CConstaterende datLingewaard
Koppel je AI →
Document · PDF

OUD 797303 Bijlage 1 Beleidskader energietransitie

Raadsvergadering 26 oktober 2023, gemeente LingewaardBij agendapunt: Actualiseren beleidskader energietransitie en uitgangspuntennotitie energievisie zone A15 (bespreekstuk)41.166 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

Beleidskader Energietransitie 2023-2025

www.lingewaard.nl

J. Andernach F. Kregting Team: Ruimtelijk beleid Fotografie: klimaatabonnement, eigen beeldmateriaal, Shutterstock en Alliander Datum en versie: 05 september 2023 Datum vaststelling: 26 oktober 2023 Vastgesteld door: gemeenteraad Publicatiedatum: september 2023 Zaaknummer: 797303

SAMENVATTING

Naam opstellers:

Samenvatting Deze herijking van het beleidskader energietransitie benadrukt, nog meer dan de vorige keer, de noodzaak én urgentie om actie te ondernemen. Daarbij benadrukt dit beleidskader dat iedereen in de actie stand moet komen en dat het aanpassen van het energiesysteem niet alleen een verantwoordelijkheid is van de gemeente. Tegelijkertijd blijven de doelen hetzelfde. Een evaluatie van de projecten van afgelopen jaren is te vinden in bijlage 1. Deze herijking focust zich vooral op de komende twee jaren. Lingewaard wil in 2030 elektriciteitsneutraal zijn. Dat houdt in dat we evenveel elektriciteit verbruiken als dat wij (groen) opwekken. Om dit te behalen, is een besparing van energie nodig van minimaal 2,5% per jaar. Om dit te realiseren, richten wij ons vooral op de gebouwde omgeving. Hiermee wordt bedoeld dat er volop wordt ingezet op het isoleren van woningen en gebouwen. De inzet bestaat uit voorlichting en activatie maar ook het aanreiken van financiële hulp en/of ontzorging waar nodig. Dit is nodig zodat iedereen mee kan doen. Naast energie besparen, wil de gemeente ook meer groene energie op gaan wekken. Dit is nodig omdat wij in de toekomst meer elektriciteit gaan gebruiken door onder andere de inzet van warmtepompen en elektrisch rijden. Tot 2030 willen wij de toename in opgewekte energie vooral realiseren met bestaande opwekmogelijkheden zoals zon en wind.

We vullen de eerder vastgestelde zoekzone zon in tot een maximum van 30 hectare. Maar deze opwekcapaciteit is niet genoeg om elektriciteitsneutraal te worden. Hier is meer energieopwekking voor nodig en daarvoor wordt de komende tijd gewerkt aan de energievisie A15 zone/Betuweroute. Deze visie onderzoekt de komst van drie of vier windturbines in dat gebied, dan wel in combinatie met zonne-energie om de optimale energiemix te realiseren. De resterende 20 hectare zon die eerst voorzien was in de zoekzone zon, krijgt ook een plaats in de gebiedsvisie zone A15/Betuweroute. In het geval dat deze 20 hectare geen plaats krijgt, zal er gezocht worden naar een andere geschikte locatie binnen de gemeente. Als we verder vooruit kijken dan is het doel van Lingewaard om in 2050 energieneutraal te zijn (zie bijlage 2). Dit houdt in dat we evenveel energie opwekken als wij verbruiken. Aardgas is een bron die energie levert maar wij willen van het gebruik van aardgas af. Bij de verbranding hiervan ontstaan CO2 en andere broeikasgassen. Deze broeikasgassen laten de mondiale temperatuur stijgen waardoor het klimaat verandert. Om deze klimaatsverandering zoveel mogelijk tegen te gaan, moeten wij onze huizen anders gaan verwarmen. Om warmte te creëren wordt nu

nog veelal aardgas gebruikt. Het anders verwarmen en koelen, wordt de warmtetransitie genoemd. In Lingewaard is de Zilverkamp in Huissen de eerste wijk die van het gas af gaat en andere wijken kunnen van de opgedane ervaringen leren. Ook Doornenburg heeft de ambitie om versneld te verduurzamen. De transitie is een zoektocht. Wij pakken bij deze zoektocht een leidende rol en werken samen met eventuele bewonersinitiatieven. Wij onderzoeken welke nieuwe warmtebron het meest geschikt is. Inwoners zijn aan zet om het huis klaar te maken om van het gas af te gaan door onder andere het toepassen van isolatie. Daarnaast onderzoeken wij welke (nieuwe) hernieuwbare energiebronnen er mogelijk zijn voor een ander warmtesysteem. Deze onderzoeken geven uiteindelijk inzicht in de mogelijkheden per wijk met daarbij een tijdspad. Dit wordt weergegeven in een ‘Transitieatlas Warmte’ zodat inwoners en bedrijven weten wanneer hun wijk van het gas af gaat en wat de beste handelingsstrategie is. Wij werken nu aan deze atlas maar de oplevering hiervan is voorzien na de komende herijking van dit beleidskader. Dit beleidskader focust zich op de komende twee jaar zodat we tijdig kunnen evalueren en bijstellen waar nodig. De energietransitie is dynamisch. De toenemende kennis, nieuwe technieken en (beleids)verandering vragen om snelle aanpassing van beleid.

Daarnaast wordt de energietransitie verweven in een Programma Klimaat en Energie. Het opstellen van dit programma staat voor komend jaar gepland. Het verbindt de diverse onderwerpen met elkaar zodat de focus nog scherper wordt en de voortkomende projecten integraal worden bekeken. Deze nieuwe programmaopzet wordt mede mogelijk gemaakt door extra gelden die beschikbaar zijn gesteld door het rijk. Dit zijn de zogenaamde CDOKE gelden. Samenwerking en van elkaar leren is essentieel om de doelen te kunnen behalen. Zowel in de regio als met initiatiefnemers. Wij staan dan ook open voor nieuwe ideeën en samenwerkingen. Om toch voortgang te behouden, is focus belangrijk en daarvoor is het nodig dat deze ideeën voldoen aan gemeentelijke kaders en doelen. Voor inwoners en bedrijven komen hiervoor uitgangspunten zodat zowel de gemeente als inwoners/bedrijven weten wat de verwachtingen van elkaar zijn. Voor initiatiefnemers zijn de beleidskaders voor de opwek van zon en wind belangrijk. Kaders voor zon en kleine windturbines zijn opgenomen als bijlage vier en zijn iets aangepast en versimpeld. Het huidige windbeleid blijft bestaan en wordt geactualiseerd tijdens de gebiedsuitwerking van de A15 zone/ Betuweroute. In dit beleidskader zijn drie aanvullende voorwaarden opgenomen waar een initiatief aan moet voldoen.

gemeente Lingewaard

3

INHOUD

INHOUD HOOFDSTUK

BLADZIJDE

Samenvatting

3

Inhoud

5

Voorwoord

7

Inleiding

8

1.

Doelen en routekaart

13

2.

Speelveld

15

3.

Pijler 1: Besparing

20

Pijler 2: Duurzame opwek

22

Pijler 3: Warmtetransitie

24

4.

Interactie

29

5.

Netcongestie

31

6.

Innovaties

33

7.

Communicatie & Participatie

35

Nawoord / Bijlagen

37

Bijlage 1: Evaluatie OverMorgen Bijlage 2: Routekaart Bijlage 3: Begrippenlijst Bijlage 4: Kaders zon en kleine windturbines

gemeente Lingewaard

5

VOORWOORD

VOORWOORD Beste lezer, Het beperken van klimaatverandering is de grootste politieke, bestuurlijke en maatschappelijke uitdaging van de komende jaren. Hoewel we al veel langer weten dat het klimaat als gevolg van menselijk handelen verandert, worden de gevolgen de laatste jaren pas echt goed zichtbaar. Of het nu gaat om extreme weersomstandigheden, het verdwijnen van soorten of zichtbare veranderingen in de geologische structuur, experts wijzen ons bij herhaling op de in potentie existentiële impact van het door menselijk handelen veranderende klimaat.

