OUD 1411297 Programmabegroting 2026
Tekst van het document
Programmabegroting 2026 Gemeente Lingewaard
Inhoudsopgave Algemeen ............................................................................................................................................................. 5 Aanbiedingsbrief ............................................................................................................................................... 5 Leeswijzer ........................................................................................................................................................ 6 Financiën .......................................................................................................................................................... 8 2026 in één oogopslag ................................................................................................................................... 18 De programma's................................................................................................................................................. 20 1. Veiligheid .................................................................................................................................................... 20 2. Verkeer, vervoer en waterstaat .................................................................................................................. 23 3.
Economie ................................................................................................................................................... 27 4. Onderwijs ................................................................................................................................................... 30 5. Sport, cultuurproductie en cultuurparticipatie ............................................................................................. 34 6. Sociaal domein ........................................................................................................................................... 38 7. Volksgezondheid en milieu ........................................................................................................................ 49 8. Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing........................................................................ 53 9. Bestuur en ondersteuning .......................................................................................................................... 57 De paragrafen .................................................................................................................................................... 62 Paragraaf 1 Lokale heffingen .........................................................................................................................
62 Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ................................................................................ 78 Paragraaf 3 Onderhoud kapitaalgoederen ..................................................................................................... 86 Paragraaf 4 Financiering ................................................................................................................................ 92 Paragraaf 5 Bedrijfsvoering ............................................................................................................................ 97 Paragraaf 6 Verbonden partijen ................................................................................................................... 101 Paragraaf 7 Grondbeleid .............................................................................................................................. 112 Paragraaf 8 Klimaat, Energie en Circulariteit ............................................................................................... 115 Paragraaf 9 Openbaarheid ........................................................................................................................... 121 Financiële overzichten .....................................................................................................................................
122 Algemene dekkingsmiddelen ....................................................................................................................... 122 Overhead ...................................................................................................................................................... 123 Investeringsplan 2026 - 2029 ....................................................................................................................... 124 Meerjarenbegroting 2026 - 2029 .................................................................................................................. 126 Reserves en voorzieningen .......................................................................................................................... 129 Incidentele baten en lasten .......................................................................................................................... 133 3
Structurele mutaties reserves ...................................................................................................................... 136 Prognose balans .......................................................................................................................................... 137 EMU-saldo .................................................................................................................................................... 138 Autorisatie investeringsbudgetten ................................................................................................................ 139 Bijlagen ............................................................................................................................................................ 140 Kerngegevens .............................................................................................................................................. 140 Beleidsindicatoren ........................................................................................................................................ 141 Overzicht grote investeringsprojecten ..........................................................................................................
144 Bezuinigingsvoorstellen................................................................................................................................ 145
4
Algemeen Aanbiedingsbrief Beste leden van de raad, Wij bieden u hierbij de sluitende meerjarenbegroting 2026-2029 aan waarin wij de koers van de afgelopen jaren voortzetten. Samen blijven wij doelgericht werken aan de ambities van onze gemeente. Financiële koers hersteld Samen met u hebben we financiële tekorten weten af te wenden. De bezuinigingsvoorstellen uit de Kadernota 2026 zijn verwerkt in deze begroting, waardoor wij u een voor alle jaren sluitend perspectief kunnen voorleggen. Daarmee is ons huishoudboekje op orde. Veel gerealiseerd en veel te doen In 2025 is de aanbesteding voor de versterking van de sociale basis afgerond. Vanaf 2026 werken wij samen met onze partner Incluzio aan preventie, toegankelijke voorzieningen en sterke sociale netwerken. Tegelijkertijd nemen wij maatregelen om de zorg betaalbaar en beschikbaar te houden voor wie dat nodig heeft. Ook in de fysieke leefomgeving zetten wij concrete stappen. In 2026 gaat de schop de grond in voor de realisatie van MFA Haalderen en MFSA Blauwenburcht. De maatschappelijke accommodatieplannen voor Angeren en Bemmel volgen in 2026. Daarnaast worden de scholen OBC Bemmel, IKC de Vonkenmorgen, en IKC de Doornick opgeleverd, en volgt de oplevering van IKC Het Sterrenbos een jaar later. Met de uitvoering van het geactualiseerde Integraal Huisvestingsplan Onderwijs starten wij in 2026.
De gemeenteraad heeft in 2025 een aantal ruimtelijke keuzes gemaakt, zoals de Visie Driegaarden, de startnotitie ruimtelijke opgave kern Bemmel en de woonzorgvisie. Daarnaast worden twee startnotities voorbereid voor Huissen-Oost en Bemmel-Haalderen. Deze startnotities dienen als kader voor de verdere ruimtelijke invulling. Op het gebied van energietransitie ligt ons tussendoel voor 2030, elektriciteitsneutraal, binnen bereik. Daarbij werken we ook aan een warmteprogramma en een uitbreiding van het warmtenet. Een stevige basis voor de toekomst De landelijke verkiezingen leiden tot een nieuw kabinet met eigen plannen met een financiële uitwerking. De invloed daarvan op de gemeentelijke taken en onze financiën is nog onduidelijk. Ondanks dat hebben we nu een stevige basis gelegd waarmee we verder kunnen bouwen aan een sterke en toekomstbestendige gemeente met en voor onze inwoners en partners. Lingewaard, 30 september 2025 Burgemeester en Wethouders
5
Leeswijzer Per onderdeel van de begroting lichten we toe welke informatie hierin is opgenomen. Algemeen Naast de aanbieding en deze leeswijzer bestaat dit onderdeel uit 2 onderwerpen:
Financiën •
• •
•
•
Financiële resultaten Hier wordt het begrote resultaat gepresenteerd van 2026 tot en met 2029, met hierbij een beoordeling of er sprake is van een structureel sluitende begroting. Met eventuele structurele effecten vanuit de doorwerking van het jaar 2025 is al zo veel mogelijk rekening gehouden bij de opstelling van deze begroting. Van Kadernota naar Begroting In dit onderdeel zijn de financiële mutaties na de Kadernota opgenomen en toegelicht. Programmaresultaten Hierin is een overzicht opgenomen van de baten, lasten en reservemutaties per programma. Ter vergelijking zijn ook de werkelijke cijfers van 2025 en de begroting van 2025 opgenomen. Stelposten loon- en prijsstijging In dit onderdeel nemen wij u mee in de stand van de stelposten die opgenomen zijn in de begroting voor de prijsstijgingen en areaalvergroting en de ontwikkeling van de salarissen. Uitgangspunten begroting Hier is het overzicht opgenomen van de uitgangspunten die gehanteerd zijn in deze begroting met betrekking tot de indexering en de circulaire gemeentefonds.
2026 in één oogopslag Hierin is opgenomen waar het geld van onze gemeente naartoe gaat, waar dit vandaan komt en wat inwoners betalen aan de gemeente. Programma’s Een programma is een samenhangend geheel van activiteiten. Per programma benoemen we de externe ontwikkelingen, de inhoudelijke onderwerpen, de doelen die we willen bereiken en wat we hiervoor gaan doen. Ook zijn de relevante beleidsnota's en eigen indicatoren opgenomen. Als laatste staan we stil bij de financiële kant van het programma binnen het onderdeel 'Wat kost het?' en het investeringsplan. In programma 6 Sociaal domein is een extra onderdeel toegevoegd: 'Strategische agenda sociaal domein'. Hierin is opgenomen hoe wij de komende jaren de middelen uit de Reserve Sociaal Domein en de Reserve Van beschermd wonen naar beschermd thuis inzetten. Paragrafen De paragrafen zijn programma overstijgend. In de paragrafen leggen we de beleidslijnen vast met betrekking tot relevante beheersmatige aspecten en de lokale heffingen. Naast de acht verplichte paragrafen, zijnde lokale heffingen, weerstandsvermogen en risicobeheersing, onderhoud kapitaalgoederen, financiering, bedrijfsvoering, verbonden partijen, grondbeleid en openbaarheid, heeft de gemeenteraad de paragraaf 'Klimaat en energie' toegevoegd.
Financiële overzichten Hierin staat aanvullende financiële informatie, zoals een overzicht van de overhead, het investeringsplan en de reserves en voorzieningen. Deze onderdelen zijn in sommige gevallen verplicht, maar ook informatief van aard.
