Definitief concept accountantsverslag 2024 gemeente Lochem 5-6
Tekst van het document
CONCEPT Accountantsverslag Gemeente Lochem Boekjaar 2024
Aanbiedingsbrief Aan de gemeenteraad van de gemeente Lochem Postbus 17 7240 AA Lochem Onderwerp: Accountantsverslag 2024 Kenmerk: Concept Datum: 5 juni 2025 Geachte leden van de gemeenteraad,
In overeenstemming met de opdracht tot de controle van de jaarrekening 2024 van gemeente Lochem, zoals overeengekomen in onze opdrachtbevestiging d.d. 18 juli 2024, bieden wij u hierbij het definitieve concept accountantsverslag aan. Het concept accountantsverslag bevat derhalve de voorlopige bevindingen en conclusies naar aanleiding van onze werkzaamheden. De bevindingen in dit verslag zijn afgestemd met de ambtelijke organisatie en het college.
Wij hebben u op [datum] gemachtigd om onze STREKKING controleverklaring op te nemen in uw jaarrekening 2024.
Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en zijn graag bereid de inhoud van deze rapportage nader toe te lichten op de politieke avond van 26 mei 2025.
Met vriendelijke groet, Baker Tilly (Netherlands) B.V. Ondertekening alleen in definitieve versie M.C.J.M. Bekker RA
pagina | 2
Inhoud 1. Bestuurlijke samenvatting 2. Opdracht, scope en uitkomsten 3. Financiële positie 4. Belangrijkste bevindingen 5. Bevindingen interne beheersing 6. Overige onderwerpen 7. Bijlagen
pagina | 3
1
Bestuurlijke samenvatting
pagina | 4
Management samenvatting Bestuurlijke samenvatting Wij hebben bij de jaarrekening 2024 een STREKKING verklaring verstrekt.
Het jaarverslag is cf. NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet in materiële zin aan de laatste actuele voorschriften.
Uit onze controle met betrekking tot ons oordeel ten aanzien van de getrouwheid blijken geen ongecorrigeerde fouten.
Wij hebben bij de controle van de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) boven de rapporteringsgrens geconstateerd. Daarnaast merken wij op dat het aantal te verantwoorden regelingen zich lijkt te stabiliseren. Ten opzichte van voorgaand jaar is het aantal te verantwoorden regelingen gelijk gebleven. (2023: 31 regelingen, 2024: 31 regelingen). Evenwel heeft het grote aantal regelingen wederom een extra inspanning van zowel de organisatie als van ons gevraagd. De gemeente heeft er bewust voor gekozen de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening en de toelichting hierop in de paragraaf bedrijfsvoering onderdeel te laten zijn van het jaarverslag, ondanks dat dit als gevolg van het uitblijven van de formele wijziging van de BBV en BADO in formele zin nog niet verplicht is. Op deze wijze is invulling gegeven aan de aanbeveling van het Rijk om de verantwoording op te nemen, zoals de wetgever had beoogd. Bovendien wordt invulling gegeven aan de lokale afspraken tussen het college en de gemeenteraad, zoals opgenomen in de aangepaste verordeningen. Tevens kunnen de provincie en het Rijk gebruik maken van de opgenomen verantwoording. We hebben vanuit onze zijde ervaren dat het controleproces soepel is gelopen, waarbij op een prettige en constructieve wijze met de ambtelijke organisatie is samengewerkt.
In lijn met voorgaand jaar nemen we in de evaluatie met de organisatie de verbeterpunten van beide kanten mee om zodoende onze dienstverlening verder te verbeteren.
pagina | 5
Management samenvatting Bestuurlijke samenvatting Het totaal van de rechtmatigheidsbevindingen van het college in 2024 komt uit op € 2,52 miljoen. Daarmee overschrijdt het college de door u vastgestelde verantwoordingsgrens. De bevindingen zien enerzijds toe op een overschrijding van de lasten en kredieten (€ 1,16 miljoen). Deze overschrijdingen zijn grotendeels geheel (€ 0,96 miljoen) passend binnen het beleid en de afspraken tussen raad en college. Daarmee zijn deze overschrijdingen als acceptabel aangemerkt. Anderzijds hebben de rechtmatigheidsbevindingen betrekking op het niet voldoen aan de Europese aanbestedingsregels (€ 1,36 miljoen). Wij adviseren u kennis te nemen van de toelichting die het college opgenomen heeft in de paragraaf bedrijfsvoering.
Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2024 in overeenstemming zijn met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2024 van de gemeente Lochem voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Inzake de kosten Jeugdwet en de Wmo nieuwe taken steunt de gemeente voor het vaststellen van de prestatielevering (deels) op productieverantwoordingen van zorgaanbieders die zijn voorzien van een controleverklaring. Op basis van de uitgevoerde werkzaamheden en de ontvangen controleverklaringen resteert inzake de kosten Jeugdwet en Wmo een onzekerheid van € 1.066.000.
De gemeente heeft de totale kosten inzake de PGB budgetten gebaseerd op de schatting van de SVB. Evenals vorig jaar heeft geen sluitende controle op de levering van de zorg plaatsgevonden door de SVB. Als gevolg hiervan bedraagt de inherente onzekerheid inzake het PGB-budget thans € 244.743.
Het boekjaar 2024 sluit met een financieel resultaat van € 3,82 miljoen (voordelig), waar dit in 2023 € 2,13 miljoen (voordelig) bedroeg. De totale vermogenspositie van de gemeente bedraagt € 77,4 miljoen (2023: € 71,9 miljoen) met een solvabiliteitsratio van 58% (2023: 57%). De vermogenspositie is dan ook gezond te noemen. Het college concludeert in de paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing dat de weerstandscapaciteit toereikend is.
pagina | 6
Management samenvatting Bestuurlijke samenvatting Financiële kengetallen en signaleringswaarden
pagina | 7
2
Opdracht, scope en uitkomsten
pagina | 8
2. Opdracht, scope en uitkomsten Reikwijdte van de controle De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: • Het jaarverslag (programmaverantwoording + paragrafen).
Grondslag
Bedrag
1% lasten inclusief toevoegingen reserves
€ 1.110.000
Goedkeuringstolerantie onzekerheden 3% lasten inclusief toevoegingen reserves
€ 3.330.000
Goedkeuringstolerantie fouten
• De jaarrekening. • Bijlagen.
Niet afzonderlijk benoemd, door ons bepaald c.q. gehanteerd
Rapporteringstolerantie
€ 55.500
De toleranties voor de rechtmatigheidsverantwoording, zijn vastgelegd in de Met de opdrachtbevestiging van d.d. 18 juli 2024 heeft u ons opdracht
door
de
raad
gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2024. De reikwijdte van
rechtmatigheidsverantwoording 2023 die met terugwerkende kracht is
onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is
ingesteld. Deze wijken beperkt af van de toleranties voor de controle op de
gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een
getrouwheid.
beperking in de reikwijdte van onze controle.
rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld op basis van de volgende
Dit
op
leidt
12
ertoe
mei
dat
de
2025
door
vastgestelde
het
college
Nota
opgestelde
toleranties:
Overzicht toleranties De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is € 1.110.000 Het
Grondslag
Bedrag
Verantwoordingsgrens
1% lasten inclusief toevoegingen reserves
€ 1.110.000
Rapporteringstolerantie
Conform Nota Rechtmatigheidsverantwoording 2023 20% van de verantwoordingsgrens
€ 222.000
materialiteitspercentage van 1% sluit aan op het door de gemeenteraad op 27 november 2023 vastgestelde financiële verordening die van toepassing is op boekjaar 2024.
pagina | 9
2. Opdracht, scope en uitkomsten Kernpunten en significante risico’s in de controle
Uitkomsten
Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder
Wij hebben bij de jaarrekening 2024 een STREKKING verklaring voor de
andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle:
getrouwheid afgegeven.