Dit alles kan verlammend werken. En het gevoel dat de uitdaging te groot is om vanuit Lingewaard echt het verschil te maken, is goed voorstelbaar. Bovendien brengt een uitdaging als deze belangrijke vragen naar de voorgrond: wat is er nu nodig in onze gemeente om in de toekomst een leefbare planeet na te laten aan toekomstige generaties? Moet dat ook echt hier of kan het ook elders? En kan iedereen een rol vervullen in de omslag die nodig is? Hoe zorgen we dat niemand achterop raakt en niemand onevenredig profiteert van gezamenlijke investeringen? Het zijn terechte vragen. Vragen die we in dit beleidskader niet allemaal en niet definitief van een antwoord kunnen voorzien. Maar desondanks is het onze stellige overtuiging dat we onze handen uit de mouwen moeten steken. Een grote overgang als de energietransitie is per definitie onzeker. En we zullen fouten maken, met spijt terugkijken. En soms ingewikkelde keuzes en belangenafwegingen moeten maken op basis van wat we nu weten. Maar voor die uitdaging gaan we als gemeente staan, omdat we weten dat er maar één ding erger is: niets doen. Als Lingewaard horen we dat we goed op weg zijn. Wij zijn daar trots op. Maar stellen ook vast dat we dat te weinig uitspreken. De afgelopen jaren zijn tal van kleinere en grotere projecten gerealiseerd, samenwerkingen gebouwd, plannen gesmeed en losse initiatieven genomen.

Soms door de gemeente zelf, nog vaker door inwoners, ondernemingen, maatschappelijke organisaties en regionale samenwerkingsverbanden. Al die projecten en initiatieven willen we verbinden, versterken en zo samen verder brengen. In deze aanscherping van ons beleidskader Energietransitie leest u hoe de gemeente de route ziet naar 2030 en verder. Het is een marsroute die we sámen willen vervolgen. De komende jaren worden cruciaal in onze gezamenlijke reis naar een duurzamere toekomst. Deze urgentie moeten we met elkaar voelen en begrijpen. Alles wat u leest, is dan ook bedoeld als persoonlijke uitnodiging aan u om mee te doen. Als gemeente zetten we onze visie op de energietransitie uiteen en formuleren we onze ambitie richting 2030 en hoe wij verder als lokale overheid een leidende rol vervullen. Iedere reactie – lovend, constructief of kritisch – hierop is meer dan welkom. Ter afronding bedanken wij op onze plaats iedereen die tot op dit moment heeft bijgedragen aan de gezamenlijke inspanning op het gebied van klimaat en duurzaamheid. De weg naar een energieneutrale gemeente in 2050 is lang en niet altijd makkelijk. Maar als we gezamenlijk onze schouders eronder zetten, durven wij erop te vertrouwen dat we met elkaar daar komen waar we willen zijn. Met duurzame groet, namens het hele team, Maarten van den Bos – wethouder Jody Andernach – programmamanager Duurzaamheid

6

Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

gemeente Lingewaard

7

INLEIDING

INLEIDING

Waarom is er nu actie nodig? De klimaatverandering is voor Nederland en ook voor Lingewaard een grote bedreiging. We merken het in de verhoging van de temperatuur, het toenemend aantal stortbuien, de funderingsproblematiek door de droogte en ook door toenemende kans op overstromingen. Het doorschuiven van de oplossing naar volgende generaties kan niet meer. Bovendien blijft de deken van CO2, die nu al onze aarde opwarmt en die we op dit moment met ons energieverbruik verder verdichten, vele generaties aanwezig en zorgt dus voor blijvende opwarming. De grens van anderhalve graad opwarming hebben we al bijna bereikt. De uitdagingen van klimaatverandering en de dringende noodzaak om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen, vragen een vastberaden aanpak. Als gemeente zijn we vastbesloten om onze maatschappelijke en sociale verantwoordelijkheid te nemen. We hebben een leidende rol in de overgang naar een duurzame en koolstofarme samenleving. Waarbij het ook onze rol is om te zorgen voor een rechtvaardige energietransitie, waarbij iedereen niet alleen mee moét maar ook mee kán doen.

Waarom de energietransitie? Klimaatverandering is de voornaamste reden voor de energietransitie. Alleen niet de enige. Door de oorlog in Oekraïne wordt het streven naar energie-onafhankelijkheid nog urgenter. Ook de lokale milieuoverlast en de aardbevingsproblematiek in Groningen zijn belangrijke overwegingen. Het opwekken van energie gaat nu nog gepaard met veel schadelijke uitstoot zoals CO2 en onomkeerbare gevolgen voor onze leefomgeving. Dit moet veranderen. De energietransitie is de structurele overgang van een energiesysteem gebaseerd op fossiele brandstoffen naar een energiesysteem gebaseerd op hernieuwbare energiebronnen. Een transitie is altijd een langdurig proces dat veel in beweging brengt en leidt tot veranderingen in de samenleving. Dit biedt kansen voor nieuwe technieken, samenwerkingen, werkgelegenheid en voor de economie. Tegelijk zijn transities altijd trage en onzekere processen. Ze gaan gepaard met de inzet van veel geld en arbeid over lange perioden en raken veel belangen. De urgentie om nu maatregelen te nemen is groot. Daarom gaan we voortvarend aan de slag met het nemen van maatregelen om de gestelde doelen te behalen, ook als daarvoor soms lokale niet-hier-weerstand moet worden doorbroken.

8

Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

Waar gaat het beleidskader Energietransitie 2023-2025 over? Dit beleidskader markeert een omslag in onze gemeente: van kennisontwikkeling, bewustwording, proefprojecten en het creëren van draagvlak gaan we naar uitvoering en zichtbare projecten die gebaseerd zijn op hernieuwbare energie, innovatie en milieubewustzijn. We scherpen daarbij onze eigen inzet aan en breiden het team uit. Dit beleidskader is een leidraad die onze visie, doelstellingen en strategieën bepaalt voor onze drie pijlers: Pijler 1. Energiebesparing Pijler 2. Duurzame opwek Pijler 3. Warmtetransitie

Waarom een herijking van het beleidskader? In het vorige beleidskader hebben we de drie bovenstaande pijlers beschreven en hier bouwen we aan verder. We scherpen de bijbehorende opgaven aan om meer samenhang te creëren. Dit is hét moment om ambities goed af te stemmen en in samenhang uit te gaan voeren. Tegelijkertijd wil het college samenwerken met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Duurzaam denken en doen is geen eenrichtingsverkeer: initiatieven kunnen ondersteuning gebruiken, succesvolle proefprojecten kunnen uitgebreid worden en mensen in onze gemeente kunnen zelf meer doen. Dit beleidskader laat de route naar 2030 zien. We kiezen bewust om over twee jaar (2025) het beleid opnieuw te evalueren en waar nodig bij te stellen. Dit doen we omdat de veranderingen binnen de energietransitie heel snel gaan. De belangrijkste aanscherpingen ten opzichte van het vorige beleidskader zijn: • We gaan van 1,5 naar 2,5 % energiebesparing per jaar. • We stellen een energievisie voor de A15 zone/Betuweroute op. • We vullen de eerder vastgestelde zoekzone zon in tot een maximum van 30 hectare. • We maken een ‘Transitieatlas Warmte’ zodat inwoners en bedrijven weten wanneer hun wijk van het gas af gaat. • We zorgen dat de energietransitie betaalbaar blijft voor iedere bewoner. • We pakken als gemeente een stevige regierol.

• We stellen uitgangspunten op voor inwonersinitiatieven en zullen hierbij kaderstellend handelen.

Wat is het doel van dit beleidskader? Met dit herijkte beleidskader willen wij u informeren, inspireren en activeren. Het doel van dit beleidskader is om de raad, inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties inzicht te geven in de aangescherpte doelen en de marsroute naar 2030. Daarmee is het voor iedereen duidelijker wat de verwachtingen van en naar de gemeente mogen zijn over de energietransitie. Naast inzicht biedt dit beleidskader ook focus. We kunnen niet alles in een keer doen en al doende leren wij ook. Om juist meer vaart te maken in de transitie moeten we keuzes maken. Er zijn vele keuzes te maken, zowel op strategisch gebied als bijvoorbeeld voor te gebruiken technieken. Maar ook in de vele initiatieven die er lopen. Om deze keuzes bewust te kunnen maken, biedt dit beleidskader niet alleen inzicht maar ook houvast.