6
Bijlagen In de bijlagen van deze Begroting zijn naast een aantal basisgegevens het overzicht grote investeringen, de bezuinigingsvoorstellen per programma en de verplichte beleidsindicatoren opgenomen.
7
Financiën Financiële resultaten 2026 - 2029 Op 3 juli 2025 stelde u de Kadernota 2026 vast. Daarna deden zich een aantal ontwikkelingen voor waardoor het saldo van de meerjarenbegroting is gewijzigd. Dit betreft het financieel effect van de meicirculaire 2025, die ook in de raadsvergadering van 3 juli 2025 is behandeld en vastgesteld. De andere financiële ontwikkelingen die leiden tot het geactualiseerde saldo lichten wij toe in het onderdeel Van Kadernota naar Begroting 2026. Hieronder een overzicht van het geactualiseerde saldo van de meerjarenbegroting 2026-2029. Hieruit komt naar voren dat de begroting alle jaren sluit met een positief saldo. (bedragen x € 1.000)
2026
2027
2028
2029
Saldo meerjarenbegroting 2026-2029
802 V
2.041 V
532 V
785 V
Voor de beoordeling of er sprake is van een structureel sluitende begroting corrigeren wij de saldi van de meerjarenbegroting met de incidentele baten en lasten, zie het overzicht hieronder. Hieruit blijkt dat het structurele saldo van de meerjarenbegroting in alle jaren sluit met een positief saldo en zelfs positiever dan het saldo voor deze correctie. (bedragen x € 1.000)
Saldo meerjarenbegroting 2026-2029 Elimineren: Bij: Incidentele lasten Af: Incidentele baten Saldo incidentele lasten en baten Structurele saldo meerjarenbegroting 2026-2029
2026 802 V
2027
2028
2029
2.041 V
532 V
2.986 -1.784 1.202
2.131 -648 1.483
966 -80 886
1.889
2.004 V
3.524 V
1.418 V
2.674 V
8
785 V
1.889
Van Kadernota naar Begroting 2026
Bedragen x € 1.000
2026
2027
2028
2029
Saldo Meerjarenbegroting (MJB) vóór Meicirculaire '25 en Kadernota '26
-3.885
-1.334
-750
-605
Meicirculaire 2025
3.643
3.466
1.229
2.178
Kadernota 2026
2.104
1.643
2.053
2.243
Terugdraaien bezuinigingen
-44
-338
-338
-338
Extra budget transformatie Sociaal Domein
-150
-150
Saldo vóór actualisatie MJB 2026-2029
1.668
3.288
2.195
3.479
Prijsstijgingen en areaalvergroting 2026
-314
-416
-609
-709
Kapitaallasten
122
-270
-508
-1.425
Salarissen
13
148
-156
-240
Aanvullend vervangingsbudget personeel
-200
-200
-200
-200
Informatisering en automatisering
-90
-137
-181
-214
Belastingen en verzekeringen
-55
-56
-56
-56
Verbonden partijen
63
156
165
165
Onroerende zaakbelasting (OZB)
92
152
218
290
Overige belastingen
-98
-116
-116
-116
Dekking afschaffen hondenbelasting
298
298
298
298
Grondexploitaties en faciliterende projecten
-260
-260
-260
-260
Afval - riolering
127
47
190
209
Veilig in en om school (VIOS)
-70
-70
-70
-70
Participatie
-25
-25
-25
-25
Amendementen Kadernota 2026
Nieuw beleid
Kwaliteitsimpuls inkoopfunctie
-85
-
-
-
Bezuinigingen
-227
-317
-172
-172
Overig - afwijkingen < € 50.000
-158
-182
-182
-169
Saldo Meerjarenbegroting 2026-2029
802
2.041
532
785
9
Toelichting van Kadernota naar Begroting Verhoging stelpost prijsstijgingen en areaalvergroting De indexpercentages zijn hoger dan eerder ingeschat. Bij de Kadernota 2026 is hiervoor een grove inschatting gemaakt op basis van de voorgaande jaren. Bij de actualisatie van de budgetten voor deze begroting rekenen we de percentages door volgens de contracten met leveranciers en partners. Dit leidt tot extra prijsstijgingen van gemiddeld € 150.000 per jaar. We passen de stelpost voor de volgende jaren hier op aan. Daarnaast is er sprake van een eenmalige inhaalslag voor de prijsstijgingen voor openbaar groen. Hiervoor is in 2022 en 2023 per abuis geen indexatie toegepast en in 2024 een te laag indexpercentage (zie ook de 2 e Tussentijdse rapportage 2025). Kapitaallasten De afwijking op de kapitaallasten heeft de volgende oorzaken: Actualisatie planning en hoogte investeringen Bij de begroting actualiseren we jaarlijks de planning en de hoogte van de lopende en nieuwe investeringen. Deze actualisatie leidt tot mutaties in alle jaren. Deze mutaties worden veroorzaakt door het doorschuiven van planningen van investeringen en daarnaast geactualiseerde investeringsbudgetten. Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2025 (IHP) In deze begroting is het IHP verwerkt waarover uw raad op 1 oktober jl. heeft besloten.
In dit IHP zijn incidentele locatiegebonden kosten opgenomen vanaf 2026: € 210.000 in 2026, € 333.000 in 2027, € 283.000 in 2028 en € 1.283.000 in 2029 (zie ook het investeringsplan in deze begroting). De structurele kapitaallasten van het IHP 2025 starten pas in 2031 en zie je daarom nog niet terug in deze begroting. Salarissen Elk jaar stellen we de salarislasten bij op basis van de CAO en de verwachte stijging van het salaris (op basis van een indexering). Deze nieuwe doorrekening leidt in deze begroting tot een voordeel in 2026 en 2027 en een nadeel in 2028 en 2029. Daarnaast zijn de opleidingskosten geïndexeerd op basis van de salarislasten. De opleidingskosten zijn 2% van de totale salarislasten. Vervangingsbudget personeel Naar aanleiding van de bezuinigingen begroten we vanaf 2026 op basis van de werkelijke salarislasten in plaats van op basis van het maximum van de functieschaal. Hierdoor is de vervangingsruimte afgenomen. Gezien de hoogte van ons ziekteverzuim en de hogere kosten voor vervanging door de krapte in de arbeidsmarkt, stellen wij voor € 200.000 extra vrij te maken voor de vervanging van personeel. Met dit budget hebben we ruimte om in uitzonderlijke situaties snel te kunnen handelen. We monitoren de inzet van dit budget gedurende het jaar. Mocht het budget niet toereikend zijn, dan komen we hiervoor tijdig bij uw raad terug.
Daarnaast beoordelen wij jaarlijks bij de begroting opnieuw of de hoogte van het budget nog passend is. Vervanging zetten we alleen in bij cruciale functies waarvan het uitblijven direct leidt tot een verstoring van de dienstverlening of continuïteit van de bedrijfsvoering. Denk bijvoorbeeld aan oplopende wachtlijsten of het wegvallen van noodzakelijke bedrijfsprocessen. In alle andere gevallen bekijken we of werkzaamheden binnen de organisatie kunnen worden opgevangen of tijdelijk kunnen worden afgeschaald.
10
Informatisering en automatisering De kosten voor een aantal ICT-componenten zijn gestegen, waaronder de inrichting van de digitale werkplek. Dit komt omdat de huidige leverancier stopt en de vervanging duurder is. Daarnaast vereisen wettelijke taken zoals de Wet Open Overheid diverse aanpassingen zoals anonimiseringssoftware en het openbaar maken van GEO-informatie van Lingewaard. Dit leidt tot extra lasten vanaf 2026 Vanaf 2026 hebben we extra kapitaallasten naar aanleiding van investeringen in 2025, zoals de vervanging van het firewallcluster in het kader van informatiebeveiliging. Eens in de vijf jaar is het nodig de ICT-infrastructuur te vervangen. Hier starten wij in 2027 mee en ronden dit af in 2028. De implementatiekosten en de hogere prijzen voor vervanging leiden tot een substantiële verhoging van de kapitaallasten vanaf 2028 en 2029. Belastingen en verzekeringen De actualisatie van premies en tarieven leidt tot een structureel nadeel van € 55.000. Dit betreft met name de belastingen van onze eigen gebouwen, zoals waterschapsbelasting en onroerend zaakbelasting (OZB). Daarnaast zijn de tarieven gestegen van een aantal verzekeringen, zoals de aansprakelijkheidsverzekering.
