Bijlage 4. Fietsvisie regio Stedendriehoek 2024-2040

Regio Stedendriehoek, natuurlijk de fiets! Fietsvisie Stedendriehoek 2024-2040 Projectnummer: M08065 Concept rapport

1

Regio Stedendriehoek, natuurlijk de fiets! Fietsvisie Stedendriehoek 2024-2040

Inhoudsopgave 1.

inleiding 

3

Projectbladen 

22

1.1

Aanleiding en doel 

3

Regionale fietscampagne 

23

1.2 Aanpak en proces 

3

Realisatie fietsruggengraat 

24

1.3 Leeswijzer

3

Lokale fietsnetwerken 

25

Hubs en deelfietsen 

26

2.

Waarom de fiets? 

4

Sociale veiligheid 

27

2.1

Beleidskaders

6

Veilig gedrag 

28

Fietsvaardigheden 

29

3.

Regio Stedendriehoek, natuurlijk de fiets!

8

Fietsen voor iedereen 

30

3.1

Doelstellingen tot 2040 

10

Samen fietsen 

31

3.2 Van doelstellingen naar meetbare doelen

11

Fietsparkeren 

32

Fietscommunity 

33

4.

Voor wie? 

14

STOMP in ruimtelijke ontwikkeling 

34

4.1

Ouderenaanpak 

14

Recreatief fietsen

35

4.2 Werkgeversaanpak 

15

Kennis en onderzoek 

36

4.3 Onderwijsaanpak 

16

4.4

17

Nieuwe Nederlander aanpak 

5.

Rollen en verantwoordelijkheden  18

5.1

Regio Stedendriehoek 

18

6.

Wat gaan we doen? 

20

6.1

Projecten en rollen van de regio 

21

Copyright Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm

2

Colofon

of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schrifte-

Mobycon: Otto Cazemier, Boukje Dotinga,

lijke toestemming van de uitgever.

Evelien van Beenen, Mirjam de Bok

No part of this book may be reproduced in any form, by print,

Shift Gedrag: Esther Timmermans

photoprint, microfilm or any other means without written permission from the publisher.

1. Inleiding

1. inleiding 1.1 Aanleiding en doel De huidige regionale fietsvisie van de regio Stedendriehoek is

Deze input is vertaald naar concept ambities en doelstellin-

vastgesteld in 2012. Sindsdien is er veel veranderd. Met een

gen, die zijn afgestemd en aangescherpt met de ambtelijke

toename in het gebruik van de e-bike en de speedpedelec

experts van gemeenten en beide provincies. Daarnaast is op

zijn grotere afstanden in de regio steeds beter op de fiets

31 januari 2024 een overleg geweest met wethouders van de

af te leggen. Ook is er meer aandacht voor gezondheid,

8 gemeenten van de Stedendriehoek die fietsbeleid in hun

duurzaamheid en klimaat, waardoor het belang van de fiets is

portefeuille hebben. Na akkoord hierop, zijn de concept visie

gegroeid. Daarnaast neemt de urgentie voor een grotere rol

en doelstellingen verder ingevuld met concrete maatregelen

voor de fiets toe vanwege de regionale woningbouwopgave.

tijdens een themasessie op 13 februari 2024. Dit alles

De fiets kan een deel van de groei aan mobiliteit opvangen en

heeft geleid tot de voorliggende regionale fietsvisie van de

de regio daarmee bereikbaar houden. Reden te meer om de

Stedendriehoek onder de naam ‘Regio Stedendriehoek,

regionale fietsvisie uit 2012 te herzien.

natuurlijk de fiets!’.

Deze fietsvisie is de koersnota voor de regio en biedt input voor gemeentelijk fietsbeleid. Daarmee maken en houden we de Stedendriehoek toekomstbestendig voor fietsers.

1.3 Leeswijzer Deze fietsvisie is opgebouwd aan de hand van de Gouden

1.2 Aanpak en proces

Cirkel van Simon Sinek. Dat wil zeggen dat we beginnen met de waarom-vraag (hoofdstuk 2): waarom moeten we als regio

We zijn half oktober 2023 gestart met het opstellen van

Stedendriehoek aan de slag met de fiets? Vervolgens be-

een nieuwe regionale fietsvisie. Dit hebben we gedaan in

schrijven we in hoofdstuk 3 t/m 5 de doelstellingen en aanpak

nauwe samenwerking met de gemeenten en provincies. Zo

op hoofdlijnen, welke antwoord geven op de hoe-vraag. Tot

organiseerden we regionale bijeenkomsten met ambtelijke

slot concretiseren we dit naar projectbladen en maatregelen

experts van alle 8 gemeenten en provincies Gelderland

in hoofdstuk 6, welke antwoord geeft op de wat-vraag.

Regionale bijeenkomsten

Fietscafé

Stedendriehoektour

Figuur 1 Processtappen Fietsvisie Stedendriehoek

en Overijssel. Daar haalden we op waar zij op dit moment

Visie sessie

P-Beraad

Thema sessie

Uitwerking

Waarom (hoofdstuk 2) Hoe (hoofstuk 3, 4 en 5)

staan en wat ze nodig hebben van de regio op het gebied van fietsen. Tijdens een fietscafé half december kregen ook

Wat (hoofdstuk 6)

stakeholders als de Fietsersbond, Veilig Verkeer Nederland en raadsleden de gelegenheid om hun input te leveren. Eind december hebben we de regio op de fiets verkend tijdens een ‘Stedendriehoektour’. Figuur 2 Gouden Cirkel (bron: Simon Sinek)

3

2. Waarom de fiets?

2. Waarom de fiets? Gezondheid en welzijn Duurzaamheid en klimaat Participatie Economie Ruimte en bereikbaarheid Figuur 3 De fiets draagt bij aan diverse beleidsdoelen

Er zijn verschillende redenen om in te zetten op de fiets.

Participatie

De fiets draagt namelijk bij aan diverse doelen, breder dan

Op de fiets maakt men makkelijker contact. De fiets maakt

alleen mobiliteit. Ook in andere beleidsopgaven zijn veel

voorzieningen beter bereikbaar en kan mensen uit hun soci-

koppelingen te maken met fietsen. De fiets kan dus brede

ale isolement halen. Zo gaan mensen zich niet alleen fysiek,

beleidsdoelen helpen bereiken.

maar ook mentaal beter voelen. Daarnaast is de fiets een relatief goedkoop vervoersmiddel, daarmee is het een goede

4

Gezondheid en welzijn

optie voor mensen met een kleine portemonnee. Kwetsbare

Fietsen is een actieve manier van verplaatsen. Voldoende

doelgroepen kunnen met de fiets op meer plekken komen en

beweging heeft een gunstig effect op onder andere het

de positieve effecten van de fiets ervaren. Landelijk is er ook

voorkomen van overgewicht, hart- en vaatziekten en het

meer aandacht voor dit onderwerp, in 2023 is de City Deal

verminderen van stress en depressie. Het is aangetoond dat

Fietsen voor Iedereen als samenwerking tussen gemeenten,

mensen die dagelijks fietsen beter voldoen aan ‘de beweeg-

ministeries en maatschappelijke partners opgetuigd. Via de

norm’ en gemiddeld langer en gezonder leven dan mensen

City Deal komen financiële middelen en kennis beschikbaar

die niet of nauwelijks fietsen. Door te fietsen voelt men zich

om mensen die niet of nauwelijks fietsen te stimuleren op de

zowel fysiek als mentaal beter, wat het welzijn van inwoners

fiets te stappen. Binnen de Stedendriehoek is de gemeente

ten goede komt.

Apeldoorn aangesloten bij de City Deal.

Duurzaamheid en klimaat

Economie

De fiets is een duurzaam vervoermiddel en het gebruik van

Een goede bereikbaarheid met de fiets draagt bij aan

de fiets draagt bij aan het terugdringen van uitstoot van

levendige kernen en de toegankelijkheid en gastvrijheid

uitlaatgassen. De uitstoot van CO2, stikstof, fijnstof en andere

van ondernemers in de regio. Meer ruimte voor de fiets ten

vervuilende stoffen vermindert wanneer een fietsrit een auto-

opzichte van de auto zorgt ervoor dat de kwaliteit van de

rit (gedeeltelijk) vervangt. Daarmee verbetert de luchtkwaliteit

openbare ruimte rondom voorzieningen omhooggaat, wat

en levert de fiets een belangrijke bijdrage aan het bereiken

het een aantrekkelijkere plek maakt om te verblijven. Ook zijn

van diverse duurzaamheidsdoelstellingen.

inwoners die regelmatig fietsen minder vaak ziek, wat leidt

2. Waarom de fiets?

tot lagere gezondheidskosten. Gemiddeld gezien levert iede-

ingericht en voorzieningen (beter) bereikbaar worden

re fietskilometer als vervanging van autokilometer een positief

gemaakt. De verkeerscongestie neemt af als een autorit

maatschappelijk effect op vanwege gezondheidseffecten,

wordt vervangen door de fiets en er is minder ruimte nodig

effecten op belastinginkomsten en vertraging. Het vervangen

om voldoende fietsinfrastructuur en voorzieningen aan te

van elke autokilometer door een fietskilometer levert buiten

leggen. Er blijft meer ruimte over voor groen, ontmoeten en

de bebouwde kom 4-7 cent op en binnen de bebouwde kom

voor kinderen om te spelen. Met een verdichtingsopgave van

10-41 cent1 .

circa 40.000 nieuwe woningen tot 2040 in de regio speelt het beperken van de ruimte voor de auto een belangrijke rol.

