OUD 1549788 - Bijlage 1 - Programmabegroting 2027
Tekst van het document
En we besteden specifieke aandacht aan locaties waar explosieven worden aangetroffen of gebruikt. • Om de samenleving beter voor te bereiden op een noodsituatie: o | organiseren we minimaal één voorlichtingsactiviteit gericht op het versterken van de weerbaarheid en veerkracht van inwoners; o | brengen we potentiële locaties voor noodsteunpunten en de randvoorwaarden voor inrichting en inzet daarvan in beeld. Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn. Bedragen x € 1.000een witregel 2025 | 2026 | 2027 | 2027 | 2027 1 | Veiligheid | Werkelijk | Begroot | Begroot | Lasten | Baten 1.1 | Crisisbeheersing en brandweer | -3.238 | -3.462 | -3.663 | -3.679 | 17 60101 | Explosievendetectie en -ruiming | 7 | -22 | -22 | -27 | 5 60102 | Crisisbeheersing en Brandweer | -3.060 | -3.250 | -3.430 | -3.441 | 12 60103 | Brandweerposten - Beheer & Onderh. | -185 | -190 | -212 | -212 | - 1.2 | Openbare orde en veiligheid | -1.605 | -1.705 | -2.005 | -2.050 | 46 60104 | Uitvoering APV en Bijz. wetten | -499 | -442 | -487 | -513 | 26 60105 | Beleid Openbare Orde & Veiligheid | -615 | -693 | -672 | -672 | - 60106 | Uitvoering Openbare Orde & Veiligh.
| -491 | -467 | -741 | -761 | 20 60107 | Dierenwelzijn | - | -103 | -106 | -106 | - Saldo exclusief mutaties reserves | -4.843 | -5.167 | -5.668 | -5.730 | 62 Onttrekkingen reserves | - | - | - | - | - Toevoegingen reserves | - | - | - | - | - Saldo inclusief mutaties reserves | -4.842 | -5.167 | -5.668 | -5.730 | 62 Beleidsnota's Integraal Veiligheidsplan 2024-2027 Preventie- en Handhavingsplan Alcohol en Drugs Lingewaard 2025-2028 Algemene Plaatselijke Verordening 2026 Investeringsplan Voor het programma Veiligheid zijn geen investeringen opgenomen in het Investeringsplan 2027-2030. 28 29 2. Verkeer, vervoer en waterstaat Onder dit programma vallen alle taken die gaan over het aanleggen en onderhouden van de wegen. Inclusief voorzieningen voor fietsers, voetgangers, parkeren, straatinrichting, verkeersborden, straatverlichting, openbaar vervoerhaltes en gemeentelijke watergangen Ontwikkelingen Doortrekking A15 In 2026 zijn de werkzaamheden gestart voor de doortrekking van de A15. Er is onder meer een bouwweg aangelegd tussen de Van Elkweg (Bemmel) en de Lodderhoeksestraat (Angeren) en er zijn bypasses gemaakt om bouwwerkzaamheden aan fietstunnels en viaducten uit te kunnen voeren. Opening van de nieuwe A15 met brug over het Pannerdensch Kanaal is gepland in 2031. Gelijk met de weg wordt de snelfietsroute F15 aangelegd.
Het project van Rijkswaterstaat is digitaal te volgen via www.via15.nl. Dorpensingel - oost Lingewaard en Nijmegen hebben een overeenkomst over de aanleg van de verbinding Ovatonde – Zandsestraat. Zodra de beroepsprocedures zijn afgerond en het bestemmingsplan onherroepelijk is geworden (waarschijnlijk eind 2026), werken we de ontwerptekeningen voor de Dorpensingel-oost uit tot een bestek en uitvoeringstekeningen. De aanbestedingsprocedure verwachten we begin 2027. Vanaf medio 2027 kan dan de aanleg van de Dorpensingel-oost starten. Voor uitvoering van het deelproject Vossenhol wachten we de planning van werkzaamheden aan kabels en leidingen af. Vitens moet een watertransportleiding vernieuwen en verleggen. Liander wil mogelijk het midden-spanningsnet uitbreiden. Deze aanpassingen zijn noodzakelijk en urgent. Mogelijk wordt het werk aan de nutsvoorzieningen in 2027 uitgevoerd. Aansluitend kan de weg Vossenhol heringericht worden. Dijkversterking De Waaldijk en Rijndijk worden vanaf 2029 versterkt. De plannen daarvoor zijn in voorbereiding. Voor de Rijndijk wordt in de voorbereiding onder andere rekening gehouden met een eventuele nieuwe ontsluiting voor autoverkeer tussen Angeren en Huissen, waardoor een deel van de Rijndijk meer autoverkeer richting de aansluiting naar de Pleyroute moet kunnen verwerken.
Het waterschap volgt hiervoor de landelijk opgelegde tijdplanning die ervan uitgaat dat in april 2027 bekend is of Lingewaard verder gaat met planontwikkeling voor zo’n extra auto-ontsluiting. Doorfietsroute Huissen-Arnhem In 2026 is een intentieovereenkomst gesloten met de gemeente Arnhem, de Groene Metropoolregio Arnhem- Nijmegen en de provincie Gelderland. De provincie heeft een rijkssubsidie van € 1,5 miljoen aangevraagd vanuit het Nationaal Toekomstbeeld Fiets. Als de financiering rond is wordt de doorfietsroute verder uitgewerkt en voorbereid. Wat willen we bereiken? We willen dat onze woon- en werklocaties goed bereikbaar zijn en dat het verkeer veilig kan worden afgewikkeld. Tegelijkertijd zien we dat de verkeersdrukte toeneemt. Opgaven en (prioritaire) maatregelen zijn opgenomen in het Maatregelenprogramma GMP-plus uit 2021 en de Mobiliteitsvisie uit 2022. We vinden het belangrijk dat middelen en maatregelen goed zijn afgestemd op het woningbouwprogramma en op mobiliteitsmaatregelen van andere overheden en wegbeheerders. Om dit te bereiken gaan we in 2027 een koersdocument voorleggen aan de raad en het uitvoeringsprogramma actualiseren. Dit wordt de opvolger van het Maatregelenprogramma GMP-plus. 30 Onze doelen zijn: 1. Veilige mobiliteit voor alle weggebruikers. 2.
Bereikbare en leefbare woonkernen en toegankelijke bedrijventerreinen en optimalisering van de aansluiting op het regionaal hoofdwegennet, 3. Verduurzaming van mobiliteit. In 2027 wordt hiervoor een richtinggevend document aan de raad voorgelegd. Wat gaan we doen in 2027? In 2027 stellen we een richtinggevend document vast voor de ontwikkelrichting van ons mobiliteitsnetwerk dat is afgestemd op de opgaven voor woningbouw, economische ontwikkeling en groene ruimte. Op basis daarvan maken we een uitvoeringsprogramma, als opvolger van het Maatregelenprogramma GMP-plus. Voor infrastructurele en mobiliteitsmaatregelen gaan veiligheid, bereikbaarheid en verduurzaming of toekomstbestendigheid altijd hand in hand. Hieronder is daarom geen scherpe onderverdeling per bovengenoemd doel gemaakt. Verkeersmaatregelen In 2027 voeren we projecten uit die nog vanuit het Maatregelenprogramma GMP-plus komen: • Reconstructie Bredestraat-zuid, inclusief gedeelte Hazekamp (Huissen); • Reconstructie Huismanstraat (Huissen); • Uitvoering groot onderhoud-variant bochten Karstraat (Huissen). Lopende voorbereidingen worden voortgezet en na afronding uitgevoerd voor: • Reconstructie De Plak als GOW30 (binnen de bebouwde kom Bemmel); • Reconstructie Karstraat (Bemmel); • Reconstructie Vossenhol (Bemmel); • Fietsvoorzieningen De Plak (buiten de bebouwde kom Bemmel).
Daarnaast maken we plannen voor: • Kruising Polseweg, Stadswal, Gochsestraat, Karstraat • Aanpak rotonde Van der Mondeweg (Haalderen), inclusief aansluiting Hof van Klein Baal (Haalderen); • Aanpak rotonde Karstraat-Nijverheidsstraat (Huissen). Onderzoek en beleid • We ronden de in 2026 gestarte haalbaarheidsstudies naar een rondweg Huissen en een rondweg Haalderen af. Daarnaast verkennen we wat een aansluiting vanuit Huissen naar de A325 betekent voor ons en voor de regio. • We continueren onze inzet om de hoeveelheid zwaar vrachtverkeer op de route Karstraat-Stadswal door Huissen te verminderen. Dit doen we door in gesprek te blijven met de bedrijven over hun vrachtverkeer en -route(s). Dat gesprek voeren we onder andere op basis van actuele (truckspotting-) cijfers. Ook doen we onderzoek naar aanpassing van bewegwijzering en beïnvloeding van navigatiesystemen. Voor vrachtverkeer naar het bedrijventerrein Looveer onderzoeken we of een andere parkeeroplossing mogelijk is (door meer parkeerruimte op/bij het terrein). Als naar aanleiding van de onderzoeken investeringen nodig zijn, komen we hiervoor met aanvullende voorstellen naar de raad. • We verkennen de mogelijkheden voor het overnemen en in eigen beheer nemen van het Lingefietspad, inclusief de financiële gevolgen daarvan. Een besluit hierover verwerken we in de begroting voor 2028. • | We evalueren de Nota Parkeernormen.