Verbonden partijen Dit betreft de mutaties van de bijdragen aan drie verbonden partijen: Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM), nadeel € 92.000 in 2026 Het nadeel in 2026 wordt voornamelijk veroorzaakt door het incidenteel geld dat in 2026 benodigd is voor het digitaal kinddossier en het incidentele budget voor het project ‘Ik, Wij, Brandweer’ in 2026 en 2027. In de jaren 2027 en verder is de afwijking beperkt en betreft het een klein voordeel. Bedrijfsvoeringsorganisatie doelgroepenvervoer regio Arnhem-Nijmegen (BVO DRAN), voordeel € 86.000 De bijdrage aan de BVO DRAN is naar beneden bijgesteld. Dit komt vooral doordat steeds meer leerlingen door hun ouders worden gebracht en zelfstandig naar school leren reizen, bijvoorbeeld met de (elektrische) fiets of het openbaar vervoer. Daardoor neemt het gebruik van leerlingenvervoer af, wat niet alleen leidt tot lagere kosten, maar ook een positieve ontwikkeling is in de zelfstandigheid van kinderen en het nemen van verantwoordelijkheid door ouders. Daarnaast daalt het aantal gereden kilometers binnen het doelgroepenvervoer, onder meer door een afname van deelname aan dagbesteding en doordat inwoners vaker gebruikmaken van andere vormen van vervoer. Deze ontwikkelingen samen zorgen voor lagere gemeentelijke kosten en daarmee voor een lager aandeel in de bijdrage aan de BVO DRAN.
Modulaire Gemeenschappelijke regeling Sociaal Domein Centraal Gelderland (MGR), voordeel € 68.000 Jaarlijks daalt het aantal dienstverbanden Sociale Werkvoorziening (SW) omdat sinds 2015 geen nieuwe indicaties meer worden afgegeven vanwege de afschaffing van de Wet sociale werkvoorziening. Dit betekent dat de loonkosten en de begeleidingsbijdrage voor deze groep werkenden dalen. We zien wel dat in 2025 de begroting van de MGR is bijgesteld vanwege een hogere loonkostenstijging dan begroot. Hier is nog niet duidelijk of en welk financieel effect dit heeft op de bijdrage aan de MGR voor 2026 en verder. In het raadsvoorstel Zienswijze jaarstukken MGR Sociaal domein Centraal Gelderland dat voorlag in de raad van 5 juni 2025 was per abuis een onjuiste tabel opgenomen. Daarin was een nadeel opgenomen van € 149.000 in 2026. Dit is niet correct, het betreft een voordeel € 68.000. Dit voordeel hebben we verwerkt in deze begroting. Onroerende zaakbelasting (OZB) Jaarlijks actualiseren we de indexering, waarmee deze aansluit bij het indexpercentage zoals opgenomen in de meicirculaire 2025 van het gemeentefonds. Daarnaast actualiseren we het aantal woningen en niet-
11
woningen op basis van de werkelijke cijfers en de verwachte oplevering in de komende jaren. Dit leidt tot een voordeel in 2026 en verder. Overige belastingen Voor de uitvoering van de gemeentelijke belastingen werken we samen met de gemeente Overbetuwe. Zij voeren deze taken voor ons uit, wij betalen daarvoor een vergoeding. Deze vergoeding wordt jaarlijks geactualiseerd op basis van de loon- en prijsontwikkeling. Dit leidt tot € 60.000 meerkosten. Hiertegenover staan de indexeringen op de verschillende heffingen van onze gemeente. Daarnaast hebben we de opbrengsten reinigingsheffing bijgesteld op basis van de werkelijk opbrengsten in de afgelopen jaren. Dit leidt tot een nadeel van € 30.000 per jaar. Dekking afschaffing hondenbelasting In de Begroting 2025 heeft uw raad besloten de hondenbelasting vanaf 2026 af te schaffen. Deze hondenbelasting werd ingezet voor de dekking van de voorzieningen voor honden binnen de gemeente. In mei van dit jaar bent u via een informatienota geïnformeerd over de financiële verwerking van de afschaffing van de hondenbelasting.
Dit is verwerkt in deze Begroting en betreft de volgende mutaties: • Vervallen directe kosten € 113.000 structureel • Stijging OZB € 87.000 structureel • Stijging afvalstoffenheffing € 98.000 structureel Grondexploitaties en faciliterende projecten Aan grondexploitaties (grex-en) en faciliterende projecten wordt onder andere de inzet van medewerkers en rente doorbelast. We zien dat het aantal grondexploitaties en faciliterende projecten terugloopt. Dit heeft gevolgen voor de doorbelasting van de uren. Salarislasten kunnen dan niet meer gedekt worden uit de grondexploitatie, maar komen ten laste van het reguliere salarisbudget. Dit leidt tot een nadeel van € 209.000. Daarnaast is de interne rente van de gemeente verlaagd van 1,5% naar 1% op basis van de huidige rente op onze leningportefeuille. Hierdoor belasten we minder rente door, wat leidt tot een nadeel van ruim € 50.000. Afval - riolering Elk jaar wordt opnieuw de toerekening van de lasten aan de heffing voor de riolering en afval berekend. In 2025 leidt deze geactualiseerde toerekening tot een voordeel. Dit wordt met name veroorzaakt door de hogere lasten voor afval en riolering, waardoor ook de extracomptabele toe te rekenen BTW hoger is. In de bezuinigingen is de aanpassing van de methodiek van de toerekening van de overhead opgenomen.
Het effect daarvan op afval en riolering is opgenomen binnen de regel ‘Bezuinigingen’ in het financieel overzicht en onder dat kopje toegelicht. Nieuw beleid Veiligheid in en om school (VIOS) Sinds 2022 implementeren we samen met verschillende scholen de VIOS-aanpak in Lingewaard. We startten met één school (voorgezet onderwijs), maar hebben de aanpak inmiddels uitgebreid naar zes scholen (zowel primair onderwijs als voortgezet onderwijs). Tot nu toe besloten we jaarlijks of we de aanpak verlengden, op basis van de behoefte van zowel scholen als de gemeente. Uit de evaluaties en gesprekken met de verschillende scholen komt naar voren dat blijvende betrokkenheid van de gemeente van belang is. Onder andere omdat wij als gemeente een centrale rol vervullen op het snijvlak van zorg veiligheid en onderwijs. De voorgestelde middelen bedragen de kosten voor een coördinator schoolveiligheid.
12
Participatie Op 28 maart 2024 is het participatiebeleid door uw raad vastgesteld. We bereiken steeds meer inwoners, door beter gebruik te maken van de website, samen.lingewaard.nl en onze andere communicatiemiddelen. Alsook door het verder professionaliseren van de uitvoering en organisatie van de inwonersavonden. Om het bereik verder te vergroten willen we de Lingewaardapp ontwikkelen. Deze app koppelt verschillende gemeentelijke systemen aan elkaar en maakt het mogelijk om inwoners op een actieve manier te informeren over hun leefomgeving. Denk hierbij aan actuele informatie over wegwerkzaamheden, vergunningen in de buurt, evenementen en inwonersbijeenkomsten. Daarnaast krijgen zij ook een melding als er een nieuwsbericht is op samen.lingewaard.nl over een project dat zij volgen. Om deze app te ontwikkelen, te implementeren en jaarlijks te beheren is € 25.000 per jaar nodig. Kwaliteitsimpuls inkoop en aanbesteding Dit betreft de inzet van tijdelijk extra budget voor de inkoopfunctie. Uit onderzoek is gebleken dat een aantal acties nodig is om de inkoopfunctie te verbeteren en toekomstbestendig te maken. Het gaat daarbij onder meer om het actualiseren van ons beleid en inkoopvoorwaarden, het verbeteren van de relatie met (lokale) marktpartijen en het opzetten van een inkoopkalender.