• Waardering van uw grondexploitaties • Prestatielevering inkopen; • Onterechte handmatige betalingen waardoor de lasten ten onrechte zijn verantwoord; • Onterechte betalingen door middel van batchbetalingen waardoor de lasten ten onrechte zijn verantwoord; • Wet Normering Topinkomens; • Prestatielevering sociaal domein; • Risico dat het management van de gemeente de procesafspraken doorbreekt, hetgeen een standaard risico is vanuit onze beroepsregels; • Het risico dat de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening geen getrouw
beeld
geeft
doordat
onrechtmatigheden
onvolledig
zijn
verantwoord in de rechtmatigheids-verantwoording ten aanzien van het onderdeel aanbestedingsrechtmatigheid.
pagina | 10
2. Opdracht, scope en uitkomsten Interne beheersing Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij de interne beheersing inclusief de IT-omgeving, voor zover van belang voor de jaarrekeningcontrole, beoordeeld. Wij merken daarbij op dat onze werkzaamheden niet gericht zijn op het geven van een oordeel over de interne beheersing van de organisatie als geheel. Onze rapportage naar aanleiding van de interimcontrole (managementletter) bevat daardoor niet alle onvolkomenheden in de interne beheersing, die bij een eventueel uitgebreid en hierop specifiek gericht onderzoek naar voren zouden kunnen komen.
Naar aanleiding van onze werkzaamheden hebben wij een managementletter opgesteld. De managementletter hebben wij op 26 november 2024 toegelicht in de auditcommissie.
In lijn met voorgaande jaren constateren we dat de organisatie aandacht heeft voor het optimaliseren van de inrichting van de interne beheersing, maar dat dit gemotiveerd niet altijd leidt tot het opvolgen van onze aanbevelingen. Afgelopen periode heeft voor de gemeente Lochem in het teken gestaan van de organisatieontwikkeling. Wij zien dit als een ontwikkeling die ook een aanleiding is om verdere verbeterslagen te maken in de interne beheersing.
2. Opdracht, scope en uitkomsten Frauderisico’s en continuïteit
om op die wijze een betere financiële situatie of prestatie te presenteren. Dit
Onze controleverklaring over boekjaar 2024 bevat, gelijk aan voorgaand jaar,
risico ziet in onze optiek met name toe op het verschuiven tussen
een verplichte paragraaf over onze werkzaamheden met betrekking tot fraude
verschillende budgetten, Onze beroepsregels schrijven voor dat de accountant
en een met betrekking tot continuïteit. Hierna wordt uiteengezet hoe de
dit risico in zijn controle onderkent. Om dit frauderisico te ondervangen hebben
accountant bij de controleaanpak inspeelt op risico’s ten aanzien van fraude
wij de volgende werkzaamheden verricht:
en continuïteit en worden de uitgevoerde werkzaamheden toegelicht. De mate
• analyseren en beoordelen van op basis van risicocriteria geselecteerde
van detail en de omvang van de rapportage over fraude en continuïteit in de
journaalposten en hierop specifieke controlewerkzaamheden verricht om de
controleverklaring hangen onder meer af van de onderkende risico’s, de
nauwkeurigheid van de geselecteerde journaalposten te controleren;
omvang en aard van de organisatie alsmede de bevindingen naar aanleiding van de werkzaamheden.
• analyse van aanpassingen die tijdens het opstellen van de jaarrekening zijn gemaakt; • doornemen van notulen van vergaderingen van het management, college
Frauderisico - Risico dat het management van de gemeente de procesafspraken doorbreekt
en de raad. Wij hebben geen fraudesignalen of fraudes geconstateerd.
Het college dan wel het management bevindt zich vanuit haar rol binnen de organisatie in een unieke positie om fraude te plegen, omdat het op basis van hiërarchie in staat is de administratieve vastleggingen te manipuleren en frauduleuze
financiële
overzichten
op
te
stellen
door
interne
beheersingsmaatregelen te doorbreken, die anderszins effectief lijken te werken. Een incentive van het college of management zou hierbij kunnen zijn
Frauderisico - Het risico dat inkoopfacturen niet in overeenstemming zijn met de geleverde prestatie omdat de prestatie niet is ontvangen Wij hebben vastgesteld dat binnen het gemeentelijke proces inkopen niet in alle
gevallen
sprake
is
van
een
prestatieakkoordverklaarder en budgethouder.
functiescheiding
tussen
pagina | 12
2. Opdracht, scope en uitkomsten Hierdoor bestaat het risico dat lasten niet nauwkeurig zijn verantwoord, omdat
uitgevoerd. Hierbij hebben wij vastgesteld dat de verantwoorde handmatige
de inkoopfactuur niet in overeenstemming is met de geleverde prestatie of de
betalingen betaald zijn aan het juiste bankrekeningnummer.
inkoop niet tegen de juiste prijs is gefactureerd. Frauderisico – Het risico dat batchbetalingen uitgevoerd worden aan Om dit frauderisico te ondervangen hebben wij aanvullende gegevensgerichte
niet-rechthebbenden
werkzaamheden uitgevoerd in de vorm van een statistische steekproef op
Dit risico ziet toe op het aanpassen van het betaalvoorstel alvorens dit wordt
basis van een hoger risicoprofiel waarbij voor elke waarneming op basis van
ingelezen in de bankapplicatie. Aangegeven is dat een beleidsmedewerker
onderliggende stukken is vastgesteld dat de prestatie (zowel de prijs
een tweede controle uitvoert op een betaalvoorstel, waarbij de juistheid van de
component
bankrekeningnummers wordt vastgesteld. Hierbij wordt niet zichtbaar per
als
de
hoeveelheid
component)
onderbouwd
is.
gecontroleerde regel of de desbetreffende regel is gecontroleerd. Er wordt Frauderisico - Het risico dat handmatige betalingen uitgevoerd worden
enkel een digitaal akkoord gegeven op de lijst. Hierdoor bestaat de
aan niet-rechthebbenden
mogelijkheid dat onterechte mutaties van het betaalvoorstel onopgemerkt
Het risico ziet toe op handmatige betalingen waarbij betalingen niet via de
blijven
reguliere crediteurenadministratie en de daaruit voortvloeiende betaallijsten
bankrekeningnummers om zo gelden aan de organisatie te onttrekken.
hetgeen
mogelijk
resulteert
in
betalingen
aan
onjuiste
gedaan worden, maar waarbij handmatig bankrekeningnummers worden ingevuld. Hierdoor bestaat de gelegenheid om via handmatige betalingen
Met
bewust betalingen aan onjuiste bankrekeningnummers te doen om zo gelden
gegevensgerichte deelwaarnemingen op de batchbetalingen uitgevoerd.
aan de organisatie te onttrekken.
Hierbij hebben wij vastgesteld dat verantwoorde bedragen in de betaalbatches
Met betrekking tot het uitvoeren van handmatige betalingen hebben wij
betaald zijn aan het juiste bankrekeningnummer.
gegevensgerichte
deelwaarnemingen
op
de
handmatige
betalingen
betrekking
tot
het
uitvoeren
van
batchbetalingen
hebben
wij
pagina | 13
2. Opdracht, scope en uitkomsten Overall constateren wij dat fraude en fraudepreventie een onderdeel is waar
2025 schetst diverse scenario’s voor ombuigingen om verder over in gesprek
de gemeente actief mee bezig is. Het college heeft een integriteitsbeleid en
te gaan als opmaat voor de Kadernota 2026. Daarnaast geven de financiële
een klokkenluidersregeling geïmplementeerd en beschikt over een interne
kengetallen inclusief het weerstandsrisico geen reden tot twijfel of de
frauderisicoanalyse waarin frauderisico’s worden geïdentificeerd en relevante
gemeente haar activiteiten in continuïteit kan voortzetten. De gemeente licht
interne controlemaatregelen gedefinieerd zijn om deze frauderisico’s te
dit zelf ook toe in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing in
mitigeren.
het jaarverslag.
