CConstaterende datLingewaard
Koppel je AI →
Document · PDF

Nota Grondbeleid definitieve nota september 2013.pdf

Raadsvergadering 17 juni 2021, gemeente LingewaardBij agendapunt: Ontwikkelstrategie woningbouw Zandsestraat Bemmel25.057 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 3

Nota Grondbeleid

53\79

Kenmerk R001-1205900MJH-V01

4.5.2

Mogelijkheden kostenverhaal en gemeentelijke voorkeur

In het kader van de Wro is de gemeente verplicht de door haar te maken kosten bij gebiedsontwikkeling te verhalen. Dit kan op verschillende wijzen: • Via de opbrengst uit gronduitgifte indien de gemeente de gronden zelf in eigendom heeft • Via het sluiten van een anterieure overeenkomst met een zelfrealisator • •

Via het sluiten van een posterieure overeenkomst met een zelfrealisator Via het opnemen van een betalingsvoorschrift bij de afgifte van een omgevingsvergunning op basis van een vastgesteld exploitatieplan

Het verhalen van kosten door de uitgifte van grond is uiteraard alleen mogelijk als de gemeente ook eigenaar is van die gronden. Bij een aantal van de bestaande lopende projecten is dit het geval en zal kostenverhaal op die wijze plaatsvinden. In een toenemend aantal gevallen zal de gemeente kiezen voor een vorm van faciliterend danwel regisserend grondbeleid en zal de gemeente geen eigenaar zijn van de gronden. Ook in die gevallen zal echter kostenverhaal moeten plaatsvinden indien sprake is van een bouwplan. De Wro verplicht hiertoe. Hoewel dit niet direct uit de wettekst is te lezen, geldt daarbij een voorkeur voor het sluiten van overeenkomsten met ontwikkelende partijen. In die overeenkomst dient dan een afspraak te worden gemaakt over de vergoeding van kosten aan de gemeente door de ontwikkelende partij. Bovendien moet die vergoeding verzekerd zijn. De gebruikelijke methode hiervoor is de afgifte van een bankgarantie door de private partij. Deze zal de gemeente eisen in dergelijke gevallen. Lukt het maken van dergelijke afspraken niet met alle partijen die eigenaar zijn in het te ontwikkelen gebied (het exploitatiegebied), dan is de gemeente verplicht tezamen met de vaststelling van het bestemmingsplan ook een exploitatieplan vast te stellen. Op basis van een exploitatieplan kan de gemeente dan bij de afgifte van een omgevingsvergunning een betalingsvoorschrift opnemen.

Op die manier worden eigenaren gedwongen een bijdrage te doen. Ook kan na vaststelling van een exploitatieplan een overeenkomst worden gesloten. Een dergelijke overeenkomst wordt getypeerd als een posterieure overeenkomst (gesloten na vaststelling van een exploitatieplan) in tegenstelling tot de anterieure overeenkomst die gesloten wordt voorafgaand aan het mogelijk vaststellen van een exploitatieplan. Overigens dient een posterieure overeenkomst te voldoen aan het dan reeds vastgestelde exploitatieplan. Voor anterieure overeenkomsten geldt meer vrijheid met betrekking tot de te maken afspraken. Belangrijk is dat het Bro een limitatieve lijst presenteert van kosten die in het kader van gebiedsontwikkeling verhaald kunnen worden. Aan die lijst dient de gemeente zich te houden bij het opstellen van exploitatieplannen, maar ook bij anterieure onderhandelingen speelt dit een rol. De gemeente zal altijd minimaal de kosten wensen te verhalen die op basis van het Bro te verhalen zijn. Wordt namelijk een lager bedrag afgesproken, dan kan de gemeente beter overgaan tot het vaststellen van een exploitatieplan, want dan kan er mogelijk sprake zijn van het verlenen van ongeoorloofde staatssteun.

54\79

Nota Grondbeleid

Op die manier heeft de regelgeving uit het Bro een zekere schaduwwerking tijdens die anterieure onderhandelingen. Overigens geldt een en ander ook indien de kosten voor de gemeente relatief laag zijn en bijvoorbeeld alleen planontwikkelingskosten betreft. Planontwikkelingskosten behoren tot de te verhalen kosten. Zelfs indien een initiatiefnemer de grondexploitatie volledig zelf voert en de gemeente hier dus geen kosten aan heeft, zal de gemeente kosten maken voor planontwikkeling en planbegeleiding. Ook die kosten moeten dan verhaald worden. Dit geldt ook voor eventuele onderzoeken die de gemeente in het kader van het initiatief uitvoert. De gemeente heeft een voorkeur voor het sluiten van overeenkomsten, maar lukt dit niet op een goede manier, dan zal de gemeente overgaan tot het vaststellen van een exploitatieplan. Overigens is deze voorkeursroute ook zo geformuleerd in de gemeentelijke structuurvisie.

Tabel 4.19 Uitgangspunten mogelijkheden kostenverhaal Uitgangspunten De gemeente wenst de te maken kosten bij gebiedsontwikkeling altijd te verhalen De gemeente heeft daarbij, indien zij niet zelf eigenaar is van de gronden, een voorkeur voor het aangaan van een anterieure overeenkomst De kostenbijdrage zal verzekerd moeten zijn door middel van een bankgarantie De kostenbijdrage zal bovendien minimaal het niveau moeten hebben van de kosten die te verhalen zijn op wettelijke basis Lukt het sluiten van een reële overeenkomst niet, dan zal de gemeente overgaan tot het vaststellen van een exploitatieplan Het sluiten van een posterieure overeenkomst is mogelijk. Deze zal dan voldoen aan het dan reeds vastgestelde exploitatieplan

4.5.3

Kostenverhaal en de gemeentelijke structuurvisie

Ten behoeve van het kostenverhaal is voor een tweetal kostenposten het hebben van een gemeentelijke structuurvisie onontbeerlijk. Hierbij gaat het om de volgende twee artikelen uit de Wro: • Art. 6.24 Wro: Bij het aangaan van een overeenkomst over grondexploitatie kunnen burgemeester en wethouders bepalingen opnemen inzake: − A. Financiële bijdragen aan de grondexploitatie alsmede op basis van een vastgestelde structuurvisie, aan ruimtelijke ontwikkelingen •

Art. 6.13 onder 7 Wro: Bovenplanse kosten kunnen voor meerdere locaties of gedeeltes daarvan in de exploitatieopzet worden opgenomen in de vorm van een fondsbijdrage, indien er voor deze locaties of gedeeltes daarvan een structuurvisie is vastgesteld welke aanwijzingen geeft over bestedingen die ten laste van het fonds kunnen komen

De gemeente Lingewaard heeft een dergelijke structuurvisie vastgesteld waarin op de juiste wijze is vastgesteld dat bovengenoemde kosten worden verhaald.

Nota Grondbeleid

55\79

Kenmerk R001-1205900MJH-V01

Het betreft de volgende onderdelen: • Bijdragen aan ruimtelijke ontwikkelingen (art. 6.24 Wro): In de structuurvisie is een lijst opgenomen van ruimtelijke ontwikkelingen waarvoor een bijdrage wordt gevraagd aan ontwikkelende partijen en welke kostendragende ontwikkelingen daaraan bij dienen te dragen. Hiermee is de juiste juridische basis gelegd deze kosten te kunnen verhalen. Voorbeelden van ruimtelijke ontwikkelingen die genoemd worden zijn: Uiterwaarden toegankelijk en recreatief aantrekkelijk maken, ontwikkeling Park Lingezegen, uitbouwen hoogwaardig openbaar vervoer Arnhem-Nijmegen en Arnhem-Huissen, waterberging en verbeteren relatie Bemmel en Park Lingezegen. Dit zijn slechts enkele voorbeelden. De structuurvisie geeft de complete lijst weer en de ontwikkelingen die een bijdrage moeten leveren. Dit betreft een kwalitatieve opsomming. De kwantitatieve uitwerking heeft •

plaatsgevonden in de Nota Ruimtelijke Ontwikkelingen Gemeente Lingewaard 2013 Specifiek wordt het Landschapsontwikkelingsplan aangehaald in de structuurvisie. De structuurvisie omschrijft dat het Landschapsontwikkelingsplan een aantal concrete projecten benoemt die als ruimtelijke ontwikkelingen gekenmerkt kunnen worden. Alle ontwikkellocaties, inclusief particuliere initiatieven, gelegen in het buitengebied van de gemeenten (waaronder ontwikkelingen in het kader van de functieveranderingsregeling) leveren een financiële bijdrage aan deze in het Landschapsontwikkelingsplan genoemde ruimtelijke ontwikkelingen. Hiervoor is een Landschapfonds Lingewaard ingesteld. Ook dit is kwantitatief uitgewerkt in de Nota Ruimtelijke Ontwikkelingen Gemeente Lingewaard 2013.

