Rekenkamerrapport Burgerparticipatie.pdf
Tekst van het document
informele participatietrajecten aan dat vaak al in de marge van bijeenkomsten aanwezigen de wethouder aanspreken met de opmerking dat zij toch echt een andere mening hebben dan tijdens de bijeenkomst als conclusie werd getrokken.
De zesde deelvraag: Wat zijn volgens raadsleden, collegeleden, ambtenaren, ingezetenen en belanghebbenden goede punten op het terrein van inspraak? Wat zijn volgens hen mogelijke verbeterpunten? Betrokkenen zijn over het algemeen vrij positief over burgerparticipatie. Toch vinden zij dat er een aantal zaken zouden moeten veranderen. De burgemeester stelt in dit kader dat er een overkoepelend beleidskader zou moeten komen voor burgerparticipatie. Ambtenaren zijn over het algemeen redelijk tevreden over het participatiebeleid. In de interviews en met documenten gaven zij er blijk van burgers actief en constructief te betrekken in de beleidsvoorbereiding of beleidsuitvoering. Zij kennen echter niet allemaal het afwegingskader en sommige ambtenaren pleiten nadrukkelijk voor meer ondersteuning in de voorbereiding de uitvoering van een participatietraject. Concreet werd bijvoorbeeld de gespreksvaardigheid genoemd om iedereen in een bijeenkomst aan het woord te laten. Uit de interviews met burgerparticipanten bleek dat veel participanten moeite hadden het besluitvormingsproces helder te krijgen. Zij wisten daardoor niet wat er met hun inspraak gedaan zou worden. Zij pleitten er nadrukkelijk voor dat er bij participatietrajecten routekaarten beschikbaar zijn waaruit duidelijk wordt wie wanneer waar over gaat.
Burgers gaven aan dat zij op een goede manier gehoord werden door verschillende geledingen van de gemeenten, maar soms wel te laat. Vaak was de reden daarvoor dat burgers voorafgaande kaderstellende besluitvorming hadden gemist. Uit de straatenquête blijkt dat burgers direct benaderd zouden willen worden als er iets in hun omgeving staat te gebeuren of als een onderwerp hen direct raakt. Met direct benaderd bedoelen zijn: met een brief of een email op een persoonlijk adres.
De zevende deelvraag: Zijn er – vanwege de COVID19-maatregelen – al ervaringen met digitale inspraak?
De afgelopen periode is er door de coronapandemie redelijk veel ervaring opgedaan met digitale vormen van inspraak. Uit gesprekken met raadsleden, collegeleden, ambtenaren en deelnemers aan participatietrajecten blijkt dat er wisselende ervaringen zijn met het gebruik van digitale gespreksmogelijkheden. Alle groepen noemen twee belangrijke tekortkomingen van digitale ontmoetingen. De eerste moeilijkheid is dat het echte intermenselijk contact ontbreekt. Men kan elkaar weliswaar zien en horen, maar uit alle groepen klinkt dat het moeilijk is om in een digitale omgeving alle communicatiesignalen van gesprekspartners op te vangen. Dat betreft zowel signalen van degene die aan het woord is als signalen van de groep. 28
Het tweede probleem is dat er geen ‘randvergadering’ is. Het is veel moeilijker om te zien wie er actief en passief participeren, en ook gesprekken in de marge van bijeenkomsten vinden niet plaats. Hierdoor komt informatie niet naar boven die bij fysieke bijeenkomsten wel naar boven zou komen.
29
Inwonerinitiatief en -agendering
De gemeente Lingewaard kent sinds 2019 de “Verordening Inwonerinitiatief en Inwoneragendering 2019”. Deze verordening is de opvolger van de “Verordening burgerinitiatief Lingewaard 2005” en is deze raadsperiode als raadsinitiatief opgesteld. Deze verordening is niet door de ambtelijke organisatie aangereikt als participatiemiddel, noch door politici genoemd in interviews. De rekenkamercommissie heeft het bestaan hiervan min of meer toevallig ontdekt bij het nazien van raadsagenda’s. Op de website van de gemeente Lingewaard is informatie te vinden over inwonerinitiatief en inwoneragendering. Voor beide vormen van participatie kunnen burgers een formulier downloaden. De verordening beschrijft nauwgezet de procedure die inwoners moeten doorlopen om een inwonerinitiatief of een inwoneragendering bij de voorzitter van de Agendacommissie in te dienen en aan welke eisen de aanvraag moet voldoen om ingewilligd te worden. De agendacommissie kan alleen toetsen of de aanvraag wel of niet aan de voorwaarden voldoet. Als aan de voorwaarden voldaan wordt, agendeert de agendacommissie het voorstel of onderwerp. Als niet aan de voorwaarden wordt voldaan, maar het onderwerp wel onder de bevoegdheden van het college of de burgemeester valt, zendt de Agendacommissie het voorstel of onderwerp voorzien van commentaar door aan het college respectievelijk de burgemeester.