Continuïteit
Naleving wet- en regelgeving en overige
Als onderdeel van de vereisten voor de nieuwe controleverklaring hebben wij
Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger
ook de continuïteitsveronderstelling getoetst. Voor gemeenten geldt dat
kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het
vanwege de onbegrensde leencapaciteit bij de BNG (en daardoor altijd
hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid
aanwezige liquiditeit) per definitie geen onzekerheid kan bestaan over de
van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de
continuïteitsveronderstelling. Naast feitelijke discontinuïteit is ook de mate
controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of
waarin de gemeente zelfstandig en autonoom (financieel) beleid kan voeren
vermoedelijke niet-nakoming van wet- en regelgeving, voor zover deze van
een belangrijke veronderstelling. De provincie Gelderland heeft in haar
belang worden geacht voor de mate waarin de gemeenteraad in staat is haar
schrijven van 6 december 2024 de gemeente onder regulier (repressief)
taken te vervullen.
toezicht geplaatst, aangezien de begroting 2025 reëel en structureel sluitend is. Voor de periode daarna ligt een forse opgave. De gemeente Lochem is daarmee aan de slag en de notitie Lochem financieel in balans van februari
pagina | 14
3
Financiële positie
pagina | 15
3. Financiële positie Vermogenspositie
Analyse van het resultaat
Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per 31
Het resultaat vóór mutaties in de reserves laat een positief saldo zien. Het
december 2024 volgens de jaarrekening € 77,4 miljoen.
gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten bedraagt afgerond € 5,6 miljoen
Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000)
positief. In de primitieve begroting was rekening gehouden met een nadelig resultaat van € 1,5 miljoen.
90.000 80.000 70.000 60.000
Ter illustratie en aanvullende informatie geven wij u in het hierna opgenomen
50.000
overzicht de ontwikkeling van het resultaat (“gerealiseerde totaal saldo van baten
40.000
en lasten” en “gerealiseerde resultaat”) weer over de jaren 2022 tot en met 2024.
30.000 20.000 10.000 0 2021 Algemene reserve
2022 2023 Bestemmingsreserve
2024
Gerealiseerd resultaat
Van de totale reserves ter hoogte van € 77,4 miljoen is € 36,5 miljoen opgenomen als algemene reserve. Het saldo van deze algemene reserve is ten opzichte van voorgaand jaar gedaald met € 1 miljoen. Per saldo is de bestemmingsreserve gedurende 2024 gestegen met € 4,8 miljoen. Het gerealiseerde resultaat bedraagt € 3,8 miljoen.
pagina | 16
3. Financiële positie Wij constateren dat in meerjarenperspectief positieve resultaten worden
Op 19 december 2024 is de notitie structurele baten en lasten van de commissie
gerealiseerd, zowel operationeel (saldo van baten en lasten) als onder aan de
BBV gepubliceerd. Nieuw hierin is de mogelijkheid om het surplus van de
streep (“gerealiseerde resultaat”). De forse omvang van deze positieve
algemene reserve in te zetten als (structurele) bate in de begroting.
resultaten worden alle jaren in belangrijke mate beïnvloed door incidentele posten. Voor 2022 en 2023 waren er forse meevallers als gevolg van de
Dit surplus is het deel dat niet nodig is voor het afdekken van risico’s
middelen ontvangen voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen. Die zijn
(weerstandscapaciteit). Van dit vrij besteedbare deel (surplus) kan een gemeente
er ook in 2024: ruim € 6,6 miljoen).
met ingang van 1 januari 2024 jaarlijks maximaal 10% inzetten voor het dekken van structurele lasten met de voorwaarde dat de solvabiliteit groter of gelijk aan
In de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening wordt
20% is en blijft. De inzet van het surplus algemene reserve (= vrije reserve) wordt
in hoofdlijnen een verklaring gegeven voor de afwijkingen ten opzichte van de
door dit gebruik als structurele bate bestempeld en is daarmee ook een
begroting na wijziging. Als onderdeel van de toelichting op het overzicht van
uitzondering
baten en lasten in de jaarrekening 2024 wordt overzichtelijk aangegeven
weerstandsvermogen moet daarbij dan wel, naar het oordeel van de
welke baten en lasten als incidenteel zijn aan te merken. Voor een
toezichthouder, voldoende zijn.
op
de
regel
dat
reservemutaties
incidenteel
zijn.
Het
gedetailleerd inzicht van de afwijkingen en de verklarende toelichting hierop verwijzen wij u naar de toelichtingen per programma, zoals opgenomen in de
Voor boekjaren 2025-2028 zijn in de meerjarenbegroting negatieve operationele
toelichting op het overzicht van baten en lasten in uw jaarrekening.
resultaten (saldo van baten en lasten) geraamd van € 4,8 miljoen in 2025 aflopend naar € 3,9 miljoen in 2028. Het begrotingstekort (gerealiseerd resultaat)
Ravijnjaar
loopt, in dien er niet wordt ingegrepen, op naar € 2,7 miljoen in 2028. Het college
Vanaf 2026, het zogeheten ravijnjaar, dreigt een groot financieel tekort voor
heeft in februari 2025 met de notitie Lochem financieel in balans diverse
Nederlandse gemeenten. Het dwingt gemeenten tot moeilijke keuzes:
scenario’s geschetst voor ombuigingen als opmaat voor de Kadernota 2026.
vasthouden
Wellicht ten overvloede merken wij op dat niet alleen het formuleren van haalbare
aan
bestaande
hervormingen doorvoeren.
taken
en
voorzieningen
of
ingrijpende
ombuigingen van groot belang is, maar dat ook de monitoring van de realisatie pagina | 17 van de ombuigingen essentieel is.
3. Financiële positie Weerstandsvermogen en financiële kengetallen
Hieronder hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een relatie naar
De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een
de landelijke ontwikkelingen weergegeven:
onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het
Gemeente Kengetal
Landelijk
2024
2023
2024*
2023
jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen
Netto schuldquote
-4%
-6%
57%
38%
materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar
Netto schuldquote gecorrigeerd
-6%
-8%
51%
32%
worden bezien.
Solvabiliteit
58%
57%
35%
39%
Grondexploitaties
10%
9%
7%
6%
Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gegeven van de
Belastingcapaciteit
87%
88%
101%
100%
financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt
Structurele exploitatieruimte
7%
7%
2,0%
3,3%
wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark.
* = op basis van begroting
Het kengetal schuldquote is gestegen ten opzichte van 2023, hetgeen in de basis een negatieve ontwikkeling is. Echter de kengetal is, mede in verhouding tot het landelijk gemiddelde, buitengewoon laag. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de medeoverheid ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Voor de schuldquote geldt een signaalwaarde van 130 en bij percentages tussen de 100 en 130 is voorzichtigheid gevraagd. De schuldquote van de gemeente Lochem blijft ruim onder de signaalwaarden en is fors beter dan het landelijke gemiddelde.
pagina | 18
3. Financiële positie De solvabiliteit neemt toe naar 58% in 2024. Dit kengetal geeft inzicht in
Op basis van het kengetal structurele exploitatieruimte blijkt dat er
de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen
structurele begrotingsruimte is om tekorten of extra lasten binnen de huidige
te voldoen. Indien er sprake is van een forse schuld én veel eigen
begroting op te vangen. Op basis van de begroting 2025-2028 komt dit cijfer
vermogen (het totaal van de algemene en de bestemmingsreserves), hoeft
volgende jaren onder druk te staan en de verwachting is dat, bij ongewijzigd
een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. De VNG
beleid, deze zal oplopen van -1% naar -3%.
hanteert een signaalwaarde als de solvabiliteit onder de 20% komt. Aan de bovenkant oordeelt het VNG dat een solvabiliteit boven de 50% als zeer
In de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag
goed aan te merken is. De gemeente Lochem kent derhalve een solide
is een toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente.
financieringspositie.