Hoe kunnen wij samenwerken? De weg naar een duurzame toekomst is complex en vraagt een integrale aanpak waarbij verschillende belanghebbenden, waaronder inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties, nauw met elkaar samenwerken. Participatie, transparantie en inclusie vormen de hoekstenen van dit beleidskader. We streven naar een breed draagvlak binnen onze gemeenschap, waarbij iedereen een rol kan vervullen om actief bij te dragen aan de energietransitie. Lingewaard wil een deel van de oplossing zijn, maar dan wel in samenwerking met andere partijen. Duurzame energie opwekken betekent samenwerken met netbeheerders, want de energie moet via het net verdeeld worden. Investeringen in het noodzakelijke netwerk kunnen alleen vanuit een groter perspectief gedaan worden, want het net moet regionaal en landelijk worden toegerust voor de toekomst. Daarom moeten we ook met andere gemeenten en regio’s samenwerken, om af te stemmen wat wanneer gebeurt, hoe we dat het meest efficiënt doen en hoe we dat ook goed ruimtelijk inpassen. Wij hebben een belangrijke rol om te zorgen dat er evenwicht komt tussen opwek, afname, opslag of conversie. Actieve afstemming met onze regionale partners, provincie, netbeheerders en het Rijk is absolute noodzaak. De energietransitie komt alleen op stoom als de transitie in harmonie wordt aangegrepen.

gemeente Lingewaard

9

ENERGIEVOORZIENING

Angeren Bemmel Doornenburg

Gendt Haalderen Huissen Ressen

DOELEN EN ROUTEKAART 2

Doelen en routekaart Dit beleidskader laat de routekaart zien tot 2030. Maar welke doelstellingen hebben we dan voor ogen? De landelijke doelstellingen en de doorvertaling naar Lingewaardse doelstellingen staan hieronder uitgelegd. In bijlage drie is een begrippenlijst opgenomen waarin deze doelstellingen nogmaals worden uitgelegd, evenals andere vaktermen.

Elke gemeente zal mee moeten doen om dit doel te behalen. Als gemeente Lingewaard committeren we ons dan ook aan dit doel en zetten we extra stappen. In 2030 zijn wij elektriciteitsneutraal als gemeente. In 2030 willen wij evenveel elektriciteit duurzaam opwekken als dat lokaal aan elektriciteit wordt verbruikt.

Doelstelling 2030

Doelstelling 2050

Nederland wil koploper zijn in Europa bij het tegengaan van de opwarming van de aarde. Hier werken we hard aan, maar we zijn er nog niet. Als doel voor 2030 staat in de Klimaatwet dat we een afname van tenminste 55% CO2 en equivalenten behalen ten opzichte van 1990.

Het Klimaatakkoord is een belangrijk deel van de Nederlandse invulling van het Klimaatverdrag van Parijs. Daarin hebben 195 landen, inclusief Nederland, afgesproken om in 2050 de stijging van de gemiddelde wereldtemperatuur te beperken tot ruim onder 2 graden Celsius, en zo mogelijk onder de 1,5 graden Celsius. Om daar te komen, wil de Nederlandse overheid 100% minder uitstoot van broeikasgassen ten opzichte van 1990 én een volledig CO2 neutrale elektriciteitsproductie. Hiermee streeft Nederland naar klimaatneutraliteit. Dit houdt in dat het energiesysteem per saldo geen broeikasgassen meer uitstoot.

DRIE PIJLERS Beleidskader Energietransitie 2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

Onze gemeentelijke doelstelling voor 2050 is en blijft: energieneutraal Lingewaard. Dit betekent dat we in Lingewaard evenveel energie duurzaam opwekken als we gebruiken; het netto energieverbruik is nul. Hiermee daalt ook de uitstoot van broeikasgassen.

2030

BESPARING

8+92

• Start aanpak energiearmoede en slechte labels met inzet SPUK gelden • Start Energieloket bedrijven (REE) • Handhaven label C en EML-verplichting via omgevingsdienst

2020

8%

• Alle corporatiewoningen gemiddeld label B en minimaal label D

• Tweede en derde tranche isolatieaanpak • Uitvoering isolatieaanpak alle woningen en gebouwen

63+37 2030

JAARLIJKS: PRESTATIEAFSPRAKEN MET WONINGCORPORATIES

OPWEK

OP WEG NAAR ENERGIENEUTRAAL

Routekaart 2030

• Normering energieprestatie particuliere huurwoningen

63%

• Projectopdracht voor verkenning wind A15

• Plan Milieu Effecten • Vergunning (en Rapportage A15 subsidieverlening) A15

• Start bouw Caprice • Start bouw A15 • Oplevering Caprice • Realisatie en exploitatie A15 • Zoekgebied NEXTgarden volledig ingevuld zon op land (50 ha)

• Selectie projectgebied A15 • Realisatie 3x3 ha zon op land

OP WEG NAAR ENERGIENEUTRAAL

Gemeente Lingewaard heeft ondersteuning van adviesbureau Over Morgen gevraagd om een aangescherpte marsroute uit te stippelen naar een elektriciteitsneutrale gemeente in 2030. Deze routekaart is een schematische weergave van ambities, maatregelen en doelstellingen die in de eerstvolgende jaren worden gerealiseerd. 2030 nemen we nu als ijkpunt op weg naar de doelstelling om in 2050 een energieneutrale gemeente te zijn. Hieronder is een deel te zien. Bijlage 2 laat de rest van de routekaart zien.

WARMTE • Start aanleg Warmtenet NEXTgarden • Start gebiedsproces Doornenburg en Angeren

ALLE PIJLERS:

• Overkoepelend communicatieplan • Toetsingskader lokale initiatieven • Aanpak bedrijventerreinen? • Tweejarig monitoren beleidskader (2025, 2027, 2029)

12 Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

• Keuze aardgasvrije oplossing 500-600 woningen Zilverkamp

• Normering (hybride) warmtepomp

• 500-600 woningen in Zilverkamp aardgasvrij-ready

• NEXTgarden energieneutraal

• Herijking Transitievisie Warmte

gemeente Lingewaard 13

SPEELVELD

Speelveld Klimaatdoelen en Klimaatwet Nederland heeft het Klimaatakkoord van Parijs ondertekend. Het doel hiervan is om voor 2030 de uitstoot van CO2 met 49% terug te dringen ten opzichte van 1990. Dit doel is daarna in de Klimaatwet overgenomen. In 2050 moet ons land 80-95% minder CO2 uitstoten.

Nationale Klimaatakkoord Het Nationale Klimaatakkoord legt vast hoe Nederland de klimaatdoelen wil halen. Voor vijf onderwerpen zijn hiervoor maatregelen voorgesteld: industrie, gebouwde omgeving, verkeer en vervoer, landbouw en landgebruik en hernieuwbare elektriciteit. In dit akkoord staat het nationale doel om in 2030 minimaal 35TWh grootschalige, hernieuwbare elektriciteit op land op te wekken. Hoe dat moet, staat niet in het Klimaatakkoord. Wel dat participatie en acceptatie hierbij belangrijk zijn.

Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie (NLPW) Vóór 2030 moeten 1,5 miljoen woningen en vele andere gebouwen in ons land zijn verduurzaamd en/of van het aardgas af zijn. Om gemeenten hierbij te ondersteunen met één loket, is op 1 januari 2023 het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie (NPLW) gestart. Het NPLW bouwt door op de ervaring, kennis en producten van het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW) en het Expertise Centrum Warmte (ECW), die beiden overgaan naar het NPLW.

Provincie Gelderland De provincie verleent subsidies, zet zich in voor kennisdeling zoals het aanbod voor het uitlenen van warmte experts, maar zoekt ook met de gemeenten naar goede plekken voor zonnevelden en windturbines voor de opwek van duurzame energie. De provincie heeft een belangrijke verbindende rol en zal ingrijpen als dit nodig is. In het coalitieakkoord van de provincie staat dat de gemaakte afspraken in de RES in stand blijven. De RES zoekgebieden voor windturbines worden opgenomen in de herijking van het provinciale windbeleid waarvan de verwachting is dat dit eind 2023 gereed is. Omdat dit directe gevolgen heeft voor het stroomnet werken wij samen met de provincie aan de omschakeling naar nieuwe warmtebronnen.