Ruimte en bereikbaarheid

Een goede inrichting voor de fiets en het stimuleren van fiet-

De fiets neemt aanzienlijk minder ruimte in dan de auto.

sen dragen bij aan het behouden van leefbare en bereikbare

Daarmee kunnen dorpen en steden efficiënter worden

kernen en centra.

Figuur 4 De fiets neemt aanzienlijk minder ruimte in dan de auto (bron: NTF)

5 1

https://www.fietsberaad.nl/Kennisbank/Maatschappelijke-kosten-en-baten-van-de-fiets

2. Waarom de fiets? Figuur 5 Provinciale routes in de Stedendriehoek

2.1 Beleidskaders Landelijk wordt met het Nationaal Toekomstbeeld Fiets (NTF)

werkgeversaanpak en fietsstimulering. Ook hier vormt het

ingezet op 20% meer fietskilometers, als oplossing voor

hoofdfietsnetwerk een belangrijk kader, waarbinnen provinci-

verschillende uitdagingen (woningbouw, uitstoot, gezondheid

ale subsidies zijn aan te vragen.

en bereikbaarheid). Hiervoor zijn concrete doelen benoemd, die ingaan op 1) fietsen naar het werk; 2) fiets- en woning-

Regionaal biedt de regionale Mobiliteitsagenda 2023-2027

bouw; 3) fietsen voor iedereen; en 4) Nederland wereldwijd

een belangrijk kader voor deze fietsvisie. Hiermee zet de

fietsland nummer één . Het NTF schetst een gezamenlijk

regio in op slimme en schone mobiliteit. Specifieke doelen

toekomstbeeld tot 2040.

hieruit waar de fiets aan kan bijdragen zijn onder andere het

2

verbeteren van de bereikbaarheid met omliggende regio’s, Provinciaal beleid is ook van belang voor regio

het verlichten van regionale knelpunten op het weggennet

Stedendriehoek. Zowel provincie Overijssel als provincie

en het versterken van de bereikbaarheid binnen de (nieuwe)

Gelderland heeft ambities met betrekking tot een groei

verstedelijkte gebieden.

van het aantal fietsverplaatsingen. Provincie Overijssel zet hiervoor in op fietsstimulering vanuit de pijlers infrastructuur, (voertuig)techniek en menselijk gedrag. De aandacht ligt vooral op snelle fietsroutes en fietssnelwegen. Deze vormen samen met het kernnet fiets, een belangrijk kader voor de regio. Provincie Gelderland zet in op een toename van het aantal fietsverplaatsingen door vanuit de werkagenda Slimme en Schone Mobiliteit in te zetten op onder andere de

2

6

https://open.overheid.nl/documenten/ronl-9b95d65bcee4070d5632d2152f1a5ded53555075/pdf

2. Waarom de fiets?

En ook lokaal wordt de fiets al volop omarmd: •

in de verkeersvisie van gemeente Apeldoorn staat dat Apeldoorn Fietsstad nummer 1 van Nederland wil

•

mobiliteitsvisie, waar onder andere het stimuleren van fietsverkeer een belangrijk onderdeel wordt; •

gemeente Lochem heeft de ambitie om in 2026 fietsge-

worden. Op de planning staat het opstellen van integraal

meente van Nederland te worden, met als belangrijke

fietsbeleid;

aanjager om de fiets een prominentere plek te geven in

gemeente Voorst heeft een vastgesteld programma mobiliteit, waarin staat dat de fiets op 1 staat.

alles wat de gemeente doet; •

gemeente Zutphen werkt aan een herziening van het

op de planning staat een nieuw verkeersplan voor Twello,

Verkeerscirculatieplan, waarbinnen de fiets een plek

waarin het principe van de ‘fiets op 1’ voor de kern Twello

krijgt.

verder wordt uitgewerkt; •

gemeente Epe heeft een mobiliteitsplan met bijbeho-

De regio Stedendriehoek is de bakermat van het fietsen.

rend uitvoeringsprogramma vastgesteld volgens het STOP-principe3; •

gemeente Deventer kent een vastgesteld programma fiets, met daarin de ambitie ‘rode loper uit voor de fiets’;

•

In de gemeente Heerde is een mobiliteitsplan in ontwikkeling, waarbinnen het STOP-principe een grote plek krijgt;

•

3

gemeente Brummen is bezig met het opstellen van de

STOP staat voor Stappen, Trappen, Openbaar Vervoer en Privé-auto en bepaalt de prioriteit waarin we deze modaliteiten een plekje geven in de openbare ruimte.

7

3. Regio Stedendriehoek, natuurlijk de fiets!

3. Regio Stedendriehoek, natuurlijk de fiets!

Figuur 6: Op 15 km fietsafstand zijn alle voorzieningen, natuur en cultuur bereikbaar in de Stedendriehoek

Fietsruggengraat Het is de plek waar de eerste Nederlandsche Rijwiel- en

In de fietsvisie van de Stedendriehoek uit 2012 speelt ‘de

Machinefabriek Burgers gevestigd was en de plek waar de

Fietsruggengraat’ een belangrijke rol. Deze ruggengraat

eerste fietsclub van Nederland – ‘Immer Weiter’ – werd

is de drager van de regionale fietsverbindingen, gericht op

opgericht. Vandaag de dag is de regio Stedendriehoek in

utilitair gebruik. Deze fietsruggengraat is nog steeds de basis

potentie de ideale fietsregio. Alle voorzieningen, cultuur en

voor het regionale fietsnetwerk. De fietsruggengraat blijft

natuur zijn op fietsafstand bereikbaar. Rondom de verschil-

daarom van belang (zie figuur 7), maar we doen wel een paar

lende kernen van de regio is een diversiteit aan groen en

aanpassingen. Met de aanpassingen zorgen we dat de lokale

buitengebied waar verschillende soorten fietsers van kunnen

netwerken beter aansluiten op de Fietsruggengraat en de

genieten.

kernen beter met elkaar verbonden zijn. Onderdeel van de fietsruggengraat zijn:

Wij zien regio Stedendriehoek in de toekomst dan ook als dé

•

verbindingen die van regionaal belang zijn;

fietsregio van Nederland. Daarvoor moeten we de volledige

•

verbindingen die ketenreizen stimuleren, dus een

potentie benutten. We werken samen onder het motto ‘Regio Stedendriehoek, natuurlijk de fiets!’ aan vier doelstellingen.

verbinding met de stations in de regio; •

Deze staan niet op zichzelf. Ze hebben onderlinge relaties en versterken elkaar. En dragen bij aan diverse, bredere beleidsdoelen. Niet alleen op het gebied van bereikbaarheid en duurzaamheid (mobiliteitstransitie), maar ook bredere doelen met betrekking tot gezondheid en participatie. 8

verbindingen met een belangrijke utilitaire functie (woon-werk of schoolroutes);

•

verbindingen die de grotere kernen in de regio met elkaar verbinden.

Ambitie hoofdfietsroutes & doorfietsroutes Zoekrichting hoofdfietsroutes & doorfietsroutes Overig fietsruggengraat Treinstation

Figuur 7: Update Fietsruggengraat regio Stedendriehoek (2024)

3. Regio Stedendriehoek, natuurlijk de fiets!

Fietsruggengraat regio Stedendriehoek

9

3. Regio Stedendriehoek, natuurlijk de fiets!

kwaliteitseisen van de Fietsruggengraat worden geactuali-

3.1.1 Fietsverplaatsingen: een toename van het aandeel fietsverplaatsingen tot 15 km

seerd. We sluiten daarin zoveel mogelijk aan bij de huidige

Om de regio duurzaam en bereikbaar te houden is een

CROW-richtlijnen, maar passen deze op maat toe. We zien

toename van het aandeel fietsverplaatsingen van belang,

dat de speedpedelec steeds meer beweegt richting het

met name ter vervanging van autoverplaatsingen. Juist ook

fietspad, mede door een ontheffingsregeling pilot in de

op langere afstanden is dit door de komst van de e-bike en

provincie Gelderland. Dit heeft invloed op de infrastructurele

speed pedelec goed mogelijk. We fietsen in Nederland name-

inrichting waarbij rekening moet worden gehouden met

lijk steeds verder en sneller4. Ook de fiets-trein combinatie en

verschillende snelheden op het fietspad waar mogelijk. We

deelmobiliteit zijn hierbij van belang. Daarvoor moet de fiets

volgen de provinciale aanpak van Gelderland ten opzichte

een eerlijke concurrentiepositie ten opzichte van de eigen

van de speedpedelec. Maar ook grotere formaten fietsen,

auto kunnen verwerven.

In de uitwerking van de Fietsvisie is het belangrijk dat de

zoals bakfietsen en fietskoeriers, zien we steeds meer. Ook dat is iets waar we rekening mee moeten houden.