Politieke opmerkingen en afwegingen maakt de raad pas tijdens de politieke avond of de raadsvergadering, nadat tijdens een inforonde de indieners hun voorstel of onderwerp hebben toegelicht. De Agendacommissie moet elke twee jaar een voortgangsverslag aan de Raad zenden. Omdat er nog bijna geen gebruik van is gemaakt, is dit in de agendacommissie verder niet geagendeerd. Op 23 september 2020 heeft de gemeenteraad met 1 stem voor en 23 tegen het inwonersinitiatief Vossenhol verworpen. Op 13 januari 2022 was er een inforonde in het kader van het inwonersinitiatief. Inwoners hadden toen het inwonersinitiatief ‘Angeren aantrekkelijk’ ingediend en konden dit tijdens een inforonde toelichten. Op 26 januari is het initiatiefvoorstel in de politieke avond besproken en op 3 februari vond er besluitvorming in de raad plaats. Uit de raadsagenda’s blijkt dat de indieners intussen op 17 januari een gewijzigd initiatief hadden ingediend, hetgeen erop duidt dat in het debat tussen indieners en politieke ambtsdragers een constructief debat plaatsvindt. Dit inwonerinitiatief is overigens bij hamerslag aangenomen in de gemeenteraad van 3 februari 2022.
De functie van wijk- en dorpsontwikkelplannen
In de gemeente Lingewaard bestaat al sinds de eeuwwisseling het fenomeen wijk- of dorpsplatform. Deze platforms hadden de behoefte om meer te zijn dan alleen maar de oren en ogen van de wijk. In Doornenburg is toen het eerste dorpsontwikkelplan gestart, waarbij door het platform gevraagd is aan de inwoners wat zij willen om prettig te wonen. De gemeente neemt daarbij niets over, de bewoners blijven eigenaar. De gemeente faciliteert wel, maar benadrukt dat het platform is steeds aan zet is. Het College neemt een wijk- of dorpsontwikkelplan daarom alleen ter kennisgeving aan, maar stelt het niet vast. Er is een kleine bijdrage beschikbaar in de gemeentebegroting. Het wijk- of dorpsplatform heeft daaruit een klein budget vanuit de gemeente, maar de ontwikkelplannen hebben in principe geen geld vanuit de gemeente. Wel kijkt de gemeente 30
samen met de initiatiefnemers hoe zaken uit een ontwikkelplan gecombineerd kunnen worden met onderwerpen die de gemeente toch al oppakt. Als de gemeente bijvoorbeeld onderhoud pleegt, kijkt ze ook in de ontwikkelplannen of voorstellen daaruit uitgevoerd kunnen worden als onderdeel van de onderhoudswerkzaamheden. Daarnaast kijken de initiatiefnemers van de ontwikkelplannen of zij bij overheden subsidies kunnen krijgen of bij (semi)commerciële partijen als banken en woningcorporaties of die initiatieven willen ondersteunen. De wijk- en dorpsontwikkelplannen komen soms tot stand uit een niet-georganiseerde groep inwoners, soms uit een bestaand platform. Het staat iedere inwoner vrij om aan te sluiten bij een platform of een ontwikkelplan, dat is niet vast geregeld. Alleen de stichtingen die aan de platforms of ontwikkelplannen zijn gelieerd om het geld te beheren kennen een formeel bestuur, dat alleen de opdracht heeft het geld te beheren. Bij een nieuw initiatief is er meestal sprake van een nieuwe combinatie van mensen, waarbij wel vaak bestaande platforms aansluiten. De platforms zijn gelieerd aan hun ontwikkelplan. Veel burgers kloppen als eerste bij de platforms aan als zij een voorstel hebben.
Ambtenaren zeggen waar te nemen dat ontwikkelplannen over het algemeen in het beleid van de gemeente in te passen is, zonder dat de initiatiefnemers op de stoel van de gemeenteraad of het college gaan zitten. Dat herkennen ook geïnterviewde betrokken inwoners. Zij geven aan dat een platform kan werken aan een ontwikkelplan en dat het voor de onderwerpen die in het plan staan namens de betrokken bewoners kan spreken. Zowel geïnterviewde inwoners als ambtenaren geven aan dat er voor de ontwikkelplannen brede steun is onder de inwoners. De gemeente toetst als zij een ontwikkelplan mede financiert of er voldoende steun is. De zwaarte van die toets is afhankelijk van de omvang van de ontwikkeling. Er zijn geen gevallen bekend – niet bij de gemeenteambtenaren en niet bij de geïnterviewde platformdeelnemers – waar protest door bewoners is aangetekend tegen de uitvoering van een ontwikkelplan. Platformleden proberen soms ook wel op andere onderwerpen mee te denken met de gemeente, maar geven nadrukkelijk aan in die gevallen niet namens de grotere achterban van de platforms te spreken. De gemeente benadert de platformleden volgens de geïnterviewde platformleden soms ook zelf actief op onderwerpen die niet in de ontwikkelplannen staan. De platformdeelnemers zijn zeer te spreken over de ambtelijke ondersteuning die zij krijgen bij vergaderingen.
