CConstaterende datLingewaard
Koppel je AI →
Document · PDF

Nota Grondbeleid definitieve nota september 2013.pdf

Raadsvergadering 17 juni 2021, gemeente LingewaardBij agendapunt: Ontwikkelstrategie woningbouw Zandsestraat Bemmel25.057 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Nota Grondbeleid 2013 gemeente Lingewaard

4 september 2013

Nota Grondbeleid 2013 gemeente Lingewaard

Kenmerk R001-1205900MJH-V01

Verantwoording Titel Opdrachtgever Projectleider Auteur(s) Projectnummer Aantal pagina's Datum

Nota Grondbeleid 2013 gemeente Lingewaard Gemeente Lingewaard mr. ir. M.J. (Michiel) de Haan mr. ir. M.J. (Michiel) de Haan en mr. P. (Perihan) Ürper 1205900 79 (exclusief bijlagen) 4 september 2013

Handtekening

Colofon PurpleBlue Australiëlaan 5 Postbus 3015 3502 GA Utrecht Telefoon +31 30 28 24 88 8 Fax +31 30 28 24 81 6

Dit document is eigendom van de opdrachtgever en mag door hem worden gebruikt voor het doel waarvoor het is vervaardigd met inachtneming van de rechten die voortvloeien uit de wetgeving op het gebied van het intellectuele eigendom. De auteursrechten van dit document blijven berusten bij Tauw. Kwaliteit en verbetering van product en proces hebben bij Tauw hoge prioriteit. Tauw hanteert daartoe een managementsysteem dat is gecertificeerd dan wel geaccrediteerd volgens: -

NEN-EN-ISO 9001

Nota Grondbeleid

5\79

Kenmerk R001-1205900MJH-V01

6\79

Nota Grondbeleid

Kenmerk R001-1205900MJH-V01

Inhoud Verantwoording en colofon .......................................................................................................... 5 1

Inleiding ........................................................................................................................ 11

1.1 1.2 1.3

Definitie grondbeleid...................................................................................................... 11 Aanleidingen opstellen Nota Grondbeleid ..................................................................... 12 Doel Nota Grondbeleid .................................................................................................. 13

1.4 1.5 1.6

Termijn en openbaarheid .............................................................................................. 15 Samenhangend beleid .................................................................................................. 15 Rolverdeling gemeenteraad en college van Burgemeester en Wethouders ................. 16

1.7

Leeswijzer ..................................................................................................................... 16

2

Doelen grondbeleid ..................................................................................................... 17

2.1 2.2

Karakter grondbeleid ..................................................................................................... 17 Paraplu doelen grondbeleid .......................................................................................... 18

3

Faciliterend, regisserend, actief grondbeleid ........................................................... 22

3.1 3.1.1

Karakterisering typen grondbeleid................................................................................. 22 Actief grondbeleid.......................................................................................................... 22

3.1.2 3.1.3 3.2

Faciliterend grondbeleid ................................................................................................ 23 Regisserend grondbeleid .............................................................................................. 23 Inputfactoren ................................................................................................................. 25

3.3 3.4 3.4.1

Algemene voorkeur gemeente Lingewaard ................................................................... 27 Algemene voorkeur toegespitst op bepaalde typen ontwikkelingen.............................. 29 Signalen uit samenhangend beleid ............................................................................... 29

3.4.2 3.4.3

Conclusies signalen samenhangend beleid .................................................................. 30 Aandachtspunten .......................................................................................................... 32

4

Juridisch instrumentarium ......................................................................................... 33

4.1 4.1.1

Verwerving .................................................................................................................... 33 Relatie met type grondbeleid en te behalen doelen ...................................................... 33

4.1.2 4.1.3 4.2

Instrumentarium ............................................................................................................ 34 Aankoopbudget, taxaties, onderbouwing ...................................................................... 37 Beheer ........................................................................................................................... 38

4.2.1 4.2.2 4.2.3

Relatie met type grondbeleid en te behalen doelen ...................................................... 38 Instrumentarium ............................................................................................................ 38 Beheer/verkoop van gemeentelijk vastgoed ................................................................. 40

Nota Grondbeleid

7\79

Kenmerk R001-1205900MJH-V01

8\79

4.2.4 4.2.5 4.3

Onrechtmatig grondgebruik ........................................................................................... 40 Parkmanagement .......................................................................................................... 42 Uitgifte ........................................................................................................................... 42

4.3.1 4.3.2 4.3.3

Relatie met type grondbeleid en te behalen doelen ...................................................... 42 Instrumentarium ............................................................................................................ 43 Wijze van uitgifte ........................................................................................................... 45

4.3.4 4.3.5 4.3.6

Uitgiftevoorwaarden ...................................................................................................... 45 Marketing en acquisitie.................................................................................................. 47 Functiewijziging en nevenactiviteiten ............................................................................ 48

4.4 4.4.1 4.4.2

Samenwerking ............................................................................................................... 49 Relatie met type grondbeleid en te behalen doelen ...................................................... 49 Samenwerkingsvormen ................................................................................................. 49

4.4.3 4.4.4 4.4.5

Keuze samenwerkingsvorm .......................................................................................... 51 Afspraken samenwerking .............................................................................................. 52 Prestatieafspraken Waardwonen en Woningstichting Gendt ........................................ 52

4.4.6 4.5 4.5.1

Fiscaliteit ....................................................................................................................... 53 Kostenverhaal en fondsvorming .................................................................................... 53 Relatie met type grondbeleid en te behalen doelen ...................................................... 53

4.5.2 4.5.3 4.6

Mogelijkheden kostenverhaal en gemeentelijke voorkeur ............................................. 54 Kostenverhaal en de gemeentelijke structuurvisie ........................................................ 55 Aanbesteding ................................................................................................................ 57

4.7

Toekomstige ontwikkelingen ......................................................................................... 57

5

Financieel instrumentarium........................................................................................ 59

5.1 5.1.1 5.1.2

Grondprijsbeleid ............................................................................................................ 59 Relatie met type grondbeleid en te behalen doelen ...................................................... 59 Marktconforme grondprijzen .......................................................................................... 59

5.1.3 5.1.4 5.1.5

Woningbouw .................................................................................................................. 60 Bedrijventerreinen ......................................................................................................... 60 Kantoren, detailhandel, maatschappelijke voorzieningen ............................................. 61

5.1.6 5.1.7 5.1.8

Reststroken ................................................................................................................... 61 Te verkopen vastgoed ................................................................................................... 61 Retributie telecomapparatuur ........................................................................................ 61

5.2 5.2.1 5.2.2

Benodigde weerstandscapaciteit en voorzieningen ...................................................... 62 Relatie met type grondbeleid en te behalen doelen ...................................................... 62 Methodiek bepalen benodigde weerstandscapaciteit.................................................... 63

5.2.3 5.2.4 5.3

Weerstandsvermogen ................................................................................................... 65 Voorzieningen ............................................................................................................... 66 Tussentijdse winstname ................................................................................................ 67

Nota Grondbeleid

Kenmerk R001-1205900MJH-V01

5.3.1 5.3.2 5.4

Relatie met type grondbeleid en te behalen doelen ...................................................... 67 Methode tussentijds winstnemen .................................................................................. 67 Bankgaranties ............................................................................................................... 67

5.5 5.6 5.7

Rentebeleid ................................................................................................................... 68 2nd opinions en kosten- en opbrengstenstijgingen ....................................................... 68 Informatievoorziening grondexploitaties ........................................................................ 69

6

Samenvatting ............................................................................................................... 71

6.1

Aanleiding, definitie en openbaarheid ........................................................................... 71

6.2 6.3 6.4

Instrumenteel beleid en doelen grondbeleid ................................................................. 71 Type grondbeleid en inputfactoren ................................................................................ 72 Juridisch instrumentarium ............................................................................................. 73