Daarmee verkleinen wij het risico op onrechtmatigheden en afwijkingen, zoals ook door de accountant is gesignaleerd. Daarnaast laat de praktijk bij andere gemeenten zien dat een goed ingerichte inkoopfunctie leidt tot een voordeel van 0,5% tot 1% van het jaarlijkse inkoopvolume. Bezuinigingen De bezuinigingen waarover uw raad heeft besloten bij de Kadernota 2026 zijn uitgewerkt in deze begroting (zie bijlage bezuinigingsvoorstellen). Naar aanleiding van deze uitwerking zijn een aantal wijzigingen naar voren gekomen. Ook zijn in deze begroting de frictiekosten voor de bezuinigingen in het sociaal domein verwerkt. In de onderstaande tabel is hier een overzicht van opgenomen, met een toelichting eronder per onderdeel. Bedragen x € 1.000
Prgr
2026
1 & 7 Terugdraaien bezuiniging 5% VGGM
2027 0
2028
2029
-240
-240
-240
6
Correctie stoppen rechtswinkel en HAN leerkring
-6
0
0
0
6
Frictiekosten sociaal domein
-290
-145
0
0
9
Bibliotheek in de tabaksschuur
30
30
30
30
9
Optimalisatie overhead
50
50
50
50
9
Correctie bezuiniging opleidingskosten
-12
-12
-12
-12
Totale mutaties
-227
-317
-172
-172
Terugdraaien bezuiniging 5% VGGM De VGGM heeft als opdracht gekregen om meerdere bezuinigingsscenario’s uit te werken oplopend tot een bezuiniging van 10%. In de bezuinigingsvoorstellen die wij bij de Kadernota 2026 voorlegden, hadden we rekening gehouden met 5%. Het bestuur van de VGGM heeft meerdere bezuinigingsscenario’s besproken. De conclusie is dat er geen aanvullende bezuinigingen mogelijk zijn op de al ingeboekte 2% bezuiniging vanaf 2025. Correctie stoppen rechtswinkel en HAN leerkring Per abuis was deze bezuiniging in de Kadernota 2026 al vanaf 2026 opgenomen. Dit betreft echter een subsidie. Bezuinigingen op subsidies worden pas doorgevoerd vanaf 2027 zodat de subsidieontvanger zorgvuldig geïnformeerd kan worden en zich kan voorbereiden op het wegvallen van de subsidie. 13
Frictiekosten sociaal domein Om de bezuinigingen in het sociaal domein te implementeren is het noodzakelijk om ook te investeren. Meer informatie en een onderbouwing van deze frictiekosten is opgenomen in het document ‘Bezuinigingsvoorstellen Kadernota 2026 in het sociaal domein in samenhang’. Bibliotheek in de tabaksschuur De bibliotheek van Bemmel is vanaf september 2025 voor 5 jaar gevestigd in de tabaksschuur. Dit leidt tot extra inkomsten voor de gemeente. In de bezuinigingsvoorstellen in de Kadernota is het optimaliseren van de exploitatie van de tabaksschuur opgenomen voor een bedrag van € 1.000. De vestiging van de bibliotheek in de tabaksschuur leidt tot extra inkomsten waardoor een aanvullend voordeel ontstaat van € 30.000. Optimalisatie overhead In de Kadernota is een inschatting gemaakt van het financieel effect van het aanpassen van de methodiek van de toerekening van overhead aan riolering, afval en projecten. Het financieel effect is hoger dan verwacht. Dit komt door de extra doorrekening van overhead aan grondexploitaties en faciliterende projecten. Hier was in de Kadernota 2026 voorzichtigheidshalve maar beperkt rekening mee gehouden, aangezien er geen zicht was op de door te belasten uren in 2026. In de kadernota is voor afval en riolering een inschatting gemaakt van de extra heffingen naar aanleiding van deze aanpassing van de systematiek.
In deze begroting is dit verwerkt en dit leidt tot een stijging van het tarief van de afvalstoffenheffing van ongeveer € 9,00 per huishouden. Voor riolering leidt het tot een stijging van ongeveer € 8,00 per aansluiting, deze stijging wordt opgevangen door een extra onttrekking uit de voorziening riolering. Correctie bezuiniging opleidingskosten In de Kadernota 2026 is een bezuiniging opgenomen op de opleidingskosten van 2% over de te bezuinigen salarislasten van € 400.000. Dit komt neer op € 8.000, echter is hier per abuis € 20.000 opgenomen. Overig Dit betreft een optelsom van meerdere afwijkingen, die elk afzonderlijk kleiner zijn dan € 50.000. Dit betreft onder meer: • Bijstelling budget beveiligingsdiensten € 17.000 nadelig • Correctie inkomsten explosievendetectie € 30.000 nadelig • Extra kosten verkiezingen € 10.000 nadelig • Actualisatie inkomsten reisdocumenten € 22.000 voordelig • Stijging energie- en brandstofkosten € 45.000 nadelig • Verlaging SPUK binnensport € 32.000 nadelig • Onderhoud kunstgrasvelden RKHVV Huissen € 20.000 nadelig
14
Resultaten 2026 per programma In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) per programma weergegeven. Bedragen x € 1.000 1 Veiligheid
2024 Werkelijk
2025 Begroot
2026 Begroot
2026 Lasten
2026 Baten
1
Veiligheid
-4.493
-4.889
-5.056
-5.098
43
2
Verkeer, vervoer en waterstaat
-11.257
-7.268
-7.269
-7.532
264
3
Economie
215
-1.322
-1.285
-2.729
1.444
4
Onderwijs
-4.282
-4.982
-5.179
-5.694
515
5
Sport, cultuurproductie en -participatie
-7.609
-9.102
-9.450
-11.338
1.889
6
Sociaal domein
-46.018
-51.505
-51.655
-64.632
12.979
7
Volksgezondheid en milieu
-1.387
-1.719
-867
-15.021
14.154
8
Volkshuisv.,Leefomgev., Sted. vernieuw.
-5.076
-3.065
-3.648
-9.006
5.359
9
Bestuur en ondersteuning
75.741
80.158
83.427
-29.108
112.537
Saldo exclusief mutaties reserves
-4.166
-3.694
-982
-150.158
149.184
2
Reserves Programma 2
4.641
-446
-500
-572
72
3
Reserves Programma 3
-1.687
-
-
-
-
4
Reserves Programma 4
-
-
274
-
274
5
Reserves Programma 5
-2.314
263
141
-8
150
6
Reserves Programma 6
411
1.396
418
-461
879
7
Reserves Programma 7
-224
350
400
-
400
8
Reserves Programma 8
5.629
125
125
-
125
9
Reserves Programma 9
2.102
1.035
923
-
923
4.392
-971
802
-151.199
152.007
Saldo inclusief mutaties reserves
15
Stelposten loon- en prijsstijging 2026
2027
2028
2029
Prijsstijgingen en areaalvergroting
-
2.943.000
5.827.000
8.727.000
Stijging salarissen
-
636.000
1.534.000
2.420.000
Totaal
-
3.579.000
7.361.000
11.147.000
Prijsstijging en areaalvergroting In de tabel is de stand van deze stelpost opgenomen ná verwerking van de prijsstijgingen en areaalvergroting in deze begroting. Daarom is de stelpost € 0 in 2026, immers de effecten voor 2026 zijn al structureel verwerkt. Op basis van de gemiddelde prijsstijging in 2026 is de stelpost voor de komende jaren met € 150.000 structureel per jaar verhoogd. Hiermee blijft de stelpost op niveau om prijsstijgingen en areaaluitbreiding in de komende jaren op te vangen. Stijging salarissen Deze stelpost is bedoeld voor de verwachte loonontwikkeling na afloop van de huidige cao Gemeenten. Deze loopt van 1 april 2025 tot en met 31 maart 2027. De daarin afgesproken salarisstijgingen zijn rechtstreeks in de loonkosten verwerkt en dus niet in deze stelpost opgenomen. Voor de periode daarna is de verwachte loonontwikkeling gebaseerd op de ramingen voor het bruto binnenlands product prijs, zoals opgenomen in de meicirculaire 2025. Dit leidt tot de volgende verwachte stijgingspercentages: • 2,5% in 2027 (9 maanden, omgerekend 1,9%) • 2,6% in 2028 • 2,5% in 2029
16
Uitgangspunten begroting Lonen en sociale lasten
De salariskosten ramen we op basis van de huidige CAO met daarbij een inschatting van een CAO-stijging van 1 april 2027 t/m eind 2029 conform het bruto binnenlands product prijs zoals opgenomen in de Meicirculaire 2025 (2027: 2,5% - 2028: 2,6% - 2029: 2,5%). Prijsindexering exploitatie 2,7% (prijs bruto binnenlands product Meicirculaire 2025, jaarschijf 2026) Prijsindexering Alleen op de investeringsbudgetten van onderwijshuisvesting wordt een investeringen indexering toegepast. Deze is op basis ven de BDB-index (bouwkostendata 2024 2,9%). Algemene uitkeringen In de Kadernota: Septembercirculaire 2024 / Decembercirculaire 2024. In de Begroting: Meicirculaire 2025. Onroerende zaakbelasting 6,22% - 4,72% indexering (gecombineerde bruto binnenlands product (bbp) index meicirculaire 2025) + 1,5% extra. Overige lokale heffingen Indexering van de tarieven met 2,7%, uitgaande van kostendekkende tarieven. Omslagrente 1,00% Kapitaalmarktrente (lang) 3,50% Geldmarktrente (kort) 1,75% Het aantal inwoners en woningen zijn onderdeel van de berekeningen van onder andere de algemene uitkering, de opbrengst onroerendezaakbelastingen, de opbrengsten bouwleges en de bijdragen aan samenwerkingsverbanden. Aantal inwoners 47.900 (per 1 januari 2026) Aantal woningen 20.707 (per 1 januari 2026)
