889944 Bijlage 1_Bestemmingsplan bijlage 2 bij de toelichting Quickscan flora fauna
Tekst van het document
Projectnummer:
Mei 2020
Quickscan Wet natuurbescherming Zonnepark Gendt
In opdracht van: Waterschap Rivierenland Projectnummer: 2020-072
© 2020 Ecologisch Adviesbureau Viridis bv, Culemborg Ecologisch Adviesbureau Viridis bv Randweg 30 4104 AC Culemborg T 0345 753 275 E info@bureau-viridis.nl W www.bureau-viridis.nl KvK 110 557 87
Btwnr
NL 820598215B01
Tekst: Veldonderzoek: Foto’s: Foto voorblad:
Zuiveringsinstallatie Gendt Mekerisveld 1
Projectnummer: Wijze van citeren:
2020-072 , D., 2020. Quickscan Wet natuurbescherming Zonnepark Gendt. Ecologisch Adviesbureau Viridis, Culemborg, PRNR-2020-072.
In opdracht van: Contactpersoon:
Waterschap Rivierenland
Datum: Ondertekening:
25-05-2020
Paraaf: Dit rapport is vervaardigd op verzoek van de opdrachtgever zoals hierboven aangegeven en is zijn eigendom. Niets uit deze rapportage mag worden vermenigvuldigd of openbaar gemaakt worden door middel van scanning, druk, internet, fotokopie of andere wijze zonder schriftelijke toestemming van de opdrachtgever en Ecologisch Adviesbureau Viridis bv, noch mag het zonder deze toestemming voor een ander doel gebruikt worden dan waarvoor het vervaardigd is. Ecologisch Adviesbureau Viridis is niet aansprakelijk voor vervolgschade, alsmede schade die voortvloeit uit toepassingen van de resultaten van de werkzaamheden, kaartmateriaal (Basis Registratie Topografie Kadaster 2020, tenzij anders wordt vermeld) inclusief getoonde begrenzingen of andere gegevens verkregen van Ecologisch Adviesbureau Viridis. De opdrachtgever vrijwaart Ecologisch Adviesbureau Viridis voor aanspraken van derden in verband met deze toepassing. Omdat ecologisch onderzoek een momentopname is, kan de aanwezigheid van beschermde soorten soms niet worden uitgesloten of bevestigd. Daarnaast is de natuurwetgeving aan verandering en jurisprudentie onderhevig. Ecologisch Adviesbureau Viridis is mede om die redenen lid van het Netwerk Groene Bureaus, brancheorganisatie voor kwaliteitsbevordering en belangenbehartiging van ecologische adviesbureaus.
Hierdoor zijn wij zo goed mogelijk op de hoogte van de nieuwste ontwikkeling op het gebied van ecologie en wetgeving. Door de inzet van conform de wet ter zake kundige ecologen, waarborgen wij onze onderzoekskwaliteit. Wij zijn echter niet aansprakelijk voor de gevolgen van onverwacht verschijnende of verdwijnende flora of fauna, noch voor de gevolgen van veranderende wetgeving of jurisprudentie.
W.A. (Wiegert) Steen & D. (David) Broek
Quickscan Wet natuurbescherming Zonnepark Gendt
In opdracht van: Waterschap Rivierenland
Inhoud
1
2
3
4
Aanleiding
1
4.4.3
Habitatsoorten
26
4.4.4
Broedvogels en niet-broedvogels
27
1.1
Situatie
1
1.2
Beschrijving van het plangebied
2
4.5
Cumulatie
27
1.3
Beschrijving van de werkzaamheden
2
4.6
Beantwoording onderzoeksvragen
27
1.4
Probleemstelling
2
Onderzoeksmethode
5
5.1
Huidige situatie
29
5.2
Beantwoording onderzoeksvragen
29
5
Houtopstanden
29
2.1
Literatuuronderzoek
5
2.2
Veldonderzoek
5
2.3
Quickscan soortbescherming
5
6.1
Literatuur
31
2.4
Voortoets Natura2000
5
6.2
Websites
31
Quickscan Soortbescherming
7
6
Bronnen
Wettelijk kader
31
32
3.1
Vaatplanten
7
Wet natuurbescherming
32
3.2
Grondgebonden zoogdieren
7
Zorgplicht (art. 1.11)
32
3.3
Vleermuizen
9
Natura 2000-gebieden
32
3.4
Vogels
10
Soortbescherming
32
3.5
Vissen
11
Vogelrichtlijn (artikel 3.1)
32
3.6
Amfibieën
11
Habitatrichtlijn (artikel 3.5)
33
3.7
Reptielen
12
Nationale beschermde soorten (artikel 3.10) 33
3.8
Ongewervelden
12
Beschermde houtopstanden
34
3.9
Beantwoording onderzoeksvragen
12
Ontheffing, vergunning of vrijstelling
34
3.10
Mitigerende maatregelen
13