Daarbij kijken we naar mogelijkheden voor meer gebiedsgericht maatwerk. Op basis daarvan actualiseren we de nota. • | We continueren de uitbreiding van openbare laadinfra voor elektrische auto’s. We verkennen ook de mogelijkheden voor uitbreiding zonder gebruikmaking van bestaande parkeerplekken. Regionale samenwerking Samen met de Groene Metropoolregio, provincie Gelderland en buurgemeenten werken we aan: • | De realisatie van de Doorfietsroute Huissen-Arnhem; • | Een regionale concessie voor deelfietsen; • | Het regionaal overleg over de snelheidsverlaging voor de A325 en de mogelijkheden voor een aansluiting vanuit Huissen; • | De provinciale planvoorbereiding voor de trajectaanpak N838 (provinciale weg Gendt – Angeren – Huissen). Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn.
Bedragen x € 1.000een witregel 2025 | 2026 | 2027 | 2027 | 2027 2 | Verkeer, vervoer en waterstaat | Werkelijk | Begroot | Begroot | Lasten | Baten 2.1 | Verkeer en vervoer | -6.730 | -7.333 | -8.690 | -9.109 | 419 60201 | Verkeersbeleid | -746 | -732 | -731 | -731 | - 60202 | Verkeersveiligheid uitvoering | -103 | -91 | -47 | -47 | - 60203 | Verkeersregelinstallaties | -43 | -24 | -35 | -35 | - 60204 | Bewegwijzering en bebording | -280 | -265 | -323 | -323 | - 60205 | Civieltechnische kunstwerken | -264 | -262 | -366 | -366 | - 60206 | Gladheidsbestrijding | -369 | -218 | -245 | -245 | - 60207 | Wegen | -3.707 | -4.109 | -5.348 | -5.731 | 382 60208 | Openbare verlichting | -528 | -860 | -852 | -865 | 13 60209 | Schoonhouden infrastructuur | -531 | -566 | -505 | -505 | - 60210 | Straatmeubilair | -159 | -207 | -238 | -261 | 24 2.2 | Parkeren | -86 | -134 | -163 | -163 60211 | Parkeren | -86 | -134 | -163 | -163 | - Saldo exclusief mutaties reserves | -6.816 | -7.467 | -8.853 | -9.272 | 419 Onttrekkingen reserves | 133 | 343 | 334 | - | 334 Toevoegingen reserves | -636 | -644 | -600 | -600 | - Saldo inclusief mutaties reserves | -7.317 | -7.767 | -9.118 | -9.872 | 754 Beleidsnota's Wegencategoriseringsplan Lingewaard (2020) Maatregelenprogramma GMP-plus (2021) Mobiliteitsvisie Lingewaard (2022) Addendum Wegencategoriseringsplan Lingewaard (2023) Nota Parkeernormen Lingewaard
(2024) Visie en laadpalenbeleid 2025 | Lokale wet- en regelgeving 31 Investeringsplan 2.01 | Gemeentelijk mobiliteitsplan (inclusief werkbudgetten infrastructuur) Investering | Looptijd | Toelichting € 910.000 | 2027-2028 | Vanaf 2023 is structureel € 910.000 per jaar gereserveerd € 2.730.000 | 2028-2030 | voor de uitvoering van GMP-projecten. Hiervan is minimaal . | € 150.000 per jaar bestemd voor 'werk-met-werk-projecten' in combinatie met groot onderhoud en rioolprojecten. Deze middelen zijn niet gelabeld en worden ingezet voor de aanpak van verkeersknelpunten. 2.02 | Maatregelenprogramma GMP-plus Investering | Looptijd | Toelichting € 1.754.000 | 2026-2030 | In 2022 is € 11.258.000 beschikbaar gesteld voor plan- voorbereiding en uitvoering van de projecten uit de top 10 van het Maatregelenprogramma GMP-plus. Er staat nog € 1.754.000 op het investeringsplan aangezien dit nog niet gelabeld. 2.03 | Hoogwatervrij maken Looveer Investering | Looptijd | Toelichting € 1.185.000 | 2026-2029 | Voor de bereikbaarheid van het industrieterrein is verbetering van de toegangsweg gewenst. Voor het terugdringen van vrachtverkeer door de kom van Huissen is een parkeeroplossing wenselijk. We onderzoeken in overleg met andere overheden welke toekomstige ontwikkeling en verbetering mogelijk is met de gereserveerde middelen en of daarbij ook cofinanciering van de provincie mogelijk is.
2.04 | Fietsvoorzieningen snelfietsroute langs A15 Investering | Looptijd | Toelichting € 383.000 | 2027 | De snelfietsroute zit in het Tracébesluit ViA15 en wordt aangelegd door Rijkswaterstaat. We betalen mee aan de snelfietsroute. 2.05 | Fietspad A325 Kattenleger Investering | Looptijd | Toelichting € 175.000 | 2028 | Deze investering betreft een fietsbrug over de A325 tussen de Bemmelseweg in Overbetuwe en de Kattenleger in Lingewaard. Het project is in voorbereiding bij de gemeente Overbetuwe. Onze gemeente draagt financieel bij. De tijdplanning hangt af van de provinciale planning rond de vervanging van alle viaducten over de A325. 32 2.06 | Vervanging wegen Investering | Looptijd | Toelichting € 2.150.000 | 2026-2028 | De investeringsbedragen voor de vervanging van wegen € 1.126.000 | 2027-2028 | zijn voor projecten waar veelal ook rioolvervanging of GMP- € 15.919.000 | 2028-2032 | projecten plaatsvinden. Vanwege synergievoordelen worden tegelijkertijd de trottoirs en inritten vervangen en verbeteren we de funderingsopbouw. Projecten zijn onder anderen: Klappenburg (Bemmel), Rijnstraat (Doornenburg), 't Bosch (Bemmel), gedeelte Karstraat (Bemmel) en Huismanstraat (Huissen).
2.07 | Vervanging voetgangersbrug Kloosterlaan Huissen Investering | Looptijd | Toelichting € 100.000 | 2027 | Na inspectie in 2024 is besloten in plaats van duur en langdurig groot onderhoud de brug te vervangen. Vervanging door een composietbrug is goedkoper en veiliger. 2.08 | Doorfietsroute Huissen - Arnhem Investering | Looptijd | Toelichting € 1.500.000 | 2026-2027 | Het investeringsbedrag volgt uit de Kaderbrief en omvat onze cofinanciering voor de doorfietsroute. Hiervoor is ook een regionale intentieovereenkomst gesloten en een subsidieverzoek aan het Rijk gedaan. De fietsroute kost € 12,5 miljoen, waarvan ruim € 2 miljoen binnen Lingewaard. Definitieve duidelijkheid over realisatie is er nog niet en hangt af van het verkrijgen van subsidie en de uitkomst van overleg over een fietsbrug over de Rijn in Arnhem. 33 34 3. Economie Onder dit programma vallen taken die samenhangen met met economische ontwikkeling en bedrijvigheid, dienstverlening aan ondernemers en economische promotie. Bedrijvigheid gaat over bedrijventerreinen, winkelconcentraties en het ontwikkelingsgebied voor glastuinbouw. Ook de financiële component van evenementen en toerisme (markt- en kermisgelden, toeristenbelasting) hoort hierbij. Ontwikkelingen Anticiperen op doorgetrokken A15 De doortrekking van de A15 is definitief en de realisatie is ingepland door Rijkswaterstaat.
Opening van de weg is gepland in 2031. Bij het actualiseren van de omgevingsvisie kan de raad ook richting geven aan de manier waarop Lingewaard omgaat met deze nieuwe situatie, waarbij bij Bemmel een volwaardige aantakking op de doorgaande autosnelweg ontstaat en welke ontwikkelrichting daarbij hoort. Op basis van de door u gekozen ontwikkelrichting werken we aan de omgevingsvisie, plannen en initiatieven. Wat willen we bereiken? We hebben in Lingewaard een goed draaiende economie en er zijn veel bedrijven die voor werkgelegenheid zorgen. Onze ondernemers staan wel voor grote uitdagingen. Consumentengedrag verandert en de energietransitie en overgang naar een circulaire economie zijn complexe opgaven. We ondersteunen onze bedrijven bij aanpassingen die nodig zijn voor een toekomstbestendige economie. Onze doelen zijn: 1. Een toekomstbestendige lokale economie met attractieve centrumgebieden; 2. Voldoende ontwikkelruimte voor bedrijven en duurzame bedrijventerreinen; 3. Een aantrekkelijk aanbod van recreatie en toerisme; 4. Een duurzaam en toekomstgericht NEXTgarden. Wat gaan we doen in 2027? Een toekomstbestendige lokale economie (doel 1) • Ons economisch beleidsplan is uit 2022. Inmiddels is de doortrekking van de A15 definitief. In de te actualiseren omgevingsvisie kan de gemeenteraad de ontwikkelrichting aangeven die hoort bij de situatie mét de doorgetrokken A15.