De gebiedscoördinatoren zijn daadwerkelijk de schakel tussen de gemeente en de platforms en zorgen ervoor dat de onderwerpen die besproken worden bij de juiste gemeentelijke afdeling terechtkomen. De geïnterviewde platformdeelnemers geven aan dat ook het college daadwerkelijke belangstellend is. Raadsleden zien en spreken zij minder, maar dat vinden ze vanuit de rolverdeling tussen raad en college wel logisch. Een geïnterviewd platformlid – dat zegt veel politieke ervaring te hebben – zegt via het platform veel meer invloed gehad te hebben op ontwikkelingen dan ooit mogelijk zou zijn geweest via normale inspraak. Financiën zijn de grote bottelnek in de uitvoering volgens de platformdeelnemers. Zij 31
begrijpen dat er keuzes gemaakt moeten en worden en niet alles kan, maar vinden tegelijkertijd dat de gemeentebegroting wel erg in losse onderdelen is opgeknipt. Sommige platformdeelnemers pleiten er daarom voor de begroting in te richten naar dorps- of wijkniveau in plaats van naar onderwerp. Goede communicatie is een belangrijk onderdeel van de relatie met de gemeente. De platformdeelnemers vinden dat de gebiedscoördinatoren hierin een goede rol spelen, maar zouden tegelijkertijd nog wel wat kaders kunnen gebruiken. Meer kaders geven meer helderheid. Met meer helderheid zou de slagkracht van de platforms nog groter kunnen zijn, aldus een deel van de geïnterviewde platformdeelnemers. Verschillende platformdeelnemers geven aan de aanwas van nieuwe platformleden een zorgpunt te vinden. Uit één van de platforms klinkt dat de leeftijd van de huidige leden problematisch is; voor de huidige ontwikkelprogramma’s is alles nog goed bemenst, maar het is de vraag of dat in een volgende ronde nog zo kan zijn. Vanuit een ander platform klinkt dat deelnemers vaak erg op één onderwerp gericht zijn, waardoor continuïteit in gevaar kan komen. Tegelijkertijd blijken meerdere mensen die aan de platforms deelnemen een prikkel te zijn om politiek actief te worden. Vaak zijn de platforms voor mensen de eerste kennismaking met de gemeentelijke organisatie.
Vanuit een dorp waar nu geen gemeenteraadsleden wonen zijn door de platforms nu vier mensen verkiesbaar in de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2022.
32
Bijlage 1 – Lijst van enquêtes en formele participatietrajecten volgens de ambtelijke organisatie Enquêtes
Zoekopdracht ‘enquête’ en ‘vragenlijst’’ Ibabs gemeenteraad Lingewaard 1 mei 2018 tot 1 augustus 2021 • • • • • •
• • •
33
Vragenlijst omgevingsvisie Lingewaard (20 mei 2021) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=a3614c94a549-4fbc-a856-3984eb6a2400 Vragenlijst integriteit medewerkers gemeente (23 september 2020) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=1b0d40107581-4b2d-ab31-198f76f36934 Vragenlijst klimaatadaptatie (23 september 2019) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=1480a336a39b-498e-b567-3c2541825f7f Enquête profielschets burgemeester Lingewaard (17 december 2019) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=7779eb864a1e-4b86-92ec-7fb886222509 Enquête draagvlak duurzame energie RES 1.0 (30 januari 2020) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=1f683378c80a-45f7-9889-63f4bb7e90a7 Enquête Veiligheidsmonitor als input Integraal Veiligheidsplan 2020 – 2022 (11 december 2019) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=22187cf69918-45b5-abc0-ade9c04641da Enquête hondenbezitters en niet-hondenbezitters (16 mei 2019) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=36da918d90b2-4364-a6fc-f397885b74c5 Enquête inwoners grondstoffenbeleid (4 april 2019) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=3e25c5b5133e-4ecd-8573-3323a07d8a00 Enquête accommodatie- en
vastgoedbeleid (4 april 2019) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=266b784194c3-4c26-8f36-57068d9f1be1
Formele participatietrajecten
Trajecten waarbij een reactienota vastgesteld is door de gemeenteraad. Zoekopdracht ‘reactienota’ Ibabs gemeenteraad Lingewaard 1 mei 2018 tot 1 augustus 2021 • • • • • • • • • • • • • •
34