Natuurnetwerk Nederland (NNN)
34
Voortoets
14
Overzicht algemene vrijstellingen
36
4.1
Instandhoudingsdoelstellingen
14
4.2
Ligging t.o.v. Natura 2000-gebieden
14
4.3
Rijntakken
15
Invoerwaardes Aerius
37
4.4
Effectbeoordeling
18
Aerius-berekening
39
Inventarisatie groenstrook
47
4.4.1
Stikstofberekening
21
4.4.2
Habitattypen
22
Ecologische aanbevelingen en aandachtpunten Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
1 Aanleiding
1.1
Situatie
Waterschap Rivierenland (WSRL) heeft als doel om in 2030 energieneutraal te zijn. Als grootverbruiker in de regio is dit een ambitieus doel. 75% van de benodigde energie wordt door het waterschap in de zuiveringsketen gebruikt. Vanuit haar taakstelling ‘doelmatig zuiveren’ investeert het Waterschap in zonnepanelen op rioolwaterzuiveringsterreinen (RWZI). Voor de waterzuiveringslocatie in Gendt is ook een zonnepark gepland. Voor deze locatie dient een Quickscan Wet natuurbescherming uitgevoerd te worden t.b.v. de voorbereiding en een aanvraag omgevingsvergunning medio 2020. Het hebben van een omgevingsvergunning is een vereiste om een SDE-subsidie te kunnen aanvragen. Als het lukt om een omgevingsvergunning en SDE-subsidie te verkrijgen, dan is het voornemen om op deze locatie in 2022 een zonnepark aan te leggen. De aanleg van een zonnepark kan negatieve effecten veroorzaken op ter plaatse voorkomende beschermde soorten1. Mogelijk worden daarbij verbodsbepalingen van de Wet natuurbescherming overtreden. Vanuit de Wet natuurbescherming worden drie categorieën dier- en plantensoorten in meer of mindere mate beschermd: • Vogelrichtlijnsoorten, hieronder vallen alle inheemse vogelsoorten (artikel 3.1); • Habitatrichtlijnsoorten (artikel 3.5); • Nationaal beschermde soorten (artikel 3.10).
Per wetsartikel geldt een aantal verbodsbepalingen die mogelijk overtreden worden bij de geplande
ingreep. Bij ruimtelijke ingrepen houdt dit hoofdzakelijk verband met de bescherming van nesten, bescherming van verblijfplaatsen en voortplantingsbiotoop en verbod op het doden of verwonden van beschermde soorten. Op deze verbodsbepalingen gelden enkele uitzonderingen. Zo is provinciaal een vrijstellingslijst vastgesteld met daarop een aantal soorten waarvoor deze verbodsbepalingen niet gelden. Ook kan er in specifieke gevallen gewerkt worden volgens een ministerieel goedgekeurde gedragscode waarin voorschriften opgenomen zijn om de effecten te beperken. Om te bepalen of er beschermde soorten mogelijk effecten ondervinden van de ingreep en daarbij verbodsbepalingen worden overtreden is een Quickscan Soortbescherming noodzakelijk. Naast soorten worden ook Natura 2000-gebieden beschermd vanuit de Wet natuurbescherming. De ruimtelijke ontwikkeling kan negatieve effecten op wettelijk beschermde natuurwaarden veroorzaken. Wanneer ingrepen plaatsvinden in of nabij een door de Wnb wettelijk beschermd Natura 2000-gebied kunnen de instandhoudingsdoelstellingen van de aangewezen habitattypen en -soorten in het geding komen. Het dichtstbijzijnde Natura 2000-gebied ‘Rijntakken’ ligt op een afstand van 100 meter. Van een directe aantasting en afname van areaal aan beschermd natuurgebied is daarom geen sprake.
Het nabijgelegen Natura 2000-gebied ligt op voldoende ruime afstand dat geen negatieve invloed verwacht wordt van factoren die slechts een korte reikwijdte hebben, zoals bodemtrillingen, geluids- en lichtbelasting. De enige factor die op grotere afstand werkzaam is en op basis van zijn reikwijdte van invloed kan zijn, betreft stikstofdepositie. In de uitvoerende fase kan een tijdelijke verhoging van stikstofdepositie plaatsvinden ten gevolge van
1
Beschermde soorten: alle onder de Wet natuurbescherming beschermde soorten in de provincie Gelderland.