Met deze doelstelling sluiten we aan bij de ambities van provincie Overijssel en provincie Gelderland. Provincie Overijssel

Alleen infrastructurele verbeteringen in het fietsnetwerk

heeft als doel om een groei van 20-30% fietsverplaatsingen

zijn niet voldoende om te zorgen dat er meer, prettiger en

te realiseren op afstanden tot 15 kilometer5. Provincie

veiliger wordt gefietst. Daarom besteden we ook aandacht

Gelderland streeft naar een aandeel fietsverplaatsingen van

aan andere onderdelen van het fietsbeleid zoals gedrag,

35% in 20306.

beleving, inzetten op specifieke doelgroepen, veiligheid, schoolomgevingen en de fiets op 1 bij ruimtelijke plannen. Maar ook aspecten als handhaving en flankerend beleid (o.a. parkeerbeleid) zijn van belang.

3.1.2 Ruimtelijke inrichting: het STOMP-principe is het uitgangspunt in mobiliteitsbeleid

In paragraaf 3.1 beschrijven we de doelstellingen waarmee

Tot en met 2030 komen er in de regio

we ‘Regio Stedendriehoek, natuurlijk de fiets!” willen reali-

Stedendriehoek circa 24.000 wonin-

seren. In paragraaf 3.2 werken we deze uit tot concrete en

gen extra bij, met de ambitie om dit uit

meetbare doelen.

te breiden naar in totaal 40.000 extra woningen in 2040.

3.1 Doelstellingen tot 2040

Om dit in goede banen te leiden en de bereikbaarheid te waarborgen, is een mobiliteitstransitie nodig. Het STOMPprincipe7 helpt ons hierbij. Door actieve mobiliteit op 1 te zetten en woningen, arbeidsplaatsen en voorzieningen in

Ruimtelijk inrichting

elkaars nabijheid te realiseren, maken we het gebruik van de fiets vanzelfsprekender. Dit vinden we van belang in het kader van de woningbouwontwikkelin-

Fiets veiligheid Fietsbeleving

gen, maar vooral ook om de fiets vaker Fietsverplaatsingen

de natuurlijke keuze te laten zijn. Met deze doelstelling sluiten we tevens aan bij de landelijke ambitie om bij nieuwe woningbouw consequent de voordelen die de fiets kan bieden bij de

Figuur 8: Vier doelstellingen voor de regio Stedendriehoek

Fietsfeiten (KiM, 2023). Koersdocument Fiets (provincie Overijssel, 2016). 6 Omgevingsvisie Gaaf (provincie Gelderland, 2018). 7 STOMP staat voor Stappen, Trappen, Openbaar Vervoer, MaaS en Privéauto en bepaalt de prioriteit waarin we deze modaliteiten een plekje geven in de openbare ruimte. 8 Nationaal Toekomstbeeld Fiets en Fietsambitie ‘22-’25 (Rijksoverheid, 2022).

ontsluiting daarvan te benutten8.

4 5

10

Figuur 9: STOMP principe

Doel 2030: 40% fietsverplaatsingen tot 15 kilometer

•

37% 36%

Huidige situatie (2022): 36% fietsverplaatsingen tot 15 kilometer

•

38%

38%

•

Databron(nen): Onderzoek Verplaatsingen in Nederland (ODiN)

36% 35%

35%

•

Indicator(en): aandeel fietsverplaatsingen tot 15 kilometer voor inwoners van regio Stedendriehoek

34% 33%

33%

•

Frequentie: jaarlijks, beschikbaar in juli/ augustus

32% 31%

3. Regio Stedendriehoek, natuurlijk de fiets!

39%

In regio Stededriehoek is 36% van de verplaatsingen tot 15 kilometer met de fiets

30% Stedendriehoek

Landelijk gemiddelde

Overijssel

Gelderland

Figuur 10 Huidige situatie aandeel fietsverplaatsingen tot 15 kilometer (bron: ODiN, 2022)

3.1.3 Fietsbeleving: het gemiddelde cijfer voor fietsbeleving neemt toe De regio Stedendriehoek is een regio waar men graag op de

3.2 Van doelstellingen naar meetbare doelen

fiets stapt en plezier ervaart in het fietsen. Een aangename,

Om de voortgang van het behalen van de doelstellingen te

comfortabele en veilige beleving op de fiets, draagt bij aan

kunnen volgen, en waar nodig tussentijds bij te sturen, is

een toename van het aantal en aandeel fietsverplaatsingen.

monitoring van belang. Dit helpt om focus te bepalen in beleid.

En kan daarmee onderdeel van de oplossing van diverse uit-

Het laat zien op welke doelen er voortgang, stilstand of

dagingen vormen (gezondheid, participatie, bereikbaarheid,

achteruitgang plaatsvindt tussen verschillende meetmomen-

duurzaamheid etc.). Van belang hierbij zijn niet alleen (sociaal)

ten. Dit geeft een indicatie op welke doelen meer of minder

veilige routes, maar ook aantrekkelijke routes en het gedrag

inzet nodig is.

van medeweggebruikers. Het is belangrijk te beseffen dat monitoring niet hetzelfde is

3.1.4 Fietsveiligheid: we streven naar 0 fietsslachtoffers

als het doen van een effectmeting. Hoewel monitoring en ef-

Het aantal dodelijke verkeersongevallen op de fiets neemt

met een 1-meting) vergelijken, richt een effectmeting zich op

toe. In 2022 kwamen 291 fietsers om het leven in het verkeer.

het achterhalen van het effect van een maatregel of interven-

Dat zijn 84 meer fietsslachtoffers dan het jaar ervoor, en is

tie. Daarbij is het van belang dat verschillende groepen met

het hoogste aantal sinds 1996 (het begin van de registratie).

elkaar vergeleken worden, die wel of niet de maatregel of

Onder 75-plussers nam het aantal fatale ongelukken het

interventie hebben ontvangen. In dit hoofdstuk beschrijven

sterkst toe, 150 in 2022, tegen 94 het jaar ervoor.

we hoe monitoring van de doelstellingen kan worden

fectmetingen allebei meerdere metingen (zoals een 0-meting

vormgegeven. De resultaten die uit de jaarlijkse monitoring We vinden het van belang dat je na een fietsrit ook weer veilig

naar voren komen moeten geïnterpreteerd worden in de

thuiskomt. Op de fiets ben je kwetsbaar, en het is aan ons om

context van het beleid. Ze zeggen niet automatisch iets over

de veiligheid van fietsers te borgen. De fietsinfrastructuur is

de causaliteit van het beleid en effecten. Daarvoor moeten

daarbij van belang, maar zeker ook veilig gedrag van fietsers

aparte effectmetingen worden gedaan.

en medeweggebruikers. Voor de monitoring kiezen we voor ‘meetbare doelen’ met Met deze doelstelling sluiten we aan bij het nationale

een tijdspanne tot 2030. Met de kennis over de huidige en

Strategisch Plan Verkeersveiligheid.

toekomstige situatie kunnen we voor deze tijdsperiode een ‘ambitieus, maar realistisch doel’ vaststellen. Na 2030 moeten deze doelen worden geactualiseerd en/of bijgesteld, om de ambities tot 2040 voort te zetten.

11

3. Regio Stedendriehoek, natuurlijk de fiets!

3.2.1 Fietsverplaatsingen Op dit moment zien we dat het aandeel fietsverplaatsingen tot 15 kilometer in de Stedendriehoek al boven het Nederlandse gemiddelde ligt. Door in te zetten op het benutten van de fietspotentie in de regio, laten we dit aandeel nog verder toenemen. We hebben daarom de ambitie dat in 2030 het aantal fietsverplaatsingen tot 15 kilometer een aandeel van 40% heeft ten opzichte van andere vervoersopties. Dit is in lijn met de ambities van provincie Overijssel (20-30% groei van het aantal fietsverplaatsingen op afstanden tot 15 km) en Gelderland (35% van alle verplaatsingen met de fiets).

3.2.2 Ruimtelijke inrichting Om de fietspotentie van de regio optimaal te benutten, moet de fiets letterlijk op 1 komen. Alleen dan verwerft de fiets een eerlijkere concurrentiepositie ten opzichte van de auto. Op dit moment hebben 4 van de 8 gemeenten STO(M)P-principe expliciet opgenomen in mobiliteitsbeleid. Het doel voor 2030 is dat alle gemeenten van de regio dit expliciet in hun mobiliteitsbeleid benoemen en uitvoeren.

In 4 van de 8 gemeenten wordt STO(M)P expliciet benoemd in mobiliteitsbeleid (2023) Apeldoorn

Niet benoemd

Brummen

Niet benoemd

Deventer

STOMP in Herijking hoofdwegenstructuur

Epe

STOP in mobiliteitsplan

Heerde

Niet benoemd

Lochem

STOMP in mobiliteitsplan

•

Indicator(en): STOMP-principe

Voorst

Niet benoemd

•

Frequentie: bij vaststelling van nieuw

Zutphen

STOP in mobiliteitsplan

•

Huidige situatie: in 4 van de 8 gemeenten expliciet benoemd in mobiliteitsbeleid.