Bestemmingsplan Bemmel, Ressensestraat Stoeterij Buitenzorg (27 mei 2021) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=35527a3c237d-47e5-a152-16cbb120e89d Bestemmingsplan Gendt, Markt 22-24 (27 mei 2021) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=d28c1f75755c-4cb8-a39e-3a2b00b2f92d Ontwikkelstrategie woningbouw Zandsestraat Bemmel (27 mei 2021) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=abc73a9c8e28-4bda-81d0-d184fbe75358 Regionale Energie Strategie 1.0 Regio Arnhem-Nijmegen (20 mei 2021) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=3c5185fbe429-4c0d-bea8-1ede5e0f1d5c Conceptnota Regionaal Programma Werklocaties (4 maart 2021) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=09cbc234682f-461a-8971-3d06dc91d067 Beleidskader Energietransitie (19 november 2020) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=1cabe9c3072b-429c-834c-c57783069dd1 Inrichtingsplan Gendtse Waard (15 oktober 2020) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=e812cef5c554-4d16-ab91-194ee55b7665 Bestemmingsplan Bemmel Gezondheidscentrum de Houtakker (15 oktober 2020) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=887714805272-49cb-9419-46231e994b40 Bestemmingsplan Huissen, Helmichstraat Stadswal
(23 september 2020) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=5cd9dd807fbc-44b9-b117-51c3269d49b8 Bestemmingsplan Agropark II (23 september 2020) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=b444a99d32e9-4579-9037-e598b92a9cb7 Bestemmingsplan Huissen, Gochsestraat en Muntstraat (23 september 2020) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=7c00e1a6bf8d-41e1-adcf-459cea17a10c Ontwerp-verklaring van geen bedenkingen Windpark Caprice (23 september 2020) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=a3788ddd58ec-444d-8bbf-f7a4dae6477e Reactienota Concept Bod RES (3 september 2020) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=c73527e2b182-44d4-89f1-d72012bc1951 Bestemmingsplan Gendt, Vleumingen West (2 juli 2020) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=8e05c44a-
• • • • • • • • • • • • • • •
35
4e0b-4f70-a1b7-99e455100bdd Beleidskader kleine windturbines (11 juni 2020) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=e1b832391831-4c75-8532-4466c59906fe Bestemmingsplan Huissen, Limes bouw woningen (14 mei 2020) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=c830bcfb12b4-40b4-93c8-bc824b66f21b Wegencategoriseringsplan gemeente Lingewaard (5 maart 2020) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=5c1cf34 d-70da-4619-a0cf-246eb0f5f2a6 e 1 Herstelplan Bedrijventerreinen (5 maart 2020) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=a2a4a71f403c-4369-a5ec-da64c4545402 Startnotitie RES (30 januari 2020) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=1f683378c80a-45f7-9889-63f4bb7e90a7 Beleidskader zonne-energie (12 december 2019) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=f6327c783aee-41bf-b9f8-1c931618b0f3 Bestemmingsplan herstelplan komplannen Lingewaard (27 juni 2019) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=1af607bb96d1-4bd6-b143-2a1c50359829 Bestemmingsplan Buitengebied Lingewaard, Leutsestraat 22 Angeren (16 mei 2019) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=0204ad59b3e5-4a06-830b-92cc3b5f0b0b Bestemmingsplan Korte Loostraat 6 tot en met 12 Huissen (16 mei
2019) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=5e2a9fb3e69c-494f-a1bc-1dd3f1f5a79a Bestemmingsplan Bedrijventerreinen veegplan (16 mei 2019) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=3050ba80e278-4792-86d2-e2d5edc781b0 Paraplubestemmingsplan Bedrijventerreinen (16 mei 2019) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=1b09791ac7c2-4c7a-a9ec-4c9199b0da0f Bestemmingsplan snelfietsroute (13 december 2018) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=a3e71a9d1321-4ced-9d5f-04e47d36ed19 Bestemmingsplan Martinuskerk Gendt (13 december 2018) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=88334b6f1146-4f2c-9ade-ee08b38e93e0 Bestemmingsplan Buitengebied Kraaienstraat Angeren (13 december 2018) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=2bbeba5c0214-4f44-8d47-6f055c812ca9 Bestemmingsplan Bergerdensestraat tussen 25 en 25a Bemmel (28 juni 2018) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=cfbeb60d-
•
36
6cce-4e84-bcf8-5be67b146335 Herstelplan Buitengebied (28 juni 2018) https://online.ibabs.eu/ibabsapi/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=0b5fd1264b53-438a-90b8-230ed5abf7eb
Bijlage 2 – uitkomsten (grafieken met toelichting) straatenquête Op de volgende bladzijden treft u de uitkomsten van de straatenquête.
