CConstaterende datLingewaard
Koppel je AI →
Document · PDF

NIEUW 1549788 - Bijlage 1 - Programmabegroting 2027 Aangepast 20102026

Raadsvergadering 5 november 2026, gemeente LingewaardBij agendapunt: 1549788 Programmabegroting 2027 (bespreekstuk)45.011 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 6

Programmabegroting 2027 Gemeente Lingewaard 2 Inhoudsopgave Algemeen ............................................................................................................................................................5 Aanbiedingsbrief ..............................................................................................................................................5 Leeswijzer ........................................................................................................................................................7 Financiën .........................................................................................................................................................9 2027 in één oogopslag ..................................................................................................................................24 De programma's ................................................................................................................................................26 1. Veiligheid ...................................................................................................................................................26 2. Verkeer, vervoer en waterstaat .................................................................................................................29 3.

Economie ...................................................................................................................................................34 4. Onderwijs ...................................................................................................................................................37 5. Sport en cultuur .........................................................................................................................................40 6. Sociaal domein ..........................................................................................................................................45 7. Volksgezondheid en milieu ........................................................................................................................55 8. Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing .......................................................................59 9.

Bestuur en ondersteuning .........................................................................................................................63 De paragrafen ...................................................................................................................................................68 Paragraaf 1 Lokale heffingen .........................................................................................................................68 Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ...............................................................................83 Paragraaf 3 Onderhoud kapitaalgoederen ....................................................................................................92 Paragraaf 4 Financiering ...............................................................................................................................98 Paragraaf 5 Bedrijfsvoering .........................................................................................................................103 Paragraaf 6 Verbonden partijen ..................................................................................................................107 Paragraaf 7 Grondbeleid .............................................................................................................................113 Paragraaf 8 Klimaat, Energie en Circulariteit

..............................................................................................116 Paragraaf 9 Openbaarheid ..........................................................................................................................119 Financiële overzichten ....................................................................................................................................120 Algemene dekkingsmiddelen .......................................................................................................................120 Overhead .....................................................................................................................................................121 Investeringsplan 2027 - 2030 ......................................................................................................................122 Meerjarenbegroting 2027 - 2030 .................................................................................................................124 3 Reserves en voorzieningen .........................................................................................................................127 Incidentele baten en lasten ..........................................................................................................................132 Structurele mutaties reserves

......................................................................................................................136 Prognose balans ..........................................................................................................................................137 EMU-saldo ...................................................................................................................................................138 Autorisatie investeringsbudgetten ...............................................................................................................139 Bijlagen ...........................................................................................................................................................140 Kerngegevens .............................................................................................................................................140 Beleidsindicatoren .......................................................................................................................................141 Overzicht grote investeringsprojecten .........................................................................................................144

5 Algemeen Aanbiedingsbrief Beste leden van de raad, Hierbij bieden wij u de Programmabegroting 2027-2030 aan. Deze begroting markeert een belangrijk moment: het is de eerste begroting van dit college. Daarbij bouwen wij voort op de goede koers die in de afgelopen bestuursperioden is ingezet. Het is belangrijk om vast te houden aan beleid dat werkt en resultaten oplevert. Tegelijkertijd geven wij met deze begroting een eerste invulling aan de ambities uit het coalitieakkoord Samen voor Lingewaard, door deze te vertalen naar concrete plannen en bijbehorende middelen. Zo leggen wij een solide basis voor de komende bestuursperiode. Uitwerking van het coalitieakkoord Normaal gesproken wordt nieuw beleid opgenomen in de kadernota. Door de gemeenteraadsverkiezingen en de daaropvolgende coalitievorming was het dit jaar niet mogelijk om voor de zomer in een kadernota de ambities voor de komende periode uit te werken. Daarom is dit jaar een beleidsarme kaderbrief opgesteld. Een eerste uitwerking van het coalitieakkoord krijgt nu een plek in deze begroting. Hiervoor is een aparte paragraaf opgenomen met aanvullend beleid en intensiveringen van bestaand beleid, inclusief de financiële vertaling daarvan. De huidige financiële situatie vraagt om terughoudendheid. Met de keuzes die we in deze begroting maken, gaan we alleen structurele verplichtingen aan als het nodig is.

Zo houden we financiële ruimte beschikbaar om in te spelen op nieuwe ontwikkelingen. In aanloop naar de Kadernota 2028 werken we de ambities uit het coalitieakkoord verder uit. In de Kadernota 2028 leggen wij deze voor aan uw raad om deze integraal af te wegen. De keuzes in deze begroting zijn daarom realistisch en gericht op de toekomst. We hebben oog voor de leefbaarheid in onze kernen en zoeken een goede balans tussen onze ambities en de financiële ruimte. Groei in balans Onze gemeente blijft groeien. De complexiteit van de woningbouwopgave neemt toe. De ontwikkeling van onze kernen, de bereikbaarheid van onze gemeente, de energietransitie, de uitdagingen rondom netcongestie en klimaatbestendigheid en de beschikbaarheid van voorzieningen hangen nauw met elkaar samen en vragen om zorgvuldige afwegingen. We vinden het belangrijk dat nieuwe ontwikkelingen bijdragen aan de leefbaarheid van onze kernen en aansluiten bij de behoeften van onze inwoners. Groei vraagt daarom om een integrale benadering, waarbij we deze opgaven niet afzonderlijk bekijken, maar in samenhang afwegen. Een weerbare en veerkrachtige samenleving De wereld om ons heen verandert. Geopolitieke spanningen, cyberdreigingen, extreem weer en de kwetsbaarheid van vitale voorzieningen vragen steeds meer aandacht.

Van gemeenten wordt steeds meer verwacht dat zij voorbereid zijn op verstoringen en samen met inwoners, maatschappelijke organisaties en andere partners werken aan een samenleving die schokken kan opvangen en zich snel kan herstellen. Ook staan we in het sociaal domein voor een andere grote opgave. De beschikbaarheid en betaalbaarheid van zorg en ondersteuning staan onder druk door de vergrijzing, een groeiende zorgvraag en krapte op de arbeidsmarkt. Hoewel de aard van deze uitdagingen verschilt, kent de aanpak veel overeenkomsten. In beide gevallen investeren we samen met inwoners en maatschappelijke partners in sterke gemeenschappen, sociale 6 verbondenheid, preventie en samenredzaamheid. Een samenleving waarin mensen naar elkaar omzien, elkaar ondersteunen en verantwoordelijkheid nemen voor hun omgeving, is beter bestand tegen maatschappelijke verstoringen én helpt de druk op zorg en ondersteuning te beperken. Daarmee versterken maatschappelijke weerbaarheid en de transformatie van het sociaal domein elkaar en bouwen we samen aan een veerkrachtig en toekomstbestendig Lingewaard. Financieel verantwoord, met oog voor onzekerheid Een financieel gezonde huishouding is een van onze speerpunten uit het coalitieakkoord. De begroting laat in de eerste jaren een negatief saldo zien.

Het structurele saldo, bestaande uit de vaste, jaarlijks terugkerende uitgaven en inkomsten, is daarentegen in alle jaren positief. De negatieve saldi komen voort uit incidentele lasten, zoals locatiegebonden kosten uit het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP), frictiekosten in het sociaal domein naar aanleiding van de bezuinigingsopgave uit de Begroting 2026 en de implementatiekosten van de Omgevingswet. Deze incidentele nadelen dekken wij uit de algemene reserve. Gezien de omvang van die reserve is dat financieel verantwoord. De financiële positie van gemeenten is onzeker. Begin 2027 brengt de Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd een advies uit over de verhouding tussen de kosten van de jeugdzorg en de beschikbare middelen. Het kabinet noemt dit advies zwaarwegend, waardoor er vanaf 2028 mogelijk extra middelen naar het gemeentefonds gaan. Daarnaast is het effect van de herverdeling van het gemeentefonds, die vanaf 2029 verder wordt ingevoerd, nog onzeker. De verwachting is dat dit in ieder geval nadelig is. Omdat de begroting structureel sluitend is, hebben wij de ruimte om deze uitkomsten af te wachten. Wij vinden het niet verantwoord om vooruit te lopen op onzekerheden. Dit sluit aan bij het advies van de VNG om, gezien de huidige onzekerheden, terughoudend te zijn met aanvullende bezuinigingen vanaf 2028.