Als input voor de omgevingsvisie verkennen we de mogelijkheden voor onze gemeente om de ligging aan een doorgaande autosnelweg te benutten. • We ronden een geactualiseerde centrumvisie voor Bemmel af en bieden deze voor vaststelling aan de gemeenteraad aan. • We continueren onze samenwerking met ondernemers- en winkeliersverenigingen bij het maken van activiteitenplannen. We staan met name open voor initiatieven die gericht zijn op behoud van winkelaanbod en die de verblijfsfunctie van centrumgebieden versterken. • Om centrumgebieden aantrekkelijk te houden gaan we in gesprek met eigenaren en zoeken we mogelijkheden om in te spelen op maatschappelijke ontwikkelingen en leegstand te vermijden. Voldoende ontwikkelruimte voor bedrijven en duurzame bedrijventerreinen (doel 2) • Het Regionaal Expertisecentrum Energie (REE) functioneert als vraagbaak voor ondernemers met vragen over energiebesparing en het stroomnet. We verbeteren de bekendheid van het REE door het centrum actiever bij ondernemers onder de aandacht te brengen. • Samen met de regio onderzoeken we de ontwikkelmogelijkheden van watergebonden bedrijven op het Looveer. Daarbij nemen we ook de mogelijkheid mee van parkeerruimte voor vrachtverkeer gerelateerd aan het Looveer, als onderdeel van een oplossing voor het doorgaand vrachtverkeer door de kom van Huissen.
35 • We verkennen de benodigde ontwikkelruimte voor lokale bedrijvigheid en houden daarbij rekening met de realisatie van de A15 en mogelijkheden voor het optimaliseren van de inrichting van bestaande werklocaties. Voor de A15-zone vertalen we dit daarna in een gebiedsvisie. Een aantrekkelijk aanbod van recreatie en toerisme (doel 3) • We versterken het routenetwerk: o De vrijliggende fietsverbinding tussen Bemmel en Park Lingezegen langs De Plak besteden we aan als de procedure volledig is afgerond en leidingbeheerders hun werkzaamheden hebben ingepland. Aan de noordkant van de A15 en Betuweroute voegen we voor wandelaars een trap toe. o In GMR-verband en met Park Lingezegen werken we aan de vastgestelde toekomstvisie voor het park en het versterken van de verbindingen vanuit de verschillende woonkernen. o In vervolg op bestuurlijke afspraken met provincie, waterschap en andere gemeenten onderzoeken we de mogelijkheden voor toetreding tot de samenwerkingsovereenkomst Gastvrije Waaldijk. Deze mogelijkheden zijn afhankelijk van voornamelijk provinciale financiering. Een samenwerkingsovereenkomst voorziet in de realisatie van een meer recreatievriendelijke weginrichting, uit te voeren parallel aan de dijkversterking. Zie ook het investeringsplan bij programma 5. o We onderzoeken welke verbetering haalbaar is voor het binnendijkse wandelpad tussen Angeren en Huissen.
Uitvoering stemmen we af met de tijdplanning voor de dijkversterking. o In samenwerking met het waterschap kijken we of en hoe we de verkeersveiligheid voor fietsers op de Rijndijk tussen Doornenburg en Huissen kunnen verbeteren. o We gaan in gesprek met gemeente Berg en Dal over de mogelijkheid van een herstart van een recreatieve veerverbinding Bemmel – Ooij. De uitkomst daarvan stemmen we af met Rijkswaterstaat. • Regionale samenwerking: o We stellen samen met alle Betuwe-gemeenten een plan van aanpak op voor versterking van de gezamenlijke Betuwse streekmarketing. Hierbij zoeken we ook samenwerking met Centrum Management Lingewaard. o We verkennen in overleg met betrokken regiopartners zoals GMR en Rijkswaterstaat de mogelijkheden om (riviergebonden) recreatiemogelijkheden te versterken. Op basis daarvan komen we met voorstellen voor planuitwerking. Duurzaam en toekomstgericht NEXTgarden (doel 4) • Voor de duurzame begrenzing van NEXTgarden als concentratiegebied voor de glastuinbouw stellen we een programma onder de Omgevingswet vast. • Energiehub op Bergerden: bij de verkoop van de zogenaamde “kavel V” (een nog niet benutte glastuinbouwkavel) faciliteren we al samenwerking in het delen van energie. Ook onderzoeken we samen met buurgemeenten de haalbaarheid van geothermie. • Voor het te ontwikkelen ontmoetingscentrum Be-leef bereiden we de vergunningaanvraag voor.
Een onderbouwde aanvraag vergt uitwerking van de businesscase met inzicht in de exploitatie. Daarvoor is onder andere nodig dat we de belangstelling voor gebruik door huurders inventariseren. Mogelijk huren we zelf ook ruimte. • In vervolg op de gebiedsvisie en ontwikkelstrategie komen we met twee verkenningen. Eén gaat over de toedeling van functies aan de oostkant van Huissen. De andere verkenning gaat over het toekomstperspectief voor het hele glastuinbouwconcentratiegebied als input voor het omgevingsbeleid (onder andere herijking omgevingsvisie, zie programma 8). Als onderdeel/input voor die verkenning inventariseren we ook de ruimte- of groeibehoefte bij tuinders in het gebied. Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn.
Bedragen x € 1.000een witregel 2025 | 2026 | 2027 | 2027 | 2027 3 | Economie | Werkelijk | Begroot | Begroot | Lasten | Baten 3.1 | Economische ontwikkeling | -1.245 | -1.338 | -1.488 | -1.488 60301 | Samenwerkingsverbanden | -853 | -815 | -938 | -938 | - 60302 | Economische ontwikkeling | -392 | -523 | -551 | -551 | - 3.2 | Fysieke bedrijfsinfrastructuur | 828 | 71 | 60 | -2.710 | 2.770 60304 | Industrieterreinen | 828 | 71 | 60 | -2.710 | 2.770 3.3 | Bedrijvenloketten bedrijfsregelingen | -153 | -62 | -75 | -95 | 20 60305 | Bedrijvenloket | -123 | -45 | -49 | -49 | - 60306 | Straatmarkten | -30 | -18 | -26 | -46 | 20 3.4 | Economische promotie | 17 | 44 | 14 | -234 | 248 60307 | Toerisme | -18 | 25 | -5 | -144 | 139 60308 | Kermis | 35 | 19 | 19 | -90 | 109 Saldo exclusief mutaties reserves | -553 | -1.285 | -1.489 | -4.527 | 3.038 Onttrekkingen reserves | - | - | - | - | - Toevoegingen reserves | -938 | - | - | - | - Saldo inclusief mutaties reserves | -1.493 | -1.285 | -1.489 | -4.527 | 3.038 Beleidsnota's Economisch beleidsplan (2022) Nota Toerisme recreatie Lingewaard & Overbetuwe 2023-2028 Regionaal-programma-werklocaties-2025-2028 Strategische visie NEXTgarden (2021) Gebiedsvisie NEXTgarden (2021) Ontwikkelstrategie NEXTliving (2024) Investeringsplan Voor het programma Economie zijn geen investeringen opgenomen in het Investeringsplan 2027-2030. 36 37 4.
Onderwijs Onder dit programma vallen kinderopvang, basis- en voortgezet onderwijs, bewegingsonderwijs, onderwijshuisvesting, voor- en vroegschoolse educatie (VVE), Onderwijskansenbeleid, Passend Onderwijs, Leerplicht, Leerlingenvervoer en Volwasseneneducatie. Ontwikkelingen Toenemend aantal thuiszitters Het aantal kinderen dat niet naar school gaat neemt de laatste jaren toe. In schooljaar 2024-2025 zaten 16.352 kinderen in Nederland thuis zonder schoolinschrijving; 4804 kinderen stonden wel ingeschreven maar waren minstens vier weken afwezig. Beide groepen groeiden in een jaar met zo'n 10%. Uit onderzoek in opdracht van het ministerie van OCW blijkt dat de groep die niet naar school gaat waarschijnlijk veel groter is. De schatting is dat het om ruim 60.000 leerlingen in het primair en voortgezet (speciaal) onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs gaat. In Lingewaard zijn er vijf jongeren zonder schoolinschrijving, drie jongeren die langdurig verzuimen en zes jongeren met een vrijstelling leerplichtwet in verband met psychische en lichamelijke belemmeringen. De groep “verborgen thuiszitters” is onvoldoende in beeld en kunnen we daarom niet registeren. In de toekomst gaat dit (mogelijk) veranderen. Op 7 april 2026 heeft de Tweede Kamer de Wet terugdringen verzuim aangenomen.