37
Uitkomsten straatenquête onderzoek Burgerparticipatie Rekenkamercommissie gemeente Lingewaard augustus 2021
Verdeling wel en geen deelname aan participatie Van de 88 deelnemers aan de straatenquête hadden 34 mensen wel eens deelgenomen aan een vorm van participatie. En 54 mensen dus niet.
Deelname, deelname aan verkiezingen en gevoel vertegenwoordigd te zijn geïnterviewd gestemd gemeenteraadsverkiezingen gestemd parlementsverkiezingen voelt zich vertegenwoordigd in gemeenteraad
absoluut
procentueel 88 100,00 65 73,86 76 86,36 24 27,27
De 88 geïnterviewden zeggen relatief vaak deelgenomen te hebben deel aan recente verkiezingen. In 2018 nam 55,23 procent van de Lingewaardse bevolking deel aan de gemeenteraadsverkiezingen, in 2021 83,8 procent van de Lingewaardse bevolking aan de Tweede Kamerverkiezingen. De grafiek laten verkiezingsdeelname en gevolg van vertegenwoordiging zien als percentage van het aantal geïnterviewden (100%).
Deelname, deelname aan verkiezingen en gevoel vertegenwoordigd te zijn - 2 Geïnterviewden die deelnamen aan eerdere participatietrajecten gingen veel vaker stemmen bij de gemeenteraadsverkiezingen en iets vaker bij de Tweede Kamerverkiezingen. Er is geen verband gevonden tussen wel of niet deelnemen aan een participatietraject en de mate waarin men zich vertegenwoordigd voelt in de lokale politiek.
Wijze van participeren enquête
9
petitie
3
protesteren
4
voorlichtingsavond
18
zienswijze
2
discussieavond
7
anders…
7
De 34 mensen die wel participeerden gaven bij elkaar 50 keer op hoe zij dat deden. Voor de mensen die niet participeerden is hier geen antwoord.
Reden waarom mensen geparticipeerd hebben persoonlijk belang
16
belang als inwoner
14
betrokkenheid (als burger)
6
anders
12
De 34 mensen die wel participeerden gaven bij elkaar 48 keer een reden op waarom zij wel participeerden. Voor de mensen die niet participeerden is hier geen antwoord.
Hoe goed kennen geïnterviewden lokale politici? Er blijkt een sterke correlatie tussen deelname aan participatietrajecten en de mate waarin geïnterviewden lokale politici kennen. Er is geen onderzoek gedaan naar de vraag of participanten de lokale politici leerden kennen door het participatietraject of dat zij participeerden doordat zij lokale politici kennen.
Is het handig om iemand bij de gemeente te kennen? Ongeveer een derde van de geïnterviewden denkt dat het uitmaakt of je iemand kent bij de gemeente of niet, als je invloed wilt uitoefenen.
deelgenomen niet deelgenomen totaal
Krijgt niet Krijgt meer voor meer voor elkaar elkaar 8 21 16 24
28 49
Onverwachte ontwikkelingen Ruim 32% van de geïnterviewden die wel eens participeerden maakte ooit een onverwachte ontwikkeling mee. Van de niet-participanten was dat maar 25%.
Ongewenste ontwikkelingen Onder de participanten die een onverwachte ontwikkeling meemaakten, is het percentage dat die ontwikkeling ongewenst noemt twee maal hoger dan onder nietparticipanten. Onder de participanten die een onverwachte ontwikkeling meemaakten is ook het percentage dat weet hoe te participeren groter dan onder de niet-participanten.
Belang dat geïnterviewden hechten aan deelname participatie Geïnterviewden die niet eerder deelnamen aan een participatietraject zijn vaker heel negatief over toekomstige deelname dan geïnterviewden die wel eerder deelnamen. Omgekeerd zijn geïnterviewden die eerder deelnamen uitgesprokener positief. In de gematigder categorieën is dat onderscheid veel kleiner.
niet eerder deelgenomen eerder deelgenomen Totaal
heel erg
5 9 14
ja
neutraal / weet niet / twijfel nee 25 5 14 4 39 9
helemaal niet 3 15 2 5 5 20
Waarom willen geïnterviewden in de toekomst participeren? Een persoonlijk belang, al dan niet als inwoner, wordt door zowel participanten als nietparticipanten relatief vaak als prikkel genoemd om deel te nemen. Maatschappelijke betrokkenheid wordt 2½ keer vaker genoemd door mensen die al wel eerder participeerden. Mensen die niet eerder participeerden willen daarentegen weer veel vaker van te voren duidelijkheid wat de gemeente met de participatie doet. Er is weinig verschil in aandeel dat zegt niet (meer) te willen participeren.
