Brief formateur aan de raad van de gemeente Lochem

Holten, 6 februari 2025 Aan de raad van de gemeente Lochem

Als formateur heb ik (Arco Hofland) gewerkt aan de totstandkoming van de coalitie GB, MmL en D66. In die hoedanigheid heb ik ook gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van alle fracties. Ik dank u allen hartelijk voor de open houding en constructieve opstelling. Het rapport De Cloe van december 2024 gaat verder dan alleen een analyse over de breuk in de coalitie en welke partijen nu aan zet zijn om het dagelijks bestuur van de gemeente te vormen. Het rapport gaat ook over bestuursstijl en -cultuur in de gemeente Lochem. Daarnaast wordt geadviseerd op een drietal thema’s (wonen, asiel en bezuinigingen (ombuigingen)), voorrang te geven en het draagvlak daarvoor in de gemeenteraad zo groot mogelijk te laten zijn. Alvorens op de drie punten in te gaan heb ik enkele algemene waarnemingen. De gemeenteraad van Lochem heeft duidelijk uitgesproken zich gezamenlijk verantwoordelijk te voelen voor het goed functioneren van de gemeente. Dit toont een gedeelde ambitie. De wens van de raad om invloed uit te oefenen en verantwoordelijkheid te nemen, geeft aan dat er veel betrokkenheid is. Tegelijkertijd biedt het streven naar verbetering in het dualisme een kans om de samenwerking tussen raad en college te versterken. Ondanks de huidige spanningen is er een gedeeld verlangen om stappen vooruit te zetten.

Heldere communicatie, vragen naar de bedoeling (niet zelf invullen) en transparantie zijn daarbij van belang. Ook is belangrijk oog te houden voor de organisatie die zowel de raad als het college ondersteunt. Het stapelen van opvattingen, verwoord in moties, leidt zeker niet altijd tot versnelling. In beeldende taal: Streef naar een 9, maar neem genoegen met een 7. Er wordt ook in de stukken gesproken over breed draagvlak. Natuurlijk is het wenselijk -zeker bij moeilijke zaken- dat de raad bij grote meerderheid besluiten neemt. Het kan nooit de bedoeling zijn om alleen met krappe meerderheden te werken. Breed draagvlak begint met de constatering of de relevante feiten er zijn. Politiek bestuurlijke afwegingen zorgen vervolgens of (bijna) iedereen het met voorstellen eens is, of dat men verdeeld stemt. Dat verdeeld stemmen staat bij een goede voorbereiding en behandeling vervolgens het brede draagvlak niet in de weg. Een partij voorhouden dat het niet meewerkt aan breed draagvlak als men een afwijkende politiek bestuurlijke opvatting heeft, slaat de plank volledig mis. Concrete Suggesties en Afspraken: 1. Raadsbrede Inspiratiesessie Organiseer een inspiratiesessie onder begeleiding van een externe, neutrale gespreksleider. Het doel is om samen te reflecteren op wat goed gaat en wat verbeterd kan worden.

Leg de nadruk op een gedeelde visie en de rol van iedereen in het versterken van samenwerking. Rolverheldering: wat hoort bij de raad en wat bij het college? 2. Structurele Dialoogmomenten Introduceer een tweemaandelijkse informele bijeenkomst tussen raad en college. Hierin worden lopende zaken besproken aan de hand van vragen van raadsleden (zodat ze zicht houden op voortgang), wederzijdse verwachtingen afgestemd, en successen gevierd. Deze momenten bouwen wederzijds begrip en vertrouwen op.

3. Gedragscode Samenwerking Ontwikkel een korte gedragscode met basisprincipes voor communicatie en samenwerking, zoals: • Respectvol met elkaar omgaan. • Ruimte geven aan elkaars verantwoordelijkheden. • Constructieve kritiek en oplossingsgericht denken. . Voorkom de discussie over details: introduceer ‘nice to know, need to know’ en laat voorzitters dit actief benaderen. Met deze stappen wordt niet alleen gewerkt aan verbetering van de samenwerking, maar ook aan het opbouwen van vertrouwen en wederzijds begrip. Vertrouwen is een woord dat hier best genoemd mag worden. Bekend is dat het komt te voet en vertrekt per paard. Vertrouwen hoef je niet iedere dag te vragen; je hebt het zolang het niet wordt opgezegd. Wel is het fijn dat je allemaal ook eens positieve feedback, een compliment krijgt. (Voorbeelden: Ik ben het niet met je eens, maar je had een mooi verhaal. Volgens mij maak je veel uren om de zaak voor te bereiden en dat vind ik knap.) Met de aanbevelingen kan de raad zich de komende 14 maanden richten op zijn verantwoordelijkheid voor het goed functioneren van de gemeente. Overigens merk ik op dat de raad geen gezelligheidsvereniging is. Politieke stellingname mag hard zijn, maar maak het niet persoonlijk (hard op de inhoud, zacht op de persoon).