Het doel van de wet is om langdurig schoolverzuim en schooluitval beter in beeld te krijgen, te voorkomen en te verminderen. Met dit wetsvoorstel kunnen onderwijsinstellingen sneller, beter en preventief actie nemen bij zorgelijke afwezigheid. Inclusiever onderwijs - Thuis nabij Het onderwijs in onze gemeente en onze regio zet steeds meer in op inclusiever en thuisnabij onderwijs voor kinderen. Doel hierbij is dat alle kinderen en jongeren, ongeacht een beperking of extra ondersteuningsbehoefte, samen naar school kunnen gaan en daarmee het aantal verwijzingen naar het (Voortgezet) Speciaal Onderwijs te verlagen. Dit leidt tot meer ondersteuningsvragen voor Jeugdhulp binnen het regulier onderwijs (zorg binnen onderwijs). Vrijstellingen Leerplichtwet Naar aanleiding van de uitspraak van de Hoge Raad is het niet meer mogelijk om een vrijstelling op de Leerplichtwet te krijgen op basis van richtingsbezwaren, als er binnen redelijke afstand van de woning openbaar onderwijs beschikbaar is. Dit betreft 6 kilometer voor het primair onderwijs en 20 kilometer voor het voortgezet onderwijs. Nieuwe vrijstellingsaanvragen toetsen we op basis van dit kader. Herhaalvrijstellingsaanvragen kennen we in schooljaar 2026-2027 nog toe. Vanaf schooljaar 2027-2028 moeten deze kinderen ook naar school.
In samenwerking met de leerplichtambtenaar, ouders en de samenwerkingsverbanden stellen we een maatwerktraject op om kinderen naar passend onderwijs te begeleiden. Wat willen we bereiken? Wij willen dat ieder kind de kans krijgt om zich optimaal te ontwikkelen en zijn of haar talenten volledig te benutten. Kinderopvang en onderwijs vormen daarvoor belangrijke onderdelen van de pedagogische basis en zijn daarmee ook belangrijke voorzieningen voor de leefbaarheid in onze kernen. De meeste kinderen en jongeren doorlopen hun schooltijd zonder grote problemen en groeien uit tot zelfbewuste jongvolwassenen die met vertrouwen keuzes maken en actief deelnemen aan de samenleving. Om iedereen goed mee te laten doen, richt onze inzet zich met name op het versterken van taalontwikkeling bij kinderen en het verbeteren van basisvaardigheden bij volwassenen. Daarnaast vinden wij het belangrijk dat kinderen al op jonge leeftijd kennismaken met de waarden, normen en vaardigheden die nodig zijn om 38 samen te leven in een diverse samenleving. Het onderwijs heeft de wettelijke plicht om actief burgerschap en sociale cohesie te bevorderen; de gemeente vervult hierin een ondersteunende en faciliterende rol. Onze doelen zijn: 1. Gelijke ontwikkelingskansen voor alle kinderen en jongeren, dichtbij huis, en sterke basisvaardigheden van inwoners zodat iedereen volwaardig kan meedoen in de samenleving.
2. Goede onderwijshuisvesting. Wat gaan we doen in 2027? • Gelijke ontwikkelingskansen voor alle kinderen en jongeren, dichtbij huis, en sterke basisvaardigheden van inwoners zodat iedereen volwaardig kan meedoen in de samenleving (doel 1). • Voor de voor- en vroegschoolse educatie actualiseren we de werkafspraken met de kinderopvang, basisscholen en de jeugdgezondheidszorg. • We maken (lokaal en regionaal) afspraken met de basisscholen over onderwijs aan nieuwkomers in Lingewaard. • We intensiveren de samenwerking met kinderopvang en onderwijs en organiseren met hen en de professionals om hen heen, de ondersteuning bij preventie, vroegsignalering en begeleiding. • We implementeren het uitvoeringsplan basisvaardigheden zoals taalvaardigheid en verbinden deze aanpak met bestaanszekerheid, zodat kwetsbare inwoners beter in staat zijn volwaardig mee te doen. • Goede onderwijshuisvesting (doel 2). • IKC De Vonkenmorgen en IKC De Doornick worden begin 2027 in gebruik genomen. De administratieve en financiële afronding volgen nog. • IKC Het Sterrenbos wordt voor de zomervakantie van 2027 opgeleverd en in gebruik genomen. Ook de administratieve en financiële afronding vindt in 2027 plaats. • Vanuit van het Integraal Huisvestingsplan (IHP 2019) is het eerste project in 2026 volledig afgerond (OBC Bemmel).
• We onderzoeken en gaan over tot planvorming voor de scholen die staan opgenomen in het geactualiseerde IHP 2025. Dat zijn IKC De Marang (Angeren), IKC De Abacus (Huissen), Daltonbasisschool De Borgwal (Bemmel) en OBC Huissen. • We renoveren IKC ’t Holthuus (Huissen). • De VNG komt naar verwachting begin 2027 met een nieuwe modelverordening voor onderwijshuisvesting. Op basis daarvan passen wij onze onderwijshuisvestingsverordening aan. Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn. Bedragen x € 1.000een witregel 2025 | 2026 | 2027 | 2027 | 2027 4 | Onderwijs | Werkelijk | Begroot | Begroot | Lasten | Baten 4.1 | Openbaar basisonderwijs | -15 | -10 | -10 | -10 60401 | Openbaar basisonderwijs | -15 | -10 | -10 | -10 | - 4.2 | Onderwijshuisvesting | -3.826 | -4.350 | -3.688 | -3.709 | 21 60402 | Bijzonder basisonderwijs | -14 | -8 | -7 | -7 | - 60403 | Onderwijshuisvesting | -3.812 | -4.341 | -3.681 | -3.702 | 21 4.3 | Onderwijsbeleid en leerlingzaken | -1.833 | -1.972 | -2.035 | -2.537 | 503 60404 | Onderwijsbeleid en leerlingzaken | -656 | -414 | -394 | -394 | - 60405 | Leerlingenvervoer | -1.157 | -145 | -163 | -163 | - 60406 | Volwasseneducatie | -20 | -27 | -29 | -29 | - 60407 | Leerlingenvervoer verbonden partij | - | -1.117 | -1.186 | -1.186 | - 60408 | Regionale samenwerking jeugd | - | -268 |
-262 | -262 | - 61401 | D8-Onderwijsachterstandenbeleid (SPUK) | - | - | - | -503 | 503 Saldo exclusief mutaties reserves | -5.674 | -6.331 | -5.733 | -6.257 | 523 Onttrekkingen reserves | 63 | 277 | 32 | - | 32 Toevoegingen reserves | - | - | - | - | - Saldo inclusief mutaties reserves | -5.612 | -6.054 | -5.701 | -6.257 | 555 Beleidsnota's Beleidsnotitie “Visie Integraal Kind Centrum gemeente Lingewaard” Verordening Leerlingenvervoer gemeente Lingewaard 2025 Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Lingewaard 2015 | Lokale wet- en regelgeving Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2025 Beleidsplan sociaal domein 'Iedereen hoort erbij' Investeringsplan 4.01 | Integraal huisvestingsplan onderwijs (IHP) 2025 Investering | Looptijd | Toelichting € 17.141.000 | 2029-2033 | Restant van het investeringsbedrag uit het IHP 2025. Dit was in totaal € 24.019.000. Hiervan is al een deel beschikbaar gesteld (voorbereidingsbudgetten, budget renovatie IKC 't Holthuus en deel van de structurele locatie gebonden kosten). 39 40 5. Sport en cultuur Onder dit programma vallen taken op het gebied van sport, bibliotheek, cultuur, kunst, positieve gezondheid, cultureel erfgoed, monumenten en archeologie, groen & openluchtrecreatie. De economische component van recreatie en toerisme (promotie, toeristenbelasting, e.d.) valt onder programma 3.
De VGGM met de onderdelen Publieke Gezondheid en Jeugdgezondheidszorg valt onder programma 7. De ruimtelijke component van recreatie, zoals het aanleggen van recreatieve routes, valt onder programma 8. Ontwikkelingen Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) De Wsob gaat naar verwachting in op 1 april 2027. Met deze wetswijziging gaat de zorgplicht in voor gemeenten voor een volwaardige bibliotheekvoorziening. Dit vraagt onder andere om een bijstelling van het meerjarenplan. Het Aanvullend Zorg en Welzijns Akkoord (AZWA) In 2025 is het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA) vastgesteld als vervolg op het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorg Akkoord (IZA). Het akkoord speelt in op de toenemende druk op de zorg door onder andere dubbele vergrijzing en krapte op de arbeidsmarkt en heeft als doel zorg en ondersteuning in de toekomst toegankelijk, betaalbaar en van goede kwaliteit te houden. Een belangrijk uitgangspunt van het AZWA is dat zorg en welzijn onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Gezondheidsvraagstukken vragen steeds vaker oplossingen die niet alleen in de zorg liggen, maar ook in het sociale domein. Daarom zetten we als gemeente in op een sterke samenwerking tussen het zorgdomein en het sociaal domein. Hierbij richten we ons op twee opgaven: 1.