Op basis van de inventarisatie van de geïdentificeerde risico’s, waarbij rekening wordt gehouden met kans op voordoen en financiële impact, wordt
Het kengetal grondexploitaties geeft weer hoe de waarde van de in
berekend welk bedrag benodigd is ter dekking van de geïdentificeerde risico’s.
exploitatie genomen gronden zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. De marginale stijging wordt veroorzaakt door het feit dat de boekwaarde
Op de volgende pagina is het verloop over de afgelopen 3 jaar weergegeven
ultimo 2024 iets hoger is dan in 2023. Dit betreft een momentopname.
inclusief een kwalificatie van de weerstandsratio. De weerstandscapaciteit is voornamelijk
Het kengetal belastingcapaciteit laat de lastendruk in de gemeente
opgebouwd
vanuit
de specifieke
weerstandsreserve
als
onderdeel van de algemene reserve.
Lochem ten opzichte van het landelijk gemiddelde zien. Geconstateerd kan worden dat dit het gemeentelijke kengetal in 2024 lager ligt dan het landelijke (begrote) gemiddelde, hetgeen als positief moet worden gezien. Hier zit ruimte om aanvullende baten te genereren.
pagina | 19
3. Financiële positie 2024
2023
2022
Weerstandscapaciteit (incidenteel)
€ 27.854
€ 33.611
€ 29.895
Risico’s
€ 2.714
€ 2.042
€ 2.489
10,3
16,5
12,0
Weerstandsratio
Er is sprake van een daling van 17% van de beschikbare incidentele weerstandscapaciteit in 2024 ten opzichte van 2023. De daling is te wijten aan het feit dat in de komende jaren negatieve exploitatieresultaten worden geraamd. In 2023 was sprake van stijging (12%) ten opzichte van 2022. Uw gemeente heeft vervolgens op basis van een risico-inventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Hieruit volgt een gekwantificeerd bedrag aan benodigde incidentele weerstandscapaciteit van € 2,7 miljoen (2023: € 2,0 miljoen). Ten opzichte van voorgaand jaar is sprake van een stijging van de gekwantificeerde risico’s met € 0,7 miljoen. . De daling van de beschikbare weerstandscapaciteit en de stijging van de benodigde weerstandscapaciteit (als gevolg van stijging van het risico) leiden ertoe dat de ratio van het incidentele weerstandsvermogen per 31 december 2024 verslechterd is van 16,5 naar 10,3. Volgens uw eigen beoordelingstabel kwalificeert dit, overigens nog altijd als uitstekend.
pagina | 20
4
Belangrijkste bevindingen
pagina | 21
4. Belangrijkste bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording
De gemeente heeft er evenwel voor gekozen de rechtmatigheids-
Met het goedkeuren van een aanpassing van de Gemeentewet door de
verantwoording in de jaarrekening en de toelichting hierop in de paragraaf
Eerste Kamer op 27 september 2022 is de verplichting voor de accountant
bedrijfsvoering onderdeel te laten zijn van het jaarverslag. Dat is ook zo
om een oordeel te geven over rechtmatigheid uit de wet gehaald. Sinds
vastgelegd in de vigerende gemeentelijke financiële verordening (ex artikel
voorgaand jaar wordt een rechtmatigheidsverantwoording opgenomen in de
212 Gemeentewet). Op deze wijze heeft de gemeente invulling gegeven aan
jaarrekening. In deze rechtmatigheidsverantwoording legt het college zelf
de aanbeveling van het Rijk om de verantwoording op te nemen, zoals de
verantwoording af over rechtmatigheid. Dit doet het college door zelf een
wetgever had beoogd. Bovendien wordt zo invulling gegeven aan de lokale
oordeel te geven of
de totstandkoming van de lasten, de baten en de
afspraken tussen het college en de gemeenteraad, zoals opgenomen in de
balansmutaties in overeenstemming is met de door de gemeenteraad
aangepaste verordeningen. Tevens kunnen de toezichthouder en het Rijk
vastgestelde kaders. Deze kaders liggen vast in de begroting en
gebruik maken van de opgenomen verantwoording.
de gemeentelijke verordeningen alsook in bepalingen in de relevante weten regelgeving.
Alle rechtmatigheidsafwijkingen (individueel en/of cumulatief) boven de door u als raad vastgestelde verantwoordingsgrens van 1% (€ 1,1 miljoen) worden in de rechtmatigheidsverantwoording benoemd. Ons getrouwheidsoordeel
De gedelegeerde regelgeving die relevant is voor het opstellen van de jaarrekening en voor de uitvoering van de accountantscontrole en oordeelsvorming in de controleverklaring is echter nog altijd niet aangepast. Het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) en het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) bevatten nog niet de verplichting tot het opnemen van de rechtmatigheidsverantwoording.
over het getrouwe beeld van de grootte en samenstelling van zowel de baten, lasten als van de activa en passiva ziet ook toe op de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording en daarmee op de juistheid en volledigheid
van
de
in
de
rechtmatigheidsverantwoording
vermelde
rechtmatigheidsfouten.
pagina | 22
4. Belangrijkste bevindingen Bij het verantwoorden over de baten, lasten en balansmutaties in de
Op grond van Kadernota rechtmatigheid wordt over de criteria die direct van
jaarrekening zijn negen rechtmatigheidscriteria van toepassing. Zes criteria
invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening
(kunnen) direct van invloed zijn op de posten in de balans en de staat van
niet
baten en lasten (zien toe op getrouwheidsaspecten inzake grootte en de
rechtmatigheids-verantwoording
samenstelling van zowel de baten en de lasten als van de activa en passiva)
rechtmatigheidscriteria tot uitdrukking die aanvullend zijn op de criteria die
en drie criteria zien uitsluitend toe op specifieke rechtmatigheidsaspecten
ook gelden voor getrouwheid, te weten: het begrotingscriterium, het
van de baten, lasten en balansmutaties en raken niet de grootte en
voorwaardencriterium en misbruik en oneigenlijk gebruik.
gerapporteerd
in
de
rechtmatigheidsverantwoording. komen
dus
alleen
In
de
de
drie
samenstelling. Het college is verantwoordelijk voor alle negen criteria; in de jaarrekening van het college worden deze afgedekt langs de volgende lijnen:
Begrotingscriterium De rechtmatigheidsverantwoording bevat belangrijke informatie voor het (politieke) verantwoordingsdebat van de gemeenteraad met het college. U stelt als raad met het vaststellen van de begroting de budgettaire kaders voor de uitgaven, investeringen en reservemutaties vast. Met het vaststellen van de geactualiseerde Nota rechtmatigheidsverantwoording 2023 heeft u vastgelegd op welke wijze binnen uw gemeente om moet worden gegaan met begrotingsoverschrijdingen en welke begrotingsonrechtmatigheden als acceptabel worden beschouwd (dus wel onrechtmatig, maar acceptabel).
pagina | 23
4. Belangrijkste bevindingen In de Kadernota rechtmatigheid beveelt de commissie BBV daarnaast aan
Voorwaardencriterium
dat het college de afwijkingen op het begrotingscriterium nader toelicht in de
Het voorwaardencriterium ziet toe op voorwaarden die gelden voor de
paragraaf bedrijfsvoering in het jaarverslag. Er is sprake van een
uitvoering van de financiële beheershandelingen. Deze voorwaarden komen
begrotingsonrechtmatigheid als het college:
voort uit externe- en interne regelgeving en hebben betrekking op aspecten
1. bij de realisatie van doelen en het realiseren van activiteiten de door de
zoals:
doelgroep,
termijn,
grondslag,
administratieve
bepalingen,
gemeenteraad vastgestelde budgetten voor wat betreft de lasten of
normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur voor
investeringsbudgetten overschrijdt en de begroting niet tijdig met
zover deze relevant zijn voor de financiële rechtmatigheid. In het door u
begrotingswijzigingen is aangepast;
vastgestelde normenkader is een inventarisatie van de van toepassing zijnde
2. toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves doorvoert die niet door de gemeenteraad zijn vastgesteld en
wet- en regelgeving opgenomen. Het niet in acht nemen van de geldende voorwaarden
3. als bij onderschrijdingen van lasten of investeringsbudgetten en/of lagere of hogere baten dan begroot (3) en deze niet tijdig gemeld zijn.