•

Tot slot wordt hier benoemd dat de structuurvisie ook een aantal elementen benoemt die te kenschetsen zijn als “bovenwijkse voorzieningen”. De structuurvisie omschrijft daarbij reeds dat voor het kostenverhaal van deze voorzieningen geen basis nodig is in een structuurvisie. Zekerheidshalve is er echter voor gekozen ook voor deze voorzieningen een lijst op te nemen in de structuurvisie inclusief onderbouwing ervan. Indien een exploitatieplan wordt opgesteld betekent die lijst echter niet dat daarin geen andere bovenwijkse voorzieningen zouden kunnen voorkomen.

Tabel 4.20 Uitgangspunten fondsen Uitgangspunten De structuurvisie omschrijft de ruimtelijke ontwikkelingen waaraan een bijdrage dient te worden gedaan door locaties die eveneens in de structuurvisie genoemd zijn Als onderdeel van de bijdrage aan ruimtelijke ontwikkelingen geldt voor ontwikkelingen in het buitengebied een bijdrage aan het Landschapsfonds Lingewaard De kwantitatieve uitwerking van bovengenoemde fondsen is vastgelegd in de Nota Ruimtelijke Ontwikkelingen Gemeente Lingewaard 2013 De structuurvisie vermeldt ook bovenwijkse voorzieningen. Om kosten voor bovenwijkse voorzieningen te kunnen verhalen is een structuurvisie echter niet noodzakelijk. Bij het opstellen van exploitatieplannen en anterieure overeenkomsten kunnen bovenwijkse voorzieningen worden opgenomen die niet op die lijst staan

56\79

Nota Grondbeleid

4.6

Aanbesteding

Hoewel het aanbestedingsrecht geen direct instrument van het grondbeleid is, wordt er hier toch kort aandacht aan besteed. De gemeente is verplicht bij het aanbesteden van werken en diensten rekening te houden met de Europese en Nederlandse regelgeving hierover. Kort gezegd, houdt dit in dat als de verwachting is dat de opdracht een bepaald bedrag zal overschrijden er (openbaar) aanbesteed moet worden. De drempelbedragen worden daartoe jaarlijks vastgesteld. In het kader van gebiedsontwikkeling kan dit bijvoorbeeld voorkomen bij het aanbesteden van werken voor het bouw- en woonrijp maken van het gebied. Ook kan, onder voorwaarden, een aanbestedingsplicht gelden bij de verkoop van grond. Het voert te ver hier uitgebreid op het aanbestedingsrecht in te gaan. De gemeente houdt zich uiteraard aan deze regelgeving en heeft een en ander nog nader gespecificeerd in haar eigen aanbestedingsbeleid. Op moment van schrijven van deze Nota Grondbeleid geldt de “Inkoop- en aanbestedingsprocedure 2008 gemeente Lingewaard”. Een actualisatie hiervan zal echter plaatsvinden. ACTIE: Actualisatie inkoop en aanbestedingsbeleid. Tabel 4.21 Uitgangspunt aanbesteding Uitgangspunt De gemeente houdt zich ook bij gebiedsontwikkeling aan de Europese en Nederlandse regelgeving rondom aanbesteden. Tevens geldt het gemeentelijk aanbestedingsbeleid.

4.7

Toekomstige ontwikkelingen

Twee wetgevingsprocessen die tijdens het opstellen van deze Nota Grondbeleid aan de orde zijn, zijn het waard hier kort te benoemen. Na het eventueel definitief vaststellen van wetgeving in dit kader zal de nota hierop aangepast worden. Voorlopig is dat nog niet het geval en wordt hier slechts kort geduid wat deze ontwikkelingen inhouden. Omgevingswet Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu werkt op dit moment aan het opstellen van de “Omgevingswet”. In april 2013 is het wetsvoorstel openbaar beschikbaar gemaakt ten behoeve van inspraak. Doel van de wet is met name het eenvoudiger maken van alle procedures zoals die gelden bij gebiedsontwikkeling. Uiteindelijk moet dit leiden tot minder regels, gestroomlijnde plannen en procedures, meer ruimte voor lokaal maatwerk, minder onderzoekslasten en betere besluitvorming. Belangrijk element van de wet is dat daarin diverse bestaande wetten worden geïntegreerd. Op moment van schrijven van deze Nota Grondbeleid bestaan er 40 wetten, 150 amvb’s, honderden regelingen en 40 planvormen waarmee rekening moet worden gehouden bij de ontwikkeling van een locatie. De bedoeling is uiteindelijk een groot aantal van deze wetten te integreren dan wel de delen daarvan die betrekking hebben op omgevingsrecht over te hevelen.

Zo zullen onder meer de Crisis- en Herstelwet, de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht, de Wet bodembescherming, de Wet geluidhinder en de Wet ruimtelijke ordening opgaan in de omgevingswet. Van onder meer de Onteigeningswet, de Woningwet en de Wet voorkeursrecht gemeenten gaan onderdelen over naar de Omgevingswet.

Nota Grondbeleid

57\79

Kenmerk R001-1205900MJH-V01

Uiteindelijk is ook de bedoeling te werken met nog maar zes soorten planvormen. Het bestemmingsplan zal dan als term verdwijnen, de functies ervan blijven bestaan. Interessant is bijvoorbeeld ook dat de resultaten van onderzoeken langer geldig zullen blijven. Stedelijke herverkaveling Het proces rondom de realisatie van een omgevingswet is veel verder dan mogelijke wetgeving rond stedelijke herverkaveling. Dit proces bevindt zich in feite nog in de studiefase. Er zijn diverse studies beschikbaar waarin wordt ingegaan op stedelijke herverkaveling. Doel van de studies is met name onderzoek naar mogelijkheden om binnenstedelijke ontwikkeling eenvoudiger te maken. Bottleneck bij dergelijke ontwikkelingen wordt vaak gevormd door eigendomsverhoudingen en de waarde van de bestaande eigendommen die dergelijke ontwikkelingen vaak financieel onhaalbaar maken. De studies omschrijven mogelijkheden hoe deze problemen mogelijk voorkomen kunnen worden. Tot concrete wetgeving heeft dit nog niet geleid.

58\79

Nota Grondbeleid

5 Financieel instrumentarium In het voorgaande hoofdstuk zijn de verschillende juridische instrumenten besproken die de gemeente ten dienste staan bij de uitvoering van haar grondbeleid en is vastgelegd wat daarbij de gemeentelijke voorkeuren zijn. Naast juridisch instrumentarium is onderdeel van het grondbeleid ook financieel instrumentarium. In een aantal gevallen is dan niet de vraag of de gemeente dat wenst toe te passen, zoals dat bij juridisch instrumentarium wel de vraag kan zijn, maar slechts hóe de gemeente het instrument wenst toe te passen. Die hoe-vraag wordt in het onderstaande per onderwerp behandeld. Er wordt achtereenvolgens ingegaan op de volgende onderwerpen: • • •

Grondprijsbeleid Benodigde weerstandscapaciteit Bankgaranties

• • •

Rentebeleid Enkele elementen in relatie tot de grondexploitaties Informatievoorziening over de grondexploitaties

5.1

Grondprijsbeleid

In het onderstaande volgt per segment de door de gemeente gehanteerde grondprijsmethode en grondprijzen. Hierbij is aangesloten bij de uitgangspunten als vastgelegd in de notitie “Vaststelling gronduitgifteprijzen gemeente Lingewaard”. 5.1.1

Relatie met type grondbeleid en te behalen doelen

In hoofdstuk 2 is aangegeven dat één van de gemeentelijke doelen is het afronden van de lopende projecten. Dit betekent met name ook het uitgeven van de gronden binnen die projecten. Voor de daarbij te hanteren grondprijzen heeft de gemeente separaat beleid vastgesteld dat jaarlijks wordt geactualiseerd. Daarin zijn waar mogelijk concrete grondprijzen opgenomen. In het onderstaande worden de daarbij te hanteren methodieken vastgelegd. Uiteraard gelden die methodieken ook bij eventuele nieuwe ontwikkelingen hoewel in hoofdstuk 3 de verwachting is uitgesproken dat die de komende periode relatief minder zullen voorkomen. 5.1.2

Marktconforme grondprijzen

Algemeen geldt dat de gemeente altijd marktconforme grondprijzen zal hanteren. Prijzen onder de marktwaarde zullen niet voorkomen. Dit betekent dat ook marktconforme grondprijzen worden gehanteerd voor woningen in de sociale categorie en voor maatschappelijke voorzieningen. Wel is het zo dat dit relatief lage prijzen zijn, maar wel passend bij het betreffende segment. Het hanteren van prijzen onder de marktwaarde is overigens in een groot aantal gevallen ook strijdig met regelgeving rondom Staatssteun. Bij het verkopen van grond onder de marktwaarde kan al snel sprake zijn van het verlenen van ongeoorloofde staatssteun.