Het versterken van de samenwerking tussen zorg-, welzijns- en maatschappelijke partners; 2. Het realiseren van een stevige basisinfrastructuur waarin inwoners tijdig passende ondersteuning kunnen vinden. De uitvoering van het AZWA krijgt zowel regionaal als lokaal vorm. Met de middelen uit de Specifieke Uitkering AZWA (SPUK AZWA) werken gemeenten en partners gezamenlijk aan maatschappelijke effecten op vijf leefgebieden: mentale gezondheid, vitaal ouder worden, leefstijl, kansrijk opgroeien en terugdringen gezondheidsachterstanden. De nadruk verschuift daarbij van het uitvoeren van losse activiteiten naar het realiseren van duurzame resultaten op het gebied van gezondheid, zelfredzaamheid en participatie. Op het moment van schrijven is de exacte vormgeving en financiële uitwerking van de SPUK AZWA nog onduidelijk. Ook wordt landelijk onderzocht op welke wijze gemeenten vanaf 2027 worden gecompenseerd voor het wegvallen van de huidige regeling rondom sport. Deze ontwikkelingen kunnen van invloed zijn op de manier waarop de gemeente invulling gaat geven aan de ambities binnen het zorg-, welzijn- en sportdomein. Wat willen we bereiken? We willen een goede gezondheid van onze inwoners. Gezonde mensen hebben het vermogen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan.
We streven naar een gezonde samenleving met ruimte voor cultuur, ontmoeting, sport en bewegen. We bouwen daarmee verder aan de beweging van zorg naar gezondheid. Samen met verenigingen en andere maatschappelijke organisaties zorgen we voor een breed en divers aanbod van voorzieningen. We stellen inwoners in staat om in verbinding te staan met elkaar en hun omgeving. Hoe inwoners hun vrije tijd willen besteden is daarbij ons uitgangspunt. We werken aan aantrekkelijke openbaar toegankelijke maatschappelijke voorzieningen, met voldoende ruimte voor onze verenigingen en maatschappelijke organisaties en een goede bezetting door multifunctioneel 41 gebruik. Ook werken we toe naar aantrekkelijke openbare ruimte voor iedereen; een leefomgeving die uitnodigt om erop uit te gaan, elkaar te ontmoeten en mee te doen. Onze doelen zijn: 1. Een breed en divers aanbod van sport- en cultuuractiviteiten dicht bij onze inwoners. 2. Een gezond leven voor onze inwoners in een samenleving waarin iedereen mee kan doen. 3. Duurzame, aantrekkelijke, betaalbare en toegankelijke sportaccommodaties in Lingewaard 4. Herstel biodiversiteit, versterkte natuur en balans tussen mens en omgeving 5. Een openbare ruimte die uitnodigt tot (samen) bewegen, ontmoeten, sporten en spelen (BOSS). Wat gaan we doen in 2027? Een breed en divers aanbod van sport- en cultuuractiviteiten dicht bij onze inwoners (doel 1).
• We ontwikkelen het sportbedrijf Sportservice Lingewaard en het cultuurbedrijf Clink! door tot stevige partners met meer taken en bevoegdheden binnen de sport- en cultuurpijlers van de sociale basis en continueren de inzet van de sport- en cultuurcoaches. • We actualiseren ons subsidiebeleid zodat dit bijdraagt aan het versterken van de sociale basis. • We stellen een nieuw Sportakkoord en Cultuurakkoord vast, die dienen als uitvoeringsagenda’s voor ons sport- en cultuurbeleid. • We versterken de samenwerking met de bibliotheek en zorgen ervoor dat alle inwoners toegang hebben tot een volwaardige, openbare bibliotheekvoorziening. Deze vestigen we zoveel als mogelijk in dorpshuizen of MFA’s. • Het oorlogsmuseum Niemandsland huisvesten we in de voormalige school IKC De Vonkenmorgen. Een gezond leven voor onze inwoners in een samenleving waarin iedereen mee kan doen (doel 2). • We stellen een uitvoeringsplan Gezondheid vast en voeren dit uit. Dit plan is de uitwerking van de regionale visie Publieke Gezondheid 2026-2040, met daarin onder andere aandacht voor Opgroeien Kansrijke Omgeving (OKO) om de mentale gezondheid van onze jeugd te bevorderen. • We bouwen voort op de activiteiten die met de GALA-middelen zijn gestart op het gebied van gezond opgroeien, vitaal ouder worden, gezonde leefstijl, mentale gezondheid, een gezonde leefomgeving en de sociale basis.
Ook versterken we de aanpak voor valpreventie, overgewicht, Kansrijke Start en Welzijn op Recept, zodat deze voorzieningen duurzaam beschikbaar blijven voor onze inwoners. Duurzame, aantrekkelijke, betaalbare en toegankelijke sportaccommodaties in Lingewaard (doel 3). • We renoveren enkele toplagen op sportvelden van SC Bemmel, MHC Bemmel en RKHVV in Huissen. • We verduurzamen onze sportaccommodaties (onder andere Walburgen, sportvereniging Angeren). • We realiseren een multifunctionele cultuur- en sportaccommodatie in Haalderen. • We onderzoeken de haalbaarheid om het tennispark te verplaatsen naar Sportpark De Vijzel in Doornenburg. Herstel biodiversiteit, versterkte natuur en balans tussen mens en omgeving (doel 4). • We inventariseren de groene landschapselementen. Dit wordt een aanvulling op ons bestaande overzicht van landschapselementen op gemeentelijke grond. • We actualiseren het groen- en natuurbeleid voor de bebouwde omgeving • We gaan door met subsidies voor vlinderrijke akkerranden en Dorpen in het Groen • We planten ongeveer 200 extra bomen als maatregel die past bij klimaatadaptatie en versterking van de biodiversiteit. Een openbare ruimte die uitnodigt tot (samen) bewegen, ontmoeten, sporten en spelen (BOSS) (doel 5). • | We ontwikkelen één integraal beleids- en uitvoeringskader op basis van BOSS waar een uitvoeringsprogramma bij hoort.
Dit doen we in relatie tot de omgevingsvisie- en –plannen. • | We vervangen speelvoorzieningen in Huissen, Bemmel en Angeren volgens de Speelruimtevisie Lingewaard (2019-2029). Hierbij vormen we sommige speelruimtes om naar informele speelruimtes (zonder speeltoestellen). • | Bij het ontwikkelen van nieuwe openbare ruimte zorgen we voor voldoende bomen, parken en groene beweegruimte waarbij we de 3-30-300-3000 regel zoveel als mogelijk toepassen. Dat betekent dat elke inwoner vanuit huis 3 volgroeide bomen ziet, woont in een buurt waar 30% in de schaduw van een boom valt, een groen, toegankelijk park heeft op maximaal 300 meter afstand en vanuit huis een ommetje van 3000 meter kan maken. Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn.
Bedragen x € 1.000en witregel 2025 | 2026 | 2027 | 2027 | 2027 5 | Sport en Cultuur | Werkelijk | Begroot | Begroot | Lasten | Baten 5.1 | Sportbeleid en activering | -335 | -359 | -400 | -400 60501 | Sportbeleid en activering | -290 | -316 | -367 | -367 | - 60507 | Brede SPUK sport, bewegen en cultuur | -45 | -43 | -33 | -33 | - 5.2 | Sportaccommodaties | -2.412 | -3.211 | -2.898 | -4.704 | 1.806 60502 | Binnensportaccommodaties | -177 | -194 | -205 | -1.323 | 1.118 60503 | Buitensportaccommodaties | -230 | -684 | -111 | -360 | 248 60504 | Zwembaden | -304 | -345 | -359 | -566 | 207 60505 | Binnensportacc. - Beheer & Onderh. | -887 | -838 | -1.029 | -1.163 | 134 60506 | Buitensportacc. - Beheer & Onderh.