6.4.1 6.4.2 6.4.3

Verwerving .................................................................................................................... 73 Beheer ........................................................................................................................... 74 Uitgifte ........................................................................................................................... 75

6.4.4 6.4.5 6.5

Samenwerking ............................................................................................................... 76 Kostenverhaal en fondsvorming .................................................................................... 76 Financieel ...................................................................................................................... 77

6.5.1 6.5.2 6.5.3

Grondprijzen .................................................................................................................. 77 Weerstandsvermogen ................................................................................................... 78 Tussentijds winstnemen ................................................................................................ 78

6.5.4

Informatievoorziening grondexploitaties ........................................................................ 79

Nota Grondbeleid

9\79

Kenmerk R001-1205900MJH-V01

10\79

Nota Grondbeleid

1 Inleiding Beleid is de voor een bestuursorgaan binnen het kader van wet- en regelgeving overblijvende ruimte om een bepaalde weg in te slaan. Dat beleid is in principe vrij invulbaar, maar gebonden aan de regels van de Algemene wet bestuursrecht waarin kortweg is gesteld dat beleid voor iedereen gelijk moet zijn. Deze gelijkheid wordt bevorderd door het gemeentelijk beleid ten aanzien van een bepaald onderwerp vast te leggen. Met deze Nota Grondbeleid wenst de gemeente Lingewaard haar beleid en visie ten aanzien van de ontwikkeling van grond, op eenduidige wijze vast te leggen, rekening houdend met de kaders en mogelijkheden zoals die geboden worden door bestaande wet- en regelgeving. Een Nota Grondbeleid vereist het opnemen van een goede definitie van de term “grondbeleid”. Daar wordt in het onderstaande dan ook mee gestart. Vervolgens wordt achtereenvolgens in dit inleidende deel ingegaan op de aanleidingen voor het opstellen van deze Nota Grondbeleid en de doelen ervan. Daarna wordt aangegeven hoe samenhangend beleid uit andere beleidsvelden in deze nota is verwerkt zodat geen op zichzelf staande nota ontstaat. De rolverdeling tussen de gemeenteraad en het college van Burgemeester en Wethouders in het kader van deze nota komt daarna aan de orde.

Er wordt afgesloten met een leeswijzer over de opbouw van deze nota met betrekking tot de inhoudelijke keuzes en werkwijzen die erin zijn vastgelegd.

1.1

Definitie grondbeleid

In de programmabegroting 2013 is de term grondbeleid als volgt omschreven: Grondbeleid is een doelgerichte overheidsinterventie in de grondmarkt. Door in de grondmarkt te interveniëren kan de overheid het bereiken van haar eigen doelstellingen veilig stellen. Een andere omschrijving die in de daartoe beschikbare literatuur te lezen is, is als volgt: Het op zodanige wijze handhaven van bestaand grondgebruik, dan wel het realiseren van gewenste veranderingen in dit grondgebruik, dat dit past in de door de gemeente geformuleerde doelstellingen in het kader van de ruimtelijke ordening, de volkshuisvesting, het economisch beleid en het milieubeleid. Beide omschrijvingen bevatten dezelfde elementen. Het gaat erom dat doelen bereikt kunnen worden aan de hand van grondbeleid. Deze Nota Grondbeleid vertoont een directe relatie met doelen en ambities zoals die in de programmabegroting omschreven zijn en zullen worden.

Nota Grondbeleid

11\79

Kenmerk R001-1205900MJH-V01

De doelen die daarin zijn en worden opgenomen kunnen deels behaald worden door middel van de inzet van grondbeleid. Het is daarom logisch in deze Nota Grondbeleid aan te sluiten bij de definitie van grondbeleid als opgenomen in de programmabegroting. Tabel 1.1 Definitie grondbeleid Definitie Grondbeleid is een doelgerichte overheidsinterventie in de grondmarkt. Door in de grondmarkt te interveniëren kan de overheid het bereiken van haar eigen doelstellingen veilig stellen

1.2

Aanleidingen opstellen Nota Grondbeleid

Er zijn diverse aanleidingen te onderkennen voor het opstellen van deze Nota Grondbeleid. In het onderstaande zijn deze omschreven. Onderzoek Rekenkamercommissie In 2011 heeft de rekenkamercommissie van de gemeente Lingewaard onderzoek gedaan naar het functioneren van het grondbeleid binnen de gemeente. Specifiek is onderzoek gedaan naar het in kaart brengen van het grondbeleid en de uitvoering daarvan. Eén van de aanbevelingen is een evaluatie van het grondbeleid als geheel waartoe een nieuw op te stellen Nota Grondbeleid een goede gelegenheid biedt. Niet alleen omschrijft het onderzoek de algemene wens tot het opstellen van een nieuwe Nota Grondbeleid, maar geeft het ook handvatten voor inhoudelijke elementen die daarin verwerkt zouden moeten worden. Die adviezen zijn bij het opstellen van onderhavige Nota Grondbeleid betrokken. Nota Grondbeleid 2007 Een praktische aanleiding voor het opstellen van onderhavige Nota Grondbeleid is het feit dat de vorige Nota Grondbeleid in 2007 is vastgesteld. Een gebruikelijke termijn voor evaluatie van dergelijke beleidsstukken is vier jaar. Het advies van de rekenkamercommissie omschrijft de wens tot evaluatie, maar ook zonder dit advies is een evaluatie op z’n plaats. Aan papier toevertrouwen Binnen de gemeente Lingewaard is veel kennis en kunde aanwezig aangaande het grondbeleid.

Een groot deel ervan zit “in de hoofden” van mensen met het gevaar dat deze kennis en kunde en werkwijzen niet geborgd zijn bijvoorbeeld bij het vertrek van mensen. Door keuzes, werkwijzen en toelichtingen aan papier toe te vertrouwen wordt tegemoet gekomen aan het borgen ervan. Overigens is dit ook één van de aanbevelingen van de rekenkamercommissie. Marktontwikkelingen Zoals in feite alle gemeenten in Nederland ontkomt ook de gemeente Lingewaard niet aan de gevolgen van de crisis in de vastgoedmarkt.

12\79

Nota Grondbeleid

Geplande gebiedsontwikkelingen verlopen op moment van schrijven van deze nota niet met de snelheid zoals van tevoren was beoogd. Dit is logisch en onontkoombaar, maar het is uiteraard wel zaak daar als gemeente zo goed mogelijk op te anticiperen naar de toekomst toe om de gevolgen ervan te beperken. Dat doen we onder andere door opnieuw na te denken over de inzet van grondbeleid. Het lijkt daarbij haast logisch dat dit tot andere keuzes dan in het verleden leidt. Nieuwe instrumenten binnen het grondbeleid Sinds de vaststelling van de Nota Grondbeleid in 2007 hebben er nieuwe ontwikkelingen in het grondbeleid plaatsgevonden. Wet- en regelgeving zijn op onderdelen gewijzigd. Dit betekent dat het beleid daarop aangepast dient te worden daar dit passend moet zijn in de bestaande wet- en regelgeving. Een goed voorbeeld in dit kader is de vaststelling van de Wro op 1 juli 2008. Dit heeft geleid tot nieuwe vormen van kostenverhaal die in de nota van 2007 nog niet omschreven zijn en waarin als gevolg daarvan dus ook geen gemeentelijke keuzes voor zijn gemaakt. Een andere belangrijke ontwikkeling in dit kader is het vaststellen van de gemeentelijke structuurvisie in 2012. Belangrijke gemeentelijke doelstellingen die onder andere met grondbeleid behaald kunnen worden zijn daarin omschreven.