Daarom nemen wij in deze begroting geen aanvullende bezuinigingen of lastenverhogingen op. Daarbij kiezen wij voor rust in de portemonnee voor onze inwoners. Samen bouwen aan Lingewaard Met deze eerste begroting van dit college zetten wij een belangrijke eerste stap in de uitvoering van het coalitieakkoord. We doen dit met realisme en vertrouwen en vooral samen. Samen met u als raad, met onze inwoners, ondernemers en partners. Zo bouwen wij verder aan een leefbaar, duurzaam, veilig en toekomstbestendig Lingewaard. Lingewaard, 28 september 2026 Burgemeester en wethouders 7 Leeswijzer Per onderdeel van de begroting lichten we toe welke informatie hierin is opgenomen. Algemeen Naast de aanbieding en deze leeswijzer bestaat dit onderdeel uit 2 onderwerpen: Financiën • Financiële resultaten Hier wordt het begrote resultaat gepresenteerd van 2027 tot en met 2030, met hierbij een beoordeling of er sprake is van een structureel sluitende begroting. Met eventuele structurele effecten vanuit de doorwerking van het jaar 2026 is al zo veel mogelijk rekening gehouden bij de opstelling van deze begroting. • Van Kadernota naar Begroting In dit onderdeel zijn de financiële mutaties na de Kadernota opgenomen en toegelicht. • Aanvullend beleid & intensivering bestaand beleid Hier is het aanvullend beleid en de intensivering van bestaand beleid van deze begroting opgenomen en toegelicht.

• Programmaresultaten Hierin is een overzicht opgenomen van de baten, lasten en reservemutaties per programma. Ter vergelijking zijn ook de werkelijke cijfers van 2025 en de begroting van 2026 opgenomen. • Stelposten loon- en prijsstijging In dit onderdeel nemen wij u mee in de stand van de stelposten die opgenomen zijn in de begroting voor de prijsstijgingen en areaalvergroting en de ontwikkeling van de salarissen. • Uitgangspunten begroting Hier is het overzicht opgenomen van de uitgangspunten die gehanteerd zijn in deze begroting met betrekking tot de indexering en de circulaire gemeentefonds. 2027 in één oogopslag Hierin is opgenomen waar het geld van onze gemeente naartoe gaat, waar dit vandaan komt en wat inwoners betalen aan de gemeente. Programma’s Een programma is een samenhangend geheel van activiteiten. Per programma benoemen we de externe ontwikkelingen, de inhoudelijke onderwerpen, de doelen die we willen bereiken en wat we hiervoor gaan doen. Ook zijn de relevante beleidsnota's en eigen indicatoren opgenomen. Als laatste staan we stil bij de financiële kant van het programma binnen het onderdeel 'Wat kost het?' en het investeringsplan. In programma 6 Sociaal domein is een extra onderdeel toegevoegd: 'Strategische agenda sociaal domein'.

Hierin is opgenomen hoe wij de komende jaren de middelen uit de Reserve Sociaal Domein en de Reserve Van beschermd wonen naar beschermd thuis inzetten. De titel van het programma Sport, cultuurproductie en cultuurparticipatie korten we vanaf dit jaar in tot Sport en cultuur. Dit is korter en duidelijker. Alleen de titel wijzigt. De inhoud, de indeling en het budget blijven ongewijzigd, zodat de vergelijking met voorgaande jaren helder blijft. Paragrafen De paragrafen zijn programma overstijgend. In de paragrafen leggen we de beleidslijnen vast met betrekking tot relevante beheersmatige aspecten en de lokale heffingen. Naast de acht verplichte paragrafen, zijnde lokale heffingen, weerstandsvermogen en risicobeheersing, onderhoud kapitaalgoederen, financiering, 8 bedrijfsvoering, verbonden partijen, grondbeleid en openbaarheid, heeft de gemeenteraad de paragraaf 'Klimaat en energie' toegevoegd. Financiële overzichten Hierin staat aanvullende financiële informatie, zoals een overzicht van de overhead, het investeringsplan en de reserves en voorzieningen. Deze onderdelen zijn in sommige gevallen verplicht, maar ook informatief van aard. Bijlagen In de bijlagen van deze Begroting zijn naast een aantal basisgegevens het overzicht grote investeringen en de verplichte beleidsindicatoren opgenomen.

Financiën Financiële resultaten 2027 - 2030 Op 2 juli 2026 stelde u de Kaderbrief 2027 vast. Daarna deden zich een aantal ontwikkelingen voor waardoor het saldo van de meerjarenbegroting is gewijzigd. Dit betreft het financieel effect van de meicirculaire 2026, die ook in de raadsvergadering van 2 juli 2026 is behandeld en vastgesteld. De andere financiële ontwikkelingen die leiden tot het geactualiseerde saldo lichten wij toe in het onderdeel Van Kadernota naar Begroting 2027. Hieronder staat het geactualiseerde saldo van de meerjarenbegroting 2027-2030. De begrotingssaldi zijn tot en met 2029 negatief. In 2030 is het saldo positief. Een negatief saldo gaat ten laste van de algemene reserve, een positief saldo komt ten gunste van de algemene reserve. De tekorten in 2027 tot en met 2029 en het overschot in 2030 leiden samen tot een onttrekking van € 2.062.000 aan de algemene reserve. (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Saldo meerjarenbegroting 2027-2030 | -958 | N | -245 | N | -939 | N | 81 | V Voor de beoordeling of er sprake is van een structureel sluitende begroting corrigeren wij de saldi van de meerjarenbegroting met de incidentele baten en lasten, zie het overzicht hieronder. Hieruit blijkt dat het structurele saldo van de meerjarenbegroting in alle jaren sluit met een positief saldo.

(bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Saldo meerjarenbegroting 2027-2030 | -958 | N | -245 | N | -939 | N | 81 | V Elimineren: Bij: Incidentele lasten | 3.785 | 1.327 | 2.119 | 1.920 Af: Incidentele baten | -1.691 | -173 | -230 | -8 Saldo incidentele lasten en baten | 2.094 | 1.154 | 1.889 | 1.912 Structurele saldo meerjarenbegroting 2027-2030 | 1.136 | V | 909 | V | 950 | V | 1.993 | V 9 Van Kaderbrief naar Begroting 2027 Bedragen x € 1.000 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Saldo Meerjarenbegroting (MJB) vóór | 1.188 | -495 | -283 | 167 Meicirculaire '26 en Kadernota '27 Verzelfstandiging Tennis en Padelvereniging | 14 | 24 | 10 | 23 Toegankelijkheid kasteel de Kinkelenburg | - | -13 | -13 | -13 Kaderbrief 2027 | 419 | 567 | 642 | 642 Meicirculaire 2026* | -791 | -664 | -1.071 | -165 Saldo vóór actualisatie MJB 2027-2030 | 830 | -581 | -715 | 654 Prijsstijgingen en areaalvergroting 2027 | 41 | 151 | 29 | 232 Kapitaallasten | 258 | 956 | 552 | 321 Loonkosten | -49 | -150 | -151 | -188 Wachtgelden voormalige wethouders | -209 | -140 | -82 | -11 Informatisering en automatisering | 155 | 335 | 423 | 58 Sociaal domein | -1.279 | -564 | -564 | -564 Belastingen en verzekeringen | -172 | -172 | -172 | -172 VGGM Actualisatie begroting 2027-2030 | -52 | -80 | -80 | -80 Onroerend zaakbelasting (OZB) | 175 | 203 | 129 | 293 Overige belastingen | -43 | -43 | -43 | -43 Grondexploitaties