| -814 | -1.151 | -1.194 | -1.293 | 99 5.3 | Cultuurpresentatie en | -503 | -459 | -501 | -505 | 4 cultuurproductie 60508 | Vormings- en ontwikkelingswerk | -281 | -251 | -312 | -316 | 4 60509 | Cultuur | -166 | -172 | -151 | -151 | - 60510 | Kunst in de openbare ruimte | -56 | -36 | -38 | -38 | - 5.5 | Cultureel erfgoed | -169 | -144 | -171 | -174 | 4 60511 | Monumenten & Archeologie | -129 | -105 | -130 | -134 | 4 60512 | Oudheidkunde | -40 | -39 | -41 | -41 | - 5.6 | Media | -1.071 | -1.159 | -1.002 | -1.002 60513 | Bibliotheken | -1.071 | -1.159 | -1.002 | -1.002 | - 5.7 | Openbaar groen en | -4.630 | -5.151 | -5.213 | -5.366 | 152 (openlucht)recreatie 60514 | Natuur en landschap | -179 | -222 | -269 | -269 | - 60515 | Recreatieve voorzieningen | -64 | -58 | -70 | -102 | 32 60516 | Speelvoorzieningen | -336 | -407 | -347 | -347 | - 60517 | Dierenparken | -60 | -48 | -30 | -30 | - 42 2025 | 2026 | 2027 | 2027 | 2027 5 | Sport en Cultuur | Werkelijk | Begroot | Begroot | Lasten | Baten 60518 Groen- en reststroken | -72 | -37 | -22 | -140 | 118 60519 Hondenuitlaatstroken | -207 | -6 | -6 | -6 | - 60520 Onderhoud openbaar groen | -2.726 | -3.254 | -3.157 | -3.157 | - 60521 Evenementen | -401 | -486 | -634 | -637 | 3 60522 Park Lingezegen | -339 | -373 | -357 | -357 | - 60523 Watergangen / onderhoud | -246 | -260 | -321 | -321 | - Saldo exclusief mutaties reserves | -9.120 |
-10.483 | -10.186 | -12.151 | 1.965 Onttrekkingen reserves | 588 | 789 | 35 | - | 35 Toevoegingen reserves | -1.338 | -8 | -8 | -8 | - Saldo inclusief mutaties reserves | -9.870 | -9.702 | -10.159 | -12.159 | 2.000 Beleidsnota's Beleidsplan sociaal domein 'Iedereen hoort erbij' Visie Beeldende Uitingen in de Openbare Ruimte Lingewaard 2012-2022 Nota Cultureel Erfgoed Lingewaard 2025 Nota Toerisme recreatie Lingewaard & Overbetuwe 2023-2028 Groenfonds Addendum bij nota Groenfonds gemeente Lingewaard Programma Landschap, Natuur en Biodiversiteit Beleidsregels uitgifte reststroken Gemeente Lingewaard 2023 Contourennota Accommodatie- en Vastgoedbeleid 2019 Omgevingsvisie Lingewaard Versterking landschap en biodiversiteit met bewoners en vrijwilligers 2023-2026 Cultuurakkoord 2023-2026 Sport- & Beweegakkoord, ontmoeten door bewegen 2023-2026 Sportbeleid Gemeente Lingewaard ‘Goed in beweging’ 2021 en verder Regionale Visie Publieke Gezondheid 2026-2040 Investeringsplan 5.01 | Vervanging groen en bomen 2027 - 2030 Investering | Looptijd | Toelichting € 123.000 | 2026-2027 | Op wijkniveau vervangen we jaarlijks openbaar groen waarvan de € 123.000 | 2027 | levensduur ten einde loopt of dat niet meer veilig is. Deze criteria € 369.000 | 2028-2030 | hanteren we ook bij het vervangen van bomen.
43 44 5.02 Gastvrije Waaldijk Investering Looptijd Toelichting € 100.000 2029-2032 Parallel aan de lopende dijkversterkingsprojecten wordt de noordelijke Waaldijk in Gelderland heringericht. Autoverkeer blijft mogelijk, maar de dijk wordt voor recreatieverkeer veiliger en aantrekkelijker. Gemeenten betalen € 100.000 mee aan recreatieve voorzieningen zoals rustpunten, informatiezuilen en dergelijke. Op grond van de afspraak dat Lingewaard toetreedt tot de overeenkomst die gemeenten hiervoor hebben met provincie en Waterschap, is in 2022 het benodigde investeringsbedrag gereserveerd. 5.03 Sporthal de Brink, turnlocatie Investering Looptijd Toelichting € 542.000 2026-2027 Als onderdeel van het sportaccommodatieplan bouwen we een gedeelte van Sporthal De Brink om tot een turnlocatie. 45 6. Sociaal domein Dit programma richt zich op alle inspanningen op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning, de Participatiewet, de Wet inburgering, Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en de Jeugdwet. Welzijn, preventie, bestaanszekerheid, armoedebeleid en wet- en regelgeving op het gebied van asiel en Oekraïense ontheemden zijn ook onderdeel van dit programma. Daarnaast richt dit programma zich op het faciliteren van inwonersinitiatieven.
Ontwikkelingen De Wmo blijft zich ontwikkelen als groeidomein Door vergrijzing en langer zelfstandig wonen neemt het aantal cliënten en de complexiteit van de ondersteuningsvraag toe. Daarnaast is er een groeiend tekort aan zorgprofessionals. Dit alles zet de kwaliteit, betaalbaarheid en toegankelijkheid van voorzieningen onder spanning. Landelijke hervormingen, zoals aanpassing van de eigen bijdrage en inzet op preventie en de sociale basis, moeten bijdragen aan beheersbaarheid, maar de effecten daarvan zijn op korte termijn nog onzeker. Wet beschermd wonen: blijvende onduidelijkheid over woonplaatsbeginsel Door het uitblijven van besluitvorming op Rijksniveau over het woonplaatsbeginsel en het nieuwe verdeelmodel blijft de gemeente aangewezen op het huidige financieringssysteem. In het kader van de doordecentralisatie brengt dit onzekerheid met zich mee over toekomstige budgetten. Daarom is het noodzakelijk om financiële voorzichtigheid in de begroting te hanteren. Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming Het huidige programma Toekomstscenario loopt van 2023 - 2026. In 2026 is het vervolgprogramma ‘Veranderstrategie Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming’ gestart.
Met de veranderstrategie van het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming wordt toegewerkt naar een stelsel waarin kinderen, jongeren en gezinnen sneller passende hulp en bescherming krijgen als de veiligheid thuis onder druk staat. Daarbij verschuift de focus van afzonderlijke organisaties naar één gezamenlijke aanpak, waarbij lokale teams, Veilig Thuis, de jeugdbescherming en andere partners eerder en intensiever samenwerken. Voor de gemeente betekent dit dat we moeten investeren in sterke lokale teams, goede samenwerking tussen het sociaal domein en het veiligheidsdomein en een gezamenlijke analyse van hulpvragen en veiligheidsrisico’s. Het doel is om problemen eerder te signaleren, gezinnen beter te ondersteunen en zwaardere maatregelen zoveel mogelijk te voorkomen. Participatiewet in balans Eind 2025 is de Participatiewet in balans aangenomen. De implementatie hiervan verloopt in drie fasen van 2026 tot en met 2027. In 2027 treden daarmee alle wijzigingen formeel in werking. Denk hierbij aan het bufferbudget, verruimde bijverdiengrenzen, uniforme inkomensverrekening en maatschappelijke participatie. Ontwikkeling uitkeringsbestand Participatiewet Voor de Begroting 2027 gaan we uit van een realistische prognose van het uitkeringsbestand.
Op basis van de huidige ontwikkelingen is de eerdere verwachting van een stabiel bestand van 450 uitkeringsgerechtigden niet langer realistisch. Benchmarkgegevens laten zien dat Lingewaard tot en met 2025 relatief minder inwoners met een bijstandsuitkering had vergeleken met zowel gemeenten van dezelfde grootteklasse als met het landelijke gemiddelde. De groei die we momenteel zien, is een duidelijke trendbreuk ten opzichte van het beeld van de afgelopen jaren. Omdat cijfers over 2026 nog niet beschikbaar zijn, gaan we ervan uit dat deze ontwikkeling 46 vooral samenhangt met landelijke maatschappelijke ontwikkelingen en een veranderende samenstelling van de doelgroep. Landelijk neemt het beroep op bijstand toe. Ook in Lingewaard zien we ontwikkelingen die leiden tot een groei van het uitkeringsbestand. Daarbij verandert de samenstelling van de doelgroep. Het aandeel inwoners met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt neemt toe, waardoor uitstroom naar werk meer tijd vraagt en inwoners gemiddeld langer afhankelijk blijven van een uitkering. Een belangrijke factor is de groei van het aantal jongeren met een complexe ondersteuningsvraag. Deze jongeren hebben vaak problemen op meerdere leefgebieden, zoals psychische klachten, schulden, een instabiele woon- of leefsituatie, beperkte werknemersvaardigheden of arbeidsbeperkingen.