Nieuwe ontwikkelingen in wet- en regelgeving noodzaken er dus toe een nieuwe of geactualiseerde Nota Grondbeleid op te stellen waarin deze op een juiste manier verwerkt zijn. Conclusie die naar aanleiding van het bovenstaande getrokken kan worden is de noodzaak tot het opstellen van een nieuwe actuele, integrale Nota Grondbeleid. Tabel 1.2 Aanleidingen opstellen Nota Grondbeleid 2013 Aanleidingen Onderzoek rekenkamercommissie Vorige Nota Grondbeleid uit 2007 Aan papier toevertrouwen Marktontwikkelingen Nieuwe ontwikkelingen binnen het grondbeleid

1.3

Doel Nota Grondbeleid

Met het opstellen van deze Nota Grondbeleid wordt het bereiken van een aantal doelen beoogd. In het onderstaande zijn deze omschreven. Opmerking vooraf is dat dit niet de doelen van het grondbeleid zijn, maar van de Nota Grondbeleid. Conform de eerder opgenomen definitie van grondbeleid komen de eerstgenoemde doelen veelal voort uit andere beleidsvelden. Het opstellen en hebben van een Nota Grondbeleid dient echter op zichzelf ook een aantal doelen. Kaderstellend Door het vastleggen van de gemeentelijke visie met betrekking tot de inzet van grondbeleid en wijze waarop die inzet plaatsvindt wordt een kader gecreëerd voor toekomstig handelen.

Nota Grondbeleid

13\79

Kenmerk R001-1205900MJH-V01

Afwijken van dit kader kan altijd, maar zal dan (extra) gemotiveerd moeten worden. In dat opzicht fungeert deze Nota Grondbeleid als een kaderstellend document en geeft daarmee ook invulling aan de kaderstellende rol die de gemeenteraad heeft ten opzichte van het college. Vooraf vastleggen gemeentelijke keuzes en werkwijzen Door het hebben van deze Nota Grondbeleid is bij alle onderwerpen die daarin besproken zijn op voorhand een onderbouwde keuze gemaakt over de inzet van beschikbare instrumenten. Dit voorkomt het ad hoc moeten maken van keuzes op het moment dat die naar voren komen. Door vooraf bepaalde vraagstukken te bespreken, te bediscussiëren en hierover uitgangspunten vast te leggen worden de werkwijzen naar de toekomst duidelijker en worden discussies in de toekomst voorkomen. Ook het gevaar van willekeur wordt daarmee voorkomen. Tot slot betekent het vastleggen van die keuzes een transparante gemeentelijke houding. Zowel intern als extern is op voorhand duidelijk wat de visie van de gemeente is op bepaalde onderwerpen en hoe de gemeente zal handelen. Integraal overzicht instrumentarium Zoals vermeld in de definitie is grondbeleid instrumenteel van aard. Dit betekent dat de gemeente in dat opzicht een soort gereedschapskist tot haar beschikking heeft met daarin met name juridisch en financieel instrumentarium.

Dit instrumentarium is specialistisch van aard en voor niet ingewijden vaak complex. Deze nota beoogt naast inhoudelijke keuzes over de inzet van deze instrumenten, waar nodig, ook het instrumentarium zelf nader uit te leggen en toe te lichten. In dat opzicht dient deze nota dus als naslagwerk. Overigens wordt hierbij nog opgemerkt dat dit bijvoorbeeld aan de orde kan zijn bij de jaarlijks op te stellen paragrafen grondbeleid in de begroting en het jaarverslag. Een aantal van de instrumenten die binnen het grondbeleid beschikbaar zijn, zullen daar benoemd worden. Het streven is echter dat deze paragrafen volledig zelfstandig leesbaar zijn, maar indien nodig is nadere toelichting in deze Nota Grondbeleid beschikbaar. Aan de hand van deze toelichtingen wordt duidelijk wat met de inzet van het betreffende instrument bereikt kan worden en hoe dit kan bijdragen aan het behalen van gemeentelijke doelen. Overigens is met name dit laatste punt belangrijk. Grondbeleid draagt bij aan het daadwerkelijk behalen van bepaalde doelen op andere beleidsterreinen. Het is om die reden dan ook goed bij het bepalen van die doelen al in een vroeg stadium met elkaar in overleg te gaan hoe het grondbeleid daar zo efficiënt mogelijk aan kan bijdragen. Op die manier komt de genoemde gereedschapskist tot leven binnen de organisatie en blijft het niet bij een statisch geheel.

14\79

Nota Grondbeleid

Tabel 1.3 Doelen Nota Grondbeleid Doelen Kaderstellend Vooraf vastleggen gemeentelijke keuzes en werkwijzen

minder risico willekeur, transparantie intern en extern

Integraal overzicht en toelichting instrumentarium

Het is waardevol ook kort te duiden welke onderdelen niet zijn opgenomen in deze Nota Grondbeleid. •

Concrete cijfermatige invullingen ontbreken in deze Nota Grondbeleid. Daarvoor heeft de nota een te lange houdbaarheidstermijn. Cijfermatige onderbouwingen vinden plaats in de jaarlijks op te stellen paragrafen grondbeleid als onderdeel van de begroting en het jaarverslag. Die zijn daarvoor meer geschikt.

•

1.4

Op onderdelen geeft deze Nota Grondbeleid slechts de te volgen route aan waarbij nadere uitwerking ervan plaats dient te vinden in apart op te stellen beleidsnotities. Waar dit van toepassing is, is dit aangegeven.

Termijn en openbaarheid

De uitgangspunten in deze Nota Grondbeleid worden na vier jaar geëvalueerd en geactualiseerd. Dit kan eerder zijn indien daartoe noodzaak is. Deze Nota Grondbeleid is openbaar. Dit draagt bij aan de doelen die met deze nota beoogd worden. Eén van die doelen is het creëren van transparantie en duidelijkheid doordat vooraf helder is wat de uitgangspunten en keuzes van de gemeente zijn bij bepaalde vraagstukken. Dit vereist dan ook dat die keuzes en uitgangspunten naar buiten toe kenbaar zijn. Tabel 1.4 Uitgangspunten termijn en openbaarheid Uitgangspunten Evaluatie Nota Grondbeleid na vier jaar tenzij daartoe eerder een noodzaak is Deze Nota Grondbeleid is openbaar

1.5

Samenhangend beleid

De definitie van grondbeleid omschrijft al dat het grondbeleid ertoe kan bijdragen dat gemeentelijke doelstellingen behaald kunnen worden. Die doelstellingen kunnen zeer divers van aard zijn en afkomstig zijn vanuit diverse beleidsvelden. Een groot deel van die doelen is dan ook omschreven in beleidsnotities die daar op ingaan. Om geen op zichzelf staande Nota Grondbeleid te hebben, is dit samenhangend beleid bestudeerd en verwerkt in deze nota. Overigens gaat het daarbij niet alleen om bepaalde doelen die daarin geformuleerd zijn, maar ook reeds vastgelegde werkwijzen, uitgangspunten en afspraken zijn van invloed geweest op deze Nota Grondbeleid. Op die manier is geborgd dat deze nota integraal is en niet tegenstrijdig van aard is met ander reeds vastgesteld beleid.

Nota Grondbeleid

15\79

Kenmerk R001-1205900MJH-V01

Er is voor gekozen waar van toepassing dit samenhangend beleid te benoemen dan wel te verwerken zonder een samenvatting per beleidsnotitie op te nemen. Bijlage 1 presenteert de lijst met beleidsnotities waarmee in deze Nota Grondbeleid rekening is gehouden.

1.6

Rolverdeling gemeenteraad en college van Burgemeester en Wethouders

Het is goed vooraf te duiden hoe de rolverdeling tussen het college van Burgemeester en Wethouders en de gemeenteraad is bij verschillende onderdelen in het grondbeleid. Bijlage 2 geeft daartoe een overzicht. Deze onderdelen worden in het vervolg van deze Nota Grondbeleid uitgebreid behandeld. In algemene zin geldt dat de uitvoering van het grondbeleid een taak van het college is. De kaders van het grondbeleid worden echter vastgesteld door de raad. Ook controleert de raad vervolgens of het college, bij de uitvoering van het grondbeleid, binnen de vastgestelde kaders is gebleven. De wijze van verslaglegging zal zodanig vorm moeten worden gegeven dat de raad in staat is haar controlerende functie naar behoren uit te voeren (maar wel op hoofdlijnen). Hierop wordt in het vervolg van deze nota eveneens ingegaan.