Nota Grondbeleid

59\79

Kenmerk R001-1205900MJH-V01

Tabel 5.1 Uitgangspunt marktconforme grondprijzen Uitgangspunt De gemeente hanteert marktconforme grondprijzen

5.1.3

Woningbouw

De grondprijzen voor woningbouw worden gedifferentieerd bepaald. Betaalbare woningbouw huur Voor betaalbare woningbouw in de huursector gelden vaste kavelprijzen gedifferentieerd naar appartementen en grondgebonden woningen. Deze worden jaarlijks opnieuw vastgesteld in de notitie “Vaststelling gronduitgifteprijzen gemeente Lingewaard”. Dit zijn ook de prijzen zoals deze terugkomen in de prestatieafspraken met Waardwonen en Woonstichting Gendt. Overige woningbouw projectmatig Voor het vaststellen van grondprijzen voor projectmatig te realiseren woningen gelden in de praktijk verschillende methodieken. De meest voorkomende zijn die waarbij aan de hand van zogeheten grondquotes een prijs wordt vastgesteld of via de residuele methodiek. De residuele methodiek houdt in dat wordt uitgegaan van de VON-prijs die bij de woning hoort. Dit is een inschatting die gedaan moet worden aan de hand van beschikbare referenties. Vervolgens wordt ingeschat wat de bouwkosten zijn die samenhangen met de realisatie van de betreffende woning. Het verschil (VON-prijs minus bouwkosten) is dan de residuele grondwaarde. Wordt dit veelvuldig gedaan dan is op een gegeven moment een lijn te ontdekken waarbij grosso modo bij een bepaalde VON-prijs een bepaald percentage daarvan voor de grond berekend kan worden. Dat percentage wordt de grondquote genoemd.

Wij zullen in de praktijk de grondprijs residueel berekenen maar daarbij ook bepalen welke grondquote op die wijze ontstaat. De combinatie van genoemde methoden leidt tot een grondprijs. Deze wordt per locatie bepaald. Vrije kavels/PO-kavels De grondprijs voor vrije kavels c.q. PO-kavels behelst een prijs per m². Deze wordt comparatief bepaald. Dat wil zeggen, door te vergelijken met marktconforme prijzen met kavels in de omgeving. Bij complexe situaties wordt een taxatie opgesteld. 5.1.4

Bedrijventerreinen

Voor de in ontwikkeling zijnde bedrijventerreinen geldt dat de te hanteren grondprijzen reeds zijn vastgelegd. De notitie “Vaststelling gronduitgifteprijzen gemeente Lingewaard” benoemt voor een aantal specifieke bedrijventerreinen deze prijzen ook. Zo zijn daarin specifieke prijzen vastgelegd voor onder andere Pannenhuis II, Houtakker II en Agropark II. Dit betreft prijzen per m² grond.

60\79

Nota Grondbeleid

Deze prijzen zijn bepaald op basis van de locatie waarbij binnen een bedrijventerrein nog onderscheid kan worden gemaakt naar de ligging van de grond in relatie tot de prijs. Ook voor bedrijventerreinen waarvoor nog geen prijs is bepaald worden marktconforme grondprijzen per m² grond bepaald door te vergeleken met referentielocaties. Indien nodig worden taxaties gevraagd. 5.1.5

Kantoren, detailhandel, maatschappelijke voorzieningen

Gronden voor kantoren en detailhandelsvoorzieningen door de gemeente uit te geven zijn binnen de gemeentegrenzen nauwelijks tot niet meer aanwezig. Indien dergelijke gronden toch beschikbaar komen, geldt voor de grondprijs als uitgangspunt een marktconforme prijs welke wordt bepaald door een onafhankelijke taxatie. Daarbij geldt telkens een prijs per m² BVO. Ook voor de realisatie van maatschappelijke voorzieningen (welzijnsvoorzieningen, sportvoorzieningen, sommige religieuze voorzieningen) geldt een marktconforme grondprijs. Hier wordt uitgegaan van een prijs per m² grondoppervlak en een onafhankelijke taxatie. 5.1.6

Reststroken

Bij de verkoop van reststroken wordt in relatie tot de prijs onderscheid gemaakt naar de volgende onderdelen: • Binnen of buiten de bebouwde kom • Voor, achter of naast de woning • Met of zonder bebouwingsmogelijkheden De concrete prijzen zijn vastgelegd in de notitie “Vaststelling gronduitgifteprijzen Gemeente Lingewaard”. Deze worden jaarlijks herzien. 5.1.7

Te verkopen vastgoed

Reeds in het vorige hoofdstuk is stilgestaan bij de gemeentelijke wens over te gaan tot verkoop van vastgoed waarvan de gemeentelijke eigendom niet langer noodzakelijk is. De methode die daarbij de voorkeur heeft, is die via de inzet van een makelaar. 5.1.8

Retributie telecomapparatuur

Voor het vestigen van opstalrechten voor de realisatie van telecomapparatuur zal een marktconforme retributie worden gevraagd. Ook deze is vastgelegd in de notitie “Vaststelling gronduitgifteprijzen gemeente Lingewaard”. Dit geldt uiteraard ook voor andere ontwikkelingen waarbij een opstalrecht wordt gevestigd.

Nota Grondbeleid

61\79

Kenmerk R001-1205900MJH-V01

Tabel 5.2 Uitgangspunten gronduitgifte Uitgangspunten Concrete prijzen worden, indien mogelijk, jaarlijks vastgesteld in een separate notitie Voor betaalbare woningbouw in de huursector gelden vaste kavelprijzen gedifferentieerd naar appartementen en grondgebonden woningen Voor de projectmatige realisatie van woningen gelden residuele grondprijzen waarbij ook de resulterende grondquote wordt geanalyseerd Voor vrije kavels gelden marktconforme grondprijzen per m² grond. Deze worden comparatief bepaald en indien nodig wordt een taxatie opgesteld. Voor kantoren en detailhandelsvoorzieningen gelden marktconforme grondprijzen per m² BVO waartoe een taxatie wordt opgesteld Voor maatschappelijke voorzieningen geldt een marktconforme grondprijs per m² grondoppervlak Voor de prijs van reststroken wordt onderscheid gemaakt naar de ligging van de strook ten opzichte van het vastgoed, de ligging binnen of buiten de bebouwde kom en of er wel of geen bebouwingsmogelijkheden gecreëerd worden Het gemeentelijk te verkopen vastgoed wordt bij voorkeur verkocht via de inzet van een makelaar Bij het vestigen van opstalrechten wordt een marktconforme retributie gevraagd

5.2 5.2.1

Benodigde weerstandscapaciteit en voorzieningen Relatie met type grondbeleid en te behalen doelen

Weerstandscapaciteit is nodig om projecten, indien zich daarin risico’s manifesteren, niet meteen stil te hoeven leggen vanwege de financiële gevolgen van die risico’s. Het is dus een geldbedrag dat in feite “hard op de plank” ligt om die risico’s op te kunnen vangen. In de praktijk gaan alle gebiedsontwikkelingsprojecten gepaard met risico’s, het meest evidente risico daarbij is het marktrisico; het risico dat de grond niet wordt verkocht of tegen een lagere prijs moet worden verkocht dan waar oorspronkelijk rekening mee is gehouden. De kans dat alle geïnventariseerde risico’s in alle projecten zich gelijktijdig voordoen is echter 0; het zou zonde zijn budget te reserveren om al die risico’s op te kunnen vangen. Het is dus zaak een balans te vinden tussen het overmatig afdekken van risico’s en het ondermaats afdekken van risico’s. In het onderstaande wordt hiertoe de methode omschreven zoals wij die hanteren. De relatie met het type grondbeleid is dat die methode er bij minder risicovolle projecten in principe toe leidt dat ook een lager bedrag gereserveerd hoeft te worden. Bij een meer faciliterende en regisserende rol van de gemeente, zoals in hoofdstuk 3 omschreven, is de bedoeling minder risico te lopen. Dit neemt echter niet weg dat de methodiek om het bedrag te bepalen dan hetzelfde blijft.