bij
onrechtmatigheid
financiële
beheershandelingen
die
college
het
moet
leidt
tot
een
toelichten
in
de
rechtmatigheidsverantwoording als de verantwoordingsgrens (op basis van
Wij hebben vastgesteld dat er lastenoverschrijdingen ten opzichte van de
individuele en/of cumulatieve onrechtmatigheden) wordt overschreden.
geautoriseerde begroting op 2 begrotingsonderdelen zijn (€ 916.000). De overschrijdingen op de kredieten bedragen €
Nota
Een belangrijk onderdeel van het voorwaardencriterium is de naleving van
rechtmatigheidsverantwoording 2023 is door u afgesproken met het college
de (Europese) aanbestedingsrichtlijnen. Europese aanbestedingswetgeving
in welke gevallen een begrotings- of kredietoverschrijding acceptabel is. Op
is complexe materie en het blijkt in de praktijk moeilijk volledig te beheersen.
basis van de afspraken is, van de €
De gemeente heeft dit ook onderkend en heeft derhalve een spendanalyse
€ 962.000 als acceptabel aan te merken.
242.000. In de
1.158.000 aan overschrijdingen
uitgevoerd.
pagina | 24
4. Belangrijkste bevindingen Uit de controle op de rechtmatigheid van de inkopen blijkt dat voor twaalftal
Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium (M&O)
gemeentelijke overeenkomsten met een inkoopwaarde van in totaal
Het college is verantwoordelijk voor het inrichten van effectieve maatregelen
€ 1.357.000 niet de juiste procedure is gevolgd. Wij hebben de gemeentelijke
ter voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik van overheidsregels om
controlewerkzaamheden inhoudelijk beoordeeld en delen deze conclusie.
overheidssubsidies en bijdragen te ontvangen dan wel een te laag bedrag aan heffingen aan de overheid te betalen. Deze maatregelen hangen veelal
Er zijn tot slot ook voorwaarden waar geen mogelijk financieel gevolg aan is
samen met de interne beheersing ter borging van het voorwaardencriterium.
verbonden. Dan is er sprake van een formele rechtmatigheidsfout. Deze
Het college heeft een Nota misbruik en oneigenlijk gebruik vastgesteld. Deze
situatie doet zich ook voor bij het niet naleven van de Kasgeldlimiet en
is in november 2023 door het college vastgesteld. Het college heeft een
Renterisiconorm van de Wet financiering decentrale overheden (Wet fido).
uitspraak gedaan in hoeverre het M&O-beleid feitelijk wordt nageleefd en of
Maar ook bij bijvoorbeeld het niet naleven van de termijnen van de
de getroffen maatregelen effectief werken. Hieruit zijn geen zaken naar voren
subsidieverordening. Volgens een stellige uitspraak van de Commissie-BBV
gekomen die gerapporteerd moeten worden.
betreffen
deze
afwijkingen
rechtmatigheidsfouten
in
de
het
voorwaardencriterium
paragraaf
bedrijfsvoering
formele worden
Gezien het feit dat de bevindingen inzake begrotingsrechtmatigheid (€ 1,16
gerapporteerd. Ten aanzien van de naleving van de renterisiconorm, het
miljoen) en het voorwaardencriterium (€ 1,36 miljoen) gezamenlijk boven de
kasgeldlimiet en de naleving schatkistbankieren merken wij op dat de
verantwoordingsgrens uitkomen heeft het college terecht geconcludeerd in
gemeente zich aan de wettelijke normen heeft gehouden, zoals ook
de rechtmatigheidsverantwoording dat de in de jaarrekening verantwoorde
toereikend is toegelicht in de paragraaf financiering respectievelijk de
baten en lasten alsmede de balansmutaties niet rechtmatig tot stand zijn
jaarrekening. Een toelichting in de paragraaf bedrijfsvoering is dus hiervoor
gekomen binnen de daarvoor gestelde grens van € 1,1 miljoen.
niet noodzakelijk.
die
van
pagina | 25
4. Belangrijkste bevindingen Grondexploitatie
daarbij ook nog de groeiambitie van 1.500 woningen wordt betrokken dan is
Ten opzichte van 31 december 2023 is de balanswaarde van de post
van het groot belang om de beschikbare ambtelijke capaciteit te monitoren
grondexploitatie gewijzigd van € 9,5 miljoen naar € 10,2 miljoen. De wijziging
en niet te lang te wachten met het aantrekken van eventuele aanvullende
van de boekwaarde gedurende 2024 is als volgt samen te vatten:
capaciteit aangezien wij in de markt zien dat de beschikbaarheid daarvan
(x € 1.000)
2024
2023
beperkt is.
Boekwaarde per 1 januari
9.470
7.717
Investeringen
1.694
3.763
De voorziening verlieslatende contracten is ten opzichte van 2023 met € 0,5
Grondverkopen
-1.220
-1.916
miljoen afgenomen. Dit is vooral het gevolg van een wijziging van de rente-
Tussentijdse winstneming / afgesloten projecten
-177
-648
toerekening naar omslagrente. Onderstaand is de ontwikkeling van de
Mutatie verliesvoorziening
513
554
Boekwaarde per 31 december
10.280
9.470
Ontwikkeling 2024 In 2024 is voor € 1,2 miljoen aan gronden verkocht. Deze verkochte gronden bevinden zicht voornamelijk op de grondexploitatie Kop van Oost. Aan
Verliesvoorziening
verliesvoorziening in kaart gebracht: (x (x € 1.000) € 1.000)
2024
2023
Stand voorziening per 1 januari
6.156
6.709
Mutatie
-513
-553
Stand voorziening per 31 december
5.643
6.156
2024 2023
investeringen is in 2024 € 1,7 miljoen uitgegeven. In totaal zijn er nog € 19,5
De verliesvoorziening bedraagt per balansdatum € 5,6 miljoen en heeft voor
miljoen aan opbrengsten te realiseren en € 9,0 miljoen aan kosten. Wanneer
een groot deel (37%) betrekking op Kop van Oost.
pagina | 26
4. Belangrijkste bevindingen De parameters voor de grondexploitaties
Voor bedrijventerreinen zijn geen opbrengstenstijgingen ingecalculeerd.