1.7

Leeswijzer

In de volgende hoofdstukken komen de inhoudelijke keuzes en uitgangspunten aan de orde. Deze zijn ingedeeld naar financiële en juridische instrumenten. In hoofdstuk 2 wordt echter gestart met een opsomming van een aantal belangrijke gemeentelijke doelen die met het grondbeleid behaald kunnen worden. Hiermee wordt concreet het belang van het grondbeleid duidelijk. Hoofdstuk 3 gaat vervolgens in op een principiële keuze die bij het grondbeleid gemaakt moet worden. Dit is de keuze tussen een meer actieve, regisserende of faciliterende rol van de gemeente bij het uitoefenen van haar grondbeleid. Deze principiële keuze heeft vervolgens effect op de inzet van bepaald juridisch en financieel instrumentarium. Hierop wordt ingegaan in respectievelijk de hoofdstukken 4 en 5. Waar van toepassing komen daarbij ook enkele procedurele en organisatorische aspecten aan de orde. Hoofdstuk 6 geeft een samenvatting. Waar mogelijk wordt telkens de relatie gelegd tussen het beschikbare instrumentarium en het bereiken van bepaalde doelen. Bijlage 3 presenteert een definitielijst.

16\79

Nota Grondbeleid

2 Doelen grondbeleid 2.1

Karakter grondbeleid

In hoofdstuk 1 is een definitie van grondbeleid gegeven zoals die in deze nota geldt. Uit die definitie blijkt het karakter van grondbeleid als instrumenteel beleid dat faciliterend van aard is. Het faciliteert in feite het behalen van doelen uit andere beleidsvelden en dit op een zo efficiënt mogelijke manier. Een citaat uit de programmabegroting 2013 sluit hier op aan: Om de geformuleerde doelstellingen in programma’s 1, 4 en 5 te bereiken wordt in de Nota Grondbeleid opgenomen grondbeleidinstrumentarium ingezet. Het citaat onderstreept het instrumentele, operationele karakter van grondbeleid. Dit betekent daarmee ook dat het lastig is doelen van het grondbeleid zelf te omschrijven. In feite is dit beperkt tot het zo efficiënt mogelijk bijdragen aan het behalen van doelen uit andere beleidsvelden. Als goed voorbeeld kan hier genoemd worden het hebben van een grondpositie. Het grondbeleid bevat instrumentarium om grondposities te verkrijgen. Door het hebben van een grondpositie kan de gemeente bijvoorbeeld makkelijker doelen op het vlak van volkshuisvesting (denk aan percentage sociale woningbouw) en kwaliteit (denk aan de kwaliteit van de openbare ruimte) behalen. Het hebben van een grondpositie betekent echter ook een financiële last en het dragen van risico’s.

Bovendien zijn er mogelijk andere grondbeleidsinstrumenten beschikbaar waarmee de genoemde doelen ook bereikt kunnen worden. Afhankelijk van de situatie zullen de instrumenten om een grondpositie te verkrijgen dan ook meer of minder geschikt zijn en afgewogen moeten worden. Het is dus om die reden ook van belang hierover reeds in een vroeg stadium bij het bepalen van de genoemde doelen met elkaar in overleg te gaan om de juiste dwarsverbanden te kunnen leggen. Het grondbeleid kan belangrijke input leveren hoe bepaalde ambities zo goed mogelijk waar gemaakt kunnen worden. Om toch nadere handvatten te bieden in te behalen doelen, wordt hierop concreet ingegaan in de volgende paragraaf. Van belang is de faciliterende, instrumentele rol van het grondbeleid daarbij te onderkennen en de omschreven doelen niet te bestempelen als doelen van het grondbeleid zelf. Tabel 2.1 Karakter grondbeleid Karakter Instrumenteel Faciliterend Operationeel

Nota Grondbeleid

17\79

Kenmerk R001-1205900MJH-V01

2.2

Paraplu doelen grondbeleid

Om houvast te hebben aan welke doelen het grondbeleid bij onze gemeente moet bijdragen is in het onderstaande een opsomming gegeven van een aantal concrete doelen. Bij die opsomming gelden onderstaande uitgangspunten: •

De opsomming betreft doelen uit een tweetal documenten, te weten de gemeentelijke Structuurvisie (Structuurvisie gemeente Lingewaard 2012-2022) en de gemeentelijke sociale visie (Sociale visie Lingewaard 2022) inclusief het brugdocument tussen deze visies. Er is voor deze documenten gekozen omdat deze als parapludocumenten gezien kunnen worden waarbinnen een groot aantal beleidsvelden vertegenwoordigd is. Uiteraard zijn ook veel concrete doelen in andere beleidsnotities opgenomen maar het is ondoenlijk om deze

•

allemaal in deze Nota Grondbeleid te verwoorden. Er wordt volstaan met doelen uit bovengenoemde twee belangrijke documenten De opsomming geeft houvast in relatie tot waar grondbeleid voor wordt ingezet en zal worden de komende periode. Nadere uitwerkingen zijn echter noodzakelijk. Hiertoe dienen onder andere de jaarlijks op te stellen paragrafen grondbeleid. Door het omschrijven van die doelen kan bij de verantwoording ook nagevraagd worden in hoeverre het grondbeleid daadwerkelijk heeft bijgedragen aan het behalen van die doelen. Welk instrumentarium is met welk doel en wanneer ingezet en wat is daarvan het resultaat geweest? Het helpt dus bij de verantwoording over de inzet van het instrumentarium uit het grondbeleid. Overigens

• •

onderschrijft dit ook het kaderstellende karakter van deze Nota Grondbeleid. In relatie tot grondbeleid betreft het met name doelen uit de structuurvisie die daarmee behaald kunnen worden en in mindere mate uit de sociale visie. Voor nadere toelichtingen op de geformuleerde doelen wordt verwezen naar de structuurvisie en de sociale visie

In het onderstaande wordt ingegaan op de concrete doelen die volgen uit de structuurvisie en de sociale visie. Deze zijn, op hoofdlijnen, terug te vinden in de, op moment van schrijven van deze Nota Grondbeleid, recent opgestelde doelenbomen voor de verschillende programma’s. Het betreft dan met name de programma’s: • 3 Bereikbaarheid en mobiliteit • 4 Bedrijvigheid

18\79

• • •

5 Centrum, stad en dorp 6 Landschap 7 Wonen

•

8 Klimaat & Duurzaamheid

Nota Grondbeleid

Doel: bijdragen aan te behalen doelen uit structuurvisie (de volgorde waarin de doelen zijn geformuleerd is de volgorde zoals de doelen voorkomen in de structuurvisie) • •

Herstructurering glastuinbouwgebied Huissen-Angeren Realisatie van woningen in de klasse EUR 200.000 – EUR 300.000 ten behoeve van doorstroom

•

Functieverandering glastuinbouw en andere agrarische bedrijven naar landelijke woonvormen (verbeteren landschappelijke kwaliteit buitengebied) Agropark II ontwikkelen als gebied met een bovenregionale functie voor agrobusiness .