•

Doel 2030: in alle 8 gemeenten expliciet benoemd in mobiliteitsbeleid.

•

Databron(nen): mobiliteitsbeleid van gemeenten

beleid

Figuur 11: STO(M)P principe expliciet benoemd in mobiliteitsbeleid

3.2.3

12

Fietsbeleving

Naast het monitoren van de cijfers uit de fietsgemeente­

In 2022 zien we dat het gemiddelde cijfer voor fietsbeleving

verkiezingen kan de regio aanvullend onderzoek doen op

in de regio Stedendriehoek hetzelfde is als het landelijk

het gebied van fietsbeleving. Bijvoorbeeld door te monitoren

gemiddelde. We hebben de ambitie om dit cijfer de komende

waar fietsbeleving omlaaggaat (en waarom) en wat de

jaren te laten stijgen. Voor 2030 stellen we als doel dat het

fietsbeleving is op specifieke routes (schoolroutes, woon-werk

gemiddelde cijfer voor fietsbeleving (minstens) een 3,9

routes etc.). Voor routes die staan aangemerkt als hoog-

(van de 5,0) wordt. De gemeente Voorst haalt dit cijfer nu al,

waardige fietsroutes, kan de regio hiervoor aansluiten bij de

evenals omliggende gemeenten in de regio Zwolle.

provinciale effectmetingen 9 .

9 https://fietsberaad.nl/Kennisbank/Standaardisatie-effectmeting-Hoogwaardige-Fietsrou?URLReferrer=searchtext%3dprotocol%26sort%3d0%26a liaspath%3d%252fKennisbank

3. Regio Stedendriehoek, natuurlijk de fiets!

Het gemiddelde cijfer voor fietsbeleving in regio Stedendriehoek is 3,6 (van 5) 5 4

3,6

3,6

3,4

3,7

3,5

3,9

3,7

3,6

3,6

3,9

3,6

•

3,8

Huidige situatie (2022): gemiddeld een 3,6 (van 5) voor fietsbeleving.

•

3

Doel 2030: gemiddeld een 3,9 (van 5) voor fietsbeleving.

2

•

1

le

Frequentie: elke twee jaar, beschikbaar in

io Re g

m

Indicator(en): Fietsbeleving.

•

La n

de

lijk

ge

Zw ol

de id

ie dr en

St ed

•

mei/juni.

Tw en te

e ld

ek ho

en ph

rs t

Zu t

Vo o

m

rd e

he Lo c

He e

Ep e

m en De ve nt er

m Br u

el

do

or

n

0

Ap

Databron(nen): Fietsgemeente­ verkiezingen Fietsersbond.

Figuur 12: Cijfer voor fietsbeleving – schaal van 0 tot 5 (bron: Fietsersbond, fietsstadverkiezingen 2022)

3.2.4 Fietsveiligheid We werken met behulp van vier aanpakken met daarin een Elk slachtoffer is er een te veel, en daarom streven we naar 0 fietsslachtoffers.

Aantal fietsongevallen van 2014 t/m 2022 in de regio Stedendriehoek, gemiddeld 116 fietsslachtoffers per jaar 3000

•

2635

116 fietsslachtoffers per jaar.

2500 2000

Huidige situatie (2014-2022): gemiddeld

1595

•

Doel 2030: 0 fietsslachtoffers.

•

Databron(nen): ViaStat.

•

Indicator(en): geregistreerde ongevallen.

1500

Bromfiets, E-bike, Fiets. 990

1000

•

Frequentie: jaarlijks, in maart.

500 50

0

Totaal

Enkel materiële schade

Met letsel

Figuur 13: Aantal fietsongevallen in regio Stedendriehoek (ViaSTAT, 2014-2022). Gemeente Deventer ontbreekt.

Dodelijk

13

4. Voor wie?

4. Voor wie? fietsen. Vanwege de kwetsbaarheid van deze doelgroep zetten we in op een specifieke Ouderenaanpak. De kans op een ernstig ongeval is voor oudere fietsers groter. Dit heeft vooral te maken met de fysieke kwetsbaarheid van ouderen in combinatie met het gebrek aan bescherming als fietser. Daarnaast speelt achteruitgang van cognitieve, sensorische en motorische functies een rol. De snelheid van die achteruit-

Ouderenaanpak

Werkgeversaanpak

gang verschilt van persoon tot persoon. Problemen bij het open afstappen en het niet tijdig opmerken van obstakels zijn belangrijke oorzaken waardoor oudere fietsers relatief vaak gewond raken bij enkelvoudige ongevallen. Ook complexe manoeuvres, zoals het links afslaan op een kruising, komen vaak voor als oorzaak van ongevallen. Er is niet één, allesomvattende maatregel om het veiligheidsprobleem van oudere fietsers op te lossen. Een combinatie van infrastructurele en voertuigtechnische maatregelen, ondersteund door gerichte educatie en beschermingsmiddelen, kan daar echter wel substantieel aan bijdragen.

Onderwijsaanpak

Nieuwe Nederlander aanpak

Figuur 14: Vier doelgroepenaanpakken

We werken met behulp van vier aanpakken met daarin een specifieke focus op diverse doelgroepen, namelijk Ouderen

Toos, 67

(ouderenaanpak), Schoolgaande Jeugd (onderwijsaanpak), Forenzen (werkgeversaanpak) en Nieuwe Nederlanders (Nieuwe Nederlander aanpak).

Toos is een alleenstaande vrouw woonachtig in Twello, in het hart van de Stedendriehoek. Sinds

4.1 Ouderenaanpak

14

een paar maanden is ze met pensioen, na jaren gewerkt te hebben in het centrum van Twello. Nu

Het aantal ouderen in de regio Stedendriehoek neemt toe

is ze op zoek naar een nieuwe invulling van haar

en binnen de groep ouderen neemt ook het aandeel oudere

tijd. Omdat Toos graag gezond oud wil worden,

ouderen toe, de zogeheten ‘dubbele vergrijzing’. Ouderen zijn

overweegt ze een elektrische fiets aan te schaf-

daarnaast meer en verder gaan fietsen, mede dankzij de op-

fen. Zo blijft ze in beweging én kan ze verschil-

komst van de elektrische fiets. Deze ontwikkelingen hebben

lende activiteiten in de regio ondernemen, zoals

geleid tot een toename in fietsmobiliteit van oudere fietsers.

een bezoekje aan Paleis het Loo. Ze vindt het wel

Bewegen hoort bij gezond ouder worden. Daarom zien we

spannend om op een elektrische fiets te rijden, en

graag dat ouderen zo lang mogelijk (veilig) kunnen blijven

al helemaal in haar eentje.

4. Voor wie?

Binnen deze aanpak richten we ons om deze reden voorna-

zijn een belangrijk thema binnen de werkgeversaanpak. Het

melijk op fietsveiligheid en (elektrische) fietsvaardigheden,

doel is het aanmoedigen van gezondheid, duurzaamheid en

onder andere door aan te sluiten bij de bestaande

verbeterde mobiliteit. Daarnaast speelt de werkgever ook

Doortrappen initiatieven. We benadrukken hierin ook het

een belangrijke rol in de verkeersveiligheid van werknemers.

belang van letselbeperkende maatregelen. Door een

Zorgen voor een verkeersveilige werksituatie maakt

fietshelm neemt het risico op dodelijk hoofd-/hersenletsel na

onderdeel uit van goed werkgeverschap en duurzame

een ongeval met gemiddeld 71% af. Wanneer alle 70-plussers

mobiliteit. Verschillende maatregelen richten zich op

in Nederland een fietshelm zouden dragen, zou dit leiden

verkeersveiligheid in de zakelijke context, zoals MONO-

tot een reductie van 45 à 50 verkeersdoden per jaar.

zakelijk om afleiding te voorkomen en het platform Bezorg

Campagnes gericht op het stimuleren van het gebruik van de

Veilig voor maaltijdbezorgers.

fietshelm onder ouderen vormen onderdeel van onze aanpak. Juist ook recreatief fietsen krijgt een plek binnen deze aanpak, omdat ouderen relatief veel recreatieve fietsritten maken. De Toeristische Overstappunten (TOP’s) in de regio en fietsbuddy-initiatieven zijn daarin van belang, die dragen namelijk bij aan de fietsbeleving.