Bijlage 3 – lijst geïnterviewden -
50
88 anonieme mensen op straat en aan huis 8 Burgers die aan een participatietraject deelnamen 6 Ambtenaren van de gemeente Lingewaard 2 Wethouders en de burgemeester Raadsleden in een rekenkamerbijeenkomst voor raadsleden 5 Leden van wijkplatforms
Bijlage 4 – Lijst door de gemeente aangedragen literatuur -
51
Informatienota Midtermreview 2018-2022, documentnummer 167788 Afwegingskader participatie Blijage stand van zaken CUP per actiepunt 10-06-2020 Uitgangspunten Lingewaard interactie 1-10-2018 Interactiewijzer november 2018 Nota Ruimte voor inwonersinitiatieven Opzet van B&W-voorstellen PowerPoint Helder adviseren Spoorboekje burgerparticipatie Stappenplan organiseren online bijeenkomsten v1 Vlindernet informatie Online interactie met inwoners
Bijlage 5 – interviewleidraden interviewleidraad (non)-participanten - straatinterviews gestemd bij de laatste - gemeenteraadsverkiezingen? - parlementsverkiezingen
ja/nee ja/nee
voelt zich vertegenwoordigd in de gemeenteraad? kent een (burger) raadslid / wethouder / burgemeester - persoonlijk - actief van naam - passief van naam - niet Heeft u wel eens over een onderwerp meegepraat met de gemeente? - door een enquête van de gemeente in te vullen o website o krant o langs de deuren - door een petitie (mede) in te dienen of te ondertekenen - door te protesteren - door naar een voorlichtingsavond te gaan - door een zienswijze in te dienen - door naar een discussieavond te gaan - … - nooit wat was de aanleiding – of – waarom niet? - persoonlijk belang - belang als inwoner (wellicht ook persoonlijk belang) - betrokkenheid (belang als burger) Denkt u dat u meer voor elkaar krijgt als u een raadslid / wethouder / burgemeester kent? Zijn er wel eens dingen in uw buurt gebeurd – bijvoorbeeld verandering openbare ruimte – zonder dat u dat - van te voren wist? - wenste? - wist dat / of u kon meedoen met de besluitvorming? Denkt u dat meepraten met de gemeente zin heeft? helemaal niet – heel erg wel
52
interviewleidraad participanten Naam: Onderwerp participatietraject Wanneer was de participatie? Op welke wijze heeft u geparticipeerd? Heeft u vaker geparticipeerd? ALGEMEEN Heeft u gestemd bij de laatste - gemeenteraadsverkiezingen? - parlementsverkiezingen Kende u voor uw participatie een… burgerraadslid persoonlijk actief van naam passief van naam niet
ja/nee ja/nee raadslid
Voelt u zich vertegenwoordigd in de gemeenteraad? in het algemeen Op dit onderwerp
wethouder
1 1
2 2
3 4 3 4
burgemeester
5 5
6 7 8 6 7 8
Heeft u wel eens over een ander onderwerp meegepraat met de gemeente? door een enquête van de gemeente in te vullen • website • krant • langs de deuren door een petitie (mede) in te dienen of te ondertekenen door te protesteren door naar een voorlichtingsavond te gaan door een zienswijze in te dienen door naar een discussieavond te gaan … nooit Welk belang had u bij participatie? Persoonlijk belang • ruimtelijke omgeving • sociale omgeving • financieel • anders: Verantwoordelijkheid als burger 53
9 9
10 10
Anders:
Denkt u dat meepraten met de gemeente zin heeft? helemaal niet 1 2 3 4 5 6
7
Zou u – met de ervaring van dit traject – nog eens participeren? helemaal niet 1 2 3 4 5 6 7
8
heel erg wel 9 10
8
heel erg wel 9 10
Toen u begon te overwegen te participeren, had u toen het idee dat u nog invloed zou (kunnen) hebben? helemaal niet heel erg wel 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Vindt u dat u op tijd wist dat het onderwerp waarop u participeerde speelde? helemaal niet heel erg wel 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Vindt u dat u op tijd had kunnen weten dat het onderwerp waarop u participeerde speelde? helemaal niet heel erg wel 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Vindt u dat u serieus genomen bent op uw participatie? helemaal niet 1 2 3 4 5 6
8
heel erg wel 9 10
8
heel erg wel 9 10
7
8
heel erg wel 9 10
2 2
3 4 3 4
7
Was tevoren duidelijk hoe het participatietraject zou lopen? helemaal niet 1 2 3 4 5 6 7 Hoe was dat kenbaar gemaakt? Voelt u zich gehoord? helemaal niet 1 2 3 4 Hoe is dat duidelijk geworden?