•

Belangrijke opmerking bij dit doel is het verschijnen van de rapportage van de Stec-groep “Naar succesvolle uitgifte van Agropark II, Pannenhuis II en Houtakker II” waarin geadviseerd wordt de genoemde segmentering inmiddels los te laten zodat het aanbod van grond op het •

bedrijventerrein beter kan aansluiten bij wat de markt wenst Bergerden inzetten als concentratiegebied voor glastuinbouw. Hier geldt een gelijksoortige opmerking als geplaatst bij het voorgaande doel. Op moment van opstellen van deze Nota Grondbeleid wordt gewerkt aan een analyse waarin de ontwikkeling van Bergerden vanuit een nieuw perspectief wordt bezien. De uitkomsten waren nog niet bekend ten tijde van het opstellen van deze Nota Grondbeleid

• • •

Inbreiding gaat voor uitbreiding (bij bedrijventerreinen) Opvoeren druk revitalisering bedrijventerreinen Mogelijk maken nevenactiviteiten naast akkerbouw (bed and breakfast, kamperen)

• •

Afronden projecten die in gang zijn gezet met een goede fasering tussen de projecten nu er minder sprake is van schaarste Karakter Lingewaard als groene gemeente behouden

• • •

Bij planuitwerkingen burgers een belangrijke rol toedelen Realisatie Park Lingezegen Uiterwaarden toegankelijk en recreatief aantrekkelijk maken

• •

Realisatie bufferzone rond dorpskern Angeren waar geen glastuinbouw gerealiseerd kan worden Instellen waterbank samen met waterschap

• • •

Vraag- en consumentgericht bouwen Levensloopbestendig bouwen Regionaal segmenteringsbeleid uitvoeren. Bij de vierde bullit is verwezen naar het adviesrapport van de Stec-groep getiteld “Naar succesvolle uitgifte van Agropark II, Pannenhuis II en Houtakker II”. In het betreffende rapport wordt, kort gezegd, geadviseerd de strikte segmentering op bedrijventerrein Agropark II los te laten, de ontwikkeling van Houtakker II uit te stellen en de ontwikkeling van Pannenhuis II door te zetten zoals oorspronkelijk bedoeld. Wat dit voor effect heeft op het doel als geformuleerd in de structuurvisie is op moment van schrijven van deze Nota Grondbeleid nog niet bekend.

• • •

Na revitalisering Pannenhuis I, revitaliseren bedrijventerrein Gendt-Bemmel Geen uitbreiding Looveer Mogelijk maken andere functies bij bedrijventerreinen Lingewal en Polseweg, geen inzet

•

eigen financiële middelen Afstoten teveel aan gebouwen in eigendom bij de gemeente

Nota Grondbeleid

19\79

Kenmerk R001-1205900MJH-V01

•

• •

Aan particulieren initiatieven zijn geen kosten gebonden voor de gemeente. Kostenverhaal zal plaatsvinden en het streven is zoveel mogelijk vast te leggen in anterieure overeenkomsten Kostenverhaal plegen ten behoeve van bovenwijkse voorzieningen en bijdragen aan ruimtelijke ontwikkelingen op basis van de structuurvisie Realisatie duurzaamheidselementen op vlak van efficiënt ruimtegebruik, klimaat en energie, werkgelegenheid en recreatie

Doel: Bijdragen aan te behalen doelen uit sociale visie (de volgorde waarin de doelen zijn geformuleerd is de volgorde zoals de doelen voorkomen in de sociale visie) •

De woningvoorraad verbeteren door levensloopbestendig te bouwen en maatregelen te

•

treffen zodat dure woningaanpassingen voorkomen worden. Woningbouw die aansluit bij de vraag. Het gaat hierbij in de eerste plaats om een voldoende aanbod aan betaalbare en geschikte huisvesting voor alle doelgroepen. Maar ook voor mensen die een duurdere huur- of koopwoning willen, zal sprake moeten zijn van een voldoende aanbod

Tot slot wordt hier ter illustratie een tweetal voorbeelden uit het verleden genoemd over de inzet van grondbeleid: • Vanuit overwegingen in het kader van de volkshuisvesting is in het verleden beleid gevoerd waarbij bij nieuwe gebiedsontwikkeling de doelstelling was 50% woningbouw in de sociale/betaalbare sector te realiseren. Het grondbeleid heeft een bijdrage aan het behalen van die doelstelling geleverd onder andere door de prestatieafspraken die gemaakt zijn met de woningstichtingen Waardwonen en Woningstichting Gendt. In deze afspraken is onder andere concreet vastgelegd het aantal woningen dat deze stichtingen de komende jaren in Lingewaard zullen realiseren. Het grondbeleidsinstrument dat hier is ingezet betreft het

•

aangaan van een (samenwerkings)overeenkomst met deze partijen met daarin opgenomen concrete afspraken over sociale woningbouw. Eén van de doelen die de gemeente heeft is het zorgen voor voldoende aanbod van bedrijventerrein. Hiertoe zijn diverse terreinen in ontwikkeling, maar op moment van schrijven van deze nota stagneert de uitgifte ervan. De kredietcrisis is hiervan de belangrijkste oorzaak. Het verkrijgen van krediet is voor bedrijven daardoor zeer moeizaam geworden. Het direct financieren van grondaankopen is dan ook lastig geworden. Het instrument “opstalrecht” leidt ertoe dat de grond toch bebouwd kan worden, maar dat bedrijven niet in één keer een grote financiering nodig hebben. Dit komt omdat aan de hand van het opstalrecht bedrijven retributie betalen hetgeen een veel kleiner beslag op de financiële middelen legt. De gemeente behoudt de eigendom en wordt er financieel niet slechter van. Dit heeft ertoe bijgedragen dat er toch een bedrijf gevestigd is op Pannenhuis II.

20\79

Nota Grondbeleid

Bovengenoemde voorbeelden zijn nadrukkelijk slechts twee voorbeelden, maar geven wel aan hoe de relatie tussen de geformuleerde doelen is en de inzet van grondbeleidsinstrumentarium heeft bijgedragen aan het behalen van die doelen. In het vervolg van deze nota wordt getracht waar mogelijk die relatie ook aan te geven.

Nota Grondbeleid

21\79

Kenmerk R001-1205900MJH-V01

3 Faciliterend, regisserend, actief grondbeleid In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de gemeentelijke voorkeur aangaande faciliterend, regisserend en actief grondbeleid. Het hoofdstuk kent een opbouw van grof naar fijn. Eerst wordt per type grondbeleid een algemene karakterisering gegeven. Vervolgens worden de inputfactoren omschreven die in de regel leiden tot een keuze voor een bepaalde vorm van grondbeleid. Daarna wordt de gemeentelijke voorkeur uitgesproken waarna deze voorkeur nog nader ingevuld wordt voor bepaalde typen ontwikkelingen. In hoofdstuk 4 en 5 worden vervolgens de juridische en financiële instrumenten besproken die binnen het grondbeleid beschikbaar zijn. De inzet van die instrumenten wordt beïnvloed door het type grondbeleid dat gevolgd wordt.

3.1 3.1.1

Karakterisering typen grondbeleid Actief grondbeleid

In hoofdlijnen is sprake van een actief grondbeleid indien de gemeente ten behoeve van een bepaalde gebiedsontwikkeling zelf de benodigde gronden verwerft en daar ook actief op inzet om die te verwerven. Vervolgens wordt zelf bouw- en woonrijp gemaakt en worden de gronden daarna aan derden uitgegeven. De gemeente neemt dus het gehele proces van de grondexploitatie voor haar rekening. Mits de markt het toelaat kan de gemeente de productiekosten volledig in de uitgifteprijs verhalen. Gemeentelijke regie De gemeente heeft de regie aangaande de ontwikkeling volledig in eigen hand. De gemeente bepaalt zelf (voor zover dat al niet mogelijk is met andere gemeentelijke instrumenten) de planinhoud, kwaliteit, uitvoeringssnelheid en uitgifteprijs. De eigendomspositie vergroot/vergemakkelijkt de mogelijkheden hiertoe. Exploitatie en risico De gemeente draagt zelf voor 100% het risico van de grondexploitatie. In sommige gevallen kan dit zelfs nog verder gaan in die zin dat de gemeente probeert ook te participeren in de vastgoedexploitatie. Tegenover dit risico staat het kunnen realiseren van winsten en verevening met andere gemeentelijke plannen. Kostenverhaal Indien kosten worden verhaald in de uitgifteprijs is het mogelijk alle productiekosten te verhalen en in sommige gevallen zelfs meer indien de markt dit toelaat.