Daarnaast vallen sinds de aanscherping van de Wajong meer jongeren met een arbeidsbeperking onder de Participatiewet. Deze ontwikkeling sluit aan bij een trend die al langer zichtbaar is binnen de Jeugdwet. Het aantal jongeren met complexe problematiek neemt toe en ook het beroep op jeugdhulp groeit. Een deel van de jongeren die instroomt in de bijstand heeft eerder ondersteuning vanuit de jeugdzorg ontvangen. De problematiek waarmee zij te maken hebben, houdt vaak niet op bij het bereiken van de volwassen leeftijd. Hierdoor is vaak langdurige ondersteuning nodig en duurt de weg naar werk langer. Dit leidt tot een langere verblijfsduur binnen de Participatiewet en een lagere uitstroom naar werk. Ook de huisvesting en begeleiding van statushouders blijven van invloed op het uitkeringsbestand. We werken aan het realiseren van de taakstelling en het wegwerken van de bestaande achterstand. Tegelijkertijd zetten we in op een zo vroeg mogelijke participatie richting onderwijs of werk. De effecten worden hiervan naar verachting pas op langere termijn zichtbaar. Voor 2027 ramen we het aantal uitkeringsgerechtigden op circa 480 aan het begin van het jaar, oplopend tot circa 492 aan het einde van het jaar. Dit vormt op dit moment de meest realistische prognose. Tegenover de hogere uitkeringslasten staan naar verwachting hogere BUIG-baten.
Het Rijk verstrekt jaarlijks een BUIG-budget aan gemeenten voor de uitvoering van de bijstand. Als de werkelijke uitkeringslasten lager zijn dan het ontvangen budget, ontstaat een voordeel (hogere BUIG-baten dan lasten). Zijn de uitkeringslasten hoger dan het budget, dan ontstaat een tekort dat de gemeente zelf moet opvangen. Bij grote tekorten kan onder voorwaarden een aanvullende vangnetuitkering worden aangevraagd. De uiteindelijke hoogte van de rijksbijdrage blijft echter afhankelijk van landelijke verdeelmodellen toekomstige ontwikkelingen en kent daarmee onzekerheden. Bij de begroting 2027 stellen wij daarom voor om een begrotingswijziging aan de raad voor te leggen ter hoogte van € 621.000 (saldo van baten en lasten). Deze wijziging is structureel verwerkt in de begroting 2027. Daarnaast onderzoeken wij de inzet van een prognose-instrument. Dit instrument is niet bedoeld vanuit de verwachting dat een verdere stijging van het uitkeringsbestand onvermijdelijk is, maar om ontwikkelingen eerder te kunnen signaleren, beter te kunnen voorspellen en waar mogelijk tijdig bij te sturen. Armoedebeleid De aandacht voor armoedebestrijding blijft onverminderd belangrijk. De hoge kosten van levensonderhoud, zoals boodschappen, energie en brandstof, kunnen de financiële druk op huishoudens vergroten, vooral bij kwetsbare groepen. Hierdoor kan het beroep op minimaregelingen toenemen.
47 Landelijke aanpak problematische schulden Naar verwachting wordt de ‘Landelijke Pauzeknop’ in 2027 beschikbaar. Hiermee kunnen inwoners eenvoudiger een tijdelijke incassopauze aanvragen en zich aanmelden voor schuldhulpverlening. Dit vraagt om aansluiting van de gemeentelijke schuldhulpverlening op de landelijke werkwijze. Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB) Oekraïense ontheemden. De Richtlijn Tijdelijke Bescherming voor Oekraïense ontheemden is door de Europese Unie verlengd tot en met 4 maart 2028. Tot die datum behouden Oekraïense ontheemden hun recht op bescherming in de Europese lidstaten. Voor de periode daarna zijn de landelijke kaders en termijnen nog niet bekend. Nieuw Europees asielbeleid (Migratiepact) Met de invoering van het nieuwe Europese Migratiepact verandert het asielstelsel ingrijpend. Statushouders krijgen te maken met aangescherpte procedures en nieuwe verplichtingen in de opvangketen, evenals een sterkere nadruk op arbeidsparticipatie van statushouders. De gevolgen voor de gemeentelijke uitvoering zijn nog niet volledig in beeld. Opvang en huisvesting van nieuwkomers De opvang en huisvesting van nieuwkomers trekt veel maatschappelijke aandacht. De druk op de woningmarkt en landelijke spreidingsopgave maken goede communicatie noodzakelijk. Tegelijkertijd is het belangrijk om de wijken leefbaar te houden voor iedereen.
Wat willen we bereiken? We sturen op een inclusieve samenleving waarin iedereen kan meedoen en inwoners veerkrachtig omgaan met de uitdagingen van het leven. Positieve gezondheid en bestaanszekerheid zijn hierbij leidend; we bieden daarom begrijpelijke, toegankelijke ondersteuning bij inkomen, schulden en participatie. Om zwaardere ondersteuning te voorkomen en het stelsel beheersbaar te houden, zetten we stevig in op preventie, vroegsignalering, normaliseren en het versterken van de sociale basis. Hierbij krijgen collectieve oplossingen voorrang boven individuele maatwerkvoorzieningen. Zo vergroten we de eigen regie en samenredzaamheid van onze inwoners, terwijl professionele hulp beschikbaar blijft voor wie dit écht nodig heeft. Lingewaard ontvangt nieuwkomers op een zorgvuldige en georganiseerde manier. We hanteren één samenhangende aanpak voor statushouders, Oekraïners en asielzoekers, gericht op snelle integratie, zelfstandigheid, toeleiding naar werk en passende huisvesting. Tegelijkertijd bewaken we de leefbaarheid in wijken waar opvang of huisvesting plaatsvindt. Om dit te bereiken stellen we onszelf de volgende doelen: 1. Een sterke sociale basis die inwoners ondersteunt om zelfstandig mee te doen en problemen zoveel mogelijk te voorkomen of vroegtijdig aan te pakken. 2.
Tijdige en passende maatwerkondersteuning voor inwoners die dit nodig hebben, met duurzaam beschikbare voorzieningen binnen de Jeugdwet en Wmo. 3. Een veilige omgeving voor kinderen en volwassenen om te ontwikkelen en te leven. 4. Bestaanszekerheid van inwoners als basis voor gezondheid, welzijn en deelname aan de samenleving. 5. Een samenhangende en uitvoerbare aanpak voor opvang, huisvesting en integratie van nieuwkomers, zodat zij tijdig kunnen doorstromen en zelfstandig kunnen meedoen. 6. Leefbare wijken, buurten en dorpen. Indicator | Meetbaar resultaat | W2025 | B2026 | B2027 | B2030 Lingewaard Doet | Aantal gerealiseerde ideeën | 35 | 25 | 25 | 25 Inwonersinitiatieven | Aantal maatschappelijke initiatieven | 20 | 14 | 14 | 14 Wat gaan we doen in 2027? We werken bovenstaande visie en doelstellingen verder uit in een nieuw beleidsplan Sociaal Domein, dat in het eerste kwartaal van 2027 aan de gemeenteraad wordt voorgelegd. Een sterke sociale basis die inwoners ondersteunt om zelfstandig mee te doen en problemen zoveel mogelijk te voorkomen of vroegtijdig aan te pakken (doel 1). • | We ontwikkelen hechte wijkverbanden in samenwerking met huisartsen, apothekers en welzijn. • | We ontwikkelen samen met Incluzio Lingewaard indicatievrije dagbesteding en laagdrempelige inlooppunten voor mensen met ernstige psychiatrische aandoeningen.
• | We geven verdere uitvoering aan het Woonzorgbeleid met extra aandacht voor innovatieve woon- zorg concepten en ontmoetingsmogelijkheden. • | We faciliteren inwonersinitiatieven gericht op vervoer voor en door inwoners. Tijdige en passende maatwerkondersteuning voor inwoners die dit nodig hebben, met duurzaam beschikbare voorzieningen binnen de Jeugdwet en Wmo (doel 2). • | Via de toegang sturen we op het voorkomen van uithuisplaatsingen van onze jeugd. • | We stellen de Regiovisie Jeugd 2027-2031 vast. We vertalen dit naar een lokaal uitvoeringsplan Jeugd, waarbij de focus ligt op de samenwerking met onderwijs, kinderopvang, welzijn, huisartsen en zorgaanbieders én op het versterken van de sociale en pedagogische basis. • | We breiden de samenwerking met Zorgoppas uit, zodat meer ouders van kinderen met een extra zorgbehoefte geholpen kunnen worden. • | Samen met de regiogemeenten breiden we de capaciteit voor het rechtmatigheidstoezicht Jeugd en Wmo uit. Een veilige omgeving voor kinderen en volwassenen om te ontwikkelen en te leven (doel 3). • | We stellen een nieuwe regiovisie Huiselijk Geweld vast. • | We implementeren de Leidraad Werken aan Veiligheid. • | We ontwikkelen het sterke lokale team door het verbeteren van gesprekstechnieken, intensiveren van de samenwerking met Incluzio Lingewaard en het implementeren van de Verklarende Analyse.