Bezuinigingen/ombuigingen De raad heeft unaniem een motie aangenomen van de fracties GroenLinks, PvdA, VVD en CDA over ombuigingen en bezuinigen. In de gesprekken die ik heb gevoerd komt centraal naar voren dat, zoals ook in de motie is genoemd, het komen tot de noodzakelijke ombuigingen middels een zorgvuldig proces verloopt. De zorg is dat in het huidige proces stappen worden gezet en keuzes worden gemaakt waar de raad geen zicht op heeft, laat staan invloed op kan uitoefenen. Het besef dat 2026 geen verloren jaar mag worden, leeft bij iedere fractie. Een enkele partij zou een kerntakendiscussie willen, maar realiseert zich dat de tijd daarvoor ontbreekt. Wellicht een punt voor de coalitieonderhandelingen voor de bestuursperiode 20262030? Alle fracties houden vast aan besluitvorming van de kadernota in juli dit jaar. Dat betekent dat uiterlijk eind mei een besluitvormend stuk in procedure moet worden gebracht. De adviserende tafel van 11 maart roept veel vragen op. Ik adviseer om de positie van de raad te verstevigen in het proces. Bespreek tijdens de tafel van 11 maart de bezuinigingsmogelijkheden en laat de raad debatteren en richtinggevende uitspraken doen.

Doe dit langs drie lijnen ‘nemen van maatregelen (niet of anders doen)’, ‘inzet algemene reserve/ risicoparagraaf’, ‘verhogen inkomsten’ en op basis hiervan nader uitgewerkt een aantal scenario’s met daarin maatregelen. Er hoeven op 11 maart geen definitieve besluiten te worden genomen, maar de uitspraken van de raad zijn richtinggevend voor het college. Zorg bij de definitieve besluitvorming dat de raad zich herkent in de richting die op 11 maart is gegeven en lever een bijlage met welke ombuigingen niet zijn opgenomen, zodat de raad ook daaruit kan putten bij de definitieve besluitvorming. Als college zou ik ernaar streven om zo snel mogelijk na binnenkomst van de meicirculaire de raad de gevolgen op hoofdlijnen te presenteren.

Asiel Over dit dossier is al veel gesproken en heeft de raad richting gegeven. Het is nu aan het college om hier verder invulling aan te geven. Over het resultaat van die besprekingen en onderhandelingen met het COA zal het college verantwoording afleggen aan de raad. Wonen Over het thema wonen zijn (voor een deel proces-) opmerkingen gemaakt over de Omgevingsvisie 2.0 en over bouwopgaven. Zoals -bijna- voor iedere gemeente is bouwen, bouwen, bouwen prioriteit. Ik adviseer in de bestuurlijke werkgroep Omgevingswet stil te staan bij waar we staan en welke stappen in 2025 gezet kunnen worden. Daarnaast adviseer ik om in juni en in december 2025 een tafel te hebben waar bijgesproken wordt over de stand van zaken rondom concrete bouwopgaven. Sta daar ook stil bij sociale woningbouw. Zorg dat er ook naar de bevolking periodiek wordt gecommuniceerd en zoek naar nieuwe vormen van communicatie, zodat inwoners ook weten waar het bestuur mee bezig is. Tot slot: Met plezier en enthousiasme heb ik me op deze klus gestort. Ik heb geluisterd, vragen gesteld en soms wat teruggegeven in de gesprekken. Ik heb mijn best gedaan om een bijdrage te leveren Lochem verder te helpen. Niet iedereen hoeft altijd het met elkaar eens te zijn. In de politiek gaat het om het algemeen belang af te wegen en iedereen kan daar zijn eigen blik op hebben.

Voor mij telt daarbij altijd: let ook een beetje op elkaar. Uw gemeenteraad is een mooie afspiegeling van de bevolking van Lochem, gekozen om te zoeken naar het beste! Succes en dank dat u zich iedere dag inzet voor onze lokale democratie.

Met vriendelijke groet, Arco Hofland