4.2 Werkgeversaanpak Voor een economische regio als de Stedendriehoek, is een goede bereikbaarheid van groot belang. Nu al bestaan er diverse uitdagingen en knelpunten op dit vlak. De uitdaging ligt met name op weekdagen en spitstijden. Om de bereikbaarheid van de regio op peil te houden, is een belangrijke opgave om werknemers te stimuleren vaker op de fiets (in combinatie met het openbaar vervoer) naar

Fons, 48

het werk te reizen en daarmee het wegennet te ontlasten. Binnen de werkgeversaanpak focussen we dan ook op de doelgroep Forenzen. Dit sluit aan op landelijke ambities: eind

Fons woont met zijn gezin in het buitengebied

2024 pakken 100.000 mensen extra de fiets naar het werk

tussen Epe en Vaassen. Zijn werk is gevestigd op

vergeleken met 2021.

het bedrijventerrein in Apeldoorn Noord, ruim 10 kilometer verderop. De dagelijkse woon-werk reis

Om te bereiken dat er meer mensen extra op de fiets naar

legt hij af met de auto. In zijn vrije tijd is hij wel een

het werk gaan, zetten gelukkig steeds meer werkgevers

fietser, het liefst langs de IJssel. Maar naar het

al in op fietsstimulering. Dergelijke werkgeversaanpakken

werk toe ligt dat anders. Eigenlijk staat hij er niet

omvatten maatregelen van werkgevers om fietsgebruik

bewust bij stil dat hij ook op een andere manier

onder werknemers te bevorderen. Bijvoorbeeld: het

naar het werk zou kunnen reizen. Hij kan namelijk

verbeteren van faciliteiten zoals fietsenstallingen en douches,

gratis parkeren bij zijn werk en op de terugweg

fietsvergoedingen, leaseprogramma's, gedragscampagnes

kan hij nog even langs de sportschool.

en flexibele werktijden. Maar ook hubs en ketenmobiliteit

15

4. Voor wie?

4.3 Onderwijsaanpak Jong geleerd is oud gedaan. Maar kinderen en jongeren

jecten zich op het verbeteren van de fietsvaardigheden van

hebben nog niet altijd de kennis en kunde voor veilige

kinderen. Voor middelbare scholieren geldt dat maatregelen

deelname aan het verkeer. Om toch te zorgen dat zij op een

zich met name richten op veilig verkeersgedrag aan de hand

veilige manier zelfstandig op weg kunnen, besteden we

van thema’s zoals afleiding in het verkeer, fietsverlichting,

specifieke aandacht aan deze kwetsbare doelgroep. Binnen

groepsdruk. Er bestaan nog weinig fietsstimuleringsprojecten

de onderwijsaanpak hebben we specifiek aandacht voor

gericht op middelbare scholieren. Een mogelijke verklaring

schoolgaande jeugd, te denken aan basisschoolleerlingen,

hiervoor is dat jongeren tussen de 12 en 16 jaar twee keer

middelbare scholieren en MBO, HBO en WO-studenten. Ook

zoveel fietsen als de gemiddelde Nederlander. Desalniettemin

de ouders van deze schoolgaande jeugd verdienen aandacht.

wordt er nog te weinig aandacht besteed aan de vervoerskeuze wanneer jongeren de middelbare school verlaten

Er bestaan verschillende maatregelen gericht op scholen

en naar MBO, HBO of WO gaan reizen. Dit is een kansrijk

en mobiliteit. Voor basisscholen geldt dat een groot deel van

moment waarop deze doelgroep open staat voor gedrags­

deze maatregelen zich richten op een veilige schoolomgeving

beïnvloeding, zij hebben nog geen vast reispatroon ontwikkelt

en het haal-brenggedrag van ouders. Naast het verbeteren

naar deze bestemmingen en zijn daardoor te ondersteunen in

van de verkeerssituatie rond de school, richten veel pro-

het maken van een duurzame en veilige keuze.

Thomas, 12 Na de zomer begint Thomas op de middelbare

Madelon woont met haar man en twee jonge

school in Zutphen. Vanaf zijn woonplaats Eerbeek

kinderen in Lochem. Meestal brengt Madelon de

is dat best een eindje fietsen en onderweg zijn er

kinderen naar school. Dat doet ze met de auto,

een aantal gevaarlijke oversteekpunten. Daarom

want ze vindt de schoolomgeving vrij onoverzich-

oefent hij tijdens de vakantie alvast de route

telijk en daarmee onveilig voor haar kinderen.

samen met zijn moeder. Thomas wil graag samen

Omdat ze toch al met de auto op pad is, rijdt ze

met een groepje vrienden naar de middelbare

daarna door naar haar werk nabij het centrum van

school fietsen, maar zij hebben allemaal een

Zutphen. En op de dagen dat ze niet werkt, rijdt

elektrische fiets. Hij hoopt dan ook dat hij voor

ze na het brengen van de kinderen nog even door

zijn 13e verjaardag misschien ook een elektrische

naar haar moeder in Laren en de supermarkt.

fiets krijgt, dan hoort hij er helemaal bij. 16

Madelon, 36

4. Voor wie?

4.4 Nieuwe Nederlander aanpak Fietsbezit en fietsvaardigheden liggen over het algemeen

daarin essentieel. Door ook in te zetten op het verbeteren

laag onder Nieuwe Nederlanders. Veel Nieuwe Nederlanders

van de fietsbeleving en het imago, gaat men zich de fiets

hebben niet leren fietsen in hun land van herkomst, ook

steeds meer toe-eigenen. In het Nieuwe Nederlander aanpak

draagt de heersende cultuur er veelal aan bij dat fietsen niet

besteden we dan ook specifieke aandacht aan dé drie

als standaard vervoerswijze wordt gezien. Maar het belang

componenten die bijdragen aan de fietsmobiliteit van deze

van (leren) fietsen is groot, juist voor deze groep. We kiezen

doelgroep.

daarom voor een Nieuwe Nederlander aanpak, want met de fiets ligt de wereld aan je voeten. Fietsen biedt een vorm van onafhankelijkheid en zelfredzaamheid, en vormt écht onderdeel van onze Nederlandse identiteit. Daar willen we ook onze nieuwere landgenoten deel van laten uitmaken. Dat begint met de basis: toegang tot een veilige fiets. Vervolgens is het van belang dat iemand de fietsvaardigheden onder de knie krijgt, fietslessen zijn

Selin en Khaled, 28 Selin komt uit Syrië en woont samen met haar

Figuur 15: De drie samenhangende elementen die samen de motiliteit (de potentiële mobiliteit) van een persoon of groep personen bepalen (Mobycon gebaseerd op Kaufman, 2000)

man Khaled in het AZC in Schalkhaar, net buiten Deventer. Ze hebben allebei nog nooit gefietst, maar Selin wil heel graag dat ze het leren. Zo krijgen ze veel meer vrijheid, en kunnen ze in de toekomst hopelijk makkelijker werk vinden. Khaled zelf is minder enthousiast, hij haalt liever zijn rijbewijs of reist met het openbaar vervoer. Fietsen in de regen lijkt hem niks. En het is bovendien vermoeiender dan de auto of de bus. 17

5. Rollen en verantwoordelijkheden

5. Rollen en verantwoordelijkheden

De regio Stedendriehoek is geen wegbeheerder en heeft

• De stimulerende rol

geen wettelijke taken op het gebied van de fiets. Maar veel

De regio is de verbindende partij in netwerkvorming,

fietsverplaatsingen gaan over gemeentegrenzen heen waar-

uitwisselen van kennis en kunde en het faciliteren van

door de regionale schaal het beste niveau is om fietsbeleid

gezamenlijke projecten en/of capaciteit. Bijvoorbeeld door

vorm te geven en uit te voeren. De Regio kan dan ook een

te inspireren (campagnes, acties en promoties opzetten en

cruciale rol spelen in het realiseren van de regionale fiets-

goede voorbeelden uitdragen – zoals de regio nu al doet in

doelen. Hoe beter en krachtiger er regionaal wordt samen-

de werkgeversaanpak) en regionale onderzoeken in eigen

gewerkt des te effectiever kan in de regio het fietsen worden

beheer uit te voeren.

gestimuleerd. In dit hoofdstuk beschrijven we verschillende rollen voor de regio, en hoe deze zich verhouden ten opzichte

Op dit moment zijn er voor verschillende thema’s (o.a.

van provincie, gemeenten en maatschappelijke partners.

verkeersveiligheid) portefeuillehouders aangewezen als trekker. Voor de fiets is dit nog niet het geval. Het aanwijzen van een regionale portefeuillehouder Fiets

5.1 Regio Stedendriehoek

of een regionale Fietsburgemeester kan helpen om de

De regio kent drie formele rollen :

fietsambities van de regio een stap verder te brengen.

10

• De agenderende rol Het is aan de regio om bovenregionale processen te

5.1.1

Provincie en gemeenten

volgen, de gemeenten hierin te vertegenwoordigen en ontwikkelingen en impact op de gemeenten in de regio te

Provincie

signaleren.