62\79

Nota Grondbeleid

5.2.2

Methodiek bepalen benodigde weerstandscapaciteit

Op het moment van schrijven van deze Nota Grondbeleid geldt als beleid nog dat om de benodigde weerstandscapaciteit te bepalen uitgangspunt hiervoor is dat 10% van de boekwaarde van de grondexploitaties wordt aangehouden. Dit beleid zal verlaten worden en voorsorterend daarop formuleert deze Nota Grondbeleid al de nieuwe richting. Het bepalen van de benodigde weerstandscapaciteit voor de grondexploitaties vereist dat er inzicht is in de risico’s die met de projecten gepaard gaan. Een risico kan daarbij worden gedefinieerd als de kans dat een uitkomst in negatieve zin afwijkt van de verwachte uitkomst en het gevolg ervan. In de praktijk wordt, gezien deze definitie, een risico nogal eens als volgt gedefinieerd: Risico = kans x gevolg Dit betekent dat een risico in kwantitatieve zin de vermenigvuldiging is van de kans van optreden van het betreffende risico en het gevolg indien dit risico ook daadwerkelijk optreedt. Bijvoorbeeld, als de kans op het moeten verlagen van de grondprijzen met EUR 500.000 in een bepaald gebied 20% is, dan kan als risicobedrag dus EUR 100.000 worden opgenomen (20%*500.000). Lopende projecten Voor het bepalen van de benodigde weerstandscapaciteit voeren wij per project bij iedere actualisatieslag van de grondexploitatie een risicoanalyse uit. Daarbij zijn ieder geval de planeconoom en de projectleider betrokken.

Ten behoeve van een gestructureerde analyse en weergave worden de geïnventariseerde risico’s in groepen ingedeeld. De groepen die daarbij gehanteerd worden zijn: Programma, Partijen, Financiën, Fysieke Omgeving en Fasering. Bijlage 6 presenteert een lijst van veel voorkomende risico’s binnen die groepen. LET OP: Die lijst moet niet als uitputtend worden beschouwd. Het geeft slechts een indicatie van veel voorkomende risico’s. Per risico wordt vervolgens de kans van optreden ingeschat. Dit doen we in zogeheten kansgroepen. Deze zijn: 20%, 40% en 60%. Een kans hoger dan 60% betekent dat het risico eigenlijk direct in het resultaat verwerkt moet zijn. Dit doen wij dan ook bij dergelijk hoge kansen van optreden. Vervolgens wordt per ingeschat risico het financiële gevolg bepaald. Met de formule “risico = kans x gevolg” wordt vervolgens het risicobedrag bepaald. De optelling van al deze bedragen presenteert voor het specifieke project de benodigde weerstandscapaciteit. Doordat de risico’s geïnventariseerd en benoemd zijn, is het ook mogelijk bij ieder risico de meest passende beheersmaatregel te benoemen. Dit wordt per risico gedaan. Die beheersmaatregel geeft aan hoe de kans op optreden zoveel mogelijk verkleind kan worden dan wel hoe meer zekerheid over die kans verkregen kan worden. Dit is van belang in relatie tot het risicomanagement.

Nota Grondbeleid

63\79

Kenmerk R001-1205900MJH-V01

Nu de grondexploitaties in ieder geval jaarlijks geactualiseerd worden, en als onderdeel daarvan ook de risicoinventarisaties, kan ook jaarlijks geïnventariseerd worden of beheersmaatregelen zijn uitgevoerd en wat daarvan het effect is geweest en of wellicht bijgestuurd moet worden. Dit is de cyclus van risicomanagement: Inventariseren, Benoemen beheersmaatregelen, Uitvoeren en Evalueren. In feite wordt dit, aan de hand van de hier genoemde methode om de benodigde weerstandscapaciteit te bepalen en ook beheersmaatregelen per risico te benoemen, een automatisch onderdeel van het actualiseren van grondexploitaties. Nog Niet In Exploitatie Genomen Gronden (NNIEGG) De commissie BBV doet in haar notitie “Notitie grondexploitatie (bijgesteld), februari 2012” een aantal stellige uitspraken die betrekking hebben op de omgang met zogeheten Nog Niet In Exploitatie Genomen Gronden. Dit betreft met name of aan dergelijke gronden vervaardigingskosten en rente mag worden toegerekend en wanneer voor dergelijke gronden een afboeking dient plaats te vinden. NNIEGG gronden zijn namelijk gronden die zijn aangekocht c.q. in bezit zijn met de verwachting dat daar in de toekomst een ontwikkeling plaats zal vinden, maar waarbij die verwachting nog niet geheel zeker is. Wij sluiten aan bij de in de notitie genoemde werkwijzen. Kort houden deze het volgende in: •

•

Voor het activeren van kosten bij niet in exploitatie genomen gronden moet een reëel en stellig voornemen bestaan dat deze in de nabije toekomst zal worden bebouwd. Deze verwachting moet zijn gebaseerd op een raadsbesluit waarin inhoud wordt gegeven aan ambitie en planperiode. “Nabije toekomst” interpreteren wij daarbij als een periode van vijf jaar. Het activeren van vervaardigingskosten op NNIEGG is aanvaardbaar, maar blijft beperkt tot het niveau van de huidige marktwaarde van de grond. Wanneer na een raadsbesluit meer duidelijkheid bestaat over nadere invulling van de toekomstige bouwlocatie en de daartoe te maken kosten, kan de verwachte marktwaarde in de toekomstige bestemming als toets worden gebruikt. Dit betekent concreet het volgende: − De boekwaarde kan nooit hoger zijn dan de verwachte marktwaarde − De ruimte voor activering wordt in eerste instantie bepaald door het verschil tussen de −

boekwaarde en de marktwaarde in de huidige bestemming Bij bepaling van het verschil tussen boekwaarde en verwachte marktwaarde moet rekening worden gehouden met de overige nog te maken kosten in het verdere verloop

−

van het transformatieproces naar de verwachte toekomstige bestemming. Als de waardering het niveau van de marktwaarde al heeft bereikt en de marktwaarde daalt, dan wordt afgewaardeerd

−

64\79

Als duidelijk wordt dat de door de raad voorgenomen bestemming in het geheel niet of slechts gedeeltelijk zal worden gerealiseerd en daardoor een lagere verwachte marktwaarde ontstaat, dan wordt afgewaardeerd.

Nota Grondbeleid

Het bovenstaande betekent dat als de marktwaarde wordt overschreden (afhankelijk van de situatie de huidige of verwachte marktwaarde) er afgewaardeerd wordt. Wordt de marktwaarde niet overschreden dan geldt in feite een min of meer reguliere risicoanalyse. Daarbij kan als risicoreserve het verschil worden aangehouden tussen de boekwaarde en marktwaarde in de huidige situatie. Tabel 5.3 Uitgangspunten bepalen benodigde weerstandscapaciteit Uitgangspunten Voor ieder project vindt bij de actualisatieslagen van de grondexploitatie ook een risicoanalyse plaats Risico worden daarbij ingedeeld naar de groepen: Programma, Financiën, Partijen, Fysieke Omgeving en Fasering Voor ieder risico wordt de kans van optreden ingeschat. Deze kan 20%, 40% of 60% zijn. Risico’s met een kans boven 60% worden verwerkt in de grondexploitatie Bij de geïnventariseerde risico’s worden ook de meest passende beheersmaatregelen benoemd De benodigde weerstandscapaciteit per lopend project wordt bepaald door per risico het risicobedrag te kwantificeren aan de hand van de formule “risico = kans x gevolg” en de uitkomsten per risico bij elkaar op te tellen. Daarbij worden ook risico’s samenhangend met nog niet in exploitatie genomen gronden opgenomen Voor NNIEGG geldt dat als de marktwaarde wordt overschreden (afhankelijk van de situatie de huidige of verwachte marktwaarde) er afgewaardeerd wordt.