17
2026 in één oogopslag
Waar gaat het geld naar toe? Programma
lastenx€1.000
% van totaal
1 Veiligheid
-5.098
3,4%
2 Verkeer, vervoer en waterstaat
-8.103
5,4%
3 Economie
-2.729
1,8%
4 Onderwijs
-5.694
3,8%
5 Sport, cultuurproductie en -participatie
-11.346
7,5%
6 Sociaal domein
-65.094
43,1%
7 Volksgezondheid en milieu
-15.022
9,9%
8 Volkshuisv.,Leefomgev., Sted. vernieuw.
-9.006
6,0%
9 Bestuur en ondersteuning
-29.110
19,3%
-151.202
100%
Totaal van de programma's
Waar komt het geld vandaan? Programma
Baten x €1.000
% van totaal
1 Veiligheid
42
0,0%
2 Verkeer, vervoer en waterstaat
336
0,2%
3 Economie
1.444
0,9%
4 Onderwijs
790
0,5%
5 Sport, cultuurproductie en -participatie
2.037
1,3%
6 Sociaal domein
13.857
9,1%
7 Volksgezondheid en milieu
14.554
9,6%
8 Volkshuisv.,Leefomgev., Sted. vernieuw.
5.484
3,6%
9 Bestuur en ondersteuning
113.460
74,6%
152.004
100%
Totaal van de programma's
18
Wat betalen inwoners?
De gemeente ontvangt ook geld uit lokale belastingen en heffingen. Hieronder ziet u wat een inwoner van Lingewaard jaarlijks betaalt. 2025
2026
€ 546,14
€ 584,32
- gebruiker
€ 147,36
€ 151,32
- eigenaar/gebruiker
€ 223,20
€ 229,20
Afvalstoffenheffing (per adres)* Vast tarief Diftar per lediging
€ 227,62 € 9,00
€ 266,64 € 9,45
€ 73,16
€0
€ 1,25 € 1,25
€ 1,25 € 2,50
OZB (gemiddeld tarief per woning) Riool- en waterzorgheffing
Hondenbelasting (per hond) Toeristenbelasting - verblijf op camping - overige overnachtingen
19
De programma's 1. Veiligheid Onder dit programma vallen taken met betrekking tot toezicht en handhaving van de openbare orde, het tegengaan van georganiseerde criminaliteit en het bevorderen van een veilige woon- en leefomgeving. Via de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM) richten we ons ook op brandweerzorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing. Ontwikkelingen Openbare orde en veiligheid in een samenleving met uiteenlopende opvattingen Besluiten van de overheid kunnen leiden tot stevige maatschappelijke discussies met uiteenlopende opvattingen. Landelijk en lokaal zien we ook dat dit tot polarisatie kan leiden. Dit onderstreept het belang van goed inzicht in maatschappelijke ontwikkelingen en van tijdige, transparante communicatie. Toename zorg- en veiligheidsvraagstukken Zowel landelijk als lokaal hebben we te maken met complexe uitdagingen op het snijvlak van zorg en veiligheid. Het aantal incidenten met personen met verward gedrag neemt toe. Daarnaast zien we dat meer inwoners betrokken raken bij verschillende vormen van criminaliteit, als slachtoffer of als dader. Dit vraagt om een goede samenwerking met onze zorg- en veiligheidspartners, maar ook om het weerbaarder maken van onze inwoners en ondernemers.
Weerbaarheid en veerkracht op lokaal niveau Toenemende geopolitieke spanningen, hybride dreigingen, klimaatverandering en het grotere risico op langdurige stroomuitval zijn dreigingen die nieuwe opgaven met zich mee brengen voor de manier waarop we als samenleving omgaan met thema’s als maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht, openbare orde en crisisbeheersing. De gevolgen van een (langdurige) crisis worden uiteindelijk lokaal gevoeld, bij inwoners, bedrijven en instellingen. Daarom spelen gemeenten een sleutelrol in het versterken van de maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht. Bovendien hebben zij wettelijke taken tijdens crises, zoals op het gebied van bevolkingszorg. In de komende jaren zal ook de gemeente Lingewaard een antwoord moeten formuleren op deze dreigingen. We doen dat in overleg met de VGGM en de andere partners binnen de crisisorganisatie van de gemeente. Wat willen we bereiken? We willen de veiligheid verbeteren en het veiligheidsgevoel vergroten. Door pro-actief en preventief in te grijpen, voorkomen we zwaardere problematiek en overlast. Dit doen we in nauwe samenwerking met zorgen veiligheidspartners, zoals het Lokaal Zorg- en Veiligheidsnetwerk en het jeugdgroepenoverleg. Inwoners roepen we op om bij te dragen aan een veilige samenleving. Daar waar nodig treden we, veelal in samenwerking met partners, repressief op.
Hiervoor volgen we een meerjarige lijn, omdat veiligheid continue aandacht en bijsturing vraagt. Onze doelen zijn: 1. Een veilige woon- en leefomgeving; 2. Weerbare inwoners en ondernemers tegen ondermijning en digitale criminaliteit.
20
Wat gaan we doen in 2026? Een veilige woon- en leefomgeving (doel 1) • Om woonoverlast te beperken, passen we in een zo vroeg mogelijk stadium buurtbemiddeling toe. • We willen de bereidheid bij inwoners verhogen om verdachte, ondermijnende en zorgelijke situaties te melden. Dat doen we onder andere door meerdere malen gericht informatie te verstrekken via sociale media en Hét Gemeentenieuws. Ook besteden we minimaal twee keer per jaar aandacht aan de meldkaart en gaan we minimaal twee keer per jaar fysiek met inwoners in gesprek over meldingsbereidheid. • We richten ons op het voorkomen van drugs- en alcoholgebruik door jongeren/jongvolwassenen. Daarnaast richten we ons op het mogelijk afglijden van hen in de criminaliteit. Deze groep loopt een groter risico dan volwassenen. Hier zetten we zowel preventief (voorlichting, HALT-trajecten) als repressief (politie, boa’s) op in. Weerbare inwoners en ondernemers tegen ondermijning en digitale criminaliteit (doel 2) •
•
•
We houden minimaal twee bewustwordingscampagnes en/of bijeenkomsten voor specifieke doelgroepen over (digitale) criminaliteit. Daarnaast organiseren we ten minste één interne en twee externe bewustwordingscampagnes over het herkennen van signalen van ondermijning. Één van deze campagnes richt zich specifiek op het herkennen van signalen van uitbuiting. We voeren minimaal één integrale controle - samen met onder andere omgevingsdienst, douane, arbeidsinspectie en politie - uit op elk van de volgende aandachtsgebieden: buitengebied; bedrijventerreinen; leegstaande panden. We maken het criminelen zo lastig mogelijk om in onze gemeente voet aan de grond te krijgen. Dat doen we onder andere door het uitvoeren van de BIBOB toets bij vergunningaanvragen, vastgoedtransacties en integriteitsonderzoeken bij zorgaanbieders. Ook sluiten we woningen en panden bij drugs- of wapenvondsten.