Een aantal rollen voor provincies Gelderland en Overijssel die van belang zijn bij de uitvoering van deze regionale fietsvisie

• De besluitvormende rol

zijn:

De regio heeft een belangrijke rol in informeren en

•

beheer provinciale wegen en fietspaden;

afstemmen, prioriteren, organiseren en verbinden van de

•

provinciale campagnes;

gemeenten en provincies. Dat kan de regio bijvoorbeeld

•

aandacht voor de fiets (lobby richting rijk);

doen door te ondersteunen in gemeentelijke taken en door

•

handhaving verkeersgedrag medeweggebruikers;

deel te nemen aan bepaalde overlegstructuren of deze zelf

•

data aanleveren voor monitoring (ongevallendata ViaStat,

te initiëren.

fietstellingen, overig onderzoek); •

communicatie en inkoop provinciaal promotiemateriaal;

•

subsidieverlening (fiets)veiligheid;

18 10

Regeling regio Stedendriehoek (https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR484125/1)

5. Rollen en verantwoordelijkheden

Gemeenten

Overige partners

Vanuit gemeenten zijn onderstaande rollen van belang bij de

Er zijn ook diverse regionale en lokale partners die een

uitvoering van deze regionale fietsvisie:

belangrijke rol hebben in het helpen benutten van de

•

uitvoeren beheer en onderhoud fietsinfrastructuur en

potentie voor de fiets in de regio Stedendriehoek. Dat zijn

fietsvoorzieningen;

bijvoorbeeld:

•

lokaal uitrol van projecten;

•

mobiliteitsmakelaar;

•

lokale netwerken realiseren volgens ontwerpwijzer/

•

fietsersbond (lokale afdelingen);

kwaliteitseisen;

•

VVN (lokale afdelingen);

aandacht voor de fiets (voldoende FTE en financiële

•

Hogeschool Saxion;

middelen vrijmaken, vertalen in lokaal beleid);

•

ANWB;

•

locaties aanwijzen voor maatregelen;

•

werkgevers;

•

fietsstimulerend parkeerbeleid;

•

landelijk Fietsplatform;

•

handhaving verkeersgedrag medeweggebruikers;

•

scholenorganisaties en onderwijsinstellingen;

•

data aanleveren voor monitoring (ongevallendata ViaStat,

•

publiekstrekkers (Apenheul, Paleis het Loo, locaties

•

ODiN data, fietstellingen, overig onderzoek);

recreatiegebied Bussloo);

•

communicatie en inkoop lokaal promotiemateriaal;

•

deelmobiliteitsaanbieders;

•

kaders stellen met betrekking tot locaties voor woning-

•

fietsenmakers;

bouw, arbeidsplaatsen en voorzieningen.

•

gebiedsontwikkelaars;

•

gezondheidsorganisaties.

Regio Stedendriehoek heeft ook voor deze partners een verbindende rol te vervullen. Wat we de komende jaren gaan doen, beschrijven we in de vorm van projectbladen. We beschrijven daarop:

19

6. Wat gaan we doen?

6. Wat gaan we doen?

•

De inhoud van het thema waar we op inzetten.

•

In welke mate het thema bijdraagt aan het bereiken van onze vier doelstellingen.

Zeer beperkte tot geen bijdrage Beperkte bijdrage Grote bijdrage Zeer grote bijdrage

•

Hoe we kunnen inzetten op dit thema: • concrete acties en maatregelen; • rollen en verantwoordelijkheden.

•

Wat voor type inspanning het betreft:

Infrastructureel Gedrag Voorzieningen

•

Een inspiratievoorbeeld.

•

Van welke aanpak het onderdeel is.

•

En voor wie het met name relevant is. Ouderenaanpak

20

werkgeversaanpak

Onderwijs_ aanpak

Nieuwe Nederlander aanpak

In de projectbladen beschrijven we alle projecten waar in

wegbeheerders en andere partijen zoals beschreven.

de regio aan gewerkt gaat worden. Hieronder staan deze in

De regio krijgt hiermee een krachtige, sturende en

een overzicht samengevat. Hierbij staan ook de rollen van de

stimulerende rol om de doelstellingen uit deze fietsvisie

regio geformuleerd. Deze rollen zijn aanvullend op die van de

te realiseren.

6. Wat gaan we doen?

6.1 Projecten en rollen van de regio

Naam projectblad Rol van de regio Regionale fietscampagne Ontwikkelen campagnematerialen Regionale inkoop promotiemateriaal Adviseren gedragsinterventies Realisatie fietsruggengraat Aanjager optimalisatie fietsruggengraat Onderzoeken status netwerk en nieuwe verbindingen Opstellen nieuwe kwaliteitseisen Lokale fietsnetwerken Agenderen en in kaart brengen van knelpunten in het netwerk en op schoolroutes Opstellen nieuwe inrichtingsprincipes en kwaliteitseisen Hubs en deelfietsen Kartrekker in aantrekken van deelmobiliteit aanbieders in de regio Coördinatie van de uitrol van één systeem en voorwaarden (incl.

hubs) Sociale veiligheid Kennisdeling over alternatieve verlichting Bepalen kwaliteitseisen van verlichting Faciliteren van een regionale Meefietslijn Faciliteren van een regionaal Veilig Honk netwerk Veilig gedrag Kennisdeling over gedragsinterventies Fietsvaardigheden Regionale inkoop Fietsen voor Iedereen Coördineren en faciliteren opstart lokale Fietsenbank-initiatieven Aansluiten bij City Deal Fietsen (en gemeenten hierin stimuleren) Samen Fietsen Coördineren van een regionaal netwerk van verzamelplekken Stimuleren van fietsbuddy-projecten Fietsparkeren Agenderen hoogwaardige fietsparkeervoorzieningen Opstellen fietsparkeernormen Coördineren organisatie sociale fietsenwerkplaats(en) Fietscommunity Opzetten fietscommunity STOMP in ruimtelijke ontwikkeling Kennisdeling over toepassing STOMP Opstellen standaard format Mobiliteitsprogramma van Eisen Recreatief fietsen Aansluiting zoeken bij Regiodeal Veluwe en andere koppelkansen met recreatie. Kennis en onderzoek Uitvoeren / laten uitvoeren van onderzoek (in samenwerking met Hogeschool Saxion) Organiseren netwerkbijeenkomsten Kennis delen in een online omgeving 21

Regio Stedendriehoek, natuurlijk de fiets! Projectbladen

Projectnummer: M08065 Concept rapport

Regionale fietscampagne Bijdrage aan doelstelling Fietsverplaatsingen

Fietsbeleving

Fietsveiligheid

Ruimtelijke inrichting

fietsen en ook op de fiets te houden. De regionale fietscampagne is een

Rollen en verantwoordelijkheden

paraplu-campagne. Dit betekent dat gemeenten, werkgevers en andere

•

De regionale fietscampagne is een stimulerings- en gedragscampagne voor de fiets. Het doel is om zo veel mogelijk inwoners vaker te laten

Regio: ontwikkeling campagnematerialen,

stakeholders kunnen profiteren van een uitgewerkte fietsstimulerings-

regionale inkoop promotie, adviseren

campagne. Zij kunnen gebruik maken van een campagne-toolkit met

gedragsinterventies, aansluiten bij en communiceren over fietsstimuleringsapp.

campagnematerialen, zoals posters, flyers, infographics en social media berichten. De regionale fietscampagne is op dit moment een doorver-

•

materiaal en ontwikkeling interventies

taling van de ‘Da’s zo gefietst’ campagne. In de regionale vertaling is het belangrijk om het merk van de Regio te laden: Natuurlijk fietsen!

Ge meenten: financiële bijdrage campagne

•

Mobiliteitsmakelaar: delen campagne­ materialen met werkgevers

Provincie Overijssel werkt momenteel samen met de provincies Utrecht en Zuid-Holland aan een fietsstimuleringsapp. Regio Stedendriehoek kan deze app ook gebruiken als onderdeel van hun regionale fietscampagne.

Inspiratievoorbeeld: Ikfiets (Provincie Utrecht)

Voor wie? •

Gemeenten

Het project Ik fiets is een stimulerings- en gedragscampagne voor de fiets.

•

Werkgevers

Deze is ontwikkeld en uitgevoerd door Goedopweg, in opdracht van de

•

Scholen

provincie Utrecht. Ik fiets is een activerende campagne waaraan iedere

•

Publiekstrekkers

inwoner of organisatie in de provincie Utrecht mee kan doen en kan aanhaken.

•

Uitvoeringsorganisaties zoals ANWB, Doortrappen

23

Realisatie fietsruggengraat Bijdrage aan doelstelling Fietsverplaatsingen

Fietsbeleving

Fietsveiligheid

Ruimtelijke inrichting

de kernen en met nieuwe verbindingen tussen Deventer en Lochem en

Rollen en verantwoordelijkheden

verbeteringen voor de verbinding via de kern van Voorst. In de regionale

•

Met de regionale fietsvisie van 2012 is gewerkt aan de ‘Fietsruggengraat’. We wijzen opnieuw de Fietsruggengraat aan met een uitbreiding door

Regio: aanjager van het optimaliseren

fietsvisie van 2012 zijn kwaliteitseisen vastgesteld gebaseerd op de CROW-

van de fietsruggengraat, opstellen

richtlijn Ontwerpwijzer Fiets. De huidige CROW richtlijnen komen niet volledig

nieuwe kwaliteitseisen, onderzoek status Fietsruggengraat

overeen met de kwaliteitseisen uit 2012. De regio gaat aan de slag met een actualisatie van de kwaliteitseisen op basis van de huidige CROW richtlijnen.