22\79

Nota Grondbeleid

3.1.2

Faciliterend grondbeleid

Bij faciliterend grondbeleid zet de gemeente al haar middelen in om de gewenste ruimtelijke ontwikkeling te realiseren. De gemeente werkt in dit geval veelal samen met een private partij. Tezamen wordt de locatie ontwikkeld en eventueel kunnen winsten en verliezen gedeeld worden. Het kan ook zo zijn dat de gemeente helemaal geen risico loopt en in feite alleen haar publiekrechtelijk instrumentarium inzet waarna de ontwikkeling verder risicodragend wordt gerealiseerd door een private partij die daartoe ook zelfstandig het initiatief heeft genomen. Gemeentelijke regie De gemeente verliest ten opzichte van het actief grondbeleid een deel van haar regie. Vaak wordt tezamen met de private partij de planinhoud, kwaliteit, uitvoeringssnelheid en verkoopprijs bepaald. Exploitatie en risico Afhankelijk van het type samenwerking draagt de gemeente een deel van het risico of in feite in financiële zin helemaal geen risico. Hiermee hangt uiteraard samen dat de kansen dan ook worden gedeeld of geheel bij de private partij liggen. Kostenverhaal Voor het kostenverhaal in deze optie gelden aparte wettelijke regels. De gemeente stelt verplicht een exploitatieplan op conform de Wro. Daarmee kunnen op wettelijke basis kosten worden verhaald voor zover deze kosten voorkomen in het Bro.

Het opstellen van een exploitatieplan is niet noodzakelijk wanneer, onder andere, het kostenverhaal op een andere manier verzekerd is. Dit houdt in dat dan afspraken worden gemaakt over het kostenverhaal in een overeenkomst. Een dergelijke overeenkomst wordt een anterieure overeenkomst genoemd (vóór het eventueel vaststellen van een exploitatieplan). Deze afspraken kunnen ook vrijwillig worden gemaakt na het vaststellen van een exploitatieplan. In dat geval dienen de afspraken echter wel gebaseerd te zijn op de uitgangspunten als geformuleerd in het exploitatieplan. De overeenkomst wordt dan gekenmerkt als een posterieure overeenkomst. 3.1.3

Regisserend grondbeleid

Een type grondbeleid dat in het verleden minder vaak voorkwam wordt gekenmerkt als regisserend grondbeleid1. Het is een vorm van grondbeleid waarbij de gemeente geen risicodragend ontwikkelingspartner wordt, maar wel haar organiserend vermogen inzet naast het gebruik van overig beschikbaar grondbeleidsinstrumentarium. De gemeente kan een partner bij gebiedsontwikkeling zijn die initiatieven stimuleert en regisseert, partijen bij elkaar brengt en vooraf afspraken maakt over de rol van de gemeente bij gebiedsontwikkeling.

1

In het verleden voerden veel gemeenten een actief grondbeleid. De risico’s bij gebiedsontwikkeling waren kleiner dan nu en gemeenten hadden minder instrumenten om op een goede wijze kosten te verhalen en de planning en kwaliteit te waarborgen zonder de grond in eigendom te hebben. Dit is veranderd en gemeenten spelen daar op in met andere vormen van grondbeleid waaronder regisserend grondbeleid.

Nota Grondbeleid

23\79

Kenmerk R001-1205900MJH-V01

Op die manier kunnen wellicht ontwikkelingen die anders niet tot stand komen, door invloed van de gemeente toch tot ontwikkeling komen. In feite geeft de gemeente een duwtje in de rug, maar zal geen risicodragende partij worden. Gemeentelijke regie Hoewel de term regisserend grondbeleid de indruk wekt van een hoge mate van regie, is die mate van regie beperkter dan bij actief grondbeleid. Net als bij faciliterend grondbeleid zet ook hier de gemeente de beschikbare middelen in zonder direct risicodragend te participeren. De gemeente wacht daarbij echter niet passief af tot die andere partijen met ideeën komen, maar probeert ook pro-actief te stimuleren en partijen bij elkaar te brengen. Exploitatie en risico Het doel is de exploitatie van de ontwikkeling verder over te laten aan marktpartijen zonder dat de gemeente risicodragend participeert. Kostenverhaal Het juridisch instrumentarium over kostenverhaal is niet anders dan bij faciliterend grondbeleid. Zelfs als de gemeente weinig kosten maakt en mogelijk zelfs helemaal geen uitvoeringskosten maakt, is het noodzakelijk dat de kosten die wel gemaakt worden, verhaald worden. Hiervoor geldt dezelfde route als omschreven bij faciliterend grondbeleid. Tabel 3.1 Typen grondbeleid Typen Actief Faciliterend Regisserend

Onderstaand schema geeft een idee van de rolverdeling tussen de markt en de gemeente bij verschillende vormen van grondbeleid.

24\79

Nota Grondbeleid

Tabel 3.2 Rolverdeling markt en gemeente bij verschillende vormen van grondbeleid Actief Grondexploitatie

Gemeente

Faciliterend

Regisserend

Gezamenlijk of ontwikkelende

Ontwikkelende partij

partij Vastgoedexploitatie

Ontwikkelende partij

Ontwikkelende partij (en in

Ontwikkelende partij

uitzonderingsgevallen de gemeente) Beheerexploitatie openbare

Gemeente

Gemeente

Gemeente

Particulier/Verhuurder

Particulier/Verhuurder

Particulier/Verhuurder

ruimte na afronding ontwikkeling Beheerexploitatie vastgoed

3.2

Inputfactoren

De keuze voor een bepaalde vorm van grondbeleid hangt in de regel af van een aantal inputfactoren die per ontwikkeling anders kunnen zijn. Deze zijn: • • •

(Maatschappelijk) belang van de ontwikkeling voor Lingewaard Mate waarin marktpartijen de ontwikkeling zelf ter hand willen nemen Eigendomssituatie

• • •

Inschatting risicoprofiel en winstverwachting Aanwezigheid financiële middelen Beschikbaarheid capaciteit, kennis en kunde

(Maatschappelijk) belang van de ontwikkeling voor Lingewaard Het (maatschappelijk) belang van een bepaalde ontwikkeling voor Lingewaard is een belangrijke inputfactor. Dit is moeilijk in cijfers te vatten en zal per situatie bepaald moeten worden. Alle ontwikkelingen in Lingewaard moeten als vanzelfsprekend passen in de visie van de gemeente die onder meer is verwoord in de structuurvisie. Particuliere initiatieven die passen in de visie van de gemeente en die in het belang van de gemeente zijn, worden gestimuleerd. In dat geval is actief ingrijpen door de gemeente niet nodig en kan voor faciliterend grondbeleid worden gekozen. Actief ingrijpen zal wel noodzakelijk zijn bij ontwikkelingen die van groot belang voor Lingewaard zijn, maar die niet automatisch of geheel niet door de markt worden opgepakt. Mate waarin marktpartijen de ontwikkeling zelfstandig ter hand willen nemen In lijn met de voorgaande inputfactor is de mate waarin marktpartijen ontwikkelingen zelfstandig ter hand nemen een belangrijke keuze voor een bepaald type grondbeleid. Eén van de uitgangspunten is dat partijen zelf in staat zijn ontwikkelingen te realiseren, uiteraard binnen de kaders die de gemeente stelt. Dan is sprake van een faciliterend grondbeleid. Sommige ontwikkelingen komen echter niet van de grond zonder gemeentelijk ingrijpen.