De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk
Aangezien referentiecijfers op de lange termijn (2027 en verder) meestal
van de gemaakte schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s
uitgaan van het maximale meerjarig streefpercentage van de Europese
stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin schattingen zijn
Centrale Bank voor inflatie binnen de Eurozone (2%) achten wij deze
opgenomen.
en
parameter voorzichtig. In dat tijdvak lopen overigens alleen complexen
uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de door uw gemeente
Diekink en Stijgoord nog, waardoor de impact beperkt blijft en binnen de
gehanteerde uitgangspunten en parameters getoetst.
schattingsbreedte valt. Gezien de ontwikkelingen in de markt is het in onze
Aan
deze
schattingen
liggen
diverse
parameters
optiek evenwel van belang dit goed te blijven volgen. Kostenstijging In de actualisatie van de grondexploitaties per 1-1-2025 is voor de
Rekenrente
planontwikkelingskosten een kostenstijging van 4,5% opgenomen voor 2025,
De gemeente hanteert de omslagrente cf de nieuwe notitie Rente van de
3,0% over 2026, 3,0% over 2027 en over de resterende looptijd 2%. De
commissie BBV. De belangrijkste wijziging uit die notitie betreft een
kostenstijging is plausibel en ligt in lijn met de benchmark.
aanpassing in de toerekening van de rentelasten aan de grondexploitaties. Tot en met 2023 was het alleen toegestaan om de werkelijke rente over het
Opbrengstenstijging
vreemd vermogen (naar rato) toe te rekenen aan de grondexploitaties. Nu
Gezien de hoogte van de marktprijzen per balansdatum houdt de gemeente
wordt geen onderscheid meer gemaakt in het BBV tussen grondexploitaties
Lochem op basis van marktinformatie voor 2024 alsook voor de middellange
en de rest van de activa. Voor gemeente Lochem is het resultaat op het
termijn jaar rekening met opbrengstenstijging voor woningbouw van 1%.
taakveld treasury positief waardoor er geen rente wordt toegerekend.
pagina | 27
4. Belangrijkste bevindingen Sociaal Domein De gemeente Lochem voert diverse regelingen uit in het sociaal domein
Bij één van de dossiers is vastgesteld dat een te hoog percentage voor
waarbij taken in iegen beheer worden uitgevoerd. Enige uitzondering is het
kinderopvangtoeslag
gedwongen onderbrengen van het beheer van de PGB’s bij de Sociale
kinderopvangtoeslagtabel 2024 het percentage verkeerd afgelezen. Hierdoor
verzekeringsbank. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de
is € 125 te veel aan Bijzondere Bijstand uitbetaald. Na extrapolatie bedraagt
belangrijkste onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd
de maximale financiële impact van deze bevinding € 10.776. De impact
worden:
hiervan ligt ruim onder de rapporteringsgrens van de SiSa regeling.
Onderdeel
Uitvoerder
Bepaling last boekjaar
Uitkeringen (Participatiewet)
Zelfstandig
n.v.t.
Jeugdwet Zin
Zelfstandig
n.v.t.
Wmo Zin
Zelfstandig
n.v.t.
PGB’s
Sociale verzekeringsbank
Mandatering
is
gehanteerd.
Per
abuis
is
in
de
Uitkeringen Jeugdwet – zorg in natura De taken rondom de Jeugdwet voert uw gemeente in eigen beheer uit via Het Baken. Om vast te stellen of de uitkeringen in overeenstemming met de geldende wet- en regelgeving zijn verantwoord hebben wij dossiercontroles uitgevoerd. De dossiers zijn door middel van een statistische steekproef getrokken. Bij één deelwaarneming hebben wij vastgesteld dat de jeugdige
Uitkeringen (Participatiewet)
in de gedeclareerde periode is verhuisd naar een andere gemeente. Op
De taken rondom de Participatiewet voert uw gemeente in eigen beheer uit
basis van het woonplaatsbeginsel, was de gemeente Lochem na de
via Het Baken. Om vast te stellen of de uitkeringen in overeenstemming met
verhuizing niet meer verantwoordelijk voor het betalen van de zorgkosten.
de
De gemeente Lochem heeft hierdoor € 562 teveel aan zorgkosten betaald.
geldende
wet-
en
dossiercontroles uitgevoerd.
regelgeving
zijn
verantwoord
hebben
wij
pagina | 28
4. Belangrijkste bevindingen Omdat gebruik is gemaakt van een statistische steekproef, dient de fout
Deze (goedkeurende) controleverklaringen heeft de gemeente nodig om
geëxtrapoleerd te worden. Ten aanzien van deze bevinding zijn aanvullende
zekerheid te krijgen dat alle gefactureerde zorg conform indicatie is geleverd
werkzaamheden verricht, waarmee is vastgesteld dat de geconstateerde
en gefactureerd, voor de juiste prijs is gefactureerd en aan een inwoner van
afwijking een incident betreft. Gezien de beperkte resterende omvang van de
de gemeente is verstrekt.
fout, is deze niet betrokken bij de foutenevaluatie. Ondanks de tijdige uitvraag van de controleverklaringen heeft uw gemeente Jeugdwet en Wmo - Zorg in natura
nog niet van alle zorgaanbieders een controleverklaring ontvangen.
De uitvoering van deze taken vindt plaats binnen de gemeente. Binnen de
Eveneens
zorgregio zijn zorgleveranciers gecontracteerd, die in opdracht van de
beschikbaar
gemeente zorg leveren aan cliënten. De verantwoording van de daaruit
controleverklaringen worden ontvangen van aanbieders met minder dan
voortkomende lasten vindt plaats in de jaarrekening van de gemeente,
€ 125.000 omzet.
is
niet
bekend
zijn
voor
uw
wanneer
deze
gemeente.
controleverklaringen
Daarbij
komt
dat
wel geen
waardoor ook de eindverantwoordelijkheid voor de controle van de prestatielevering uiteindelijk bij de gemeente berust. De gemeente is echter
Het voorgaande zorgt in de totale last uit hoofde van ZIN ad € 825.000 voor
niet de prestatieafnemer. Met de (grote) zorgaanbieders is daarom
onzekerheden op het gebied van de juistheid en volledigheid (getrouwheid
afgesproken dat zij op basis van het controleprotocol van Ketenbureau i-
en rechtmatigheid) van de kosten inzake de levering van deze ZIN – jeugd.
Sociaal Domein (iSD) een controleverklaring verstrekken over de juistheid en
Om de onzekerheid inzake ZIN – WMO te verkleinen, heeft uw gemeente
volledigheid van de geleverde en gedeclareerde zorg in natura (hierna: ZIN)
aanvullende werkzaamheden verricht.
over het betreffende boekjaar.
pagina | 29
4. Belangrijkste bevindingen Door middel van een steekproef is bij cliënten uitgevraagd of de
toegelicht.
gedeclareerde zorg is geleverd. Één cliënt heeft op de uitvraag niet gereageerd. Het is daarom niet vast te stellen of de zorg geleverd is. Na
PGB’s
extrapolatie van de fout bedraagt de onzekerheid € 242.000. Deze
De Sociale Verzekeringsbank (hierna: SVB) heeft over 2024 een verklaring
onzekerheden wegen wij mee in ons oordeel bij de jaarrekening van de
met beperking bij de verantwoording PGB-stromen Jeugdwet en en een
gemeente.
goedkeurende verklaring voor de Wmo ontvangen. Evenwel ziet deze verklaring niet toe op de prestatielevering. Hierdoor is vanuit de SVB geen
Eigen bijdrage Wmo
100% zekerheid over de nauwkeurigheid en rechtmatigheid van de
Een aanvrager van een voorziening, hulp in de huishouding, zorg in natura of
persoonsgebonden budgetten.
een financiële tegemoetkoming (persoonsgebonden budget) is op grond van de Wmo een eigen bijdrage verschuldigd. De wetgever heeft bepaald dat de
Aangezien het de verantwoordelijkheid van de gemeente zelf blijft om de
berekening, oplegging en incasso van deze eigen bijdrage wordt uitgevoerd
prestatielevering ten aanzien van de PGB-bestedingen vast te stellen en de
door het CAK. De informatie van het CAK (om privacy redenen beperkt) is
gemeente niet aanvullend c.q. zelfstandig onderzocht heeft of de kosten
ontoereikend om als gemeente de juistheid op persoonsniveau en
nauwkeurig verantwoord zijn, werken de fouten en onzekerheden door in ons
volledigheid van de eigen bijdragen als geheel te kunnen vaststellen. Dit
oordeel bij de jaarstukken van de gemeente Lochem. De impact van de
betekent dat door de gemeenten geen zekerheden omtrent omvang en
gerapporteerde fouten/onzekerheden vanuit de SVB bedragen op basis van
hoogte van de eigen bijdragen kunnen worden verkregen. De gemeente
de zogenaamde projectiebrief voor de gemeente Lochem bedraagt
Lochem heeft deze onzekerheid in de jaarrekening 2024 toereikend
€ 244.750.
pagina | 30
4. Belangrijkste bevindingen Jaarverslag In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties
We constateren dat de gemeente het jaarverslag dit jaar een extra dimensie
zichtbaar. De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus
heeft meegegeven door in de programmaverantwoording de koppeling te
niet onder de controle van de jaarrekening. Primair object van de
maken met de Sustainable Development Goals (SDG’s ofwel werelddoelen).
accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de
Hiermee
jaarrekening, waaronder de staat van baten en lasten met toelichting en de
ontwikkelingen. Hoewel de Omnibus pakketten (versoepeling van de
balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2024 is opgenomen.