•

Gemeenten: uitvoeren van onderhoud en inrichting op het netwerk, volgen van de kwaliteitseisen op het regionale netwerk

Daarbij brengt de regio de status van de Fietsruggengraat in kaart door aan te geven op welke onderdelen het netwerk wel en niet voldoet aan de

•

Provincies: uitvoeren van onderhoud en

kwaliteitseisen en waar knelpunten zitten op het netwerk. Op deze manier

inrichting op het netwerk, volgen van de

worden de fietsverbindingen van de Fietsruggengraat kwalitatief hoogwaardig

regionale kwaliteitseisen op het regionale

met eenduidige en herkenbare uitstraling.

netwerk, subsidieverlening

Daar waar het niet mogelijk is om de gewenste kwaliteitseisen te hanteren maar wel knelpunten zijn, gaan we daar pragmatisch mee om volgens het motto: als het niet kan zoals het moet, dan moet het maar zoals het kan.

Voor wie? •

Alle inwoners van de Regio Stedendriehoek. Specifiek:

24

•

Forenzen

•

Schoolgaande jeugd

Lokale fietsnetwerken Bijdrage aan doelstelling Fietsverplaatsingen

Fietsbeleving

Fietsveiligheid

Ruimtelijke inrichting

kunnen fietsen. Het uitgangspunt is daarbij het 8 tot 80 principe: jong

Rollen en verantwoordelijkheden

en oud moeten zelfstandig, veilig en comfortabel kunnen fietsen in de

•

De regio zet niet alleen in op het regionale fietsnetwerk, ook lokaal moet het netwerk op orde zijn zodat zoveel mogelijk mensen veilig en prettig

regio. Er zijn een aantal aandachtspunten binnen het lokale fietsnetwerk,

van knelpunten in het netwerk en

namelijk schoolzones/routes en veiligheidsknelpunten. Als uitdrager van

op schoolroutes, opstellen nieuwe inrichtingsprincipes en kwaliteitseisen.

het 8 tot 80 principe brengt de regio deze knelpunten in samenwerking met gemeenten in kaart en stuurt aan op het aanpakken van deze

•

Gemeente: aandragen informatie,

knelpunten en het verbeteren van fietsveiligheid in schoolzones en op

oplossingsrichtingen formuleren,

schoolroutes. Daarnaast houdt de regio in de gaten dat lokale netwerken

uitvoeren onderhoud en inrichting, contact met scholen

goed aansluiten op de fietsruggengraat en regionale voorzieningen zoals een mobiliteitshub

•

Inspiratievoorbeeld

Voor wie?

Gemeente Epe werkt in het lokale netwerk met fietsradialen vanuit nieuwe

Provincies: subsidieverlening

•

Alle inwoners en bezoekers van de regio

woonwijken richting het centrum, zodat er een snelle doorsteek wordt

Stedendriehoek, specifiek:

gerealiseerd.

•

Schoolgaande jeugd

•

Ouderen

Gemeente Lochem is actief bezig met het realiseren van veilige schoolroutes.

25

Regio: agenderen en in kaart brengen

Hubs en deelfietsen Bijdrage aan doelstelling Fietsverplaatsingen

Fietsbeleving

Fietsveiligheid

Ruimtelijke inrichting

aanbieden van deelfietsen kunnen hieraan bijdragen. Door in de regio in te

Rollen en verantwoordelijkheden

zetten op één regionaal systeem inclusief applicatie met deelfietsen en (fiets)

•

Om fietsverplaatsingen te stimuleren is een goede overstap van andere vervoersmiddelen naar de fiets essentieel. Flexibele oplossingen zoals het

Regio: kartrekker in het aantrekken van

hubs ontstaat er een nieuw, flexibel aanbod voor de tijdelijke gebruiker, be-

deelmobiliteit aanbieders in de regio,

zoeker en het stimuleren van de overstap van ov naar fiets. Door het systeem

coördinatie van de uitrol van één systeem

zowel in kleine als grote gemeenten in te voeren, versterkt het regionale

en voorwaarden (incl. hubs) en afstemming

fietsnetwerk en de mogelijkheden om met de fiets (lange) afstanden tussen de

met provincies

kernen af te leggen. Er kunnen zowel elektrische fietsen als bakfietsen in het

•

Gemeenten: bepalen locaties deelfietsen en hubs, samenwerken met deelmobiliteit

aanbod worden opgenomen.

aanbieder Deelfiets Nederland heeft een aant al deelfietsen in Apeldoorn en Vaassen

Inspiratievoorbeeld

Voor wie?

GAIYO app. Deze applicatie geeft de optie om meerdere deelmobiliteit

•

aanbieders in een applicatie te reserveren. Cargoroo deelbakfietsen. Deze aanbieder van elektrische deelbakfietsen zit in diverse steden in Nederland, België en Duitsland.

26

Alle inwoners en bezoekers van de regio Stedendriehoek, specifiek: •

Forenzen

•

Ouderen

Sociale veiligheid Bijdrage aan doelstelling Fietsverplaatsingen

Fietsbeleving

Ruimtelijke inrichting

Fietsveiligheid

de fiets. Het verbeteren van de sociale veiligheid kan hierin een aanzienlijk

Rollen en verantwoordelijkheden

verschil maken. Bijvoorbeeld door in te zetten op passende verlichting

•

Veel fietspaden zijn ‘s nachts donker en verlaten, wat het gevoel van veiligheid niet ten goede komt. Maar ook overdag voelt niet iedereen zich veilig op

Regio: kennisdeling over alternatieve

onderweg, het realiseren van een regionale Meefietslijn en het verder

verlichting, faciliteren van regionale

uitbreiden van het Veilig Honk netwerk over de gehele regio Stedendriehoek.

Meefietslijn en regionaal Veilig Honk netwerk, bepalen kwaliteitseisen van verlichting •

Gemeenten: inkoop en realisatie van verlichting, communicatie over initiatieven

Inspiratievoorbeeld: Veilig Honk

Veilig Honk is een project waarbij bewoners langs schoolroutes zijn benaderd om als adres te fungeren voor wanneer scholieren hulp nodig hebben. Bijvoorbeeld bij een lekke band, maar ook om te schuilen bij slecht weer of voor hulp bij pesterijen onderweg. Veilig Honk is al actief in Apeldoorn en Lochem

Inspiratievoorbeeld: Merwede Lichtgedicht

Langs het Merwede kanaal in Utrecht, heeft Studio Spès een lichtgedicht ge­plaatst. Fietsers die door het donker fietsen lezen een gedicht. Het gedicht springt aan bij beweging. Zo zie je ook dat er anderen voor of achter je zijn geweest

Inspiratievoorbeeld: Ropelight Aarhus

Vanwege het ontbreken van de mogelijkheid om normale straatverlichting in het bos te implementeren, heeft de stad Aarhus ervoor gekozen vanuit het BITSproject een LED-licht in het fietspad te implementeren. Dit draagt bij aan de sociale veiligheid én ervaring tijdens het fietsen, aangezien de kleuren van het 27

LED-licht kunnen worden aangepast.

Voor wie? •

Alle inwoners van regio Stedendriehoek

•

Specifiek voor: •

Schoolgaande Jeugd

Veilig gedrag Bijdrage aan doelstelling Fietsverplaatsingen

Fietsbeleving

Fietsveiligheid

Ruimtelijke inrichting

campagnes beschikbaar. Veelal in de klassieke vorm van verkeerseducatie:

Rollen en verantwoordelijkheden

lespakketten, voorlichtingsprojecten of opleidingen. Waarin verkeers­

•

Om veilig gedrag te stimuleren bij verkeersdeelnemers gedurende hun gehele ‘verkeersleven’ is een grote verscheidenheid aan gedragsinterventies en

gedragsinterventies

deelnemers kennis, vaardigheden en motivatie bij gebracht krijgen brengen voor een veilige verkeersdeelname. Daarnaast bestaan er interventies die

• •

Gemeenten: het stimuleren, faciliteren

campagnetoolkits aan voor de landelijke campagnes: MONO, BOB, Snelheid

en financieren van lokale initiatieven voor

en AAN.

veilig verkeersgedrag

Inspiratievoorbeeld: Show Yourself (TeamAlert)

Voor wie? •

Tijdens Show Yourself gaan medewerkers van TeamAlert het gesprek aan met scholieren en studenten. Een aantal jongeren krijgen een virtualrealitybril

Alle inwoners van de Regio Stedendriehoek

•

Specifiek voor:

op met een 360-gradenfilmpje over fietsverlichting. In dit filmpje kijk je vanuit

•

Schoolgaande Jeugd

het perspectief van een autobestuurder en zie je het verschil tussen geen,

•

Ouderen

slechte en goede fietsverlichting. De andere jongeren kijken mee op het scherm. Door het verschil te laten zien, zien jongeren in hoe slecht je zichtbaar bent zonder fietsverlichting en hoe je opvalt met goede fietsverlichting.

28

Provincies: provinciale inkoop van verkeerseducatie

meer op de ‘onbewuste’ route naar gedrag inspelen, zoals nudges of sociale norm interventies. Aanvullend op deze gedragsinterventies biedt het Rijk

Regio: kennisdeling over

Fietsvaardigheden Bijdrage aan doelstelling Fietsverplaatsingen

Fietsbeleving

Fietsveiligheid

die (nog) weinig fietsvaardigheden bezitten, zoals kinderen en nieuwe

Rollen en verantwoordelijkheden

Nederlanders, of waarvan de fietsvaardigheid afneemt, zoals ouderen. Dit is

•

Regio: regionale inkoop

vaak een combinatie van theoretische en praktische fiets en verkeerslessen.