Wordt de marktwaarde niet overschreden dan geldt in feite een min of meer reguliere risicoanalyse. Daarbij kan als risicoreserve het verschil worden aangehouden tussen de boekwaarde en marktwaarde in de huidige situatie.

5.2.3

Weerstandsvermogen

In voorgaande paragraaf is vastgelegd hoe wij de benodigde weerstandscapaciteit bepalen samenhangend met de grondexploitaties. Om te beoordelen of er voldoende weerstandscapaciteit is, dient vervolgens het weerstandsvermogen bepaald te worden. Dit betekent dat een vergelijking gemaakt dient te worden tussen de benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit. Hiertoe hanteren wij onderstaande formule: Weerstandsvermogen = Beschikbare weerstandscapaciteit/Benodigde weerstandscapaciteit Ligt deze breuk boven de 1 dan kan geconcludeerd worden dat er voldoende weerstandscapaciteit is. Ligt de breuk onder de 1 dan kan geconcludeerd worden dat er in feite te weinig weerstandscapaciteit beschikbaar is. Om niet al te grote jaarlijkse schommelingen te hebben in overtollige weerstandscapaciteit of behoeften aan extra weerstandscapaciteit is onze bedoeling deze breuk in ieder geval tussen 1,0 en 1,4 te hebben liggen. Boven de 1,4 kan het meerdere vrij besteed worden, onder de 1,0 is extra weerstandscapaciteit noodzakelijk.

Nota Grondbeleid

65\79

Kenmerk R001-1205900MJH-V01

Tabel 5.4 Uitgangspunten weerstandsvermogen Uitgangspunten Het weerstandsvermogen wordt bepaald door: weerstandsvermogen = Beschikbare weerstandscapaciteit/Benodigde weerstandscapaciteit Deze breuk moet tussen 1,0 en 1,4 liggen. Boven de 1,4 kan het meerdere vrij besteed worden, onder 1,0 is extra weerstandscapaciteit noodzakelijk

5.2.4

Voorzieningen

Naast het aanhouden van een weerstandscapaciteit vereist het BBV ook dat voor projecten met een voorzien negatief resultaat een voorziening wordt getroffen ter hoogte van dit negatieve bedrag. Dit is dus een bedrag dat losstaat van het budget voor weerstandscapaciteit. Wij houden een dergelijke voorziening aan en doen dit op eindwaarde. Tabel 5.5 Uitgangspunt voorziening Uitgangspunt Voor negatieve grondexploitaties wordt een voorziening getroffen ter hoogte van het negatieve resultaat. Dit wordt gedaan op eindwaarde

Onderstaand schema laat de relatie tussen de hiervoor besproken onderdelen zien. Figuur 5.1 Relatie financiële onderdelen

Voorziening negatieve grondexploitaties voorzover voldoende budget in de ARG Algemene Reserve Grondbedrijf (ARG) Voeding ARG door positieve resultaten grondexploitaties

Voorziening negatieve grondexploitaties voorzover onvoldoende budget in de ARG Algemene Reserve (AR) Vrij besteedbare deel in AR is beschikbare weerstandscapaciteit

66\79

Nota Grondbeleid

5.3

Tussentijdse winstname

5.3.1

Relatie met type grondbeleid en te behalen doelen

Een directe relatie tussen tussentijds winstnemen en te behalen doelen dan wel het type grondbeleid is niet direct te geven. Van sommige lopende of nieuwe projecten kan met een bepaalde zekerheid tussentijds (voor afronding van het project) al worden onderbouwd dat het betreffende project winstgevend zal worden afgesloten. In een aantal van die gevallen kan tussentijds een deel van die winst al worden genomen. 5.3.2

Methode tussentijds winstnemen

Winst nemen op meerjarige grondexploitaties wordt beheerst door het voorzichtigheidsbeginsel. Voor voorziene verliezen worden, als in het bovenstaande aangegeven, direct voorzieningen getroffen. Positieve resultaten, ofwel winsten, worden echter pas in de jaarrekening verwerkt als zij met voldoende zekerheid vaststaan en dus zijn gerealiseerd. Het voorzichtigheidsbeginsel leidt ertoe dat realisatie van winst moet worden uitgesteld totdat daarover voldoende zekerheid bestaat. Dit betekent niet dat pas winst moet worden genomen bij het afsluiten van de grondexploitatie. In sommige situaties is er voldoende zekerheid om winst te nemen. Conform het zogeheten realisatiebeginsel is er dan ook alle reden om dat te doen. De vraag die resteert is wanneer met voldoende zekerheid tussentijds winst kan worden genomen. Dit kan in afnemende mate van zekerheid in de volgende situaties: • Alle kosten van een grondexploitatie zijn reeds geheel gedekt door gerealiseerde verkopen en elke verdere verkoop is dus pure winst. Let wel op eventuele rentekosten. • •

Een variant hierop is dat bijna alle kosten zijn gemaakt en ook behoedzaam geraamde nog te maken laatste kosten geheel zijn gedekt door de gerealiseerde verkopen De gerealiseerde verkopen overtreffen de gemaakte kosten en de behoedzaam geraamde nog te verkrijgen verkoopopbrengsten zijn aanmerkelijk hoger dan de behoedzaam geraamde nog te maken laatste kosten.

Tabel 5.6 Uitgangspunt tussentijdse winstname Uitgangspunt In onderstaande situaties kan tussentijds winst worden genomen: •

Alle kosten van een grondexploitatie zijn reeds geheel gedekt door gerealiseerde verkopen en elke verdere

•

Een variant hierop is dat bijna alle kosten zijn gemaakt en ook behoedzaam geraamde nog te maken laatste

verkoop is dus pure winst. Let wel op eventuele rentekosten.

kosten geheel zijn gedekt door de gerealiseerde verkopen •

De gerealiseerde verkopen overtreffen de gemaakte kosten en de behoedzaam geraamde nog te verkrijgen verkoopopbrengsten zijn aanmerkelijk hoger dan de behoedzaam geraamde nog te maken laatste kosten.

5.4

Bankgaranties

In het kader van gebiedsontwikkeling zal de gemeente in overeenkomsten waarbij partijen financiële verplichtingen jegens de gemeente aangaan altijd om een bankgarantie verzoeken. Goed voorbeeld daarbij is waar een particulier voor eigen rekening en risico het openbaar gebied aanlegt. Door de bankgarantie kan de gemeente, bij een eventueel faillissement van de particuliere partij het bouw- en woonrijp maken van het gebied toch afronden.

Nota Grondbeleid

67\79

Kenmerk R001-1205900MJH-V01

Daarnaast wordt een bankgarantie gevraagd voor kostenbijdragen die particuliere partijen aan de gemeente moeten doen. Deze bijdrage dient verzekerd te zijn en dit gebeurt middels een bankgarantie. De gemeente zal geen genoegen nemen met een concerngarantie dan wel het vestigen van een hypotheekrecht. Indien genoegen zou worden genomen met een concerngarantie dan moet de financiële betrouwbaarheid van het concern dat de garantie stelt beoordeeld worden. Dat is vaak een lastige aangelegenheid. Bovendien kan de vraag worden gesteld of de zekerheid die een concern biedt gelijk kan worden gesteld aan de zekerheid die een bank biedt. Ook garantie in de vorm van het vestigen van een hypotheekrecht is onzeker. De rangorde is van groot belang. Een recht van tweede hypotheek geeft ook een tweederangsrecht op een executieopbrengst bijvoorbeeld. Deze executieopbrengst is bovendien weer sterk afhankelijk van de markt en daarmee de waarde van het onderpand. Tabel 5.7 Uitgangspunt bankgarantie Uitgangspunt De gemeente eist een bankgarantie in overeenkomsten over gebiedsontwikkeling waarbij de contractspartner financiële verplichtingen jegens de gemeente heeft Een concerngarantie of het vestigen van een hypotheekrecht is niet afdoende

5.5

Rentebeleid

De praktijk van de laatste jaren bij de grondexploitaties is dat er naar de toekomst toe voor rente wordt gerekend met een percentage van 5%. Dit hangt samen met het omslagpercentage dat er in de gemeente wordt gehanteerd. Het percentage is echter, gezien werkelijke marktrentepercentages, aan de hoge kant. Het gevolg is dat de rente-invloed op dit moment een overwegend negatieve invloed heeft op het saldo van de grondexploitaties. ACTIE: Onderzoeken of het omslagpercentage naar beneden kan worden bijgesteld.