21
Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn. Bedragen x € 1.000een witregel 1 1.1
Veiligheid Crisisbeheersing en brandweer
2024 Werkelijk
2025 Begroot
2026 Begroot
2026 Lasten
2026 Baten
-3.041
-3.278
-3.412
-3.428
17
60101 Explosievendetectie en -ruiming
-26
7
-22
-27
5
60102 Crisisbeheersing en Brandweer
-2.848
-3.083
-3.200
-3.211
12
-167
-202
-190
-190
-
-1.452
-1.611
-1.644
-1.670
26
60104 Uitvoering APV en Bijz. wetten
-432
-481
-442
-468
26
60105 Beleid Openbare Orde & Veiligheid
-618
-637
-669
-669
-
60106 Uitvoering Openbare Orde & Veiligh.
-402
-493
-440
-440
-
-
-
-93
-93
-
60103 Brandweerposten - Beheer & Onderh. 1.2
Openbare orde en veiligheid
60107 Dierenwelzijn
Saldo Lasten en Baten
-4.493
-4.889
-5.056
-5.098
43
Onttrekkingen reserves
-
-
-
-
-
Toevoegingen reserves
-
-
-
-
-
-4.493
-4.889
-5.056
-5.098
43
Saldo inclusief mutaties reserves
Beleidsnota's Integraal Veiligheidsplan 2024-2027 Algemene plaatselijke verordening 2025 (besluitvorming Algemene Plaatselijke Verordening 2026 is gepland voor de raad van december 2025) Preventie- en Handhavingsplan Alcohol en Drugs Lingewaard 2025-2028 Investeringsplan Voor het programma Veiligheid zijn geen investeringen opgenomen in het Investeringsplan 2026-2029.
22
2. Verkeer, vervoer en waterstaat Onder dit programma vallen alle taken die gaan over het aanleggen en onderhouden van de wegen. Inclusief voorzieningen voor fietsers, voetgangers, parkeren, straatinrichting, verkeersborden, straatverlichting, openbaar vervoerhaltes en gemeentelijke watergangen. Ontwikkelingen Doortrekking A15 In juli 2025 zijn geactualiseerde contracten voor de aanleg van de weg ondertekend en is een tijdplanning bekendgemaakt. De voorbereidingen worden in onze gemeente in het veld zichtbaar met de aanleg van een bouwweg tussen de Van Elkweg (Bemmel) en de Lodderhoeksestraat (Angeren) in 2026. Gepland is om de nieuwe A15 met de brug over het Pannerdensch Kanaal in 2031 te openen. Gelijktijdig met de weg wordt de snelfietsroute F15 aangelegd. Het project is digitaal te volgen via www.via15.nl. Openbaar vervoer Vervoerder Transdev heeft de aanbestedingsprocedure voor het busvervoer in de regio Arnhem-NijmegenFoodvalley gewonnen. Deze nieuwe OV-concessie start in juni 2026 en loopt tot juni 2036. Tot juni 2026 blijft de tijdelijke noodconcessie van kracht.
In de nieuwe OV-concessie • blijft de dienstverlening voor het sociaal ontwikkelbedrijf tussen Arnhem CS en NEXTgarden gelijk; • verbetert de aansluiting van andere buslijnen bij overstappen en op treinstations waardoor wachttijden bij overstappen korter worden; • gaat de frequentie van lijn 300 omhoog (6x tijdens spits en 4x per uur verder overdag; • rijdt lijn 300 in Nijmegen door naar HAN en Radboud Universiteit; • komt een dienstregeling voor nachtbussen in de nacht van zaterdag op zondag terug; • wordt ingezet op zero-emissiebussen. Blijvende mobiliteitsgroei Kennisinstituten (CBS, CPB, Kennisinstituut Mobiliteit) voorspellen een voorlopig blijvende toename van verkeer. Dat geldt voor het aantal verkeersdeelnemers en voor het aantal kilometers dat we reizen. Dat heeft verschillende oorzaken: groei van het aantal inwoners, groei van vrijetijdsritten, groei van het kiezen voor individueel vervoer boven trein of bus, groei van vrachtverkeer. In en rond stedelijke gebieden wordt mobiliteit naast de verkeerskundige afwikkeling steeds meer ook een ruimtelijke uitdaging. Reistijden per auto worden sowieso langer. In regionaal verband wordt die toenemende drukte van een aanpak voorzien. Wat willen we bereiken? We willen dat onze woon- en werklocaties goed bereikbaar zijn en dat het verkeer veilig kan worden afgewikkeld. Tegelijkertijd zien we dat de verkeersdrukte toeneemt.
Opgaven en (prioritaire) maatregelen zijn opgenomen in de Mobiliteitsvisie uit 2022 en het Maatregelenprogramma GMP-plus uit 2021. Met de omvang van de opgave voor woningbouw in onze regio en meer specifiek in onze gemeente vinden we het belangrijk dat middelen en maatregelen goed zijn afgestemd op het bouwprogramma en op mobiliteitsmaatregelen van andere overheden / wegbeheerders. Daarvoor is nodig dat het GMP+ wordt geactualiseerd. In 2026 werken we aan de volgende doelen: 1. Veilige mobiliteit voor alle weggebruikers. 2. Bereikbare woonkernen en bedrijventerreinen. 3. Verduurzaming van mobiliteit.
23
Wat gaan we doen in 2026? In 2026 gaan we het Maatregelenprogramma GMP-plus actualiseren. Als basis hiervoor leggen we in 2026 een koersdocument ter besluitvorming voor aan uw raad, waarin we de verbinding maken naar de langere termijn uit de Mobiliteitsvisie en mobiliteit in samenhang met ruimtelijke ontwikkelingen (bijv. toekomstige woningbouw) beschouwen. Daarmee kunnen we duidelijkere keuzes voorleggen bij het actualiseren van maatregelen uit het GMP-plus. Voor verreweg de meeste ingrepen geldt overigens dat veiligheid, bereikbaarheid en verduurzaming of toekomstbestendigheid hand in hand gaan. Onderstaande acties zijn daarom niet onderverdeeld in acties per doelstelling. In 2026 gaan we de volgende infrastructurele projecten uit het Maatregelenprogramma GMP-plus uitvoeren: o Realisatie vrijliggende fietspaden rotonde Stadswal-Huismanstraat (Huissen); o Groot onderhoud Bochten Karstraat (Huissen); o Reconstructie Bredestraat-noord (Huissen); o Reconstructie Papenstraat (Bemmel). De volgende projecten vanuit het Maatregelenprogramma GMP-plus bereiden we verder voor: o Reconstructie Bredestraat-zuid inclusief de Hazekamp (Huissen); o Aanpak rotonde Van der Mondeweg (Haalderen), inclusief aansluiting Hof van Klein Baal; o Reconstructie Huismanstraat (Huissen).
Verder gaan we aan de slag met de voorbereiding en uitvoering van de volgende infrastructurele projecten: o Reconstructie Karstraat (Bemmel); o Reconstructie Vossenhol (Bemmel); o Fietsvoorzieningen De Plak (Bemmel); o Verplaatsing bebouwde komgrens Zandsestraat (Bemmel); o Herinrichting Vleumingen (Gendt); o Groot onderhoud Duisterestraat (Doornenburg). We breiden de openbare laadinfrastructuur voor elektrische auto’s uit. Samen met de Groene Metropoolregio en buurgemeenten werken we aan: o Een plan voor een snelle doorfietsroute tussen Huissen-Arnhem. o Mobiliteitsmaatregelen die voortkomen uit de studie Gebiedsaanpak A325-N325. o De aanleg van de dorpensingel bij Bemmel, waarbij de voortgang afhankelijk is van het tegen het bestemmingsplan ingesteld beroep. Het Rijk heeft in 2025 een nieuwe subsidie opengesteld voor cofinanciering van maatregelen die specifiek bijdragen aan het sneller realiseren van flinke aantallen woningen. Voor maatregelen in verband met de woningbouw op Driegaarden II en III hebben we daar in 2025 een aanvraag voor ingediend.