•

Gemeenten: lokale uitrol van projecten

Inspiratievoorbeeld:

Voor wie?

De fietsvaardigheid is een van de belangrijkste aspecten van veilig kunnen fietsen. Verschillende partijen bieden fietslessen aan voor doelgroepen

Doortrappen

•

Schoolgaande Jeugd

Het programma Doortrappen, een initiatief van het ministerie van Infrastructuur

•

Nieuwe Nederlanders

en Waterstaat, zorgt ervoor dat ouderen zo lang mogelijk veilig kunnen

•

Ouderen

blijven fietsen. Elke provincie stelt een of meerdere kwartiermakers aan. Deze kwartiermaker betrekt en ondersteunt gemeenten bij de lokale uitrol van Doortrappen. De kwartiermakers stellen hier mogelijk ook (gedeelde) financiering voor beschikbaar. Zij worden ondersteund door het landelijk programmabureau Doortrappen.

29

Ruimtelijke inrichting

Fietsen voor iedereen Bijdrage aan doelstelling Fietsverplaatsingen

Fietsbeleving

Fietsveiligheid

Ruimtelijke inrichting

veilige fiets. De fiets is nog niet voor iedereen vanzelfsprekend. Juist voor

Rollen en verantwoordelijkheden

inwoners met beperkte middelen kan dit nu nog een belemmering vormen.

•

Om het aantal fietsverplaatsingen veilig toe te laten nemen, is er een belangrijke randvoorwaarde: de beschikking hebben over een passende en

Regio: coördineren en faciliteren van

Terwijl fietsen voor iedereen is. Het zorgt voor een grote mate van vrijheid en

opstart lokale fietsenbank-initiatieven en

zelfstandigheid, en bevordert de sociale interactie tussen buurtgenoten. Het

aansluiten bij de City Deal Fietsen (en gemeenten hierin stimuleren).

oprichten van een regionale fietsenbank met lokale afdelingen brengt fietsen voor iedereen binnen handbereik. Gemeente Apeldoorn is al aangesloten bij

•

Gemeenten: faciliteren van opstart lokale fietsenbank en aansluiten bij de City Deal

de City Deal Fietsen, nu de rest van de regio nog!

Fietsen. •

Werkgevers: ter beschikking stellen van leenfietsen voor stagiairs, sollicitanten en werknemers

Inspiratievoorbeeld: Fosterfiets

•

Nieuwe Nederlanders

De Vlaamse Fosterfiets wordt ter

•

Inwoners met lage inkomens

beschikking gesteld aan inwoners die

•

Forenzen

graag een opleiding willen volgen, gaan solliciteren of gaan werken (tijdelijke baan), maar geen eigen vervoer hebben. Het betreft een elektrische fiets waar tegen een kleine vergoeding (€2,00/dag) gebruik van te maken is. De werkkansen van inwoners worden hiermee vergroot.

Inspiratievoorbeeld: Fietsenbank Rotterdam

Bewoners met een laag inkomen kunnen terecht bij de Fietsenbank voor een fiets. De Fietsenbank is gestart met steun vanuit diverse partijen, en wordt nu zelfstandig voortgezet

Inspiratievoorbeeld: Fietsbibliotheek Engeland

Als onderdeel van het Europese BITS project is een fietsbibliotheek ge­ lanceerd, waar inwoners fietsen konden lenen. Deze fietsen waren voorzien van sensoren, die informatie verzamelden over routes, snelheden, wegkwaliteit en remmen. Deze informatie biedt nuttige input voor het verbeteren van het 30

Voor wie?

regionale fietsbeleid.

Samen fietsen Bijdrage aan doelstelling Fietsverplaatsingen

Fietsbeleving

Fietsveiligheid

Ruimtelijke inrichting

verplaatsingen. Zeker wanneer inwoners door samen op pad te gaan langer

Rollen en verantwoordelijkheden

met de fiets kunnen. Samen Fietsen is te bereiken door fietsbuddy-projecten,

•

Samen fietsen draagt bij aan een gevoel van veiligheid op de fiets, een positieve fietsbeleving en daarmee een mogelijke toename in het aantal fiets-

Regio: coördineren van een regionaal

maar bijvoorbeeld ook door het aanwijzen en inrichten van verzamelplekken

netwerk van verzamelplekken, stimuleren

langs de Fietsruggengraat en belangrijke schoolroutes.

van fietsbuddy-projecten •

Gemeenten: realiseren van verzamelplekken

Inspiratievoorbeeld: Fietsmaatjes

•

Ouderen

Het initiatief Fietsmaatjes koppelt vrijwilligers aan mensen die niet (meer)

•

Nieuwe Nederlanders

zelfstandig kunnen fietsen. Door in een duofiets op pad te gaan, wordt het

•

Schoolgaande Jeugd

sociale isolement verbroken en komen deelnemers letterlijk in beweging. Fietsmaatjes is al actief in Apeldoorn en Deventer.

31

Voor wie?

Fietsparkeren Bijdrage aan doelstelling Fietsverplaatsingen

Fietsbeleving

Ruimtelijke inrichting

Fietsveiligheid

bedrijven en bestaande en nieuwe voorzieningen in de wijk en binnenstad

Rollen en verantwoordelijkheden

wordt ingezet op voldoende en kwalitatief hoogwaardige stalling. De regio

•

Het veilig en goed kunnen stallen van de (elektrische) fiets is een belangrijk onderdeel van fietsstimulering. Bij treinstations en bushaltes, maar ook bij

Regio: agenderen hoogwaardige fiets-

gaat daarom aan de slag met het opstellen van fietsparkeernormen. Een fijne

parkeervoorzieningen, opstellen fiets-

fietsparkeervoorziening kan ook worden gerealiseerd door de mogelijkheid

parkeernormen, coördineren organisatie sociale fietsenwerkplaatsen

om (kleine) reparaties aan je fiets te doen. Dit kan worden georganiseerd door reparatiestations of een fietspomp toe te voegen aan bestaande fietspar-

•

Gemeenten: realisatie stallingen, het

keerlocaties. Daarnaast is het voor mensen waardevol om zelf te leren hoe ze

coördineren van de uitrol van sociale

klein onderhoud aan hun fiets kunnen doen, bijvoorbeeld door het opzetten

fietsenwerkplaats

van een sociale werkplek of reparatieworkshops. Dit kan in samenwerking

•

Fietsenmakers: meewerken aan workshops

met lokale fietsenmakers en sociaal-maatschappelijke organisaties worden geregeld. Tot slot zijn er diverse technologische toepassingen mogelijk binnen het fietsparkeren, die het parkeren makkelijker en veiliger maken.

Inspiratievoorbeeld: Bike Kitchen UvA

De Bike Kitchen is een fietsenwerkplaats in de fietsenkelder van de UvA. Het is mogelijk om zelf klein onderhoud te doen door de werkplaats te reserveren voor een klein bedrag. Ook wordt er maandelijks een fietsenworkshop georganiseerd

32

Voor wie? •

Alle inwoners in de regio stedendriehoek

•

Werkgevers

Fietscommunity Bijdrage aan doelstelling Fietsverplaatsingen

Fietsbeleving

Fietsveiligheid

Ruimtelijke inrichting

tussen de partijen is daarom essentieel. Door het opzetten van een fietscom-

Rollen en verantwoordelijkheden

munity neemt de regio Stedendriehoek het voortouw in deze samenwerking.

•

In de regio wordt op verschillende niveaus en door diverse partijen gewerkt aan verbeteringen rondom het fietsen. Samenwerking en kennisuitwisseling

Regio: opzetten van de fietscommunity in

Lokale afdelingen van de Fietsersbond helpen mee en gemeenten en

samenwerking met de lokale afdelingen

provincie sluiten aan, maar ook andere lokale partijen, zoals fietsenmakers,

fietsersbond

fietskoerierdiensten, wielerverenigingen en onderwijsinstellingen worden

•

jaar wordt er een bijeenkomst of evenement georganiseerd voor alle geïnte-

Gemeenten: actieve deelname aan de fietscommunity

gestimuleerd om deel te nemen aan de fietscommunity. Een aantal keer per •

Provincie: actieve deelname aan de fietscommunity

resseerden met presentaties en workshops over fietsen. Kennisuitwisseling, inspiratie en samenwerkingen opzoeken staat centraal. Met de fietscommunity komt de fiets bovenaan de agenda.

Inspiratievoorbeeld: Fietscommunity Groningen

•

Gemeenten

In Groningen heeft de provincie een fietscommunity opgezet waar diverse

•

Provincie

partijen zich hebben aangesloten.

•

Fietsenmakers, fietswerkplaats

Er worden bijeenkomsten georganiseerd en relevante nieuwsartikelen

•

Gezondheidsorganisaties

gedeeld. In 2023 was er ook circa 70.000 euro subsidie beschikbaar voor

•

Onderwijsinstellingen

fietsinitiatieven van partners van de community.

33

Voor wie?