5.6

2nd opinions en kosten- en opbrengstenstijgingen

In het kader van de op te stellen grondexploitaties leggen we in het onderstaande nog enkele van belang zijnde uitgangspunten vast. Onderbouwing percentages kosten- en opbrengstenstijgingen De op te nemen percentages kosten- en opbrengstenstijgingen in de grondexploitaties onderbouwen wij aan de hand van onder andere de daartoe beschikbare indexreeksen die beschikbaar zijn via het CBS. Nu het CBS deze prognoses niet meer publiceert, wordt gebruik gemaakt van de jaarlijkse prognoses die Metrum maakt.

68\79

Nota Grondbeleid

2nd opinion voor belangrijkste projecten In de praktijk zijn er grondexploitaties met een grote en minder grote impact op de gemeentelijke financiën. In de regel gaat dit ook gepaard met grote en minder grote risico’s in de betreffende projecten. Beleid is dat wij voor de meest belangrijke projecten altijd een 2nd opinion laten uitvoeren op de door ons opgestelde grondexploitatie. In het kader van het concreet maken van wat wij verstaan onder “meest belangrijke projecten” is het goed enkele voorbeelden te noemen. In de huidige lijst met grondexploitaties betreft dit: • Houtakker II •

Bergerden

Tabel 5.8 Uitgangspunten 2nd opinion en kosten- en opbrengstenstijgingen Uitgangspunten Onderbouwing percentages kosten- en opbrengstenstijging aan de hand van cijfers CBS en Metrum 2nd opinions op meest belangrijke grondexploitaties

5.7

Informatievoorziening grondexploitaties

In het kader van de informatievoorziening over de grondexploitaties gelden in ieder geval onderstaande uitgangspunten: • Jaarlijks worden de grondexploitaties twee keer herzien. Eén keer ten behoeve van de jaarrekening en één keer ten behoeve van de begroting. Hierbij worden in ieder geval verschillen toegelicht, worden de risicoanalyses geactualiseerd aan de hand van de risicokaarten, wordt geanalyseerd in hoeverre beheersmaatregelen zijn toegepast en worden de geactualiseerde resultaten gepresenteerd. •

Niet alleen wordt per grondexploitatie gerapporteerd. Om snel inzicht te krijgen op totaalniveau worden ook onderstaande elementen gepresenteerd: − Optelling boekwaarde kosten van alle grondexploitaties − − −

Optelling boekwaarde opbrengsten van alle grondexploitaties Optelling cashflows kosten en opbrengsten van alle grondexploitaties Optelling en visualisering in tabelvorm van alle opgenomen programma’s inclusief fasering van alle grondexploitaties

Voordeel van de rapportage op totaalniveau als benoemd in het tweede punt is dat er snel op totaalniveau inzicht is in de verhouding gemaakte en nog te maken kosten en opbrengsten op totaalniveau en hoe reëel de afzetverwachting van de opgenomen programma’s op totaalniveau is. Hierdoor kan snel inzicht worden verkregen in het risicoprofiel van de grondexploitaties op totaalniveau en kunnen daarover gericht vragen worden gesteld.

Nota Grondbeleid

69\79

Kenmerk R001-1205900MJH-V01

Tabel 5.9 Uitgangspunten informatievoorziening grondexploitaties Uitgangspunten Jaarlijks worden de grondexploitaties tweemaal herzien. Hierbij worden in ieder geval verschillen toegelicht, worden de risicoanalyses geactualiseerd aan de hand van de risicokaarten, wordt geanalyseerd in hoeverre beheersmaatregelen zijn toegepast en worden de geactualiseerde resultaten gepresenteerd Niet alleen wordt per grondexploitatie gerapporteerd. Om snel inzicht te krijgen op totaalniveau worden ook onderstaande elementen gepresenteerd: −

Optelling boekwaarde kosten van alle grondexploitaties

−

Optelling boekwaarde opbrengsten van alle grondexploitaties

−

Optelling cashflows kosten en opbrengsten van alle grondexploitaties

−

Optelling en visualisering in tabelvorm van alle opgenomen programma’s inclusief fasering van alle grondexploitaties

70\79

Nota Grondbeleid

6 Samenvatting 6.1

Aanleiding, definitie en openbaarheid

Met deze Nota Grondbeleid wenst de gemeente Lingewaard haar beleid en visie ten aanzien van de ontwikkeling van grond, op eenduidige wijze vast te leggen, rekening houdend met de kaders en mogelijkheden zoals die geboden worden door bestaande wet en regelgeving en vastgesteld gemeentelijk beleid op overige beleidsvelden. Er zijn meerdere aanleidingen te onderkennen voor het opstellen van deze nota. Onderstaande tabel presenteert deze. Tabel 6.1 Aanleidingen opstellen Nota Grondbeleid 2013 Aanleidingen Onderzoek rekenkamercommissie Vorige Nota Grondbeleid is uit 2007 Aan papier toevertrouwen van gebruikelijke werkwijzen en gemeentelijke kennis en kunde Marktontwikkelingen Nieuwe ontwikkelingen binnen het grondbeleid (wetgeving, andere methoden)

In deze Nota Grondbeleid wordt onder grondbeleid verstaan: Grondbeleid is een doelgerichte overheidsinterventie in de grondmarkt. Door in de grondmarkt te interveniëren kan de overheid het bereiken van haar eigen doelstellingen veilig stellen. Deze Nota Grondbeleid is openbaar en wordt na vier jaar geëvalueerd tenzij daartoe eerder een noodzaak is. Bijlage 3 presenteert een definitielijst van de meest belangrijke termen.

6.2

Instrumenteel beleid en doelen grondbeleid

Grondbeleid is instrumenteel en operationeel van karakter. Het doel van grondbeleid is kort gezegd het zo efficiënt mogelijk bijdragen aan het behalen van doelen uit andere beleidsvelden. Die volgen bijvoorbeeld uit de doelenbomen die zijn opgesteld ten behoeve van de programmabegroting. Met name onderstaande programma’s zijn daarbij van belang: • 3 Bereikbaarheid en mobiliteit • • •

4 Bedrijvigheid 5 Centrum, stad en dorp 6 Landschap

• •

7 Wonen 8 Klimaat & Duurzaamheid

Nota Grondbeleid

71\79

Kenmerk R001-1205900MJH-V01

Meer concreet volgen doelen voor het grondbeleid uit onder meer de gemeentelijke structuurvisie en sociale visie. Uiteraard kunnen ook uit opgestelde visies binnen andere beleidssectoren doelen volgen waaraan het grondbeleid kan bijdragen deze te behalen. Belangrijk te onderkennen is dat het van belang is hierover in een vroeg stadium met elkaar in overleg te gaan zodat reeds dan de juiste dwarsverbanden gelegd kunnen worden tussen de doelen per beleidsveld en hoe het grondbeleid daaraan kan bijdragen.

6.3

Type grondbeleid en inputfactoren

De gemeente heeft in algemene zin een voorkeur voor het voeren van een faciliterend grondbeleid, zal een regisserende rol aannemen indien dit in de gegeven omstandigheden wenselijk is en zal kiezen voor een actieve vorm van grondbeleid indien dat noodzakelijk is. Kort gezegd volgt deze route uit ons beeld over de rol van de overheid bij gebiedsontwikkeling. Die hoeft niet te zijn dat de gemeente vooraf en risicodragend zelfstandig plannen ontwikkelt waarna zij deze ook uitvoert. De gemeente stelt kaders en nodigt marktpartijen uit om goede voorstellen in te dienen die passen in deze kaders. Een faciliterende rol is dan voldoende. Een regisserende rol kan nodig zijn om partijen over de streep te trekken, te stimuleren of bij elkaar te brengen. De algemene voorkeursroute betekent niet dat afwijken daarvan niet mogelijk is. Dit zal, alsdan, verantwoord moeten worden aan de hand van een aantal inputfactoren. Deze zijn: • (Maatschappelijk) belang van de ontwikkeling voor Lingewaard • Mate waarin marktpartijen de ontwikkeling zelf ter hand willen nemen • • •

Eigendomssituatie Inschatting risicoprofiel en winstverwachting Aanwezigheid financiële middelen

• Beschikbaarheid capaciteit, kennis en kunde Onderstaand stroomschema geeft een weergave.