| -457 | -499 | -520 | -574 Doorbelasting uren aan investeringen | 500 | 500 | 500 | 500 Afval en riolering | 166 | 123 | 74 | 96 Verkiezingen | - | 130 | - | -130 Overig - afwijkingen < € 50.000 | -59 | -45 | -50 | -75 Totaal na actualisatie bestaand beleid | -195 | 123 | -671 | 316 Aanvullend beleid in intensivering bestaand beleid | -763 | -369 | -269 | -236 Saldo Meerjarenbegroting 2027-2030 | -958 | -245 | -939 | 81 * De mutatie in 2027 is € 137.000 lager dan het raadsvoorstel van de Meicirculaire 2026, omdat dit bedrag al in de Kaderbrief 2027 is verwerkt. 10 11 Toelichting van Kadernota naar Begroting Prijsstijgingen en areaalvergroting 2027 In de Begroting 2026 is de stelpost voor prijsstijgingen en areaalvergroting structureel verhoogd naar € 2,9 miljoen per jaar. Daarnaast heeft de raad bij de meicirculaire 2026 besloten de extra middelen die via het gemeentefonds beschikbaar zijn gekomen voor prijsstijgingen aan deze stelpost toe te voegen. In deze begroting zijn de verwachte prijsstijgingen en areaalvergroting voor 2027 verwerkt. De hiervoor benodigde middelen vallen lager uit dan het beschikbare budget binnen de stelpost. Dit leidt tot de voordelen die in de bovenstaande tabel zijn opgenomen. Op basis van de huidige inzichten is de verwachting dat een structurele stelpost van € 2,9 miljoen ook voor de komende jaren reëel is.

Kapitaallasten Bij de begroting actualiseren we jaarlijks de planning en de hoogte van de lopende en nieuwe investeringen. Deze actualisatie leidt tot mutaties in alle jaren. De voordelen in alle jaren worden veroorzaakt door het doorschuiven van planningen van investeringen en daarnaast het actualiseren van de investeringsbudgetten. Het extra grote voordeel in 2028 wordt veroorzaakt door het doorschuiven van de realisatie van een MFA in Huissen naar 2028, waarmee de kapitaallasten starten in 2029 in plaats van 2028. Loonkosten Elk jaar stellen we de salarislasten bij op basis van de CAO en de verwachte stijging van het salaris op basis van de indexering in de meicirculaire 2026. Deze nieuwe doorrekening heeft een beperkt structureel negatief effect van ongeveer 0,5% van de totale loonsom. Wachtgelden voormalige wethouders Als gevolg van het vertrek van voormalige wethouders zijn lasten opgenomen voor Appa-uitkeringen (ook wel wachtgeld genoemd). De hoogte en de duur van deze uitkering zijn afhankelijk van de individuele situatie, waaronder de duur van het wethouderschap, de leeftijd en eventuele inkomsten naast de Appa-uitkering. In deze berekening is uitgegaan van de bekende situatie per juli 2026. Informatisering en automatisering Het automatiserings- en informatiseringsplan is voor de begroting geactualiseerd. Deze actualisatie leidt tot een structureel voordeel.

Dit voordeel wordt onder andere veroorzaakt door de verlenging van de afschrijvingstermijn van de ICT-infrastructuur van 5 naar 7 jaar. Sociaal domein Hieronder worden per onderwerp de belangrijkste afwijkingen toegelicht binnen het sociaal domein. Participatie Binnen Participatie ontstaat een structureel nadeel van € 621.000 op de uitkeringslasten (BUIG). Het aantal bijstandsuitkeringen groeit naar verwachting van 450 naar circa 480. Door beperkte uitstroom naar werk en een toenemend aandeel inwoners met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt nemen de uitkeringslasten structureel toe. Van dit nadeel hangt € 457.000 samen met het niet realiseren van de structurele bezuinigingsdoelstelling uit de begroting 2026. Daarnaast ontstaat een incidenteel nadeel van € 390.000 op de re-integratiekosten. Door de groei van het aantal bijstandsgerechtigden en de complexere ondersteuningsvraag hebben meer inwoners een langduriger en intensiever re-integratietraject nodig. Hierdoor stijgen de gemiddelde kosten per cliënt en nemen de totale uitgaven aan re-integratie toe. We verwachten dat deze stijging tijdelijk is doordat we in 2026 en 2027 investeren in een meer mensgerichte en effectieve inzet van re-integratie-instrumenten, gericht op het 12 vergroten van de uitstroom naar werk.

Omdat de effecten van deze aanpak naar verwachting op termijn zichtbaar worden, is de verhoging van het budget voor re-integratie vooralsnog incidenteel van aard. Jeugd Binnen Jeugd ontstaat een structureel nadeel van € 214.000. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door een hogere bijdrage aan Veilig Thuis (€ 140.000) als gevolg van een toename van meldingen van huiselijk geweld en de daarmee samenhangende veiligheidsbeoordelingen en onderzoeken. Daarnaast nemen de kosten voor jeugdreclassering (€ 56.000) toe doordat meer jeugdigen gebruikmaken van deze voorziening dan waarop de begroting was gebaseerd. Daarnaast ontstaat in 2027 een incidenteel nadeel van € 450.000 binnen de specialistische jeugdhulp. Hoewel het aantal jeugdigen dat gebruik maakt van jeugdhulp afneemt, neemt de complexiteit van de casuïstiek toe. Een beperkte groep jeugdigen met zeer complexe problematiek maakt een steeds groter deel van de totale jeugdzorgkosten uit, met name door de inzet van jeugdzorg met verblijf en intensieve individuele begeleiding. Omdat deze trajecten naar verwachting ook in 2027 doorlopen, leidt dit tot een incidentele overschrijding van het beschikbare budget. We zetten in op maatregelen om deze complexe vorm van zorg op termijn te beperken. Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Binnen de Wmo is er sprake van een voordeel van € 425.000 in 2027 waarvan € 300.000 structureel.

Het structurele voordeel betreft de huishoudelijke hulp. In de afgelopen jaren is gebleken dat de groei van het aantal aanvragen lager uitvalt dan eerder werd verwacht en afgegeven indicaties worden niet altijd volledig benut. Hierdoor kan het budget, bovenop de bezuinigingen in de Begroting 2026, structureel met € 300.000 worden verlaagd. Daarnaast zien we dat het gebruik van de dagbesteding al enkele jaren een dalende trend laat zien. Ook verschuift het aanbod naar lichtere vormen van dagactiviteiten. Hierdoor realiseren we de geplande bezuiniging van € 125.000 een jaar eerder, wat leidt tot een incidenteel voordeel in 2027. Belastingen en verzekeringen Het structurele nadeel wordt voornamelijk veroorzaakt door de stijging van de zuiveringsheffing en de watersysteemheffing. We zien al enkele jaren dat deze lasten hoger uitvallen dan begroot. Op basis van de gerealiseerde kosten in de afgelopen drie jaar hebben we de begroting hiervoor structureel naar boven bijgesteld. Daarnaast zijn de WOZ-waarden van onderwijslocaties en sportaccommodaties hoger dan eerder geraamd, wat leidt tot hogere OZB-lasten. Daar staat echter ook een voordeel tegenover in de vorm van hogere OZB-opbrengsten. VVGM Actualisatie begroting 2027-2030 Op 2 juli jl. heeft de gemeenteraad de Ontwerpbegroting 2027 van de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM) behandeld.