5
Inclusie: Hebben alle betrokkenen een stem gehad Was er ruimte voor minderheidsbelangen
54
6
1 1
5 5
6 7 8 6 7 8
9 9
10 10
Transparantie: Was het besluitvormingsproces duidelijk? Wie waarover sprak 1 Wanneer er waarover gesproken werd 1 Wie waarover besloot 1 Wanneer er waarover besloten werd 1 Transparantie over uw Inbreng Was van te voren duidelijk wat er met uw inbreng 1 zou worden gedaan? Ervaart u dat ook zo? 1 Is achteraf duidelijk gemaakt wat er met uw inbreng 1 is gedaan? Strookt dat met elkaar? 1 Ervaart u dat ook zo? 1
2 2 2 2
3 3 3 3
4 4 4 4
5 5 5 5
6 6 6 6
7 7 7 7
8 8 8 8
9 9 9 9
10 10 10 10
2
3 4
5
6 7 8
9
10
2 2
3 4 3 4
5 5
6 7 8 6 7 8
9 9
10 10
2 2
3 4 3 4
5 5
6 7 8 6 7 8
9 9
10 10
Efficiëntie: woog de tijds-, geld, inspanningsinvestering opgewogen tegen het resultaat In het ideale geval 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 In het behaalde resultaat 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Hoe is dat duidelijk geworden? Deliberatie: Vindt er een open en toegankelijk gesprek plaats? Is de wijze van dialoog, discussie en besluitvorming zuiver? Weegt de investering op tegen de opbrengst (voor inwoners, stakeholders)? helemaal niet heel erg wel 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Hoe is dat duidelijk geworden? Democratische vaardigheden: Was u/een ander voldoende toegerust om mee te doen en verantwoordelijkheid te dragen? U 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Anderen die participeerden 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Zeggenschap: Is u duidelijk hoe is macht en tegenmacht, checks & balances, zijn georganiseerd? helemaal niet heel erg wel 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Hoe gaat verantwoordelijkheid samen met zeggenschap? Wie zet de agenda? Denkt u dat er na het participatietraject meer draagvlak was voor beleid beter beleid is ontstaan? de gemeente het beleid beter kan verdedigen?
55
1 1 1
2 2 2
3 4 3 4 3 4
5 5 5
6 7 8 6 7 8 6 7 8
9 9 9
10 10 10
interviewleidraad collegeleden Is er bij het opstellen van nieuw beleid systematisch aandacht voor burgerparticipatie in de zin dat bij elk voorstel afgewogen wordt of participatie aan de orde is? Spelen een of meerdere van de onderstaande elementen een rol voor u bij participatie? - Meer draagvlak voor beleid - Beter beleid - Meer ontplooiing bij burgers - Meer verantwoordelijk bij burgers. - Meer macht, doordat beleid dat doet wat burgers willen hoe gaat u met de volgende onderwerpen om in een participatietraject? - Inclusie: Hebben alle betrokkenen een stem in het proces? Is deze vorm toegankelijk? In hoeverre is er ruimte voor minderheidsbelang? - Transparantie: Is het transparant wie, wanneer, waar en hoe over spreekt en besluit? Zijn de werkwijze en begroting inzichtelijk? - Efficiency: Hoeveel geld, tijd en energie vraagt het? Weegt de investering op tegen de opbrengst (voor inwoners, stakeholders)? - Deliberatie: Vindt er een open en toegankelijk gesprek plaats? Is de wijze van dialoog, discussie en besluitvorming zuiver? - Democratische vaardigheden: Is iedereen voldoende toegerust om mee te doen en verantwoordelijkheid te dragen? - Zeggenschap: Hoe is macht en tegenmacht, checks & balances, georganiseerd? Hoe gaat verantwoordelijkheid samen met zeggenschap? Wie zet de agenda? Welke formele inspraak / participatievormen kent Lingewaard? Heeft u zelf invloed op
participatieprocessen? Hoe gebruikt u de kleurindeling in het collegeuitvoeringsprogramma in uw denken over participatie? Zijn er ook vormen van informele inspraak? Wat vindt u fijne participatietrajecten/wijzen van participeren; waarom? En hoe gaat dat in coronatijd? Hoe selecteert u deelnemers aan participatietrajecten? Op welke wijze rapporteert u over gevolgde participatietrajecten? aan de raad, participanten, de ‘burger’ Hoe betrekt u raadsleden bij participatietrajecten? Wat zijn de sterke punten van het participatiebeleid? Waar ziet u verbeterpunten?