14 Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

De Groene Metropoolregio Arnhem – Nijmegen (GMR) – circulaire regio In de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen - ‘de circulaire regio’ - werken zestien gemeenten, de provincie, drie waterschappen én netbeheerder Liander samen aan circulair denken en duurzaam handelen, in Nederland én Europa. Door circulaire en verduurzamingsprojecten op te schalen naar regionaal niveau, gezamenlijk onderzoek uit te voeren, kennis en ervaring uit te wisselen, onze gezamenlijke inkoopkracht te benutten en te investeren in de match met Europese, nationale en bovenregionale programma’s kunnen we onze ambities sneller realiseren.

De regionale agenda voor de circulaire regio bestaat uit vier speerpunten: 1. Circulaire bouw en infrastructuur 2. Circulaire economie: grondstoffen en ketens 3. Water en klimaatadaptatie 4. Transitie naar duurzame energie Met de herijking van de regionale agenda in 2024 worden deze doelen opnieuw tegen het licht gehouden.

Regionale Energie Strategie (RES) In het Nationale Klimaatakkoord staat dat dertig regio’s een Regionale Energie Strategie (RES) maken. Arnhem-Nijmegen is één van deze regio’s en bestaat uit zestien gemeenten, de provincie, drie waterschappen en Liander. Een RES beschrijft hoe een regio wil bijdragen aan de nationale opgave voor onder meer het produceren van hernieuwbare elektriciteit op land en het overschakelen op hernieuwbare warmtebronnen. Ook staat er in de RES welke infrastructuur en opslag er nodig is in de gebouwde omgeving. De herijking van de RES richting een RES 2.0 is naar verwachting in de eerste helft van 2024 gereed. Een herijking is nodig omdat de ontwikkelingen binnen de energietransitie snel gaan en er voor RES 1.0 een PlanMER nodig is.

PlanMER In de RES 1.0 hebben we afgesproken om in 2030 1,62 TWh duurzame elektriciteit op te wekken. De volgende stap is het realiseren van de afspraken uit de RES 1.0 en het vertalen van de RES naar gemeentelijk beleid. De resultaten vanuit onderzoek zijn gebundeld in een Milieueffectrapportage (planMER), deze is juni 2023 gepresenteerd. De planMER laat zien welke milieueffecten plaatsvinden wanneer de beoogde duurzame opwek uit het RES 1.0 wordt gerealiseerd. Zo is zorgvuldig beargumenteerd waarom locaties voor duurzame energieopwekking geschikt, geschikt te maken of ongeschikt zijn. De planMER is nodig omdat RES 2.0 een programma onder de omgevingswet wordt en dit programma is millieueffect onderzoeksplichtig.

gemeente Lingewaard 15

SPEELVELD Regioarrangement

The Economic Board

Coöperatie Duurzaam Zilverkamp

Het Rijk wil eind 2023 met alle provincies afspraken maken over hoe wonen, bereikbaarheid, energie, economie, landbouw en natuur goed samen passen binnen de beschikbare ruimte. Het Rijk vraagt hiervoor een ruimtelijk voorstel van de provincies. De provincie Gelderland bouwt haar ruimtelijke voorstel vanuit zeven regio’s op. Wat voor regio willen ze zijn? Wat hoort daarbij en past het? Hoe krijgen ze dat voor elkaar en in welk tempo? Dat werken ze per regio uit en daar maken ze afspraken over. De provincie heeft de regie, omdat het totaal van de regio’s een samenhangend geheel moet opleveren. Voor een schoon, gezond, veilig en welvarend Gelderland voor iedereen. Een van die zeven regio’s is de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (GMR). De GMR heeft het regioarrangement als kans aangegrepen om onze ruimtelijke opgaven in beeld te brengen en te agenderen. Het regioarrangement beschrijft de ambities, doelen en opgaven voor de fysieke leefomgeving. De GMR heeft als belangrijke basis de Verstedelijkingsstrategie gebruikt. Het regioarrangement ‘Meer landschap, meer stad’ laat het gezamenlijke perspectief zien op hoe alle partijen de opgaven de komende twintig tot dertig jaar in samenhang gaan aanpakken. Het regioarrangement komt in de periode september-november binnen de gemeenten voor besluitvorming aan de orde. Lingewaard kent net als andere gemeente veel opgaven.

Deze opgaven leiden tot uitdagingen. Dit omdat de opgaves samen een zogenaamde “ruimtelijke puzzel” vormen: De puzzel is voor onze gemeente in de kern: • Woningen bouwen, tegelijk de bereikbaarheid waarborgen en een relatief groene en landelijke gemeente en woonomgeving blijven tussen twee steden in; • Bouwen, werken aan een meer circulaire economie en het oplossen van netcongestie in de energie-infrastructuur; • Bereikbaarheid waarborgen en een groene gemeente blijven, terwijl niet alleen ons eigen bouwprogramma, maar vooral ook het bouwprogramma van de omliggende steden extra druk legt op de regionale infrastructuur en onze groene ruimte.

In heel Nederland lopen bedrijventerreinen tegen barrières aan in aansluitingen op het elektriciteitsnet. Energiehubs kunnen hierin een oplossing vormen. The Economic Board gaat hierover in gesprek met verschillende bedrijventerreinen in de regio om hierin mee te denken. Verder is The Economic Board aan het kijken naar het gebruik van waterstof bij ondernemers in de regio. Ook in de gemeente Lingewaard zijn ondernemers die van waterstof gebruik willen maken.

Wij willen samen met onze inwoners en de woningcorporatie Waardwonen de wijk de Zilverkamp versneld van het aardgas halen. Inwonerscoöperatie Duurzaam Zilverkamp speelt hierbij een belangrijke rol. De coöperatie is opgericht om belangen van inwoners te behartigen bij de warmtetransitie en zet zich daarnaast in om inwoners te ondersteunen en van informatie te voorzien bij het verduurzamen van hun huis. Leden van de coöperatie zijn vertegenwoordigd in een stuurgroep, projectteam en verschillende werkgroepen binnen het project.

1 januari 2024 wordt de Omgevingswet van kracht. Daarbij hoort ook de omgevingsvisie. Deze visie geeft in grote lijnen deze opgaves weer. De energietransitie wordt hierin benoemd als een belangrijke opgave die ruimte moet krijgen.

Netbeheerder Liander Wij staan voor grote opgaven, zoals de bouw van woningen, verduurzaming van wijken en buurten, mobiliteit en industrie en inpassing van zon en windenergie. Samen leiden deze ontwikkelingen tot file op het elektriciteitsnet. Hoewel netbeheerder Liander de netten komende tien jaar fors uitbreidt, zal er ook na die periode schaarste blijven bestaan als we doorgaan op de bestaande weg. Daarom willen we samen met alle collega gemeenten in de Groene Metropoolregio, Provincie Gelderland, bedrijfsleven en andere partijen slimme keuzes maken voor het toekomstige energiesysteem. Naast elektriciteit maken we maximaal gebruik van warmte en duurzame gassen, zoals waterstof.

REE REE staat voor Regionaal Expertise centrum Energie. Het is het zakelijk energieloket opgericht vanuit de Groene Metropool regio. Het is een juni 2023 gestart. De service die geboden wordt is tweeledig. Basis advies is gratis voor bedrijven. Als een bedrijf op maat advies wilt ontvangen dan dient daarvoor een klein bedrag betaald te worden. Hiervoor is ook een subsidie vanuit de gemeente beschikbaar.

Werkgroep Doornenburg De gemeente Lingewaard wil stappen zetten om Doornenburg duurzaam en energie-zelfvoorzienend te maken en uiteindelijk volledig aardgasvrij. In de transitieopgave van Doornenburg speelt de themagroep Duurzaamheid van de werkgroep Doornenburg een prominente rol. Samen met ons werken zij aan de opgave. De themagroep bestaat uit een enthousiaste groep bewoners met ideeën over het transitieproces. De themagroep Duurzaamheid werkt als kartrekker en procesbegeleider van het transitieproces met een aantal ontwikkelpunten. Deze ontwikkelpunten maken deel uit van een beoogde integrale aanpak. Onder het motto ‘meedenken, meebeslissen, meedoen’ betrekt de themagroep de bewoners van Doornenburg bij het transitieproces.

Andere inwonersinitiatieven Angeren, Gendt en ’t Zand Binnen-Buiten hebben allemaal hun interesse laten zien om zich in te zetten voor groen of duurzaamheid. Op dit moment zijn er vanuit deze DOPS en WOPS nog geen concrete duurzaamheidsprojecten.