Hierin is opgenomen dat er extra lasten zijn bij de VGGM in verband met stijgende kosten van de TBC-bestrijding, het programma vaccineren en het spaarverlof. Ook is de bezuiniging op de versterking bedrijfsvoering teruggedraaid. In de Kadernota 2027 is van de extra bijdrage al € 15.000 verwerkt. In deze begroting verwerken we het restant van de aanvullende bijdrage conform de Ontwerpbegroting 2027. Onroerende zaakbelasting (OZB) In 2026 is er sprake van hogere WOZ-waarde dan in de begroting rekening mee gehouden. Dit leidt tot een voordeel dat structureel in de OZB opbrengsten die doorwerkt in 2027 en verder. Zie ook de 2e Tussentijdse rapportage 2026. Een gedeelte van de hogere OZB opbrengsten, zijnde € 78.000 heeft betrekking op de onderwijslocaties en sportaccommodaties. Deze OZB betalen wij als gemeente zelf, waardoor hier eenzelfde nadeel tegenover staat. Zie ook de toelichting bij Belastingen en verzekeringen. 13 Overige belastingen Het nadeel wordt veroorzaakt door de salarisstijging van de belastingsamenwerking (conform CAO) en de meerkosten van een nieuwe waarderingsapplicatie en de waarderingskamer. Daarnaast is de tariefstelling van de toeristenbelasting gewijzigd. Er was rekening gehouden met een verhoging van de toeristenbelasting van € 0,25 in 2026 naar € 1,50 en een verdere verhoging naar € 1,67 in 2027.

Deze beoogde verhoging is aangepast en er is nu sprake van een gedifferentieerd tarief. Dit is een tarief van € 1,25 voor verblijf op een kampeerterrein in mobiele kampeeronderkomens, stacaravans of vakantieonderkomens op vaste standplaatsen. Voor andere verblijven, zoals een bed & breakfast is het tarief € 2,50 per persoon per nacht. Deze aanpassing leidt tot een structureel nadeel van € 20.000 per jaar. Grondexploitaties en faciliterende projecten We belasten al een aantal jaar in werkelijkheid minder uren door aan faciliterende projecten en grondexploitaties dan we begroten. Hierdoor ontstaat jaarlijks een nadeel in de jaarrekening. De belangrijkste oorzaak is dat de huidige begrotingssystematiek niet meer aansluit bij de feitelijke inzet van medewerkers. Daarnaast worden medewerkers die voor projecten zijn begroot in de praktijk deels ingezet op investeringen, zoals de nieuwbouw van scholen. Daardoor worden minder uren aan projecten toegerekend, wat het nadeel verder vergroot. Zoals in de Jaarstukken 2025 aangekondigd passen we in deze begroting de systematiek aan zodat de begrote uren aansluiten bij de werkelijkheid. Deze aanpassing leidt tot een structureel nadeel van circa € 500.000 per jaar. Investeringen urentoerekening Vanaf 2027 belasten we directe uren door aan investeringen.

Bij de uitwerking van de aanpassing voor de faciliterende projecten en grondexploitaties hebben we vastgesteld dat directe uren op grond van de regelgeving (Besluit Begroting en Verantwoording) aan investeringen moeten worden doorbelast. Aangezien deze verplichting kort voor het opstellen van de begroting naar voren kwam, konden we nog niet per investering bepalen om hoeveel uren het gaat. We hebben daarom voor deze begroting een voorzichtige inschatting opgenomen van € 500.000 per jaar aan salarislasten die we aan investeringen doorbelasten. Het doorbelasten van uren aan investeringen levert op korte termijn een voordeel op voor de exploitatie. Daar staat tegenover dat deze kosten onderdeel worden van de investering en in latere jaren via afschrijving en rente (kapitaallasten) terugkomen in de begroting. Daardoor is het voordeel in de eerste jaren het grootst en neemt het geleidelijk af. De aanvullende kapitaallasten die hieruit voortvloeien zijn verwerkt in de post kapitaallasten. De inschatting van € 500.000 is voorlopig. In de 1e Tussentijdse rapportage 2027 werken we per investeringsbudget uit hoeveel uren we verwachten, en stellen we het bedrag daarop bij. Afval & riolering Elk jaar wordt opnieuw de toerekening van de lasten aan de heffing voor de riolering en afval berekend. In 2026 leidt deze geactualiseerde toerekening tot een voordeel.

Dit voordeel wordt met name veroorzaakt door een stijging van de extracomptabel toe te rekenen kosten, zoals perceptiekosten, BTW en overhead. Verkiezingen Door de val van het kabinet en de vervroegde Tweede Kamerverkiezingen in 2025 verschuift de planning van de volgende Tweede Kamerverkiezingen van 2028 naar 2030. Dit leidt tot een voordeel in 2028 en eenzelfde nadeel in 2030. 14 Overige afwijkingen < € 50.000 Dit betreft meerdere afwijkingen, die elk afzonderlijk kleiner zijn dan € 50.000. Aanvullend beleid en intensivering bestaand beleid Het aanvullend beleid en de intensivering bestaand beleid wordt gespecificeerd en toegelicht in de volgende paragraaf. Aanvullend beleid & intensivering bestaand beleid Jaarlijks bevat de kadernota voorstellen voor nieuw beleid en voor de intensivering van bestaand beleid. Deze voorstellen kunnen voortkomen uit de uitvoering van moties, nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen, gewijzigde wet- en regelgeving of voortschrijdende inzichten. In een verkiezingsjaar is er een beleidsarme kaderbrief en krijgt de begroting een bijzonder karakter. Dan wordt daarin de eerste invulling gegeven aan de ambities van het nieuwe college, zoals vastgelegd in het coalitieakkoord. Daarmee vormt de begroting niet alleen een uitwerking van lopende beleidsdoelen, maar ook van de bestuurlijke koers voor de nieuwe bestuursperiode.

Gezien de onzekerheden rondom de toekomstige ontwikkeling van de gemeentelijke financiën kiest het college voor een behoedzame financiële koers. Daarom zijn de voorgestelde aanvullende budgetten incidenteel van aard en zo beperkt mogelijk gehouden. Het college wil hiermee voorkomen dat vooruitlopend op toekomstige ontwikkelingen en de verdere uitwerking van het coalitieakkoord, grote financiële verplichtingen worden aangegaan. Daarnaast blijft de gemeenteraad nadrukkelijk in positie om afzonderlijk af te wegen of en op welke wijze grotere investeringen wenselijk en haalbaar zijn. In onderstaande tabel zijn de ambities opgenomen waarvoor op dit moment aanvullend budget wordt gevraagd met daaronder een toelichting per post. Voor plannen waarvoor op een later moment aanvullende besluitvorming nodig is, legt het college afzonderlijke voorstellen aan de raad voor.

Pro- | Omschrijving | Investe- | Lasten | Lasten | Lasten | Lasten gram- | rings- | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 ma | budget Coalitieakkoord 1 | Verkennende fase Weerbare samenleving | 45.000 | - | - | - 1 | Regisseur weerbare samenleving | 92.500 | 92.500 | 92.500 | 92.500 2 | Onderzoeken vrachtverkeer Huissen | 90.000 | - | - | - 2 | Impuls Mobiliteitsmaatregelen | 100.000 | 100.000 | - | - 2 | Verbetering aansluiting Lingewaard op de | 50.000 | - | - | - A325 5 | Actualisatie groenbeleid en uitvoeringsplan | 100.000 | - | - | - vergroening pleinen en woonwijken 8 | Impuls woningbouw | 100.000 | - | - | - Totaal Coalitieakkoord | 577.500 | 192.500 | 92.500 | 92.500 Overig 2 | Uitbreiding capaciteit toezicht | - | - | - | - energietransitie 5 | Incidentele subsidie Koelhuis Huissen | 33.000 | 33.000 | 33.000 | - 5 | GALA preventief beleid | 20.000 | 20.000 | 20.000 | 20.000 5 | Inzet cultuurcoaches | 17.000 | 17.000 | 17.000 | 17.000 5 | Uitvoeringsbudget Sport | 33.000 | 33.000 | 33.000 | 33.000 5 | Beheer hondenlosloopgebieden | 30.000 | 30.000 | 30.000 | 30.000 5 | Bestaanszekerheid: financiële educatie voor | 40.000 | 40.000 | 40.000 | 40.000 jongeren 7 | Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie | 12.500 | - | - | - 15 Pro- | Omschrijving | Investe- | Lasten | Lasten | Lasten | Lasten gram- | rings- | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 ma | budget 9 | Voorbereiding verduurzaming | 60.000 | -