56
interviewleidraad raadsleden inleiding met https://deruimtemaker.nl/2018/11/30/laten-we-participatie-begraven/ Vindt u burgerparticipatie belangrijk? Controleert u bij elk raadsvoorstel op het gevolgde participatietraject? Welke formele vormen van participatie kent u? Heeft u het in de raad wel eens expliciet over participatie gehad (dus niet als onderdeel van een ander onderwerp, maar als eigenstandig onderwerp)? Geeft u kaders mee voor participatie? - in een verordening - in een nota - in procesvoorbereiding - in coalitieakkoord - in motie/amendement Gaat u zelf ook naar participatietrajecten voor burgers? Waarom (niet)? Zijn er ook informele vormen van participatie in Lingewaard? Vindt u een of meerdere van de onderstaande elementen belangrijk bij participatie? - Meer draagvlak voor beleid - Beter beleid - Meer ontplooiing bij burgers - Meer verantwoordelijk bij burgers.
- Meer macht, doordat beleid dat doet wat burgers willen hoe gaat u met de volgende onderwerpen om in een participatietraject? - Inclusie: Hebben alle betrokkenen een stem in het proces? Is deze vorm toegankelijk? In hoeverre is er ruimte voor minderheidsbelang? - Transparantie: Is het transparant wie, wanneer, waar en hoe over spreekt en besluit? Zijn de werkwijze en begroting inzichtelijk? - Efficiency: Hoeveel geld, tijd en energie vraagt het? Weegt de investering op tegen de opbrengst (voor inwoners, stakeholders)? - Deliberatie: Vindt er een open en toegankelijk gesprek plaats? Is de wijze van dialoog, discussie en besluitvorming zuiver? - Democratische vaardigheden: Is iedereen voldoende toegerust om mee te doen en verantwoordelijkheid te dragen? - Zeggenschap: Hoe is macht en tegenmacht, checks & balances, georganiseerd? Hoe gaat verantwoordelijkheid samen met zeggenschap? Wie zet de agenda? 57
Hoe kijkt u naar de participant als - inwoner? (belanghebbende) - burger? (verantwoordelijke betrokkenheid) Vindt u dat u door het college goed wordt geïnformeerd over participatietrajecten?
Hoe gaat u om met participatie in deze covid periode? geeft het verrijking (meer digitale mogelijkheden), verarming (minder werkelijk persoonlijke contacten) of van allebei een beetje? Leert u hier iets van? Zou u goed kunnen uitleggen dat een beleidsrichting gekozen wordt die anders is dan uit de inspraak komt? Waarom wel/niet?
58
interviewleidraad betrokken beleidsambtenaren Kent u het afwegingskader, gebruikt u dat in uw werk? Denkt u dat één van de volgende onderwerpen aan de orde is in het traject waarover we het hebben? - Meer draagvlak voor beleid - Beter beleid - Meer ontplooiing bij burgers - Meer verantwoordelijk bij burgers. - Meer macht, doordat beleid dat doet wat burgers willen Hoe werkt bovenstaande in het gevolgde traject? Hoe selecteert u deelnemers? In hoeverre speelden de volgende onderwerpen een rol in de vormgeving van dit specifieke participatietraject? - Inclusie: Hebben alle betrokkenen een stem in het proces? Is deze vorm toegankelijk? In hoeverre is er ruimte voor minderheidsbelang? - Transparantie: Is het transparant wie, wanneer, waar en hoe over spreekt en besluit? Zijn de werkwijze en begroting inzichtelijk? - Efficiency: Hoeveel geld, tijd en energie vraagt het? Weegt de investering op tegen de opbrengst (voor inwoners, stakeholders)? - Deliberatie: Vindt er een open en toegankelijk gesprek plaats? Is de wijze van dialoog, discussie en besluitvorming zuiver? - Democratische vaardigheden: Is iedereen voldoende toegerust om mee te doen en verantwoordelijkheid te dragen? - Zeggenschap: Hoe is macht en tegenmacht, checks & balances, georganiseerd? Hoe gaat verantwoordelijkheid samen met zeggenschap? Wie zet de agenda? Heeft u voor mij het participatie/inspraakverslag dat bij
dit traject hoort? (verplicht volgens verordening) Wat is er met de uitkomsten van het participatietraject gebeurd? Zijn u participatietrajecten bekend waarbij daadwerkelijk de richting van het beleid is gewijzigd? Welke? Zou u goed kunnen uitleggen dat een beleidsrichting gekozen wordt die anders is dan uit de inspraak komt? Waarom wel/niet?
59