Energieloket Lingewaard

Warmtenetwerk Lingewaard

Bij Energieloket Lingewaard kunnen inwoners terecht voor gratis advies over energiebesparing. Het wordt bestuurd door Lingewaard Energie en gesubsidieerd door de gemeente Lingewaard. Twee keer per maand is er een fysiek inloopmoment in Huissen en een keer per maand in Doornenburg. Daarnaast is er ook online, telefonisch of maatwerkadvies mogelijk. Naast onafhankelijk advies worden inwoners ook geactiveerd om energie te besparen door bijvoorbeeld warmtewandelingen en verbinden ze inwonerscollectieven met elkaar.

In 2021 hebben wij samen met Duurzame Energienetwerken Gelderland (DENG) het Warmtenetwerk Lingewaard BV (WNL) opgericht. DENG is een Joint Venture van infra-specialist Firan en Innovatie- en Energiefonds Gelderland, een fonds van provincie Gelderland en Oost NL. Dit warmtenetwerkbedrijf gaat het warmtenet binnen NEXTgarden als open netwerk uitbreiden. Zo krijgen nieuwe en bestaande tuinbouwbedrijven op NEXTgarden en bedrijven op Agropark de mogelijkheid hierop aan te sluiten. Ook willen we het warmtenet in de toekomst uitbreiden naar de bebouwde omgeving.

16 Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

gemeente Lingewaard 17

DE DRIE PIJLERS 18 Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

De 3 pijlers gemeente Lingewaard

Pijler 1: Besparing

Pijler 2: Duurzame opwek

Pijler 3: Warmtetransitie

2,5% energiebesparing

energieneutraal in 2050

van het gas af

focus op gebouwde omgeving

invullen zoekgebieden en A15 zone/Betuwelijn

technische oplossingen creëren

snelheid en betaalbaarheid zijn belangrijk

innovatie en techniek

duidelijkheid en inzicht creëren

gemeente Lingewaard 19

Pijler 3: Warmtetransitie

2,5% energiebesparing

energieneutraal in 2050

van het gas af

focus op gebouwde omgeving

invullen zoekgebieden en A15 zone/Betuwelijn

technische oplossingen creëren

snelheid en betaalbaarheid zijn belangrijk

innovatie en techniek

duidelijkheid en inzicht creëren

PIJLER 1

Pijler 2: Duurzame opwek

Pijler 1: Besparing

Wat is de opgave? Om het doel elektriciteitsneutraal in 2030 te behalen, is energiebesparing essentieel (elektriciteit, gas en brandstoffen). Enerzijds is dit belangrijk omdat de bespaarde energie dan niet opgewekt hoeft te worden. Anderzijds draagt energiebesparing door isolatiemaatregelen bij aan de warmtetransitie (zie pijler 3). Het doel is om in 2030 25% energiebesparing te realiseren ten opzichte van 2015. De gemeente heeft de meeste invloed op de gebouwde omgeving, daarom leggen we hier de focus op. Dat betekent minder inzet vanuit de gemeente op mobiliteit, industrie en land- en tuinbouw. Het doel voor de gebouwde omgeving is 2,5% energiebesparing per jaar. Met de gebouwde omgeving bedoelen we huizen en gebouwen. Hierbij is het belangrijk dat iedereen meedoet en iedereen ook mee kan doen.

Hoe komen we daar? Om uitvoering te geven aan deze pijler stellen we nog dit jaar een lange-termijn-strategie voor energiebesparing op. Hierbij zijn woningeigenaren en bedrijven de belangrijkste doelgroep. We willen actiever bewustwording creëren en stellen een brede communicatiestrategie op om hen te stimuleren te isoleren. Dit doen we onder meer door te communiceren over het ‘waarom’ en het ‘hoe’, gericht op huiseigenaren van een huis met een lagere energielabel. We beseffen dat niet iedereen in de financiële positie is of de juiste kennis heeft om energie te besparen. Daarom

voeren we de komende jaren een isolatieaanpak uit. Voor huiseigenaren die het nodig hebben, is er extra (financiële) steun door een aanpak betaald vanuit het Nationaal Isolatie Programma en vanuit Energiearmoede gelden, zoals ook bij Operatie Isolatie is toegepast. Daarnaast moedigen we inwoners en bedrijven aan om zelf aan de slag te gaan. Dit kan ook zijn door middel van het vervangen van energie slurpende apparaten of het aanzetten tot elektrisch rijden. Energiebesparing in de land- en tuinbouw en de industrie levert vaak grote en snelle winsten op. Het is dus slim om hierop te acteren als bedrijf, want bedrijven hebben hierin ook een eigen verantwoordelijkheid. We nemen hier niet de leiding als gemeente, maar we geven ondersteuning waar nodig en mogelijk. Toch zijn we ook voor de gebouwde omgeving afhankelijk van anderen om daadwerkelijk energie te besparen. Onze rol is vooral om te stimuleren en energiebesparing zo makkelijk en betaalbaar mogelijk maken. Het onafhankelijk Energieloket Lingewaard ondersteunt ons hierbij. Dit is het eerste informatiepunt voor inwoners/VvE’s/maatschappelijke organisaties voor het nemen van besparingsmaatregelen. Maar ook buurt- of wijkinitiatieven kunnen bij de gemeente terecht voor ondersteuning om besparing aan te jagen. Hiervoor worden uitgangspunten opgesteld, zie hoofdstuk Communicatie & Participatie.

Individuele bedrijven of georganiseerde en gemotiveerde bedrijfscollectieven kunnen voor adviesvragen én hulp bij de realisatie terecht bij het Regionaal Expertisecentrum voor Energie (REE).

Wat gaan we doen? • Als gemeente zetten we extra in op het professionaliseren van het Energieloket. Energieloket Lingewaard is de centrale ingang voor inwoners met vragen over (de financiering van) energiebesparing. Het Energieloket is gemakkelijk en goed bereikbaar en activeert op verschillende manieren inwoners, zoals via warmtewandelingen en inspiratiesessies. • Om acties voor de buurt of wijk te organiseren om iedereen bewust te maken van energiebesparing ondersteunen we bestaande en nieuwe collectieve inwonersinitiatieven die passen binnen onze doelen (zie hoofdstukken Warmte en Communicatie & Participatie). • In het kader van het Nationaal Isolatie Programma zetten we in op het stimuleren en helpen van inwoners om energiebesparings- en isolatiemaatregelen te treffen. • Iedereen moet mee kunnen doen in de energietransitie. Om woningeigenaren in de speciale doelgroepen (onder meer met lage WOZ-waarde en laag energielabel) hierbij te helpen, zetten we een isolatieprogramma op waarbij een aanpak voor Doe-het-zelf isoleren en Laat-het-doen isoleren wordt aangeboden. • We hebben aandacht voor de betaalbaarheid van isolatiemaatregelen. De Toekomst Bestendig Wonen lening blijft en wij kijken of er behoefte is aan financieel advies. • Isoleren moet in lijn zijn met de wet Natuurbescherming.

De provincie onderzoekt de komende tijd hoe ‘natuurinclusief isoleren’ het beste kan worden opgepakt en wij stellen aan de hand hiervan een aanpak op. Waarschijnlijk zal dit bestaan uit het opstellen van een (pre)soortenmanagementplan. Hierin worden alle beschermde diersoorten in kaart gebracht. • Voor energiebespaaradvies aan bedrijven is het REE ingericht, het zakelijk energieloket vanuit de Groene Metropoolregio. Hier kunnen individuele bedrijven terecht met vragen over de optimale stappen in verduurzaming van het pand. Indien gewenst biedt het REE hulp aan bij het zetten van deze stappen. Daarnaast zetten we een pilot op waarbij het REE adviseert aan een bedrijfscollectief.

• De ODRA blijft handhaven op de energiebesparingsplicht voor bedrijven en de verplichting om als kantoorgebouw minimaal energielabel C te hebben. De REE kan bedrijven helpen bij de energiebesparingsplicht. • Jaarlijks leggen we prestatieafspraken met de twee woningcorporaties in onze gemeente vast. Beide organisaties hebben al grote stappen gemaakt. Toch verdient het ophogen van energielabels in de hele woningvoorraad en het stimuleren van gedragsaanpassing onze blijvende aandacht. • We stellen een brede communicatiestrategie op ter ondersteuning van bovengenoemde actiepunten. De belangrijkste verandering in dit herijkte beleidskader is dat wij van 1,5% naar 2,5% energiebesparing per jaar gaan om onze doelstelling te kunnen bereiken. Om de focus te behouden richten wij ons op de gebouwde omgeving. Hierbij is isoleren het belangrijkste.