| 3.000 | 3.000 | 3.000 klimaatinstallatie gemeentehuis Totaal Overig | 185.500 | 176.000 | 176.000 | 143.000 Totaal aanvullend beleid en | 763.000 | 368.500 | 268.500 | 235.500 intensivering bestaand beleid Toelichting aanvullend beleid en intensivering bestaand beleid Coalitieakkoord Verkennende fase weerbare samenleving Met dit incidentele budget worden de eerste bouwstenen van een weerbare samenleving gerealiseerd. Daarbij wordt geïnvesteerd in het bevorderen van de zelf- en samenredzaamheid, het versterken van de samenwerking met maatschappelijke partners, het ondersteunen van lokale initiatieven die bijdragen aan maatschappelijke weerbaarheid en de voorbereiding van noodsteunpunten. Als de verkenning daartoe aanleiding geeft, kan ook worden geïnvesteerd in voorzieningen die kritische gemeentelijke processen en dienstverlening bij langdurige verstoringen versterken. Het budget voor 2027 vormt daarmee de eerste stap in de verdere uitvoering van de weerbaarheidsopgave en maakt een gefaseerde aanpak in de daaropvolgende jaren mogelijk. Regisseur weerbare samenleving In 2026 is gestart met de ontwikkeling van een lokale aanpak voor maatschappelijke weerbaarheid, gebaseerd op de VNG-handreiking. Deze ontwikkeling is onder regie van de Regisseur Weerbare Samenleving in gang gezet en wordt in 2027 voortgezet.

Lokale risico's, kwetsbaarheden, maatschappelijke netwerken en kansen worden verder in beeld gebracht. Samen met de veiligheidsregio, maatschappelijke organisaties en andere partners wordt gewerkt aan deze organisatiebrede opgave. Door lokale inzichten te combineren met regionale en landelijke ontwikkelingen wordt steeds duidelijker welke vraagstukken er liggen en wat nodig is om te komen tot een toekomstbestendige aanpak. Onderzoeken vrachtverkeer Huissen Om het vrachtverkeer door de kom van Huissen te verminderen, voeren wij in 2027 verschillende samenhangende onderzoeken uit. Deze onderzoeken geven inzicht in de mogelijkheden om vrachtverkeer beter te routeren en het aantal vrachtwagenbewegingen door Huissen te beperken. Dit betreft de volgende onderzoeken: Truckspotting 2027 (€ 30.000) Met actualisatie van het onderzoek Truckspotting kunnen we de (convenant-)afspraken met bedrijven monitoren en doorgaan met het maken van afspraken die helpen om minder vrachtverkeer door Huissen te laten rijden. Verkennend onderzoek bewegwijzering bedrijventerreinen (€ 20.000) De bewegwijzering kan helpen bij de route die het vrachtverkeer kiest. We verkennen daarom de mogelijkheden om de bewegwijzering naar bedrijventerreinen op omliggende wegen aan te passen.

16 17 Verkennend onderzoek beïnvloeding navigatiesystemen vrachtverkeer (€ 15.000) De digitale bewegwijzering via navigatiesystemen kan helpen bij de route die het vrachtverkeer rijdt. We verkennen daarom de mogelijkheden om de navigatiesystemen te beïnvloeden. Verkennend onderzoek parkeerterrein Looveer (€ 25.000) Een parkeerterrein op of bij industrieterrein Looveer kan het aantal vrachtwagenritten door Huissen verminderen. Het gaat om vrachtverkeer van en naar de bedrijven die op het terrein gevestigd zijn. In dit onderzoek verkennen we de mogelijkheden hiervoor. Impuls mobiliteitsmaatregelen In 2026 is met de vaststelling van het coalitieakkoord incidenteel budget beschikbaar gesteld voor een impuls op bereikbaarheid en mobiliteit. Dit geld besteden we aan knelpunten op uitvoeringscapaciteit. Beleidsmatig kent 2027 de voortzetting van bestaande ontwikkelingen en een aantal nieuwe onderzoeken. We houden er rekening mee dat alle bestaande capaciteit daarvoor nodig is. Aansluitend, in 2028, krijgen onderzoek conclusies dan een vervolg. Omdat we parallel aan beleidsontwikkeling in 2027 en 2028 tegelijkertijd meer uitvoeringscapaciteit op bestaande verkeersknelpunten en het Gemeentelijk Mobiliteitsplan (GMP) willen, stellen we voor om de hiervoor beschikbaar gestelde middelen voor 2026 ook in 2027 en 2028 beschikbaar te stellen.

Daarmee kan de extra inspanning op mobiliteitsmaatregelen twee jaar worden voortgezet. Daarna, als onderzoeken zijn afgerond en vertaald in een vervolg, kan een structurele afweging worden gemaakt over de benodigde capaciteit voor beleidsontwikkeling, uitvoering en beheer. Verbetering aansluiting Lingewaard op de A325 In de gebiedsaanpak A325 wordt ingezet op het afwaarderen van de rijsnelheid op de A325. Als gevolg daarvan is overleg mogelijk over een extra aansluiting vanuit Lingewaard, wat eerder vanuit de wegbeheerder bezwaarlijk was. Hiervoor is nodig dat we onderzoek doen naar de lokale en regionale toegevoegde waarde van zo’n extra aansluiting, als onderbouwing voor het overleg met andere overheden. Actualisatie groenbeleid en uitvoeringsplan vergroening pleinen en woonwijken Om uitvoering te geven aan de ambitie uit het coalitieakkoord om de leefbaarheid in de woonkernen te versterken door vergroening, biodiversiteit, klimaatadaptatie en de aanpak van hittestress, wordt in 2027 een integraal uitvoeringsplan opgesteld voor de vergroening van pleinen en woonwijken als onderdeel van de herijking van het groenbeleid. Hiervoor worden de groenstructuurkaarten geactualiseerd en gecombineerd met onder andere hittekaarten, zodat inzichtelijk wordt waar vergroening het meest nodig en kansrijk is.

Op basis hiervan wordt een kansenkaart met concrete locaties voor bomen en andere vergroeningsmaatregelen opgesteld. Zo komen de locaties in beeld waar vergroening het meest effectief kan bijdragen aan een aantrekkelijke, gezonde en klimaatbestendige groene leefomgeving. Onderdeel van het uitvoeringsplan is het in beeld brengen van de daarbij benodigde investerings-, beheer- en onderhoudskosten. Gelijktijdig worden het groenbeleid en de bijbehorende beleidsregels geactualiseerd, zodat toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen bijdragen aan een gezonde, klimaatbestendige en kwalitatief groene leefomgeving. Het uitvoeringsplan vormt de basis voor besluitvorming door de gemeenteraad over toekomstige investeringen in vergroening vanaf 2028. Voor de herijking van het groenbeleid, inclusief de benodigde analyses, de actualisatie van de groenstructuurkaarten en het opstellen van het bijbehorende uitvoeringsplan, is in 2027 een incidenteel onderzoeksbudget van € 100.000 benodigd. Daarnaast wordt € 25.000 ingezet vanuit reeds beschikbare middelen binnen het programma Landschap, Natuur en Biodiversiteit (LNB), waarmee het totale budget voor de planuitwerking uitkomt op € 125.000. 18 Impuls woningbouw In 2026 is met de vaststelling van het coalitieakkoord incidenteel budget beschikbaar gesteld voor een impuls op woningbouw. Dit geld besteden we aan knelpunten op personele capaciteit.