24
Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn. Bedragen x € 1.000 witregel 2 2.1
Verkeer, vervoer en waterstaat Verkeer en vervoer
2024 Werkelijk
2025 Begroot
2026 Begroot
2026 Lasten
2026 Baten
-11.166
-7.170
-7.135
-7.398
264
60201 Verkeersbeleid
-426
-784
-563
-563
-
60202 Verkeersveiligheid uitvoering
-94
-103
-91
-91
-
60203 Verkeersregelinstallaties
-44
-28
-24
-24
-
60204 Bewegwijzering en bebording
-317
-272
-265
-265
-
60205 Civieltechnische kunstwerken
-338
-308
-262
-262
-
60206 Gladheidsbestrijding
-161
-334
-218
-218
-
-8.210
-3.731
-4.079
-4.306
228
60208 Openbare verlichting
-713
-897
-860
-873
13
60209 Schoonhouden infrastructuur
-572
-543
-566
-566
-
60210 Straatmeubilair
-291
-170
-207
-230
23
2.2
-91
-98
-134
-134
-91
-98
-134
-134
-
-11.257
-7.268
-7.269
-7.532
264
Onttrekkingen reserves
5.183
122
72
-
72
Toevoegingen reserves
-542
-568
-572
-572
-
-6.616
-7.714
-7.767
-8.104
336
60207 Wegen
Parkeren
60211 Parkeren
Saldo Lasten en Baten
Saldo inclusief mutaties reserves
Beleidsnota's Gemeentelijk Mobiliteitsplan (2017) Wegencategoriseringsplan Lingewaard (2020) Maatregelenprogramma GMP-plus (2021) Netwerk laadpalen elektrisch vervoer: visie en plaatsingsbeleid (2021, eind 2025 actualisatie beschikbaar) Mobiliteitsvisie Lingewaard (2022) Participatieagenda GMP-plus (2023) Addendum Wegencategoriseringsplan Lingewaard (2023) Nota Parkeernormen Lingewaard (2024) Investeringsplan 2.01 Gemeentelijk mobiliteitsplan (inclusief werkbudgetten infrastructuur) Investering Looptijd Toelichting € 910.000 2025-2026 Vanaf 2023 is structureel € 910.000 per jaar gereserveerd € 910.000 2026-2027 voor de uitvoering van GMP-projecten. Hiervan is minimaal € 2.730.000 2027-2030 € 150.000 per jaar bestemd voor 'werk-met-werk-projecten' . in combinatie met groot onderhoud en rioolprojecten. Deze middelen zijn niet gelabeld en worden ingezet voor de aanpak van verkeersknelpunten. 25
2.02 Maatregelenprogramma GMP-plus Investering Looptijd Toelichting € 1.754.000 2025-2030 In 2022 is € 11.258.000 beschikbaar gesteld voor planvoorbereiding en uitvoering van de projecten uit de top 10 van het Maatregelenprogramma GMP-plus. Er staat nog € 1.754.000 op het investeringsplan aangezien dit nog niet gelabeld. 2.03 Hoogwatervrij maken Looveer Investering Looptijd Toelichting € 1.185.000 2026-2029 Voor de bereikbaarheid van het industrieterrein is verbetering van de toegangsweg gewenst. Daarom onderzoeken we in overleg met andere overheden welke verbetering mogelijk is met de gereserveerde middelen en of daarbij ook cofinanciering van de provincie mogelijk is. 2.04 Fietsvoorzieningen snelfietsroute langs A15 Investering Looptijd Toelichting € 355.000 2026 - 2031 De snelfietsroute zit in het tracé-besluit A15 en wordt aangelegd door Rijkswaterstaat. Wij betalen € 355.000 mee aan de snelfietsroute. 2.05 Fietspad A325 Kattenleger Investering Looptijd € 175.000 2026 - 2028
2.06 Vervanging wegen Investering Looptijd € 1.615.000 2025-2027 € 2.150.000 2026 € 4.225.000 2027-2030
Toelichting Deze investering betreft een fietsbrug over de A325 tussen de Bemmelseweg in Overbetuwe en de Kattenleger in Lingewaard. Het project is in voorbereiding bij de gemeente Overbetuwe. Onze gemeente draagt financieel bij. De tijdplanning hangt af van de provinciale planning m.b.t. de vervanging van alle viaducten over de A325.
Toelichting De investeringsbedragen voor de vervanging van wegen zijn voor projecten waar veelal ook rioolvervanging of GMPprojecten plaatsvinden. Vanwege synergievoordelen worden tegelijkertijd de trottoirs en inritten vervangen en verbeteren we de funderingsopbouw. Projecten zijn onder anderen: Klappenburg in Bemmel, Rijnstraat in Doornenburg, Pastoor Rutjesstraat in Angeren en de Europalaan in Gendt.
26
3. Economie Onder dit programma vallen taken in verband met economische ontwikkeling en bedrijvigheid, dienstverlening aan ondernemers en economische promotie. Onder bedrijvigheid vallen bedrijventerreinen, winkelconcentraties en het ontwikkelingsgebied voor glastuinbouw. Ook de financiële component van evenementen en toerisme (markt- en kermisgelden, toeristenbelasting) hoort hierbij. Ontwikkelingen Netcongestie energie-infrastructuur In heel Nederland hebben bedrijven en particulieren te maken met de gevolgen van netcongestie. Daarom werken we zowel op gemeentelijk als regionaal niveau aan de uitbreiding en versterking van het elektriciteitsnet. Lokaal doen we dat samen met netbeheerder Liander. Dit doen we onder meer met de zogenaamde buurtaanpak. In de regio kijken we zowel naar uitbreiding en versterking van het net, als naar het beter benutten van bestaande netcapaciteit en het meer in lijn brengen van lokale opwek met lokaal verbruik. Om ondernemers te helpen met vragen rondom energiebesparing en netproblematiek hebben we binnen de GMR het Regionaal Expertisecentrum Energie (REE) opgericht: Regionaal Expertiseteam Energie | ArnhemNijmegen eo (ree.nl). Naar een circulaire economie Het beperken van afval en verspilling van grondstoffen is op nationaal niveau verbonden met de klimaatdoelen en de energietransitie.
De route naar een circulaire economie loopt in hoofdzaak via maatregelen rond productie, verwerking en consumptie. Komende jaren ligt onze focus op bouwprocessen, vastgoed & openbare ruimte en inkoop. Wat willen we bereiken? We hebben in Lingewaard een goed draaiende economie en er zijn veel bedrijven die voor werkgelegenheid zorgen. Onze ondernemers staan wel voor grote uitdagingen. Consumentengedrag verandert en de energietransitie en overgang naar een circulaire economie zijn complex. We ondersteunen onze bedrijven daarbij. Onze inzet is gericht op een toekomstbestendige economie. Onze doelen zijn: 1 Een toekomstbestendige lokale economie. 2 Voldoende ontwikkelruimte voor bedrijven en duurzame bedrijventerreinen. 3 Een aantrekkelijk aanbod van recreatie en toerisme. 4 Duurzaam en toekomstgericht NEXTgarden. Wat gaan we doen in 2026? Een toekomstbestendige lokale economie (doel 1) • We werken aan de organisatiegraad en -kracht van collectieven zoals ondernemers- en winkeliersverenigingen en het centrummanagement (CML). Dit doen we door samen met deze collectieven activiteitenplannen te maken en uit te voeren. • Met de ondernemers- en winkeliersverenigingen onderhouden we directe contacten gericht op het snel beantwoorden van ondernemersvragen, het contact met onze werkconsulenten (zie programma 6) en het bevorderen van lokale inkoop.
• Wij geven leegstand in de winkelcentra speciale aandacht door in gesprek te gaan met eigenaren van vastgoed en instrumenten te zoeken die ingezet kunnen worden bij het tegengaan van leegstand. • Via de GMR dragen we bij aan een toekomstgerichte en efficiënte dienstverlening aan ondernemers door middel van een digitale vraagbaak (RegioLink). • In vervolg op de aanbevelingen vanuit de landbouwverkenning (2024) onderzoeken we welke begeleiding we bij agrarische bedrijfsbeëindiging kunnen bieden.