Gemeente geeft het goede voorbeeld De gemeentelijke gebouwen zijn door de jaren heen al verduurzaamd. Zo hebben we vanaf 2020 ruim 3.000 zonnepanelen geplaatst. Ook hebben veel gebouwen al energielabel A of B. Momenteel maken we een plan voor het energieneutraal maken van de gebouwen. Daarvoor bekijken we eerst per woonkern welke gebouwen we willen behouden en maken we een meerjarenplanning.

20 Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

gemeente Lingewaard

21

Pijler 2: Duurzame opwek

Pijler 3: Warmtetransitie

2,5% energiebesparing

energieneutraal in 2050

van het gas af

focus op gebouwde omgeving

invullen zoekgebieden en A15 zone/Betuwelijn

technische oplossingen creëren

snelheid en betaalbaarheid zijn belangrijk

innovatie en techniek

duidelijkheid en inzicht creëren

PIJLER 2

Pijler 1: Besparing

Wat is de opgave? De onvoorspelbare en stijgende energieprijzen én wind/zon als overheersende toekomstige energiebronnen vragen om een slim, lokaal en betrouwbaar toekomstig energiesysteem. Dit betekent sturen op lokaal afstemmen van opwek en verbruik, op lokaal eigendom en zeggenschap, op samenwerkingsverbanden met producenten, met lokale baten als basis. De opwek van duurzame elektriciteit is essentieel om de doelstellingen te halen. We gebruiken steeds minder fossiele energie (olie, gas) en steeds meer elektrische energie voor verwarmen en transport. De verwachte groei van benodigde elektriciteit stijgt tot 2030 met 30 tot 70% ten opzichte van 2020 (groei met 174 tot 410 TJ), dit ondanks ons doel om juist energie te besparen. Daarom blijft er naast de besparingsopgave ook een opgave om duurzame elektriciteit op te wekken. Tot 2030 doen we dat vooral met de bewezen technieken wind en zon. Hierbij ligt de focus op het realiseren van een ideale verhouding voor de meest efficiënte benutting van het netwerk. In 2030 willen we elektriciteitsneutraal zijn. Hiervoor is het nodig om in totaal 736 tot 971 TJ aan duurzame elektriciteit op te wekken. Dit betekent de volgende opgave: • Zon op onder meer daken, parkeergarages en carports stimuleren. Er is een groei van 30% naar 50% in de benutting van daken mogelijk.

Om geen (spontane) hinder te ondervinden van de netcongestie is afstemming/communicatie essentieel. • We beperken de beleidsruimte in de reeds vastgestelde zoekzone zon tot een maximum van 30 hectare zon zoals bijlage 4 aangeeft. We kiezen voor deze aanpassing ten aanzien van het vorige beleidskader, om te voorkomen dat de landschappelijke kwaliteit van het gebied onevenredig aangetast wordt. Om de doelstelling te behalen moet er 20 hectare meer zonneenergie in de zone A15/Betuweroute of in het programma Opwek van Energie op Rijksvastgoed (OER) gerealiseerd worden. In het geval dat deze 20 hectare hier geen plaats krijgt, zal er gezocht worden naar een andere geschikte locatie binnen de gemeente.

• Onderzoeken of het haalbaar is om vier windturbines van 220-250 meter hoogte en 20 hectare zon in de zone A15/ Betuweroute te plaatsen. Hierbij wordt gestreefd naar een goede verhouding zon/wind met oog op efficiënt gebruik van het elektriciteitsnet. In het vorige beleidskader hebben we drie locaties voor drie kleinere verspreide zonneparken benoemd. We bieden geen ruimte voor andere kleine zonneparken kleiner dan 3 ha. De drie kleinere verspreide zonneparken vullen we verder in, in samenwerking met de initiatiefnemers. Alleen als het voor een collectieve wijkvoorziening in de toekomst nodig is om nabij duurzame elektriciteit op te wekken, kunnen we hiervan afwijken. Te denken valt aan een zonnepark om het warmtenet te voeden. In 2050 wil en moet Lingewaard energieneutraal zijn. De aantallen hierboven gelden als richtlijn om in 2030 elektriciteitsneutraal te zijn, mits we ook 2,5% besparing halen (zie hoofdstuk besparing). Om energieneutraal te worden, is er nog meer opwek van duurzame elektriciteit nodig. Als er nog goede windlocaties of nieuwe technische mogelijkheden worden gevonden, is het mogelijk om dit te onderzoeken zodat we ook na 2030 verder kunnen gaan met de opgave. Bijlagen een en vier bieden meer informatie over opwek.

Hoe komen we daar? De regio heeft een belangrijke verantwoordelijkheid bij het behalen van de RES-doelen. We pakken opgaven en kansen in de regio, zoveel mogelijk in regionaal of RES-verband op. We realiseren met onze RES partners een integraal programma in de RES 2.0 waarin duurzame opwek, energievragers en infrastructuur in samenhang geprogrammeerd gaan worden. Voor het realiseren van de benodigde duurzame opwek is de inzet van initiatiefnemers noodzakelijk. Dit kunnen bijvoorbeeld inwonersinitiatieven of bedrijfscollectieven zijn. De gemeente kan dit niet alleen. Als gemeente is het belangrijk om de urgentie te benadrukken en ons samen met initiatiefnemers in te spannen voor het realiseren van meer duurzame opwek. We communiceren over de beschikbaarheid van de zoekzone naar initiatiefnemers en in een later stadium ook naar inwoners.

22 Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

We moedigen initiatiefnemers van duurzame opwek aan om zich vroegtijdig te melden mits het idee binnen onze randvoorwaarden valt. Zo kunnen we samen kijken hoe dit initiatief bijdraagt aan de doelen en aan welke randvoorwaarden het initiatief moet voldoen. Uitwerking van het idee ligt vooral bij initiatiefnemers. Over de rolverdeling met betrekking tot communicatie en participatie maken we aan het begin heldere afspraken. We blijven in overleg met netbeheerder Liander over de beschikbare en gewenste ruimte op het elektriciteitsnet. We maken nieuwe ontwikkelingen en mogelijke knelpunten vroegtijdig bespreekbaar en maken gezamenlijk een afweging in prioritering bij projecten.

Wat gaan we doen? • We begeleiden initiatiefnemers met plannen voor grootschalige opwek van zonne- en windenergie. Vooraf moeten we een anterieure overeenkomst sluiten met de betrokken partijen. We stellen drie randvoorwaarden voor grootschalige opwekinitiatieven: 1. Opwekprojecten moeten voldoen aan een goede ruimtelijke ordening, waarbij een goede landschappelijke inpassing belangrijk is. 2. Het project moet bijdragen aan een duurzaam en efficiënt energiesysteem. 3. Een eerlijke verdeling van maatschappelijke (en financiële) lusten en lasten.

Bijlage 4 bevat de criteria waaraan zoninitiatieven getoetst worden. Dit is een vervanging van het oude beleidskader zonneenergie. Het beleidskader Wind wordt geactualiseerd samen met de uitwerking van de Energievisie voor de zone A15/Betuweroute. • We stellen een energievisie op voor de zone A15/Betuweroute om de mogelijkheden voor grootschalige zonne- en windenergie in dit gebied te verkennen. Hoe we de energievisie gaan opstellen kunt u lezen in het document dat tegelijkertijd met dit beleidskader naar de gemeenteraad gaat. • We continueren de inzet in NEXTgarden (zie kader). • We bieden ruimte aan initiatieven voor zonne-energie in de zoekzone zon tot het maximum van 30 hectare is behaald. En we stimuleren zon op dak. • We blijven in gesprek met relevante partners zoals de netbeheerder, de regio en buurgemeenten. • Het REE ondersteunt bedrijven bij vragen over, en het realiseren van, duurzame opwek projecten zoals zonnepanelen op het dak. • We stimuleren initiatiefnemers om met ons in gesprek te gaan over nieuwe mogelijke technieken (zie hoofdstuk innovatie). • We gaan door met zon op dak bij ons eigen vastgoed. De belangrijkste verandering in dit herijkte beleidskader is dat we de samenwerking met de initiatiefnemer(s) intensiveren. De vorm van de samenwerking is per casus verschillend en ook onze rolneming.