Vanwege de omvang van de bouwopgave en de afspraken in de Woondeal geven we nu prioriteit aan de grote projecten. Omdat we vinden dat elke woning telt, gaan we ook werk maken van onze kleinere woningbouwplannen. En als aanvullend beleid het makkelijker maakt om kleine particuliere initiatieven tot uitvoering te brengen, moeten ook die worden beoordeeld en via het omgevingsplan worden geborgd. Tegelijk zien we een voortgaande juridisering bij nieuwe plannen, groot en klein. Door deze ontwikkelingen is er een tekort op de formatie voor de juridische planbegeleiding. Voor 2027 wordt daarom voorgesteld om incidenteel € 100.000 in te zetten. Hiervoor wordt capaciteit bij de planjuristen ingehuurd hetgeen voorkomt dat plannen vertraging oplopen. In de tussentijd wordt onderzocht in hoeverre de formatie van de planjuristen structureel uitgebreid moet worden. Indien blijkt dat dit nodig is, wordt dit opgenomen in de kadernota 2028. Overig Uitbreiding capaciteit toezicht energietransitie De verbetering en uitbreiding van het elektriciteitsnetwerk door Liander in Lingewaard is in volle gang. Op dit moment wordt gewerkt aan de uitbreiding van het 20 kV-netwerk met ruim 90 kilometer. Tegelijkertijd wordt het aantal transformatorhuisjes met ruim 200 stuks uitgebreid.

Dit jaar is ook gestart met de buurtaanpak (verbetering van laagspanningskabels in alle kernen), die naar verwachting doorloopt tot ten minste 2033. De omvang van deze werkzaamheden is dusdanig dat de coördinatie en het toezicht niet meer binnen de bestaande capaciteit passen. Extra capaciteit is nodig om werkzaamheden in de openbare ruimte goed af te stemmen, vergunningen en uitvoeringsafspraken te bewaken en toezicht te houden op een veilige en zorgvuldige uitvoering van de werkzaamheden. Deze extra capaciteit betalen we uit de extra inkomsten uit leges voor vergunningen en de vergoedingen die we ontvangen voor werkzaamheden in de openbare ruimte. Aangezien de omvang van deze werkzaamheden naar verwachting nog minimaal acht jaar op een hoog niveau blijft, betreft het structurele extra capaciteit. We monitoren jaarlijks de omvang van de werkzaamheden en de benodigde inzet. Wanneer de werkzaamheden in de toekomst afnemen, brengen we ook de capaciteit weer in overeenstemming met de benodigde inzet. Incidentele subsidie ‘t Koelhuis Huissen Door de verhuizing van tafeltennisvereniging Hutaf naar de nieuwe sporthal op De Blauwenburcht in Huissen ontstaat vanaf 2027 een tekort in de exploitatie van ’t Verenigingsgebouw ‘t Koelhuis.

De overige gebruikers van het gebouw kunnen op dat moment nog niet verhuizen, omdat de multifunctionele accommodatie (MFA) in het centrum van Huissen naar verwachting pas rond 2030 beschikbaar komt. Omdat het vertrek van Hutaf voortvloeit uit het gemeentelijke accommodatiebeleid, stellen wij voor om gedurende drie jaar een tijdelijke overbruggingsbijdrage van € 33.000 per jaar beschikbaar te stellen. Hiermee blijft de accommodatie beschikbaar voor de resterende verenigingen totdat vervangende huisvesting gereed is. De bijdrage wordt achteraf verrekend op basis van het daadwerkelijk gerealiseerde exploitatietekort. GALA preventief beleid Tot en met 2026 worden drie onderdelen van het preventief beleid gefinancierd vanuit incidentele middelen uit het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Deze financiering loopt eind 2026 af. Voor de voortzetting van deze activiteiten zijn daarom vanaf 2027 structurele middelen nodig. Het gaat om de volgende onderdelen: 1. Preventie mentale gezondheid - Move ya Hippo Move ya Hippo is een workshop gericht op preventie van mentale gezondheid voor kinderen in de 19 basisschoolleeftijd. Het programma wordt positief beoordeeld door het onderwijs en sluit aan bij het versterken van de samenwerking tussen onderwijs en jeugdzorg op het gebied van preventie, wat als uitgangspunt is benoemd in het coalitieakkoord. 2.

Preventie huidkanker en Hitteplan Het aantal gevallen van huidkanker is de afgelopen tien jaar landelijk verdubbeld. Op de lange termijn ontwikkelt 1 op de 5 inwoners een vorm van huidkanker. Bewustwording over verantwoord zongedrag is daarom belangrijk. Daarom plaatsen we zonnebrandpalen op publieke plekken en zijn we gestart met een bredere bewustwordingscampagne. Daarnaast voeren we het Hitteplan uit. 3. Dementievriendelijke gemeente Met deze middelen zetten we het beleid voor dementievriendelijke gemeente na afloop van de incidentele middelen voort. We zien een landelijke trend van dubbele vergrijzing en daarmee samenhangend een toename van het aantal inwoners met dementie. Dit maakt inzet op het creëren van een dementievriendelijke samenleving belangrijk. Inzet cultuurcoaches De cultuurcoaches stimuleren cultuurparticipatie en cultuureducatie in Lingewaard. Samen met inwoners, culturele organisaties en scholen geven zij uitvoering aan de Cultuurnota en coördineren zij het Cultuurakkoord. Hun werk draagt ook bij aan een sterke sociale basis. Deelname aan cultuur bevordert sociale contacten, vergroot de mentale veerkracht en helpt zwaardere zorgvragen te voorkomen. De inzet van de cultuurcoaches loopt nu grotendeels via tijdelijke GALA-middelen. Deze financiering loopt eind 2026 af.

Voor de voortzetting van de inzet van de cultuurcoaches zijn daarom vanaf 2027 aanvullende structurele middelen nodig. Uitvoeringsbudget Sport Met het uitvoeringsbudget sport maken wij het lokale sport- en beweegaanbod zichtbaar en toegankelijk. Sjors Sportief en Max Vitaal geven kinderen, volwassenen en senioren overzicht van het aanbod in hun buurt. Het digitale platform brengt alles op één plek samen. Met activiteiten als de beweegtestdagen en de wandelchallenge bereiken wij ook inwoners die minder vanzelfsprekend gaan sporten. De beweegtestdagen geven inzicht in de eigen gezondheid en signaleren risico's vroegtijdig. Deze voorzieningen dragen bij aan preventie en aan de doelen uit het coalitieakkoord. Tot nu toe betalen wij dit uit tijdelijke GALA-middelen. Die ontvangen wij vanaf 2027 niet meer. Voor de voortzetting van deze activiteiten zijn daarom vanaf 2027 structurele middelen nodig. Voor het deel van het platform en Sjors Sportief en Max Vitaal (samen € 23.500) is al een toezegging gedaan voor 2027 in de beschikking van 2026. Beheer hondenlosloopgebieden Op 2 juli 2026 heeft de gemeenteraad de motie Behoud hondenweides unaniem aangenomen. In deze motie roept de raad op de huidige omheinde losloopgebieden te behouden en het financieel effect van € 30.000 per jaar te betrekken bij de Begroting 2027. We hebben deze extra lasten in de begroting opgenomen.

Daarmee kunnen de omheinde losloopgebieden behouden blijven. Bestaanszekerheid: financiële educatie voor jongeren Met dit voorstel bestendigen we de financiële educatie van Money Start op het Pro College Bemmel en breiden we deze uit naar het OBC Huissen. Jongeren leren praktische vaardigheden rondom geldzaken, schulden, toeslagen en financiële verplichtingen vanaf 18 jaar. Hiermee versterken we hun financiële zelfredzaamheid en bestaanszekerheid en dragen we bij aan het voorkomen en doorbreken van armoedeproblematiek. Deze inzet komt voort uit bestaande afstemming met scholen. Beide scholen hebben aangegeven behoefte te hebben aan een programma voor financiële educatie. Daarmee sluit Money Start aan bij het coalitieakkoord om via bestaande overlegstructuren met schoolbesturen en professionals te bespreken hoe preventie voor jongeren kan worden versterkt. 20 Uitvoeringsplan klimaatadaptatie Door budget van € 12.500 beschikbaar te stellen voor het project Steenbreek Lingewaard is er ook voor het jaar 2027 een minimale uitvoeringsagenda. Het gaat wel om een uitgeklede agenda, maar daarnaast steken we dit jaar ook veel energie in de regionale en lokale stresstesten, en de opmaak van de lokale uitvoeringsagenda. Voorbereiding verduurzaming klimaatinstallatie gemeentehuis Uit onderzoek is gebleken dat aanpassingen van de klimaatinstallatie en gemeentehuis nodig zijn.