De mate waarin marktpartijen dergelijke ontwikkelingen zelf willen oppakken is dan gering tot nihil. Veelal hangt dit samen met risico-inschattingen van ontwikkelende partijen. Een te groot risicoprofiel leidt ertoe dat partijen niet willen investeren. Soms is dat wel wenselijk in bepaalde wijken.

Nota Grondbeleid

25\79

Kenmerk R001-1205900MJH-V01

De gemeente zal dan moeten zoeken naar manieren om toch tot ontwikkeling over te gaan in de vorm van regisserend of actief grondbeleid. Eigendomssituatie De eigendomssituatie is zeer bepalend in de keuze voor een bepaald type grondbeleid. In Nederland geldt bijvoorbeeld het recht op zelfrealisatie indien een eigenaar bereid en in staat is de door de gemeente gewenste ontwikkeling zelf te realiseren. Inzet van bijvoorbeeld het instrument Wet voorkeursrecht gemeenten of onteigening biedt dan geen soelaas. Dit is niet erg. Indien de ontwikkeling wordt gerealiseerd zoals die de gemeente voor ogen staat, kan die ontwikkeling vanuit een meer faciliterende rol door de gemeente gestimuleerd worden. Grondeigendom is wel gewenst als actieve gemeentelijke regie noodzakelijk is. De grondeigendom vergroot de mogelijkheden tot het voeren van die regie. Inschatting risicoprofiel en aanwezigheid financiële middelen Voorafgaand aan de start van gebiedsontwikkelingen geldt dat een financiële analyse wordt opgesteld. Onderdeel van die analyse is een gedegen inschatting van het risicoprofiel en de mogelijkheid risico’s te beheersen. De aanwezigheid van financiële middelen en de inzet daarvan voor een project bepaalt vervolgens hoe reëel realisatie van het project in financiële zin is.

In samenhang met het (maatschappelijk) belang van de ontwikkeling zal meer of minder risico worden geaccepteerd en geeft dit richting aan het te volgen grondbeleid. Beschikbaarheid capaciteit, kennis en kunde Tot slot is ook de gemeentelijke beschikbaarheid van capaciteit een belangrijke inputfactor. Dit betreft niet alleen kwantitatieve beschikbaarheid maar nadrukkelijk ook kwalitatieve beschikbaarheid in de vorm van kennis en kunde. Het is lastig hier direct een vorm van grondbeleid aan te koppelen, maar als voorbeeld kan genoemd worden kennis van de markt. Het is zeer goed mogelijk dat een particuliere partij een betere kennis van de markt heeft dan de gemeente. In dat geval is het wellicht verstandiger als gemeente een meer faciliterende rol te kiezen voor die ontwikkeling. Overigens is niet gezegd dat dit dan ook automatisch tot minder inzet van de gemeente leidt. Het blijft altijd van belang als gemeente een voldoende counterpart te kunnen vormen voor de ontwikkelende partij en te zorgen voor de noodzakelijke proces- en projectbegeleiding. Marktpartijen Bovenstaande opsomming van inputfactoren betreft een meer algemene opsomming. Bepalend is uiteraard ook de grootte van de ontwikkeling en de ontwikkelende partij. In het bovenstaande wordt in algemene termen over marktpartijen gesproken. Dit betreft zowel de grotere professionele partijen als de particuliere eigenaren.

26\79

Nota Grondbeleid

In de gemeente Lingewaard zal in toenemende mate ook ontwikkeld worden door particuliere eigenaren bijvoorbeeld in het kader van de functieveranderingsregeling. Dat dit zo is, doet niet af aan de relevantie van bovenstaande opsomming. Ook bij kleinere particuliere ontwikkelingen gelden bovengenoemde inputfactoren als afwegingskader.

3.3

Algemene voorkeur gemeente Lingewaard

In het voorgaande zijn drie vormen van grondbeleid omschreven en inputfactoren die tot een keuze voor een bepaalde vorm kunnen leiden. In algemene zin is reeds nu een voorkeur uit te spreken. De gemeente heeft in algemene zin een voorkeur voor het voeren van een faciliterend grondbeleid, zal een regisserende rol aannemen indien dit in de gegeven omstandigheden wenselijk is en zal kiezen voor een actieve vorm van grondbeleid indien dat noodzakelijk is. In het onderstaande wordt deze voorkeursroute toegelicht. Bovengenoemde voorkeursroute sluit aan op ons beeld over de rol van de overheid bij gebiedsontwikkeling. Die hoeft niet te zijn dat gemeente vooraf en risicodragend zelfstandig de plannen ontwikkelt waarna zij deze ook uitvoert. De gemeente stelt kaders en nodigt marktpartijen uit om goede voorstellen in te dienen die passen in deze kaders. Komen marktpartijen als vanzelf met die goede voorstellen dan is een uitnodiging niet nodig en is een faciliterende rol afdoende. Hiermee wordt duidelijk dat wij de rol van de gemeente niet als die van ondernemer zien. Diverse gemeenten hebben in het verleden gronden aangekocht waarmee niet alleen ruimtelijke doelstellingen gehaald konden worden, maar ook met als reden aan de grondexploitatie geld te verdienen; een rol als ondernemer.

Door de crisis komt een groot deel van deze aangekochte gronden niet tot ontwikkeling en dienen forse bedragen afgeschreven te worden. Ook in onze gemeente liggen projecten stil en zijn extra rentelasten het gevolg. Het bereiken van diverse ruimtelijke, volkshuisvestelijke en economische doelen kan ook met grondbeleidsinstrumentarium waarbij geen risicodragende, ondernemende houding noodzakelijk is. Wij borduren met de hier geformuleerde voorkeursroute dus deels voort op een vanaf 2001 reeds binnen de gemeente bestaande praktijk en de goede ervaringen daarmee. Bovendien past dit onder meer in het coalitieakkoord zoals dat op moment van opstellen van deze nota geldt waarin een duidelijke visie is gepresenteerd over de rol van burgers en particuliere partijen in algemene zin. Wij hebben vertrouwen in de markt en een deel van de verantwoordelijkheid met betrekking tot gebiedsontwikkeling kan daar dan ook liggen. Waardevol in dit kader is nog te noemen dat deze voorkeursroute ook te lezen is op een heel ander gemeentelijk beleidsterrein. In de Sociale Visie is het volgende geformuleerd: We gaan er in eerste instantie van uit dat we als gemeente voorwaarden scheppen (faciliteren) om het zelf organiserend vermogen van mensen optimaal tot zijn recht te laten komen. Soms hebben inwoners een klein duwtje in de rug nodig en moeten zij gestimuleerd worden.

In een aantal gevallen biedt het zelf organiserend vermogen onvoldoende soelaas en moeten we een interventie plegen.

Nota Grondbeleid

27\79

Kenmerk R001-1205900MJH-V01

Bovengenoemd citaat sluit exact aan op de hier geformuleerde voorkeursroute met betrekking tot grondbeleid. Zo is sprake van een breed gedeelde beleidsvisie op de rol van de gemeente met vertaling naar verschillende beleidsvelden. Concreet betekent dit dat een faciliterende rol van de gemeente afdoende is als particulieren zelfstandig initiatieven ontwikkelen die passen in de gemeentelijke visie. De gemeente kan dan toetsend optreden, de noodzakelijke bestuursrechtelijke handelingen verrichten waarna de initiatiefnemer het plan risicodragend ontwikkelt. Indien deze initiatieven niet als vanzelf van de grond komen, maar een ontwikkeling wel gewenst is, zullen wij ons pro-actief opstellen in het benaderen van de particuliere partijen die een ontwikkeling mogelijk tot stand kunnen brengen. Dit is de regisserende rol. Daarbij nodigen wij partijen actief uit tot het nemen van initiatief en brengen daarbij wel ons organiserend vermogen in. Ook in deze rol treden wij echter niet als risicodragend ondernemer op. Tot slot kunnen bepaalde ontwikkelingen van dusdanig belang voor Lingewaard zijn dat wij een actieve risicodragende rol zullen accepteren. Dit is het geval indien de betreffende ontwikkeling niet zelfstandig of aan de hand van de regisserende rol door particuliere initiatiefnemers wordt opgepakt.