72\79

Nota Grondbeleid

Onderstaande tabel spitst de algemene voorkeursroute toe op verschillende type ontwikkelingen binnen de gemeente. Tabel 6.2 Uitgangspunten gemeentelijke voorkeur type grondbeleid bij typen ontwikkelingen Voorkeursroute Geen inzet van actief, regisserend en faciliterend grondbeleid ten behoeve van de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen Geen inzet van actief, regisserend en faciliterend grondbeleid ten behoeve van de ontwikkeling van nieuwe grootschalige woningbouwlocaties Geen inzet van actief, regisserend en faciliterend grondbeleid ten behoeve van de ontwikkeling van nieuwe kantorenlocaties en PDV Inzet van regisserend en faciliterend grondbeleid bij de herstructurering en transformatie van bedrijventerreinen Mogelijk actieve inzet bij de realisatie van landschap c.q. de ontwikkeling van het buitengebied

6.4 6.4.1

Juridisch instrumentarium Verwerving

Onderstaande tabel vat de uitgangspunten samen op het gebied van de verwerving van grond en vastgoed. Tabel 6.3 Verwachting verwerving Verwachting Gezien de vastgelegde voorkeursroute voor faciliterend, regisserend, actief grondbeleid en de meer gespecificeerde verwachting per type ontwikkeling en één van de doelen in de structuurvisie is de verwachting dat de komende periode relatief weinig aankopen worden gedaan. Kanttekening die hierbij geplaatst kan worden zijn mogelijk noodzakelijke verwervingen om onze ambities waar te kunnen op het vlak van landschapsontwikkeling

Nota Grondbeleid

73\79

Kenmerk R001-1205900MJH-V01

De instrumenten die wij inzetten bij eventuele verwervingen zijn samengevat in onderstaand schema. Tabel 6.4 Uitgangspunten verwerving Uitgangspunten Indien de gemeente gronden wenst te verwerven is het uitgangspunt minnelijke verwerving Inzet van Wvg indien nodig en nuttig Inzet onteigening indien noodzakelijk

Overige uitgangspunten in het kader van verwerving zijn samengevat in onderstaande tabel. Tabel 6.5 Uitgangspunten bij verwerving Uitgangspunten Er wordt geen substantieel strategisch aankoopbudget vrijgemaakt Wel wordt een budget van EUR 25.000 vrijgemaakt voor relatief kleine aankopen waarbij het met name gaat om de kosten van overdracht en levering Een eventuele wens tot verwerving buiten de genoemde kleine aankopen om gaat gepaard met een goede onderbouwing waarbij ingegaan wordt op de inputfactoren als genoemd in paragraaf 3.2 Ten behoeve van de verwerving wordt de waarde getaxeerd. Uitgangspunt is aankoop tegen die waarde

6.4.2

Beheer

Ten aanzien van tijdelijk beheer van onroerende zaken binnen de gemeente gelden onderstaande uitgangspunten. Tabel 6.6 Uitgangspunten tijdelijk beheer Uitgangspunten Afhankelijk van de situatie wordt voor tijdelijk beheer gebruik gemaakt van het sluiten van ingebruikgevingsovereenkomsten, bruikleenovereenkomsten, tijdelijke verhuur of tijdelijke pacht Het tijdig beschikbaar komen van de objecten op het moment dat deze nodig zijn, staat daarbij centraal

Verder zullen wij de komende jaren actief inzetten op de verkoop van vastgoedobjecten als opgenomen in het “Beleidsplan onderhoud en instandhouding gebouwen 2012”. Deze verkoop zal plaatsvinden via de inzet van een makelaar. Tot slot geldt dat wij op bedrijventerreinen niet actief parkmanagement zullen invoeren en dat wij de komende jaren actief willen inzetten op de handhaving van onrechtmatig in gebruik genomen gemeentegrond. Daarbij gelden onderstaande uitgangspunten.

74\79

Nota Grondbeleid

Tabel 6.7 Uitgangspunten onrechtmatig grondgebruik Uitgangspunten De gemeente zal de komende periode actief handhaven op onrechtmatig in gebruik genomen grond Uitgangspunt is verkoop van de betreffende grond In de “Beleidsregels uitgifte reststroken gemeente Lingewaard” is aangegeven wanneer verkoop niet mogelijk is Is verkoop niet mogelijk dan kan onder voorwaarden een onderhoudsovereenkomst worden gesloten dan wel zal gehandhaafd worden Uitgangspunt is handhaving via de bestuursrechtelijke weg. Indien dit niet mogelijk is zal handhaving plaatsvinden via de privaatrechtelijke weg Het sluiten van huurovereenkomsten voor reststroken is niet mogelijk

6.4.3

Uitgifte

Bij de uitgifte van onroerende zaken gaan wij uit van onderstaande instrumenten. Tabel 6.8 Uitgangspunten uitgifte Uitgangspunten In de meeste gevallen is verkoop van onroerende zaken het uitgangspunt Uitgifte van gronden in erfpacht komt binnen de gemeente niet veelvuldig voor, maar kan ingezet worden indien dit de uitgifte van grond kan stimuleren Uitgifte van grond in mandeligheid is een mogelijkheid In sommige gevallen dienen bij de uitgifte van grond gelijktijdig erfdienstbaarheden of opstalrechten gevestigd te worden. Specifiek is dit het geval bij gronduitgifte voor de opstal van telecomapparatuur. Hierbij geldt een marktconforme retributie De gemeente kan gronden in optie geven. Na een periode van drie maanden geldt een optievergoeding van 5% van de koopsom

Bij de wijze van uitgifte gelden onderstaande uitgangspunten. Tabel 6.9 Uitgangspunten wijze van uitgifte Uitgangspunten Voor de uitgifte van grond geldt dat de grond wordt uitgegeven aan wie het eerst interesse toont Bij een grote vraag naar grond voor bedrijventerreinen geldt een gemeentelijke voorkeur voor de uitgifte van de grond aan bedrijven met een lokale binding Bij de verkoop van gemeentelijke vastgoedobjecten geldt dat dit zal plaatsvinden via de inzet van een makelaar

Nota Grondbeleid

75\79

Kenmerk R001-1205900MJH-V01

Er geldt bovendien een aantal specifieke uitgiftevoorwaarden. Dit zijn: Tabel 6.10 Uitgangspunten uitgiftevoorwaarden Uitgangspunten Bij de uitgifte van grond dienen wij ons te houden aan het Regionaal Programma Bedrijventerreinen. Kanttekening die daarbij geplaatst moet worden is het adviesrapport dat verschenen is waarin geadviseerd wordt hier minder strikt mee om te gaan zodat het aanbod beter aansluit bij de vraag uit de markt Bij uitgifte van grond voor woningbouw buiten de contour dient 90% in de sociale sector gerealiseerd te worden Bij uitgifte van grond voor woningbouw binnen de contour dient 50% in de sociale sector gerealiseerd te worden Indien noodzakelijk stelt de gemeente hiertoe een zogeheten “Doelgroepenverordening” op De gemeente houdt zich ten aanzien van duurzaamheidseisen aan de afspraken als vastgelegd in “Het Groene Akkoord: De nieuwe uitdaging in duurzaam bouwen”

6.4.4

Samenwerking

Bij de ontwikkeling van gebieden kan het nodig zijn samen te werken met andere partijen. De belangrijkste uitgangspunten op dit vlak zijn weergegeven in onderstaande tabel. Tabel 6.11 Uitgangspunten samenwerking Uitgangspunten In relatie tot de voorkeur voor het voeren van een faciliterend grondbeleid dan wel een vorm van regisserend grondbeleid is de verwachting dat voor nieuwe ontwikkelingen , als die al aan de orde zijn, het initiatief en risico vooral ligt bij private partijen. Een afsprakenkader wordt wel gemaakt, maar van “echte” samenwerking is dan geen sprake Voor bestaande ontwikkelingen staat de gemeente open voor vormen van samenwerking die de ontwikkeling van het betreffende gebied kunnen bevorderen Indien toch wordt samengewerkt wordt afhankelijk van de kenmerken van de ontwikkeling een keuze gemaakt uit een bouwclaimovereenkomst, concessieovereenkomst, samenwerkingsovereenkomst of joint venture

6.4.5

Kostenverhaal en fondsvorming

Ten aanzien van het kostenverhaal gelden onderstaande uitgangspunten.