Als voorbereiding op dit traject wordt een Programma van Eisen opgesteld en wordt een aanbestedingstraject doorlopen. Het voorbereidingskrediet voor deze voorbereidende werkzaamheden bedragen € 60.000. Hiermee wordt de basis gelegd voor de verdere uitwerking van het project en wordt inzicht verkregen in de technische aanpassingen, mogelijkheden, de uitvoeringswijze en de bijbehorende investeringskosten. De aanbestedingsprocedure voor de uitvoering wordt gestart onder voorbehoud van het beschikbaar stellen van de benodigde middelen voor de uitvoering van het project. Na afronding van het voorbereidingstraject wordt een compleet investeringsvoorstel ter besluitvorming aan de raad voorgelegd. Hiermee behoudt de raad de mogelijkheid om op basis van een uitgewerkt plan en een onderbouwde kostenraming een definitief besluit te nemen over de uitvoering van het project. Resultaten 2027 per programma In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) per programma weergegeven.

Bedragen x € 1.000 2025 | 2026 | 2027 | 2027 | 2027 Werkelijk | Begroot | Begroot | Lasten | Baten 1 | Veiligheid | -4.842 | -5.167 | -5.668 | -5.730 | 62 2 | Verkeer, vervoer en waterstaat | -6.814 | -7.467 | -8.853 | -9.272 | 419 3 | Economie | -554 | -1.285 | -1.489 | -4.527 | 3.038 4 | Onderwijs | -5.675 | -6.331 | -5.733 | -6.257 | 523 5 | Sport en cultuur | -9.120 | -10.483 | -10.186 | -12.151 | 1.965 6 | Sociaal domein | -48.637 | -52.052 | -53.953 | -70.059 | 16.106 7 | Volksgezondheid en milieu | -1.298 | -2.873 | -2.311 | -15.588 | 13.277 8 | Volkshuisvesting, Leefomgeving, Stedelijke | 969 | -4.174 | -3.274 | -7.543 | 4.269 vernieuwing 9 | Bestuur en ondersteuning | 83.689 | 84.232 | 89.369 | -29.556 | 118.925 Saldo exclusief mutaties reserves | 7.718 | -5.599 | -2.098 | -160.683 | 158.585 2 | Verkeer, vervoer en waterstaat | -503 | -301 | -265 | -600 | 334 3 | Economie | -938 | - | - | - | - 4 | Onderwijs | 63 | 277 | 32 | - | 32 5 | Sport en cultuur | -750 | 781 | 27 | -8 | 35 6 | Sociaal domein | 461 | 763 | 123 | -461 | 584 7 | Volksgezondheid en milieu | 121 | 1.098 | 312 | - | 312 8 | Volkshuisvesting, Leefomgeving, Stedelijke | 718 | 867 | - | - | - vernieuwing 9 | Bestuur en ondersteuning | 748 | 1.745 | 910 | - | 910 Saldo inclusief mutaties reserves | 7.638 | -369 | -958 | -161.751 | 160.793 21 Stelposten loon- en prijsstijging 2027 | 2028 | 2029 | 2030

Prijsstijgingen en areaalvergroting | - | 2.900.000 | 5.800.000 | 8.700.000 Stijging salarissen | 305.000 | 1.295.000 | 2.173.000 | 3.109.000 Totaal | 305.000 | 4.195.000 | 7.973.000 | 11.809.000 Prijsstijging en areaalvergroting In de tabel is de stand van deze stelpost opgenomen ná verwerking van de prijsstijgingen en areaalvergroting in deze begroting. Daarom is de stelpost € 0 in 2027, immers de effecten voor 2027 zijn al structureel verwerkt. Op basis van de gemiddelde prijsstijging in 2027 blijft de stelpost op het huidige niveau van € 2,9 miljoen structureel per jaar. Stijging salarissen Deze stelpost is bedoeld voor de verwachte loonontwikkeling na afloop van de huidige cao Gemeenten. Deze loopt van 1 april 2025 tot en met 31 maart 2027. De daarin afgesproken salarisstijgingen zijn rechtstreeks in de loonkosten verwerkt en dus niet in deze stelpost opgenomen. Voor de periode daarna is de verwachte loonontwikkeling gebaseerd op de ramingen voor het bruto binnenlands product prijs, zoals opgenomen in de meicirculaire 2025. Dit leidt tot de volgende verwachte stijgingspercentages: • | 0,9% in 2027 (bruto binnenlands product prijs (2,5%) minus CAO verhoging in 2027) • | 2,9% in 2028 • | 2,5% in 2029 • | 2,6% in 2030 22 Uitgangspunten begroting Omschrijving | Uitgangspunt Lonen en sociale lasten | Tot 1 april 2027 op basis van de huidige CAO.

Vanaf 1 april 2027 op basis van het prijs bruto binnenlands product zoals opgenomen in de meicirculaire 2026 (2027: per 1 april 2,5% - 2028: 2,9% - 2029: 2,5% - 2030: 2,6%). Prijsindexering exploitatie | 2,5% (Prijs bruto binnenlands product Meicirculaire 2026, jaarschijf 2027). Prijsindexering | We passen alleen 4,18% indexering toe op de investeringsbudgetten investeringen | van onderwijshuisvesting. Deze indexatie is gebaseerd op de BDB- index. Algemene uitkering | Meicirculaire 2026 gemeentefonds Onroerende zaakbelasting | Een verhoging van 5,8%. Dit bestaat uit de gecombineerde bruto binnenlands product index in de meicirculaire 2026 van 4,3% en een extra verhoging van 1,5% zoals besloten in de Kadernota 2024. Afvalstoffenheffing en riool- | Een indexering van 2,5%, uitgaande van kostendekkende tarieven. en waterzorgheffing Overige lokale heffingen | 2,5% (Prijs bruto binnenlands product Meicirculaire 2026, jaarschijf 2027). Omslagrente | 1,50% Kapitaalmarktrente (lang) | 4,00% Geldmarktrente (kort) | 2,50% Het aantal inwoners en woningen zijn onderdeel van de berekeningen van onder andere de algemene uitkering, de opbrengst onroerendezaakbelastingen, de opbrengsten bouwleges en de bijdragen aan samenwerkingsverbanden.

Aantal inwoners | 48.050 (per 1 januari 2027) Aantal woningen | 20.857 (per 1 januari 2027) 23 2027 in één oogopslag Waar gaat het geld naar toe? Programma | lastenx€1.000 | % van totaal 1 | Veiligheid | -5.730 | 3,5% 2 | Verkeer, vervoer en waterstaat | -9.872 | 6,1% 3 | Economie | -4.527 | 2,8% 4 | Onderwijs | -6.257 | 3,9% 5 | Sport en cultuur | -12.159 | 7,5% 6 | Sociaal domein | -70.520 | 43,6% 7 | Volksgezondheid en milieu | -15.588 | 9,6% 8 | Volkshuisvesting, Leefomgeving, Stedelijke | -7.543 | 4,7% vernieuwing 9 | Bestuur en ondersteuning | -29.556 | 18,3% Totaal van de programma's | -161.751 | 100% Waar komt het geld vandaan? Programma | Baten x | % van €1.000 | totaal 1 | Veiligheid | 62 | 0,0% 2 | Verkeer, vervoer en waterstaat | 754 | 0,5% 3 | Economie | 3.038 | 1,9% 4 | Onderwijs | 555 | 0,3% 5 | Sport en cultuur | 2.000 | 1,2% 6 | Sociaal domein | 16.690 | 10,4% 7 | Volksgezondheid en milieu | 13.589 | 8,5% 8 | Volkshuisvesting, Leefomgeving, Stedelijke | 4.269 | 2,7% vernieuwing 9 | Bestuur en ondersteuning | 119.836 | 74,5% Totaal van de programma's | 160.793 | 100% 24 Wat betalen inwoners? De gemeente ontvangt ook geld uit lokale belastingen en heffingen. Hieronder ziet u wat een inwoner van Lingewaard jaarlijks betaalt.

