verantwoorde exploitatie te kunnen voeren. Met name vanwege twee factoren is dit effect ontstaan: • na de vaststelling van het financieel kader door uw raad op 18-9-2023 heeft de inflatie in Nederland zich verder doorgezet. Bouw- en installatieprijzen zijn verder gestegen. Aan de kant van de exploitant (SGZ) is sprake van een toename van o.a. personeelskosten door caoontwikkelingen en beheerkosten; • aanpassingen in het voorlopig/definitief ontwerp door onder andere de verdieping en verbreding van het wedstrijdbad en de toevoeging van een duikkuil, beide in Almen (mede naar aanleiding van de informatieavond in Almen). Ook de noodzakelijke vernieuwing van opstallen voor technische ruimten in beide zwembadcomplexen ligt hieraan ten grondslag.

Er is uitgebreid gezocht naar het verder optimaliseren van de exploitatie van het zwembad. Het verder versoberen van de uitvoering van het bad betekent een risico voor de aantrekkelijkheid voor de verschillende doelgroepen en daarmee een exploitatierisico. Voor SGZ lijkt het niet mogelijk om de opbrengsten verder te verhogen om daarmee de totale jaarlijkse kosten binnen de vastgestelde jaarlast van € 400.000 te brengen. Het beschikbare budget voor de uitvoering van de nieuwbouw van de zwembaden inclusief exploitatie bedroegen taakstellend € 400.000. Met het vaststellen van ons nieuwe MOP (Meerjarig Onderhoudsplan gemeentelijke gebouwen) 2023-2027 (raad 29 januari 2024) is dit verlaagd naar ca. € 350.000 vanaf 2028. Deze verlaging komt doordat de bedragen voor groot onderhoud van de twee huidige, oude zwembaden op nihil zijn gezet. Er is in het huidige MOP geen rekening gehouden met groot onderhoud voor de nieuwe zwembaden in afwachting van besluitvorming. In de huidige businesscase houden we nu rekening met een jaarlijkse dotatie groot onderhoud voor beide zwembaden van € 120.000 per jaar. Deze herijken we na afronden van de nieuwbouw en nemen we mee in het opstellen van het nieuwe MOP voor de jaren 2028 en verder.

Naast de nieuwe kapitaallasten en de netto exploitatielast (totaal € 439.000), hebben we ook nog de bestaande kapitaallasten van het voorbereidingskrediet (investering € 250.000; jaarlijkse kapitaallast € 8.000; raadsbesluit 18 september 2023). Deze lasten zijn gedekt door bestaande middelen. Zoals in de inleiding beschreven waren er met de vertaling van het voorlopig ontwerp naar een definitief ontwerp meer kosten gemoeid dan bij het verstrekken van het voorbereidingskrediet van € 250.000 (raadsbesluit 18 september 2023) was voorzien. De meerkosten bedragen voor aanvullende architect- en advieskosten ongeveer € 150.000. Alle voorbereidingskosten maken integraal deel uit van het door u beschikbaar te stellen uitvoeringskrediet. De overschrijding van het voorbereidingskrediet heeft daarom geen invloed op het geheel aan (voorbereidings)kosten die voor het project worden gemaakt. Onderstaand het totaaloverzicht van de financiële gevolgen van dit raadsbesluit: Het positief saldo van de jaren 2026 en 2027 brengen we ten gunste van het begrotingssaldo. Het tekort van € 89.000 voor de jaren 2028 en verder gaan ten laste van het begrotingssaldo.

2213394-3/5

Investering

Afschr.

2025

termijn

Omschrijving

2026

2027

2028

2029

2030

I/S

Krediet nieuwbouw zwembaden de Berkel (Almen) en de Boskoele (Gorssel) Bouwkundig, installaties, advies en bijkomende kosten incl. interne uren -10.456.000 SPUK Sport (bate) 1.353.000 netto investering; k apitaallasten

-

-

-319.000

-319.000

-319.000

r+a

overige exploitatielasten minus baten (nieuwe zwembaden - vanaf 2027)

-

-120.000

-120.000

-120.000

-120.000

S

overige exploitatielasten minus baten (oude zwembaden - tot en met 2026)

-163.000

-

-

-

-

S

Totaal k osten minus baten (saldo)

-163.000

-120.000

-439.000

-439.000

-439.000

200.000

248.000

248.000

248.000

248.000

r+a

163.000

164.000

102.000

102.000

102.000

S

Totaal dek k ing

363.000

412.000

350.000

350.000

350.000

Saldo te dekken (+ = overschot / - = tekort)

200.000

292.000

-89.000

-89.000

-89.000

Dekking Gereserveerd budget/krediet 'Nieuwbouw zwembaden Gorssel en Almen ' Begroting 2025 Bestaande budgetten

-9.103.000

40/15

Noot: De kapitaallasten van het voorbereidingskrediet van € 250.000 (raad 18 september 2023), van € 8.000 per jaar structureel, zijn gedekt vanuit bestaande middelen.