Europese duurzaamheidswetgeving) door veel bedrijven worden beschouwd
sorteert
de
gemeente
alvast voor
op
mogelijk
komende
als een welkome verlichting, zijn er toch ook veel organisaties die hun Voor de accountantscontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te
maatschappelijke
stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen
Overigens is het zo dat een belangrijke stakeholder in het lokaal bestuur: de
materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat die op
BNG, het rapporteren over de SDG’s ook van belang vindt en daar ook
grond van de Gemeentewet en de Nederlandse Standaard 720 is vereist.
consequenties aan verbindt. Wij verwijzen u graag naar hoofdstuk 6, voor
Deze
meer achtergrond.
werkzaamheden
hebben
niet
dezelfde
diepgang
als
onze
verantwoordelijkheid
nemen
en
toch
rapporteren.
controlewerkzaamheden bij de jaarrekening. Om de leesbaarheid en met name de toegankelijkheid van de jaarstukken te Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag
vergroten adviseren wij u om in de toekomst meer gebruik te maken van
opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiele
visualisaties. Door informatie visueel weer te geven, kunnen lezers sneller
afwijkingen gesignaleerd.
trends,
patronen
en
relaties
besluitvorming vergemakkelijkt.
herkennen,
wat
de
interpretatie
en
pagina | 31
4. Belangrijkste bevindingen Element jaarverslag
Onze waarneming
Vereisten BBV
Uw jaarverslag bevat in materiële zin de vereiste informatie op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV.
Verenigbaar
Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening.
Paragrafen
Alle verplichte paragrafen zijn opgenomen en zijn kwalitatief van voldoende niveau.
Informatiewaarde
De toelichtingen zijn goed leesbaar en geven een adequate analyse tussen het uitgevoerde beleid en de financiële gevolgen.
Incidentele baten en lasten
De toelichting op de incidentele baten en lasten voldoet aan de eisen vanuit het BBV.
Fraude
Fraude en de frauderisicoanalyse is een steeds belangrijker thema. In de paragraaf bedrijfsvoering besteed u aandacht aan deze onderdelen. Wij zien dit als een zeer positieve toevoeging.
pagina | 32
4. Belangrijkste bevindingen SiSa
elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een
Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke
voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten
uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen
aanzien
accountantscontrole
2024.
De
hierbij
geconstateerde
fouten
van
de
in
de
jaarrekening
opgenomen
SiSa-bijlage.
en
onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen
In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel
te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per
opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar
specifieke uitkering wordt overschreden:
het CBS.
• € 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is. • 10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1.000.000 is. • € 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is.
Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden.
De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande
pagina | 33
4. Belangrijkste bevindingen WNT verantwoording
Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2024 niet strijdig zijn met
Als onderdeel van onze controle hebben wij de naleving van de Wet
de WNT en dat de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van
normering topinkomens (WNT) gecontroleerd. Op basis van deze wet zijn de
de WNT.
bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen
Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het
wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en
nagaan of topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere
de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. Beide topfunctionarissen
organisatie c.q. nevenactiviteiten hebben die onder de WNT vallen)
zijn in loondienst en er hebben zich gedurende 2024 geen wijzigingen
overigens geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant. De
voorgedaan.
WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden.
Voor topfunctionarissen geldt naast de maximering van de bezoldiging en eventuele uitkering wegens beëindiging van het dienstverband een publicatieverplichting in de jaarrekening. Deze publicatieverplichting geldt eveneens
voor
dienstbetrekking,
bezoldiging
van
niet-topfunctionarissen
met
indien
hun
bezoldiging
algemene
het
een
bezoldigingsmaximum (naar rato van de omvang van het dienstverband) overschrijdt.
pagina | 34
5
Bevindingen interne beheersing
pagina | 35
5. Interne beheersing Algemeen
Afgelopen periode heeft voor de gemeente Lochem in het teken gestaan van
Naar aanleiding van onze tussentijdse controle over 2024 hebben wij op 14
de organisatieontwikkeling. Per 1 september is de organisatiestructuur
november 2024 een management letter uitgebracht. Onze doelstelling van
aangepast en wordt gewerkt vanuit vier domeinen in plaats van zes
deze controle is om een beeld te krijgen of de interne beheersingsomgeving
afdelingen. Nu de rollen en functies opnieuw zijn gestructureerd is het ook
en de daarin opgenomen maatregelen van interne controle toereikend zijn in
een goed moment om in het verleden gemaakte keuzes met betrekking tot
het kader van onze opdracht tot de controle van de jaarrekening van uw
het al dan niet opvolgen van onze adviezen inzake de interne beheersing
gemeente. Dit beeld is in belangrijke mate bepalend voor onze risico-
opnieuw te evalueren.
inschatting
en
hiermee
voor
de
omvang
en
diepgang
van
onze
werkzaamheden die wij bij de jaarrekeningcontrole moeten uitvoeren
Geautomatiseerde gegevensverwerking
teneinde de gewenste zekerheid te verkrijgen dat de jaarrekening géén
Wij rapporteren onze bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en
materiële fouten bevat. Uit onze risico-inschatting komen een aantal
continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking in dit verslag.
risicogebieden naar voren die een verhoogd risico met zich meebrengen op
Hierbij dient opgemerkt te worden dat de accountantscontrole van de
een materiële fout in uw jaarrekening.
jaarrekening niet specifiek is gericht op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. De jaarrekeningcontrole
Wij hebben in onze management letter gerapporteerd dat wij, in lijn met
heeft geen tekortkomingen in de continuïteit en betrouwbaarheid van de
voorgaande jaren, constateren dat de organisatie aandacht heeft voor het
geautomatiseerde gegevensverwerking aan het licht gebracht.
optimaliseren van de inrichting van de interne beheersing, maar dat dit gemotiveerd niet altijd leidt tot het opvolgen van onze aanbevelingen.
pagina | 36
5. Interne beheersing Onze controle was en is niet primair gericht op het doen van een uitspraak
Tot slot hebben wij een cybersecuritycheck uitgevoerd. Hiervoor scoort u op
omtrent
de onderdelen Response en Protect hoger dan de gestelde best practice
de
continuïteit
en
betrouwbaarheid
van
(delen
van)
de
geautomatiseerde gegevensverwerking en wij hebben daartoe ook geen
terwijl op de onderdelen Detect en Recovery nog ruimte is voor verbetering.
specifieke opdracht van het management ontvangen. Evenwel wordt IT een
dat voor het netwerk nog verbeteringen mogelijk c.q. noodzakelijk zijn op de
steeds belangrijker onderdeel van de bedrijfsvoering en daarmee ook van de
onderdelen authenticatie en autorisatie. Voor de financiële applicatie en de
jaarrekening-controle.