In dat geval zullen wij als gemeente een actieve rol aannemen om de betreffende ontwikkeling toch te kunnen realiseren. Bovengenoemde voorkeursroute betekent niet dat hiervan afwijken niet mogelijk is. Indien een afwijking wenselijk is, zal deze (extra) onderbouwd moeten worden. Hiertoe dienen de inputfactoren als genoemd in paragraaf 3.2. Door de afwijkende keuze te motiveren aan de hand van de genoemde inputfactoren is beoordeling en verantwoording ervan mogelijk. Tabel 3.3 Uitgangspunten voorkeursroute Voorkeursroute Faciliterend grondbeleid heeft de voorkeur Leidt dit tot stilstand en is een ontwikkeling wel gewenst dan kiezen we voor regisserend grondbeleid Leidt ook dit tot stilstand en is de ontwikkeling wel gewenst dan kiezen we voor actief grondbeleid Afwijken van de genoemde voorkeursroute is mogelijk en zal alsdan onderbouwd worden aan de hand van de inputfactoren (maatschappelijk) belang van de ontwikkeling, mate waarin marktpartijen de ontwikkeling zelfstandig ter hand willen nemen, eigendomspositie, inschatting risicoprofiel en winstverwachting, aanwezigheid financiële middelen en beschikbare capaciteit, kennis en kunde

Onderstaand stroomschema tracht de vormen van grondbeleid te relateren aan de inputfactoren. Uiteraard geldt daarbij de opmerking dat dit een versimpelde weergave is van de complexe praktijk van gebiedsontwikkeling, maar het geeft een eerste richting en houvast.

28\79

Nota Grondbeleid

Een tweede opmerking, die al eerder geplaatst is in hoofdstuk 2, is dat voorafgaand aan de start van dit schema waar reeds wordt uitgegaan van een bepaald concreet doel het waardevol is gezamenlijk al na te denken wat de doelen zijn en hoe die in de toekomst mogelijk met de inzet van grondbeleid behaald kunnen worden. Het grondbeleid heeft, als vermeld, een faciliterende en zeker geen beslissende rol, maar de efficiëntie van de inzet van het beschikbare instrumentarium kan worden vergroot door reeds in een vroeg stadium de juiste dwarsverbanden met elkaar te leggen. Dit laatstgenoemde proces is echter niet in onderstaand schema vervat. Figuur 3.1 Stroomschema inputfactoren en vormen van grondbeleid

3.4

Algemene voorkeur toegespitst op bepaalde typen ontwikkelingen

3.4.1

Signalen uit samenhangend beleid

In paragraaf 3.3 is een algemene voorkeursroute uitgesproken voor het te volgen grondbeleid als een ontwikkeling tot stand komt of moet worden gebracht. Naar aanleiding van signalen uit diverse samenhangende beleidsnotities is het mogelijk ook een voorkeur uit te spreken toegespitst naar verschillende typen ontwikkelingen. In het onderstaande zijn de belangrijkste signalen omschreven. Daaruit wordt in paragraaf 3.4.2 een aantal algemene conclusies getrokken. Structuurvisie • •

Bij bedrijventerreinen: Inbreiding gaat voor uitbreiding Afronden van projecten die in gang zijn gezet, met goede fasering nu er minder sprake is van schaarste

•

Lingewaard blijft een groene gemeente

Nota Grondbeleid

29\79

Kenmerk R001-1205900MJH-V01

• •

Opvoeren druk revitalisering bedrijventerreinen Mogelijke andere functies Lingewal en Polseweg met voor de gemeente budgetneutraal

•

resultaat Kamervoort (ten zuiden van de Kampsestraat) als reservering voor toekomstige bedrijvigheid opgeven

Landschapsontwikkelingsplan • Geen nieuwe bedrijfslocaties in uiterwaarden Regionaal programma bedrijventerreinen Stadsregio Arnhem Nijmegen • Binnen stadsregio is sprake van overaanbod van grond tot 2025 voor bedrijventerreinen Bestuursovereenkomst verstedelijking en mobiliteit • Gemeenten bouwen woningen in “middengebied” voor lokale behoefte Coalitieakkoord • De gemeente heeft een vraagstelling, geen taakstelling op het gebied van woningbouw 3.4.2

Conclusies signalen samenhangend beleid

Uit de signalen als geformuleerd in voorgaande paragraaf kan een aantal conclusies worden getrokken. Bedrijventerreinen Duidelijk is dat er nog voldoende aanbod van bedrijventerrein in Lingewaard is. Deze kan zowel voorzien in de bovenlokale vraag als in de lokale vraag. Dit aanbod kan daarin zelfs zeer ruim voorzien. Dit betekent dat wij als gemeente niet actief nieuwe bedrijventerreinen tot ontwikkeling zullen brengen de komende 4 jaar. Ook een regisserende of faciliterende rol om mogelijke particuliere initiatieven te ondersteunen past in dit kader niet. Op die manier ontstaan namelijk toch nieuwe bedrijventerreinen die gezien de huidige marktsituatie vermoedelijk lange tijd braak zullen liggen. Dit is een onwenselijke situatie en leidt tot afbreuk aan de kwaliteit van deze gebieden. Bovendien is er, als vermeld, nog een voldoende ruim aanbod in bedrijventerreinen. Dergelijke initiatieven passen dus niet in de gemeentelijke ruimtelijke visie. Woningbouw De conclusie aangaande bedrijventerreinen geldt ook voor de realisatie van woningen. Op grootschalige basis zal dit de komende vier jaar niet noodzakelijk zijn. De notitie “Lingewaardse woningbouwopgave 2010-2020” omschrijft in feite dat er reeds in de bestaande plannen voldoende aanbod is om aan de vraag te kunnen voldoen tot 2020.

30\79

Nota Grondbeleid

Het actief ontwikkelen van nieuwe grootschalige woningbouwlocaties zal dus niet gebeuren de komende vier jaar en mogelijke initiatieven daartoe zullen ook niet gefaciliteerd worden. Zij passen niet in de ruimtelijke visie en zullen leiden tot kwalitatieve achteruitgang van gebieden. Realisatie van woningbouw op kleinschalige basis op grond van het regionaal beleid voor functiewijziging in het buitengebied past in de visie van functieverandering en kan om die reden gefaciliteerd worden. Kantorenlocaties en Perifere Detailhandelsvestigingen (PDV) Tevens kan hier genoemd worden dat geen actieve inzet zal plaatsvinden op de ontwikkeling van kantorenlocaties en PDV, behoudens het noordelijk deel van de Houtakker II. De beleidsnotities die ten behoeve van deze Nota Grondbeleid bestudeerd zijn, gaan daar niet op in en dat zegt in feite al genoeg. De gemeente heeft op dit vlak geen ambities en dergelijke ontwikkelingen passen dan ook niet in de gemeentelijke visie. De behoefte aan kantorenlocaties wordt in hoofdlijnen ingevuld door de gemeenten Nijmegen en Arnhem. Herstructurering en transformatie bedrijventerreinen Eén van de gemeentelijke ambities is de herstructurering c.q. transformering van de gebieden Lingewal, Polseweg en Gendt-Bemmel. Uit de structuurvisie is te concluderen dat dergelijke ontwikkelingen voor de gemeente een budgetneutraal resultaat zullen moeten hebben.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=eaac55c8-dd64-40ad-a480-b9abc7688029