NEXTgarden en de zone A15/Betuweroute Om verder uitvoering te geven aan de opgave duurzame opwek, ligt de focus op twee fysieke locaties: NEXTgarden en de zone A15/Betuweroute. NEXTgarden is een vitaal glastuinbouwgebied in de gemeente Lingewaard, met meerwaarde voor de omgeving en de regio. De ambitie is dat NEXTgarden in 2030 energieneutraal is. Dit is beschreven in de Strategische visie NEXTgarden 2030. In 2030 voeden we het warmtenet op NEXTgarden voor 80% met duurzame bronnen. We stellen het bestaande warmtenet van de tuinders open in 2024/2025 en breiden deze in samenwerking met de tuinders in NEXTgarden en Firan uit, in en naar de bebouwde omgeving. Verder onderzoeken we hoe we het energiesysteem op NEXTgarden op een slimme manier kunnen gebruiken en uit kunnen breiden naar de bebouwde omgeving. We verkennen de mogelijkheden voor opwek van zonne- en windenergie in de zone A15/Betuweroute en beschrijven dit in een energievisie. Deze visie is nodig zodat we voorbereid zijn als besloten wordt dat de A15 doorgetrokken wordt. Maar ook als er afwijkend wordt besloten op de doortrekking van de A15 is deze zone een belangrijk gebied om de opwek doelen te behalen. Hierin hebben we ook oog voor landelijke en regionale mogelijkheden, zoals het programma Opwek van Energie op Rijksvastgoed (OER).

De afwegingen voor de energievisie worden beschreven in de uitgangspuntennotitie energievisie zone A15/ Betuweroute. Daarmee houden we rekening met andere ontwikkelingen voor de A15/Betuweroute, zoals landschappelijke inpassing.

gemeente Lingewaard 23

Pijler 2: Duurzame opwek

Pijler 3: Warmtetransitie

2,5% energiebesparing

energieneutraal in 2050

van het gas af

focus op gebouwde omgeving

invullen zoekgebieden en A15 zone/Betuwelijn

technische oplossingen creëren

snelheid en betaalbaarheid zijn belangrijk

innovatie en techniek

duidelijkheid en inzicht creëren

Wat is de opgave? Het produceren van warmte kost erg veel energie. Nu komt deze energie nog voor een groot deel uit aardgas. Aardgas is een fossiele brandstof. Deze dreigt op te raken en het verbranden van aardgas zorgt voor CO2 uitstoot, wat weer leidt tot de opwarming van de aarde. Om deze effecten te beperken, moeten we overstappen naar een duurzame manier om onze huizen en gebouwen te verwarmen en eventueel te koelen. Hier is een flinke overgang voor nodig, daarom heet het de ‘warmtetransitie’. De warmtetransitie is een relatief nieuw proces. Hierdoor kunnen we niet precies voorspellen hoe deze transitie eruit gaat zien. Wel weten we dat de uiteindelijke opgave is: het vervangen van aardgas door een alternatieve warmtebron. In 2050 moeten alle woningen en gebouwen in Lingewaard aangesloten zijn op een alternatieve warmtebron. Dit gaat stap voor stap. Lingewaard heeft hierbij een sturende rol. Er zijn verschillende manieren om aardgas te vervangen. Te denken valt aan collectieve oplossingen, zoals het aanleggen van een warmtenet dat gevoed wordt door een duurzame bron. Bij een warmtenet worden woningen en gebouwen verwarmd door een netwerk van leidingen waar warm water doorheen stroomt. Andere oplossingen zijn meer individueel van aard, zoals het aanbrengen van een elektrische/hybride warmtepomp.

Deze warmtepompen vragen meer capaciteit van het elektriciteitsnetwerk en deze is al beperkt (zie hoofdstuk interactie tussen de pijlers, netcongestie en innovatie). Daarom heeft een collectieve oplossing onze voorkeur. Toename in omgevingsgeluid van alle individuele warmtepompen is een andere reden voor de voorkeur van een gezamenlijk warmtenet. Om de volgorde van de wijken die ‘van het gas af gaan’ in kaart te brengen, maken wij een Transitieatlas Warmte.

PIJLER 3

Pijler 1: Besparing

We hanteren bij bovenstaande opgave de volgende uitgangspunten: • De transitie moet betaalbaar blijven. We zien de collectieve oplossing daarom als de meest ‘sociale’ oplossing. Enerzijds omdat de individuele (elektrische) oplossing voor de gemiddelde woning gepaard gaat met een behoorlijke investering en dat dit niet voor iedere inwoner haalbaar is. Ook is de individuele oplossing door netcongestie technisch niet altijd mogelijk. • De haalbaarheid van de collectieve oplossing valt of staat met een minimaal aantal deelnemers. Met de Transitieatlas Warmte streven we naar duidelijkheid voor inwoners. Het geeft de woning- of gebouweigenaar handelingsperspectief om te weten of er een collectief alternatief voor aardgas mogelijk is. Ook voorkomt deze atlas dat te veel inwoners een individuele oplossing kiezen, waardoor de haalbaarheid van de collectieve oplossing afneemt. • De transitie naar duurzame warmte kunnen we niet alleen realiseren. Hiervoor hebben we de inzet van inwoners en bedrijven hard nodig. Als gemeente nemen wij het voortouw, maar verwachten we ook inzet van inwoners en bedrijven om de opgave te halen.

Hoe komen we daar? Er zijn drie samenwerkende oplossingen om de warmtetransitie te realiseren: 1. de warmtevraag verminderen; 2. meer hernieuwbare warmte opwekken; 3. elektrificatie van warmte. Dit maakt de opgave ingewikkeld en groots. Dus pakken wij als gemeente vooral een leidende rol bij de tweede en derde oplossing. Dit doen we samen met inwoners en bedrijven. Om de warmtetransitie te versnellen, gaan we met een aantal gebieden gefaseerd aan de slag. De Zilverkamp is aangewezen als Proeftuin Aardgasvrije Wijk (PAW). Hier onderzoeken we samen met inwoners en coöperatie Duurzaam Zilverkamp hoe we de wijk het best van het aardgas kunnen krijgen. Wij nemen het voortouw en zetten ons in om de voortgang van het proces te bewaken. Ook Doornenburg heeft de ambitie om van het gas af te gaan, maar dan met de gehele gemeenschap tegelijk. Werkgroep Doornenburg is hierbij kartrekker. Wij gaan het proces bewaken en werken de komende tijd de rolverdeling verder uit. Daarnaast ondersteunen we particuliere woningbezitters op een toegankelijke manier met hun route naar een aardgasvrije woning, bijvoorbeeld via het Energieloket. Isolatie tot minimaal niveau B is het uitgangspunt. Wij sporen inwoners aan om zoveel mogelijk zelf te doen en ondersteunen waar (financieel) nodig.

Ook blijven we in gesprek met woningcorporaties en maken we afspraken zodat corporatiewoningen aardgasvrij-ready worden. We staan klaar voor bedrijven die zich gezamenlijk inzetten om van het aardgas af te gaan. Bedrijven pakken hierin het voortouw. Als gemeente willen wij een nieuw en gasloos bedrijventerrein ontwikkelen: Agropark 3. Hier wordt onderzoek naar gedaan. Met het gemeentelijk warmtebedrijf (WNL) houden we de regie op het warmtenet en de uitbreiding hiervan. WNL is een samen-

werking tussen de gemeente, Firan en Duurzame Energienetwerken Gelderland (DENG). WNL heeft voornamelijk tot doel: het realiseren, in stand houden en (doen) exploiteren van een warmte infrabedrijf, ten behoeve van een duurzame energievoorziening door middel van een warmtenet. De komende jaren zorgen we voor een open netwerk dat uiteindelijk ten goede komt aan de bebouwde omgeving. Bovendien trekken we regionaal op om warmteoplossingen te onderzoeken en te realiseren. Deze samenwerking in de Groene Metropoolregio wordt versterkt met meer kennisdeling en nog meer samen optrekken in projecten, zoals bij geothermie. In de regio nemen wij een sterke positie in. Daarnaast gaan we de samenwerking aan met Rijkswaterstaat, Alliander en de vereniging voor Nederlandse Riviergemeente voor de opwek van warmte uit grote wateren, zoals bij aquathermie. In 2021 is de transitievisie warmte door de gemeenteraad vastgesteld. Geothermie wordt genoemd als potentiële bron voor duurzame warmte. In opdracht van de provincie Gelderland is recent een onderzoek gedaan naar de kansrijkheid van geothermie. Daaruit blijkt dat in onze regio kansen zijn. NEXTgarden wordt gebruikt als casestudy, waarbij de energie ook gebruikt kan worden voor woonwijken buiten de eigen gemeentegrenzen. We werken hierin nauw samen met gemeentes Arnhem, Nijmegen en Overbetuwe.