76\79

Nota Grondbeleid

Tabel 6.12 Uitgangspunten mogelijkheden kostenverhaal Uitgangspunten De gemeente wenst de te maken kosten bij gebiedsontwikkeling altijd te verhalen De gemeente heeft daarbij, indien zij niet zelf eigenaar is van de gronden, een voorkeur voor het aangaan van een anterieure overeenkomst De kostenbijdrage zal verzekerd moeten zijn door middel van een bankgarantie De kostenbijdrage zal bovendien minimaal het niveau moeten hebben van de kosten die te verhalen zijn op wettelijke basis Lukt het sluiten van een reële overeenkomst niet, dan zal de gemeente overgaan tot het vaststellen van een exploitatieplan Het sluiten van een posterieure overeenkomst is mogelijk. Deze zal dan voldoen aan het dan reeds vastgestelde exploitatieplan De structuurvisie omschrijft de ruimtelijke ontwikkelingen waaraan een bijdrage dient te worden gedaan door locaties die eveneens in de structuurvisie zijn benoemd Als onderdeel van de bijdrage aan ruimtelijke ontwikkelingen geldt voor ontwikkelingen in het buitengebied een bijdrage aan het Landschapsfonds Lingewaard De kwantitatieve uitwerking van bovengenoemde fondsen is vastgelegd in de Nota Ruimtelijke Ontwikkelingen Gemeente Lingewaard 2013

6.5 6.5.1

Financieel Grondprijzen

Met betrekking tot gemeentelijke grondprijzen gelden onderstaande uitgangspunten. Tabel 6.13 Uitgangspunten marktconforme grondprijzen en grondprijsmethoden Uitgangspunt De gemeente hanteert marktconforme grondprijzen Concrete prijzen worden, indien mogelijk, jaarlijks vastgesteld in een separate notitie Voor betaalbare woningbouw in de huursector gelden vaste kavelprijzen gedifferentieerd naar appartementen en grondgebonden woningen Voor de projectmatige realisatie van woningen gelden residuele grondprijzen waarbij ook de resulterende grondquote wordt geanalyseerd Voor vrije kavels gelden marktconforme grondprijzen per m² grond. Deze worden comparatief bepaald en indien nodig wordt een taxatie opgesteld. Voor kantoren en detailhandelvoorzieningen gelden marktconforme grondprijzen per m² BVO waartoe een taxatie wordt opgesteld Voor maatschappelijke voorzieningen geldt een marktconforme grondprijs per m² grondoppervlak Voor de prijs van reststroken wordt onderscheid gemaakt naar de ligging van de strook ten opzichte van het vastgoed, de ligging binnen of buiten de bebouwde kom en of er wel of geen bebouwingsmogelijkheden gecreëerd worden Het gemeentelijk te verkopen vastgoed wordt bij voorkeur verkocht via de inzet van een makelaar Bij het vestigen van opstalrechten wordt een marktconforme retributie gevraagd

Nota Grondbeleid

77\79

Kenmerk R001-1205900MJH-V01

6.5.2

Weerstandsvermogen

Om de benodigde weerstandscapaciteit voor de grondexploitaties te bepalen, wordt onderstaande route gevolgd. Tabel 6.14 Uitgangspunten bepalen benodigde weerstandscapaciteit Uitgangspunten Voor ieder project vindt bij de actualisatieslagen van de grondexploitatie ook een risicoanalyse plaats Risico’s worden daarbij ingedeeld naar de groepen: Programma, Financiën, Partijen, Fysieke Omgeving en Fasering Voor ieder risico wordt de kans van optreden ingeschat. Deze kan 20%, 40% of 60% zijn. Risico’s met een kans boven 60% worden verwerkt in de grondexploitatie Bij de geïnventariseerde risico’s worden ook de meest passende beheersmaatregelen benoemd De benodigde weerstandscapaciteit per lopend project wordt bepaald door per risico het risicobedrag te kwantificeren aan de hand van de formule “risico = kans x gevolg” en de uitkomsten per risico bij elkaar op te tellen. Daarbij worden ook risico’s samenhangend met nog niet in exploitatie genomen gronden opgenomen Voor NNIEGG geldt dat als de marktwaarde wordt overschreden (afhankelijk van de situatie de huidige of verwachte marktwaarde) er afgewaardeerd wordt. Wordt de marktwaarde niet overschreden dan geldt in feite een min of meer reguliere risicoanalyse. Daarbij kan als risicoreserve het verschil worden aangehouden tussen de boekwaarde en marktwaarde in de huidige situatie.

Vervolgens dient nog het weerstandsvermogen bepaald te worden. Daarbij geldt onderstaande route. Tabel 6.15 Uitgangspunten weerstandsvermogen Uitgangspunten Het weerstandsvermogen wordt bepaald door: weerstandsvermogen = Beschikbare weerstandscapaciteit/Benodigde weerstandscapaciteit Deze breuk moet tussen 1,0 en 1,4 liggen. Boven de 1,4 kan het meerdere vrij besteed worden, onder 1,0 is extra weerstandscapaciteit noodzakelijk

Daarnaast dient de gemeente voorzieningen aan te houden voor negatieve grondexploitaties. Dit wordt gedaan op eindwaarde. 6.5.3

Tussentijds winstnemen

De gemeente kan bij projecten, indien daartoe voldoende zekerheid bestaat, tussentijds winstnemen. Daarbij gelden onderstaande uitgangspunten.

78\79

Nota Grondbeleid

Tabel 6.16 Uitgangspunt tussentijdse winstname Uitgangspunt In onderstaande situaties kan tussentijds winst worden genomen: •

Alle kosten van een grondexploitatie zijn reeds geheel gedekt door gerealiseerde verkopen en elke verdere

•

Een variant hierop is dat bijna alle kosten zijn gemaakt en ook behoedzaam geraamde nog te maken laatste

verkoop is dus pure winst. Let wel op eventuele rentekosten.

kosten geheel zijn gedekt door de gerealiseerde verkopen •

De gerealiseerde verkopen overtreffen de gemaakte kosten en de behoedzaam geraamde nog te verkrijgen verkoopopbrengsten zijn aanmerkelijk hoger dan de behoedzaam geraamde nog te maken laatste kosten.

6.5.4

Informatievoorziening grondexploitaties

Voor de belangrijkste projecten zullen altijd 2nd opinions uitgevoerd worden. Voorbeelden van complexe projecten zijn: • •

Houtakker II Bergerden

Overige uitgangspunten met betrekking tot de informatievoorzieningen over de grondexploitaties zijn weergegeven in onderstaande tabel. Tabel 6.17 Uitgangspunten informatievoorziening grondexploitaties Uitgangspunten Jaarlijks worden de grondexploitaties tweemaal herzien. Hierbij worden in ieder geval verschillen toegelicht, worden de risicoanalyses geactualiseerd aan de hand van de risicokaarten, wordt geanalyseerd in hoeverre beheersmaatregelen zijn toegepast en worden de geactualiseerde resultaten gepresenteerd Niet alleen wordt per grondexploitatie gerapporteerd. Om snel inzicht te krijgen op totaalniveau worden ook onderstaande elementen gepresenteerd: −

Optelling boekwaarde kosten van alle grondexploitaties

−

Optelling boekwaarde opbrengsten van alle grondexploitaties

−

Optelling cashflows kosten en opbrengsten van alle grondexploitaties

−

Optelling en visualisering in tabelvorm van alle opgenomen programma’s inclusief fasering van alle grondexploitaties

Nota Grondbeleid

79\79

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=eaac55c8-dd64-40ad-a480-b9abc7688029