27
Voldoende ontwikkelruimte voor bedrijven en duurzame bedrijventerreinen (doel 2) •
• • •
In vervolg op het vastgestelde Regionaal Programma Werklocaties (RPW) voor 2025 – 2028 inventariseren we per bedrijventerrein de behoefte aan herstructurering en de mogelijkheden voor verdichting op bestaand terrein. In 2026 doen we dat voor Pannenhuis en Gendt-Bemmel. In samenspraak met ondernemers en het regionaal expertiseteam energie onderzoeken we opties voor energiebesparing voor bedrijven. Voor het bedrijventerrein Gendt-Bemmel adviseren we de ondernemers over het opzetten van een bedrijfsinvesteringszone (BIZ) en de fondsvorming die daarvoor nodig is. We onderzoeken hoe het bedrijventerrein Agropark III kan worden voorzien van (duurzame) energie.
Een aantrekkelijk aanbod van recreatie en toerisme (doel 3) •
•
Versterking van het routenetwerk: o We werken aan de publieke toegankelijkheid van enkele schouwpaden langs watergangen bij Angeren, Gendt en Huissen. We onderzoeken hoe we aan de voorwaarden daarvoor kunnen voldoen en maken daar afspraken over met het Waterschap als eigenaar van de schouwpaden. o De vrij-liggende fietsverbinding tussen Bemmel en het park Lingezegen langs De Plak wordt aanbesteed en de realisatie gestart. Aan de noordkant van de A15 en Betuweroute wordt voor wandelaars een trap toegevoegd. o In GMR-verband en met Park Lingezegen onderzoeken we het versterken van een recreatief bevaarbare Linge. o In vervolg op bestuurlijke afspraken met provincie, Waterschap en andere gemeenten treden we toe tot de samenwerkingsovereenkomst Gastvrije Waaldijk. Die overeenkomst voorziet in de realisatie van een meer recreatievriendelijke weginrichting, uit te voeren parallel aan de dijkversterking. Zie ook het investeringsplan bij programma 5. Regionale samenwerking: o We stellen samen met alle Betuwe-gemeenten een plan van aanpak op voor versterking van de gezamenlijke Betuwse streekmarketing.
Duurzaam en toekomstgericht NEXTgarden (doel 4) • Energiehub in de regio: o Het warmtenet ontwikkelen we verder door het zoveel mogelijk aansluiten van bestaande en nieuwe glastuinbouw. Tegelijk doen we onderzoek naar de mogelijkheid voor warmte-opslag en naar het aansluiten van woningbouw in Driegaarden II en III. o Samen met buurgemeenten onderzoeken we de haalbaarheid van geothermie. • Verbinding met omgeving: o Voor het te ontwikkelen ontmoetingscentrum Be-leef bereiden we de vergunningaanvraag voor. Een onderbouwde aanvraag vergt uitwerking van de businesscase met inzicht in de exploitatie. Daarvoor is onder andere nodig dat we de belangstelling voor gebruik door huurders vanuit de sector, onderwijsinstellingen en dergelijke inventariseren. • Vestigingsklimaat en gebiedsinrichting: o In vervolg op de gebiedsvisie en ontwikkelstrategie komen we met twee verkenningen. Één gaat over de toedeling van functies aan de oostkant van Huissen. De andere gaat over het toekomstperspectief voor het hele glastuinbouwconcentratiegebied als input voor het omgevingsbeleid (onder andere herijking omgevingsvisie (zie programma 8)). Als onderdeel / input voor die verkenning inventariseren we ook de ruimte- of groeibehoefte bij tuinders in het gebied.
28
Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn. Bedragen x € 1.000en witregel 3 3.1
Economie Economische ontwikkeling
2024 Werkelijk
2025 Begroot
2026 Begroot
2026 Lasten
2026 Baten
-1.174
-1.248
-1.338
-1.338
60301 Samenwerkingsverbanden
-840
-843
-815
-815
-
60302 Economische ontwikkeling
-334
-405
-523
-523
-
1.542
67
71
-1.085
1.156
60304 Industrieterreinen
1.542
67
71
-1.085
1.156
3.3
-164
-154
-62
-82
20
60305 Bedrijvenloket
-135
-122
-44
-44
-
60306 Straatmarkten
-29
-32
-18
-38
20
3.4
11
13
44
-224
268
60307 Toerisme
-6
3
25
-134
159
60308 Kermis
17
15
19
-90
109
-
-5
-
-
-
Saldo Lasten en Baten
215
-1.322
-1.285
-2.729
1.444
Onttrekkingen reserves
473
-
-
-
-
Toevoegingen reserves
-2.160
-
-
-
-
-1.472
-1.322
-1.285
-2.729
1.444
3.2
Fysieke bedrijfsinfrastructuur
Bedrijvenloketten bedrijfsregelingen
Economische promotie
60309 Economische promotie
Saldo inclusief mutaties reserves
Beleidsnota's Economisch beleidsplan (2022) Nota Toerisme recreatie Lingewaard & Overbetuwe 2023-2028 Regionaal-programma-werklocaties-2025-2028 Strategische visie NEXTgarden (2021) Gebiedsvisie NEXTgarden (2021) Ontwikkelstrategie NEXTliving (2024) Investeringsplan Voor het programma Economie zijn geen investeringen opgenomen in het Investeringsplan 2026-2029.
29
4. Onderwijs Onder dit programma vallen kinderopvang, basisonderwijs, bewegingsonderwijs, onderwijshuisvesting, vooren vroegschoolse educatie (VVE), onderwijskansenbeleid, passend onderwijs, leerplicht, leerlingenvervoer en volwasseneneducatie. Ontwikkelingen Wet van School naar Duurzaam Werk De Wet van School naar Duurzaam Werk treedt op 1 januari 2026 in werking. Deze wet is bedoeld om kansengelijkheid te vergroten: betere begeleiding voor jongeren tot 27 jaar met (een risico op) een afstand tot de arbeidsmarkt bij de overgang van school naar werk en bij het behouden van werk. De belangrijkste maatregelen zijn: • aanvullende loopbaanbegeleiding in pro-, vso-, en mbo-onderwijs; • doorstroompunten voor jongeren zonder startkwalificatie; • preventieve en passende ondersteuning door gemeenten; • versterkte samenwerking onderwijs, doorstroompunten en gemeenten. Visie op inclusief onderwijs 2035 Vanuit het Rijk is een visie op inclusief onderwijs 2035 gedeeld. Dit geeft een langetermijnperspectief op welke manier het onderwijs zich mag ontwikkelen. Vanuit daar is de ambitie geschetst om de basis van passend onderwijs op orde te brengen. Dit krijgt op de volgende manier vorm: 1. De voortgang van de Verbeteraanpak Passend Onderwijs en de geprioriteerde maatregelen. 2. De aanpak van verzuim en het terugdringen van het aantal thuiszittende kinderen en jongeren. 3.
Het versterken van de verbinding onderwijs en (jeugd)zorg (vroegtijdig signaleren om integraal aan te kunnen pakken). 4. Het verspreiden van praktijkvoorbeelden over tussenvoorzieningen, beter stroomlijnen van aanmeldprocedures en op de langere termijn een geïntegreerd plan voor de druk op de keten kinderopvang-onderwijs-zorg. 5. Samen met het onderwijs: het stap voor stap toewerken naar thuis nabij onderwijs waarin álle kinderen en jongeren kunnen meedoen. Dit is, onder andere, vastgelegd in het Integraal Huisvestingsplan (IHP). Wet Vrij en Veilig Onderwijs De Wet Vrij en Veilig Onderwijs is een nieuw wetsvoorstel en heeft als doel de sociale veiligheid in het Nederlandse onderwijs nog verder te versterken. Het wetsvoorstel geldt met name voor het primair onderwijs (po), speciaal onderwijs (so) en voortgezet onderwijs (vo). Het wetsvoorstel moet nog door beide kamers worden behandeld, maar treedt mogelijk al in werking op 1 augustus 2026. Wat willen we bereiken? Wij willen dat ieder kind de kans krijgt om zich te ontwikkelen en zijn talenten te benutten. Onderwijs biedt daarvoor de basis. De meeste kinderen en jongeren doorlopen zonder grote problemen het onderwijs. Zij groeien op tot jongvolwassenen met een stevige basis. Zij kunnen met zelfvertrouwen de keuzes maken die horen bij het leven. Zij doen mee en zijn betrokken bij de maatschappij.