2027 | 2026 OZB | € 617,58 | € 583,71 (gemiddeld tarief per woning) Riool- en waterzorgheffing - gebruiker | € 155,10 | € 151,31 - eigenaar/gebruiker | € 234,93 | € 229,20 Afvalstoffenheffing (per adres)* Vast tarief | € 278,40 | € 266,64 Diftar per lediging | € 9,90 | € 9,45 Toeristenbelasting - verblijf op camping | € 1,25 | € 1,25 - overige overnachtingen | € 2,50 | € 2,50 25 26 De programma's 1. Veiligheid Onder dit programma vallen taken met betrekking tot toezicht en handhaving van de openbare orde, het tegengaan van georganiseerde criminaliteit en het bevorderen van een veilige woon- en leefomgeving. Via de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM) richten we ons ook op brandweerzorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing. Ontwikkelingen Openbare orde en veiligheid in een samenleving met uiteenlopende opvattingen Maatschappelijke en politieke vraagstukken kunnen leiden tot uiteenlopende opvattingen en toenemende polarisatie. Het blijft daarom belangrijk maatschappelijke ontwikkelingen tijdig te signaleren, het gesprek met inwoners en partners te voeren en transparant te communiceren over beleid en besluitvorming. Zo dragen we bij aan een veilige en verbonden samenleving. Toename zorg- en veiligheidsvraagstukken Zowel landelijk als lokaal hebben we te maken met complexe uitdagingen op het snijvlak van zorg en veiligheid.

Het aantal incidenten met personen met verward gedrag blijft landelijk toenemen. Lokaal zien we daarnaast een verschuiving: het aantal acute politie-incidenten neemt af, terwijl het aantal signalen waarbij zorg en begeleiding nodig zijn, toeneemt. Ook stijgt het aantal complexe zorg- en veiligheidsmeldingen waarin regie en afstemming noodzakelijk zijn. Dit vraagt om een sterk en goed samenwerkend netwerk van zorg- en veiligheidspartners. De gemeente vervult hierbij een regisserende en verbindende rol. Weerbaarheid en veerkracht op lokaal niveau Geopolitieke spanningen, cyberdreigingen, klimaatverandering en mogelijke uitval van vitale voorzieningen vergroten de noodzaak om de weerbaarheid en veerkracht van onze samenleving te versterken. In lijn met de landelijke VNG-agenda Weerbaarheid en Veerkracht op Lokaal Niveau werken we samen met de VGGM en andere partners aan een goede voorbereiding op crises, de continuïteit van vitale processen en de zelfredzaamheid van inwoners en organisaties. Hiermee versterken we onze weerbaarheid tegen zowel acute incidenten als langdurige ontwrichtende situaties. Femicide en gendergerelateerd geweld Landelijk krijgen femicide en andere vormen van gendergerelateerd geweld steeds meer politieke en maatschappelijke aandacht. De samenleving onderkent in toenemende mate de ingrijpende gevolgen van deze problematiek.

Bewustwording is belangrijk, net als vroegtijdige signalering en een effectieve samenwerking tussen betrokken partners. We zetten samen met ketenpartners in op het voorkomen, herkennen en aanpakken van gendergerelateerd geweld. Wat willen we bereiken? We willen de veiligheid verbeteren en het veiligheidsgevoel vergroten. Door vroegtijdig en gericht in te grijpen, voorkomen we dat problemen escaleren en leiden tot ernstige situaties. Bijvoorbeeld in het geval van personen met verward gedrag, bij wie problemen kunnen uitmonden in overlast of onveilige situaties. Dit doen we onder andere vanuit het Opgaveteam in nauwe samenwerking met zorg- en veiligheidspartners, zoals het Lokaal Zorg- en Veiligheidsnetwerk, het Zorg- en Veiligheidshuis en het jeugdgroepenoverleg. 27 We roepen inwoners op om bij te dragen aan een veilige samenleving door overlastgevende en/of verdachte situaties te melden. Waar nodig treden we, vaak samen met partners, repressief op. Daarbij hanteren we een structurele aanpak, omdat veiligheid voortdurende aandacht en bijsturing vraagt. Onze doelen zijn: 1. Een veilige woon- en leefomgeving; 2. Weerbare inwoners en ondernemers Wat gaan we doen in 2027? Een veilige woon- en leefomgeving (doel 1) • Om woonoverlast te beperken, passen we in een zo vroeg mogelijk stadium buurtbemiddeling toe.

• We willen de bereidheid bij inwoners verhogen om verdachte, ondermijnende en zorgelijke situaties te melden. Dat doen we onder andere door meerdere malen gericht informatie te verstrekken via sociale media en Hét Gemeentenieuws. Ook besteden we minimaal twee keer per jaar aandacht aan de meldkaart en gaan we minimaal twee keer per jaar fysiek met inwoners in gesprek over meldingsbereidheid. • We zetten in op het voorkomen van alcohol- en drugsgebruik en het tegengaan van jeugdcriminaliteit onder jongeren en jongvolwassenen. Omdat deze doelgroep een verhoogd risico loopt, combineren we preventieve maatregelen als voorlichting en HALT-trajecten met toezicht en handhaving door politie en boa’s. Daarnaast continueren we het project VioS (Veilig in en om School) binnen het voortgezet onderwijs en het primair onderwijs. • We starten met het uitvoeringsprogramma 'Lingewaard veilig voor iedereen 2027–2028’, gericht op het vergroten van de veiligheid en het veiligheidsgevoel van inwoners, met specifieke aandacht voor vrouwen. We zetten in op bewustwording, preventie en signalering, waarbij grensoverschrijdend gedrag nadrukkelijk aandacht krijgt. Dit doen we samen met onze maatschappelijke partners door kennis te delen en bestaande programma’s, netwerken en werkwijzen waar mogelijk op elkaar af te stemmen.

Weerbare inwoners en ondernemers (doel 2) • We houden minimaal twee bewustwordingscampagnes en/of bijeenkomsten voor specifieke doelgroepen over (digitale) criminaliteit. Daarnaast organiseren we ten minste één interne en twee externe bewustwordingscampagnes over het herkennen van signalen van ondermijning, waaronder een campagne die zich specifiek richt op het signaleren van arbeids-, seksuele en criminele uitbuiting van kwetsbare groepen, zoals inwoners van opvanglocaties en jongeren. • Voor de doelgroep jeugd organiseren we minimaal één voorlichtingsbijeenkomst over digitale veiligheid, met specifieke aandacht voor de risico’s en gevaren die zij in de onlinewereld kunnen tegenkomen. • We voeren - samen met onder andere omgevingsdienst, douane, arbeidsinspectie en politie - minimaal één integrale controle uit op elk van de volgende aandachtsgebieden: o buitengebied; o bedrijven; o huisvestingslocaties arbeidsmigranten o leegstaande panden. • We zetten in op een stevige aanpak om te voorkomen dat criminelen voet aan de grond krijgen in onze gemeente. Daarbij passen we onder andere de Bibob-toets toe bij vergunningaanvragen en vastgoedtransacties. Ook voeren we integriteitsonderzoeken uit bij zorgaanbieders. Waar nodig sluiten we woningen en panden bij vondsten van drugs of wapens.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://lingewaard.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/2e78fe5d-5a77-49ef-9af2-d0934d5334ec?agendaItemId=e7ff185a-7151-4a5b-95dd-758c7dc1a224