• | We vervolgen de beweging van beschermd wonen naar beschermd thuis met ons lokale uitvoeringsplan. Bestaanszekerheid van inwoners als basis voor gezondheid, welzijn en deelname aan de samenleving (doel 4). • | We versterken de preventieve aanpak van schulden door de financiële educatie van Money Start verder uit te breiden. • | We herijken de ondersteuning bij zorgkosten op basis van onderzoek en bereiden waar nodig een voorstel tot aanpassing voor. • | We evalueren onze huidige re-integratie-instrumenten en bereiden waar nodig een voorstel tot aanpassing voor. • | We richten regionaal gezamenlijk een toekomstbestendige sociale infrastructuur in waarin inwoners via integrale ontwikkelroutes worden begeleid naar duurzaam passend werk. 48 Een samenhangende en uitvoerbare aanpak voor opvang, huisvesting en integratie van nieuwkomers, zodat zij tijdig kunnen doorstromen en zelfstandig kunnen meedoen (doel 5). • | We beperken de achterstand in de huisvesting van statushouders door uitvoering van het vastgestelde plan van aanpak 2026–2028. • | We laten de werkwijzen voor statushouders, Oekraïners en asielzoekers op elkaar aansluiten binnen de wettelijke mogelijkheden en opdrachten. Daarbij onderzoeken we hoe we nieuwkomers vanaf dag één kunnen laten meedoen. We zetten hiervoor de middelen in die we vanuit het Rijk ontvangen.
• | We zetten integratiecoaches in om nieuwkomers en buurtbewoners te ondersteunen bij een goede start en wederzijds begrip. • | We bereiden de overgang van de Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB) naar reguliere verblijfsvergunningen voor, inclusief de nieuwe gemeentelijke taken die hieruit voortkomen. • | We bereiden het vervolg voor op de huidige tijdelijke noodopvang voor asielzoekers. Leefbare wijken, buurten en dorpen (doel 6) • | We stimuleren inwoners(groepen) om initiatieven te ontwikkelen. De te nemen stappen maken we vooraf duidelijk aan initiatiefnemers. • | ‘Lingewaard doet’ vindt in 2027 plaats in de kernen: Angeren, Bemmel, Gendt, Haalderen en Ressen. Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn.
Bedragen x € 1.000een witregel 2025 | 2026 | 2027 | 2027 | 2027 6 | Sociaal domein | Werkelijk | Begroot | Begroot | Lasten | Baten 6.1 | Samenkracht en burgerparticipatie | -6.636 | -4.662 | -4.557 | -8.787 | 4.230 60602 | Algemeen maatschappelijk werk | -390 | -182 | -177 | -177 | - 60603 | Jeugd uitvoeringskosten | -2.316 | -1.448 | -1.223 | -1.223 | - 60604 | Algemene voorzieningen jeugd | -263 | -155 | -283 | -283 | - 60605 | Jeugd- en jongerenwerk | -476 | -257 | -115 | -115 | - 60606 | Jeugd- en jongerenwerk - B&O | -6 | -5 | -12 | -12 | - 60607 | Dorpshuizen | -268 | -282 | -357 | -357 | - 60608 | Dorpshuizen - Beheer & Onderhoud | -888 | -890 | -705 | -781 | 76 60609 | Wijkplatforms | -463 | -605 | -582 | -582 | - 60610 | Inwonerparticipatie | -84 | -29 | -9 | -9 | - 60611 | Kinderdagverblijven | -93 | -101 | -104 | -104 | - 60612 | Kinderdagverblijven-Beheer/Onderh.
| 56 | 98 | 63 | -194 | 257 60613 | Ouderenwerk | -358 | -288 | -324 | -324 | - 60614 | Opvang ontheemden Oekraïne | - | -67 | - | - | - 60625 | Huisvesting ontheemden Oekraïne | -59 | 67 | -1 | -1 | - 60647 | Opvang asielzoekers | -101 | -18 | - | -164 | 164 60649 | Huisvesting statushouders | -2 | - | - | - | - 60669 | Algemene voorzieningen Wmo | -784 | 161 | -146 | -146 | - 60694 | Regionale samenwerking algemeen | - | -526 | -449 | -449 | - 61614 | M16-Huisvesting ontheemden Oekraïne | - | - | - | -2.420 | 2.420 49 2025 | 2026 | 2027 | 2027 | 2027 6 | Sociaal domein | Werkelijk | Begroot | Begroot | Lasten | Baten 60601 | Sociaal en cultureel werk | -157 | -134 | -133 | -133 | - 60670 | Europees project dRural | 16 | - | - | - | - 61613 | M16-Opvang Ontheemden Oekraïne | - | - | - | -1.313 | 1.313 6.2 | Toegang en eerstelijnsvoorzieningen | 33 60623 | Gem. hulp toeslagen problematiek | 33 | - | - | - | - 6.21 | Toegang en eerstelijnsvoorzieningen | 355 | 149 | 322 | -139 | 461 WMO 60627 | Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO | 355 | 149 | 322 | -139 | 461 6.22 | Toegang en eerstelijnsvoorz. Jeugd | -662 | -809 | -135 | -135 60634 | Toegang / eerstelijnsvoorzieningen Jeugd | -662 | -809 | -135 | -135 | - 6.23 | Toegang en eerstelijnsvoorz.
| -171 | -4.310 | -6.413 | -6.413 Integraal 60646 | Brede SPUK Gezondheid en sociale basis | 54 | -12 | - | - | - 60648 | Sociale basis - Welzijn | -225 | -4.298 | -5.449 | -5.449 | - 60653 | Zorg en veiligheid | - | - | -872 | -872 | - 60650 | Regionale samenwerking toezicht | - | - | -92 | -92 | - 6.3 | Inkomensregelingen | -3.999 | -3.011 | -3.332 | -14.274 | 10.942 60615 | Bijstandsverlening algemeen | -1.150 | -1.143 | -1.287 | -1.287 | - 60616 | BBZ 2004 | -64 | -116 | 4 | -12 | 16 60617 | BUIG | -1.042 | -41 | -601 | -11.496 | 10.894 60618 | Gem. armoede en schuldenbeleid | -1.525 | -1.444 | -1.183 | -1.215 | 32 60619 | Kwijtscheldingen | -218 | -268 | -265 | -265 | - 6.4 | WSW en beschut werk | -3.958 | -4.402 | -4.071 | -4.071 60620 | Sociale werkvoorziening | -3.958 | -4.402 | -4.071 | -4.071 | - 6.5 | Arbeidsparticipatie | -1.430 | -2.245 | -3.319 | -3.449 | 130 60621 | Inburgering nieuwkomers | -323 | -369 | -351 | -351 | - 60622 | Re-integratie en participatie | -1.107 | -1.205 | -2.070 | -2.070 | - 60651 | Uitvoeringsagenda re-integratie | - | -458 | -281 | -411 | 130 60652 | Uitvoeringsagenda bestaanszekerheid | - | -214 | -617 | -617 | - 6.6 | Maatwerkvoorzieningen (Wmo) | -755 | -825 | -939 | 114 60668 | Wmo vervoer | - | -755 | -825 | -939 | 114 6.60 | Hulpmiddelen en diensten (WMO) | -3.204 | -3.595 | -2.883 | -3.112 | 229 60643 | Wmo Uitvoeringskosten |
-1.097 | -1.871 | -1.497 | -1.497 | - 60644 | Hulpmiddelen Wmo | -2.107 | -1.724 | -1.386 | -1.615 | 229 6.71 | Maatwerkdienstverlening 18+ | -8 60663 | Hulp bij huishouden | - | -8 | - | - | - 6.711 | Huishoudelijke hulp (WMO) | -5.784 | -6.361 | -6.647 | -6.647 60629 | Huishoudelijke hulp (WMO) | -5.784 | -6.361 | -6.647 | -6.647 | - 50 2025 | 2026 | 2027 | 2027 | 2027 6 | Sociaal domein | Werkelijk | Begroot | Begroot | Lasten | Baten 6.712 | Begeleiding (WMO) | -2.595 | -2.055 | -1.633 | -1.633 60630 | Begeleiding (WMO) | -2.595 | -2.055 | -1.633 | -1.633 | - 6.713 | Dagbesteding (WMO) | -691 | -874 | -786 | -786 60631 | Dagbesteding (WMO) | -691 | -874 | -786 | -786 | - 6.71C | Dagbesteding (Wmo) | 4 60677 | Dagbesteding (Wmo) | 4 | - | - | - | - 6.751 | Jeugdhulp ambulant lokaal | -799 | -886 | -869 | -869 60635 | Jeugdhulp ambulant lokaal | -799 | -886 | -869 | -869 | - 6.752 | Jeugdhulp ambulant regionaal | -11.891 | -11.143 | -11.577 | -11.577 60636 | Jeugdhulp ambulant regionaal | -11.891 | -11.007 | -11.428 | -11.428 | - 60693 | Vervoer jeugdwet | - | -135 | -148 | -148 | - 6.753 | Jeugdhulp ambulant landelijk | -47 | -72 | -74 | -74 60637 | Jeugdhulp ambulant landelijk | -47 | -72 | -74 | -74 | - 6.761 | Jeugdhulp met verblijf lokaal | -151 | -172 | -165 | -165 60638 | Jeugdhulp met verblijf lokaal | -151 | -172 | -165 | -165 | - 6.762 | Jeugdhulp met verblijf