Argumenten 1.1 De gemeente Lochem is eigenaar van de zwembadcomplexen in Almen en Gorssel De gemeente is de eigenaar van de zwembadcomplexen en om die reden verantwoordelijk voor groot- en vervangingsonderhoud aan de zwembaden en de hierbij behorende lasten en investeringen. 1.2 Het uitvoeringskrediet is nodig voor de verdere ontwikkeling én realisatie van de nieuwe zwembadcomplexen in Almen en Gorssel. Met de beschikbaarstelling van het krediet kunnen wij de realisatiefase van het project verder voorbereiden en uitvoeren. Planning is om de werkzaamheden in september 2026 te beginnen, zodat vóór het zwemseizoen 2027 de nieuwe zwembaden worden opgeleverd. 2.1 De hogere gemeentelijke bijdrage is nodig voor een verantwoorde exploitatie van de beide zwembadcomplexen. Door de ontwikkeling van de inflatie en vanwege aanpassingen in het ontwerp van de zwembaden is het noodzakelijk de gemeentelijk jaarlijkse bijdrage te verhogen naar € 439.000 vanaf 2028. 2.2 De jaarlijkse gemeentelijke bijdrage kan worden gefinancierd uit bestaande middelen maar voor een deel (€ 89.000) is een aanvulling op de begroting nodig. In het raadsbesluit van september 2023 is een € 400.000 als kader meegegeven voor exploitatie en instandhouding van de nieuwe zwembaden. In de gemeentelijke begroting is hiervoor vanaf 2028 € 350.000 aan dekking opgenomen.

Voor het aanvullend deel tot € 439.000 is een aanvulling op de begroting nodig. 3.1 Geheimhouding is noodzakelijk omdat voor de selectie van de uitvoerende partijen een aanbesteding wordt gehouden. Wanneer het beschikbare budget op voorhand bekend is, is er een risico dat partijen hun prijs afstemmen op het beschikbare budget. Dit willen we voorkomen. Risico’s en kanttekeningen 1.1 De aanbesteding is nog niet volledig uitgevoerd na kredietverstrekking voor beide zwembaden. Voor de installaties is een aanbesteding geweest op basis van het ontwerp. De bouwkundige uitwerking en terreininrichting zijn op basis van kengetallen uit referentieprojecten geraamd, maar nog niet gebaseerd op een formele aanbesteding. Dit is een bewuste keus omdat de ervaring leert dat een bouwkundige uitvraag op basis van bestek vaak leidt tot een scherpere prijsvorming. Ook een afgeronde vergunningsprocedure en raadsbesluit dragen hieraan bij. Het totale aanbestedingsresultaat - en hiermee de werkelijke prijs voor de realisatie - zal na het raadsbesluit bekend zijn. Hierna kijken we welke financiële gevolgen die hebben voor onze gemeentelijke bijdrage. 1.2 De investeringsraming van beide baden is gebaseerd op de huidige SPUK regeling (Specifieke uitkering stimulering sport). Voor de tegemoetkoming van de btw-vrijstelling voor sportaccommodaties (inclusief buitenbaden) kan

2213394-4/5

de gemeente aanspraak maken op de SPUK regeling. Hierbij gaan we uit van een gedeeltelijke btwteruggave over de investering conform de huidige regelgeving. Dit is verwerkt in de investeringsraming. De toekenning van de SPUK regeling is onzeker vanwege het afbouwbeleid van het Rijk hierin. In de exploitatieberekening is uitgegaan van een conservatieve toepassing van de huidige regeling. Indien de regeling in 2026 of 2027 wordt gewijzigd komt een mogelijk btw nadeel ten laste van de gemeente, indien er eveneens niet geopteerd kan worden voor de BOSA (Stimulering bouw en onderhoud sportaccommodaties) subsidie (hieronder beschreven). 1.3 Toekenning van de zogenaamde BOSA subsidie. Op grond van de subsidieregeling BOSA komen kosten voor de bouw van sportaccommodaties in aanmerking voor 20% subsidie. Toekenning van deze subsidie is onzeker vanwege het afbouwbeleid van het Rijk hierin. Een eventuele BOSA subsidie is niet in de exploitatie meegenomen en levert dus in geval van toekenning - een voordeel op. Hiervoor is het noodzakelijk dat er uiterlijk 15 december 2025 een (beheer)stichting is opgericht c.q. gemandateerd om de aanvraag te doen. De subsidieaanvraag kan dan vanaf 5 januari 2026 worden gedaan. Andere subsidie mogelijkheden worden onderzocht. Deze zijn ook niet in de exploitatie meegenomen.

Uiterlijke besluitneming Om de mogelijkheid te behouden gebruik te maken van de subsidieaanvraag voor BOSA moet uiterlijk in november 2025 een besluit over het beschikbaar stellen van het uitvoeringskrediet worden genomen. Na het beschikbaar komen van het krediet kan de selectie van uitvoerende marktpartijen definitief worden gemaakt. Dit dient als onderbouwing voor de subsidieaanvraag die begin 2026 moet worden gedaan. Uitvoering Na beschikbaarstelling van het krediet voor de uitvoering vindt de definitieve aanbesteding plaats. Hiervoor wordt een technisch ontwerp (TO) opgesteld en wordt een meervoudige offerteaanvraag in de markt gezet. In het eerste kwartaal van 2026 selecteren wij de realiserende partijen die vervolgens met de daadwerkelijke voorbereiding van de uitvoering aan de slag kunnen. Na het zwemseizoen 2026 (september 2026) kan dan met de realisatie worden begonnen. Deze moet bij aanvang van het zwemseizoen 2027 (april/mei 2027) zijn afgerond. De volgende stukken zijn voor u bijgevoegd: - Raad_bijlage 1 Definitief ontwerp (DO van Slangen & Koenis)

De volgende stukken liggen voor u ter inzage: - Raad_GEHEIM bijlage 2 rapportage Treem - Raad_GEHEIM bijlage 3 Investeringsoverzicht

Lochem, 2 september 2025, Burgemeester en wethouders van Lochem,

D.C. Kerkdijk secretaris

2213394-5/5

F.T.J.M. Backhuijs burgemeester