Het doel van de samenwerking is om de mogelijkheden van geothermie in de gemeenten verder te onderzoeken en gezamenlijk stappen te nemen om te komen tot de realisatie van bronnen. Omdat er steeds meer vraag komt naar het verkoelen van woningen en gebouwen wordt er bij de warmtetransitie ook aan koelen gedacht. Met de opwarming van de aarde gaat het aantal extreem warme dagen in de toekomst stijgen. Daarom moet het duurzaam afkoelen van woningen even belangrijk zijn als het duurzaam opwarmen.

Aan de hand van deze uitgangspunten werken we onder andere samen met bewoners uit de Zilverkamp en Doornenburg om de warmtetransitie daar als eerste gebieden van Lingewaard mogelijk te maken. In 2028 streven we ernaar om 500/600 woningen aardgasvrij-ready te maken en een transitieplan voor de hele wijk op te leveren in de Zilverkamp. In september 2019 heeft de raad de kaders en strategie vastgesteld voor de warmtetransitie. Deze is samengevat in bijlage 1.

24 Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

gemeente Lingewaard 25

Pijler 2: Duurzame opwek

Pijler 3: Warmtetransitie

2,5% energiebesparing

energieneutraal in 2050

van het gas af

focus op gebouwde omgeving

invullen zoekgebieden en A15 zone/Betuwelijn

technische oplossingen creëren

snelheid en betaalbaarheid zijn belangrijk

innovatie en techniek

duidelijkheid brengen en iedereen mee laten doen

PIJLER 3

Pijler 1: Besparing

Wat gaan we doen? Wat doen we de komende twee jaar? • WNL start in 2023/2024 op NEXTgarden en we gaan verder met de uitbreiding van het warmtenet naar én in de gebouwde omgeving. • We zetten onderzoeken uit naar collectieve alternatieven voor aardgas. Deze onderzoeken zijn nodig voor de Transitieatlas Warmte. We gaan verder met het onderzoeken en toepassen van bronnen zoals zonnethermie, combinatie met zon en bijvoorbeeld e-boilers, aquathermie en verschillende manieren van opslag van warmte zoals Hoge Temperatuur Opslag (HTO). • Vanuit de PAW Zilverkamp stimuleren we het aardgasvrij-ready maken van huizen en onderzoeken we wat de meest geschikte warmteoplossing is voor de Zilverkamp. In 2024 maken we een transitieplan voor de hele wijk. Dit houdt in dat er een keuze gemaakt wordt voor een alternatieve warmtebron. Bij deze keuze krijgen alle huishoudens een stem. • Met de werkgroep Doornenburg onderzoeken we mogelijkheden voor alternatieve warmteoplossingen voor Doornenburg. Hierbij wordt gedacht aan aquathermie. • We doen in regioverband onderzoek naar geothermie. Uitgangspunt is dat Lingewaard, onafhankelijk van de locatie van een mogelijke bron, aangehaakt blijft bij het proces en de resultaten van het onderzoek. • Wij willen ons nog meer verdiepen in hoe we Lingewaardse inwoners kunnen stimuleren en wat zij nodig hebben in de transitie.

Draagvlak creëren is daarbij noodzakelijk. Daarom zetten wij in op een hoge mate van participatie. Een burgerforum en digitale enquête kunnen hiervoor geschikte middelen zijn.

Wat komt na 2025? • We herijken de Transitievisie Warmte, met als essentieel onderdeel de Transitieatlas Warmte. Deze atlas laat de volgorde zien van wijken en kernen om van het aardgas af te gaan. • Hierna gaan we aan de slag met een aantal wijken/kernen die in deze atlas naar voren komen als kansrijke plekken voor collectieve warmteoplossingen. De belangrijkste verandering in dit herijkte beleidskader is dat we de focus niet alleen maar op de Zilverkamp leggen maar ons ook gaan oriënteren op mogelijkheden en het bepalen van de volgorde voor andere wijken door de Transitieatlas warmte op te stellen.

26 Beleidskader energietransitie 2023 - 2025

Wijkgerichte aanpak warmtetransitie We werken aan stapsgewijze opschaling binnen de warmtetransitie door te starten in de Zilverkamp, gevolgd door Doornenburg en daarna met nog een aantal wijken of kernen te starten aan een wijkgerichte aanpak. Voor wijken waarvoor blijkt dat een collectief alternatief voor aardgas de beste optie is, is een wijkgerichte aanpak een logische keuze. Voor wijken waar alleen een individuele oplossing mogelijk is, dient nog nader te worden uitgewerkt wat de meest effectieve aanpak is. We streven naar het ontwikkelen van een schaalbare wijkgerichte aanpak (framework) dat in Lingewaardse wijken en kernen toepasbaar is, maar waarbij nog voldoende ruimte is voor lokaal maatwerk. Technische en/of financiële kansen voor collectiviteit zijn een aanleiding om in een wijk of kern in te zetten op een versnelling van de warmtetransitie. Een bewonersinitiatief is dat niet. Bewonersinitiatieven zijn welkome participanten in een wijkgerichte aanpak warmtetransitie.

gemeente Lingewaard 27

INTERACTIE TUSSEN DE PIJLERS

Interactie tussen de drie pijlers Energie is te vinden in verschillende vormen, zoals elektrische energie en thermische energie (warmte). De energie die voortkomt uit bijvoorbeeld fossiele brandstoffen of hernieuwbare bronnen wordt omgezet in voor ons bruikbare energie zoals elektriciteit of warmte. De totale energiebehoefte is dus groter dan de elektriciteitsbehoefte. Van het finale energiegebruik in Nederland verbruikt warmte ongeveer drie keer zoveel energie als elektriciteit. 1 Naast warmte en elektriciteit kost vervoer en grondstofverbruik in de industrie ook energie. Als gemeente focussen we ons alleen op het verminderen van warmte en elektriciteit.

Wanneer er bijvoorbeeld minder energiebesparing gerealiseerd wordt, is er meer duurzame opwek nodig. Andersom werkt het ook zo: als er meer energiebesparing gerealiseerd wordt, kan de benodigde hoeveelheid duurzame opwek afnemen voor de opgave, in ieder geval tot 2030. De invloed van energieprijzen spelen hier ook een rol in. De onderlinge afhankelijkheid speelt ook een grote rol bij de derde pijler: warmte. De mate waarin een warmtenet wordt uitgerold en in hoeverre dat warmtenet gevoed kan worden met duurzame bronnen heeft veel invloed op het halen van de energiedoelen. Als het niet mogelijk is om een duurzaam warmtenet of duurzame warmtebron te realiseren, valt de energieconsumptie hoger uit. Deze hogere energieconsumptie leidt vervolgens tot een hogere elektriciteitsvraag. De keuze voor de warmtebron werkt ook door in de elektriciteitsvraag. Een hoge temperatuurbron heeft minder aanvullende energie nodig om het temperatuurniveau te verhogen. Maar als bijvoorbeeld gekozen wordt voor aquathermie (oppervlaktewater) als warmtebron, dan is weer meer elektrische energie nodig om met warmtepompen de gewonnen warmte waar nodig naar hogere temperaturen te brengen. Kortom, er is sprake van onzekerheid en onderlinge afhankelijkheid tussen de pijlers. Elke pijler kent zijn eigen ontwikkeling en snelheid en het is aan de gemeente om dit te stroomlijnen en in de gaten te houden.

Om hier alert op te blijven, gaan we de voortgang van de energietransitie monitoren en regelmatig evalueren, zodat we kunnen bijsturen wanneer dit nodig is en we (opnieuw) duidelijk hebben wat de opgave is. Hierbij houden we nieuwe ontwikkelingen en kansen door innovaties nauwlettend in de gaten.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=61961f87-52ef-4c5f-93bf-5ff8befa3500