sociale zaken administratie geldt dat deze verbeteringen met name worden gevraagd op de onderdelen autorisatie en wijzigingsbeheer. Voor de
Uit onze IT-audit komt naar voren dat op de door ons geïdentificeerde
salarisapplicatie ADP ontvangt de gemeente een SOC1 rapportage, maar
aandachtsgebieden van automatisering bij het onderdeel netwerk nog
deze wordt door de gemeente vooralsnog niet zichtbaar geanalyseerd en
verbeteringen mogelijk c.q. noodzakelijk zijn op de onderdelen authenticatie
eventuele vervolgacties zijn niet beschreven. Wij adviseren het college
en autorisatie. Voor de financiële applicatie en de sociale zaken administratie
prioriteit te geven aan het versterken van de interne beheersing rondom de
geldt dat deze verbeteringen met name worden gevraagd op de onderdelen
IT omgeving,
autorisatie en wijzigingsbeheer. Voor de salarisapplicatie ADP ontvangt de
Tot slot hebben wij een cybersecuritycheck uitgevoerd. Hiervoor scoort u op
gemeente een SOC1 rapportage, maar deze wordt door de gemeente
de onderdelen Response en Protect hoger dan de gestelde best practice
vooralsnog niet zichtbaar geanalyseerd en eventuele vervolgacties zijn niet
terwijl op de onderdelen Detect en Recovery nog ruimte is voor verbetering.
beschreven. Wij adviseren het college prioriteit te geven aan het versterken van de interne beheersing rondom de IT omgeving,
pagina | 37
6
Overige onderwerpen
pagina | 38
6. Overige onderwerpen Bevestiging onafhankelijkheid
er sprake is van mogelijk conflicterende diensten
Wij zijn van mening dat wij onafhankelijk hebben gefunctioneerd en dat de
•
In- en extern kwaliteitsonderzoek
objectiviteit van onze oordeelsvorming niet is aangetast, in overeenstemming
•
Twee registeraccountants betrokken bij wettelijke controleopdrachten
met de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij
•
Reviews door partners die niet betrokken zijn bij de opdracht ter
assurance-opdrachten
(ViO)
en
artikel
24a
van
de
Wet
toezicht
waarborging van een deugdelijk / deskundig oordeel
accountantsorganisaties (Wta). Op deze controleopdracht zijn geen specifieke maatregelen getroffen om Hierbij bevestigen wij dat wij geen geschenk en/of een persoonlijke uiting
onze onafhankelijkheid te waarborgen.
van gastvrijheid van uw gemeente hebben ontvangen met een waarde van meer dan honderd euro.
Schriftelijke bevestigingen Wij hebben aan het management schriftelijke bevestigingen gevraagd in het
Kwaliteitsborging Baker Tilly heeft diverse organisatorische maatregelen getroffen om haar onafhankelijkheid en die van haar medewerkers te waarborgen. Deze maatregelen omvatten onder meer: •
verantwoordelijkheid van het management voor het opstellen van de jaarrekening, voor het volledig verantwoorden van transacties en voor het aan ons verschaffen van alle relevante informatie.
Jaarlijkse bevestiging van onafhankelijkheid door partners, professionals en ondersteunende stafdiensten
•
kader van onze controle. Deze bevestigingen hebben betrekking op de
Wij hebben de schriftelijke bevestigingen van het management verkregen.
Cliënt- en opdrachtacceptatieprocedures, waaronder de beoordeling of
pagina | 39
6. Overige onderwerpen Aanpassing BADO en BBV
grondslag voor de goedkeuringstolerantie van lasten inclusief toevoegingen
Op 16 april jl. is de aanpassing van Besluit begroting en verantwoording (BBV) en het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) gepubliceerd
aan de reserves naar lasten exclusief toevoegingen aan de reserves. De lat komt daarmee voor uw organisatie dus hoger te liggen.
in de Staatscourant. Daarmee komt er een einde aan de imperfecte wet- en regelgeving, die ontstond met het aanpassen van de Gemeentewet. Met die aanpassing werd geen rechtmatigheidsoordeel meer van de accountant gevraagd. Ter vervanging zou in de jaarrekening van de decentrale overheden op grond van aangepaste wet- en regelgeving met ingang van 2023 een rechtmatigheidsverantwoording
worden
opgenomen.
De
Voor de rechtmatigheidsverantwoording geldt dat deze met ingang van 2025 maximaal 2% van de lasten exclusief toevoegingen aan de reserves mag bedragen, waar dat in 2023 en 2024 nog maximaal 3% van de lasten inclusief toevoegingen aan de reserves mocht zijn.
gedelegeerde
regelgeving die relevant is voor het opstellen van de jaarrekening en voor de uitvoering van de accountantscontrole 2024 en oordeelsvorming in de controleverklaring (BADO en BBV) was hierop echter nog niet aangepast.
Om deze wijzigingen goed in de organisatie in te bedden adviseren wij u om te kijken of aanpassing van de financiële verordening, de controleverordening, het controleprotocol en het interne controleplan aan de orde is.
In de aanpassing van BADO is echter nog een belangrijke wijziging opgenomen: de maximale goedkeuringstolerantie van 1% voor fouten en 3% voor onzekerheden (dus samen 4%) wijzigt met ingang van boekjaar 2025 in een maximale goedkeuringstolerantie van 2% voor afwijkingen. Met afwijkingen worden zowel fouten als onzekerheden bedoeld. Daarnaast wijzigt ook de
pagina | 40
6. Overige onderwerpen Duurzaamheidsverslaggeving: last of must have?
Onlangs hebben wij een webinar gehouden voor de publieke sector.
De eisen rondom duurzaamheidsverslaggeving (Corporate Sustainability
Duurzaamheidsverslaggeving kwam hierin ook aan de orde. In dit webinar
Reporting Directive) voor bedrijven zijn de afgelopen jaren zeer actueel
spraken Michiel Ellens, business developer decentrale overheid van de BNG,
geworden. Hoewel op dit moment ter discussie staat welke bedrijven wanneer
en David Zijlmans, partner Business Advisory van Baker Tilly, over dit
verplicht moeten gaan rapporteren, is de ontwikkeling echt ingezet.
onderwerp. Bij een poll onder de deelnemers aan het webinar blijkt dat van de populatie van gemeenten, waterschappen en provincies, 40% een zelfstandig
Ongeacht de precieze kaders van de wettelijke verplichting onderkennen
programma duurzaamheid heeft opgenomen in de P&C documenten. In 26%
bedrijven dat rapporteren over hun prestaties rondom milieu (Environment),
van de aanwezige populatie wordt gebruik gemaakt van een paragraaf
mensen (Social) en governance (G) ook aanzienlijke voordelen kan opleveren,
duurzaamheid. De overige 34% heeft geen specifiek onderdeel in begroting en
zeker daar waar eindgebruikers of andere belanghebbenden hier grote waarde
jaarrekening opgenomen.
aan hechten. Voor de publieke sector gelden er nog zeker geen verplichtingen en de verwachting dat die er snel gaan komen is er ook niet. Tegelijkertijd
Michiel Ellens gaf aan dat de BNG, als belangrijke financier van de decentrale
vinden we het begrip ‘duurzaamheid’ terug in vrijwel elk coalitieakkoord,
overheid, te maken heeft met de verplichtingen vanuit de EU om zorg te dragen
programmabegroting of jaarstukken. Ook zaken als de Regionale Energie
voor sustainable finance/duurzame financiering. Dat betekent dat de bank ook
Strategie (RES), Brede Welvaart en de relatie tussen inwoners en publiek
inzicht moet hebben en inzicht moet verstrekken in haar jaarverslag of het geld
bestuur ontbreken niet, stuk voor stuk onderdelen van ESG (Environment,
dat als financiering beschikbaar wordt gesteld ook bijdraagt aan de
Social, Governance). Het rapporteren ten aanzien van duurzaamheid is dus
doelstellingen van het verdrag van Parijs (zoals halvering van de CO2-uitstoot
niet iets wat bij nul begint. De gemeente heeft in de jaarstukken 2024 hier ook
in 2030 ten opzichte van 1990). Het zou zelfs zo kunnen zijn dat financiering