Ecologisch Adviesbureau Viridis | Quickscan Wet natuurbescherming Zonnepark Gendt
1
uitstoot van het bouwverkeer en machines die tijdens werkzaamheden gebruikt worden. Het is daarom niet uitgesloten dat deze uitstoot significante bijdrage levert aan de bestaande achtergronddepositie of tijdelijk leidt tot een overschrijding van grenswaarden voor het Natura 2000-gebied. Het is daarom noodzakelijk om een voortoets t.b.v. een habitattoets in het kader van Natura 2000 uit te voeren.
1.2
Buiten de verbodsartikelen voor de soorten en gebieden geldt er ook een algemene zorgverplichting (artikel 1.11) voor álle inheemse dier- en plantensoorten, Natura 2000-gebieden en bijzondere nationale natuurgebieden. Ook niet-beschermde en vrijgestelde soorten en gebieden vallen dus onder deze verplichting. Deze verplichting beoogt het voorkomen of beperken van de schade voor in het wild levende soorten en gebieden.
In Figuur 1.1 is de ligging van het plangebied ten opzichte van de beschermde gebieden weergegeven. Afbeelding 1.1 t/m 1.6 is een impressie van het plangebied en de directe omgeving te zien.
In de Wet natuurbescherming is in hoofdstuk 4 verder nog de bescherming van houtopstanden opgenomen. Het onderdeel houtopstanden van de Wet natuurbescherming heeft als doel bossen te beschermen en het bestaande oppervlak bos-en houtopstanden in Nederland in stand te houden. Kort gezegd, alles wat bos is, moet bos blijven. Voor onderhavig project wordt mogelijk een houtopstand gekapt waarbij de Wet natuurbescherming van toepassing is. Een toetsing in dit kader is daarom noodzakelijk. Tot slot is er, naast de Wet natuurbescherming, vanuit de Provinciale Structuurvisie een aantal gebieden aangewezen als Gelders Natuur Netwerk (GNN) en daarmee beschermd. Het plangebied ligt buiten de begrenzing van het Gelders Natuurnetwerk Nederland (NNN). Een toetsing in dit kader is daarom niet nodig. In Bijlage A kunt u meer informatie terugvinden over de Wet natuurbescherming en overige relevante wetgeving. Voorafgaande aan de uitvoering van de werkzaamheden is een onderzoek naar het mogelijke voorkomen van beschermde plant- en diersoorten uitgevoerd middels een verkennend natuurwaardenonderzoek (Quickscan). In onderhavig rapport worden de kaders, uitvoering, resultaten en effectbeoordeling van deze toets beschreven.
Beschrijving van het plangebied
Aan de Mekrisveld in Gendt bevindt zich een waterzuiveringsinstallatie van Waterschap Rivierenland. Voor deze zuivering bevindt zich een terrein waar het zonnepark voorzien is. Tussen de waterzuivering en het zonnepark bevindt zich een bosje. Aan de andere kant van de Waaldijk ligt het Natura 2000-gebied Rijntakken.
1.3
Beschrijving van de werkzaamheden
De werkzaamheden bestaan uit de aanleg van een zonnepark. Om een optimale opbrengst van de zonnepanelen te garanderen is het waarschijnlijk nodig om de bomenrij tussen de waterzuivering en het zonnepark te kappen. De werkzaamheden staan gepland in 2022.
1.4
Probleemstelling
Om goed voorbereid te zijn op een eventueel noodzakelijke vergunning- en ontheffingsaanvraag van de Wet natuurbescherming geeft de Quickscan Wet natuurbescherming antwoord op de volgende onderzoeksvragen: Quickscan Soortbescherming • Zijn in het plangebied beschermde soorten en/of verblijfplaatsen van deze soorten aanwezig of te verwachten? • Ondervinden aanwezige beschermde soorten negatieve effecten van de ontwikkeling? • Is het mogelijk om optredende negatieve effecten op beschermde soorten te mitigeren? Zo ja, op welke wijze dient dit te geschieden? Voortoets Natura 2000 • Zijn er negatieve effecten op plaatselijk aangewezen habitatsoorten en -typen te verwachten? • Ondervinden de aangewezen instandhoudingsdoelen van Natura 2000-gebieden ‘Rijntakken’ negatieve effecten van de ontwikkeling? • Is het noodzakelijk een Verslechteringstoets of Passende Beoordeling op te stellen voor de ontwikkeling?
Ecologisch Adviesbureau Viridis | Quickscan Wet natuurbescherming Zonnepark Gendt
2
• •
Is het noodzakelijk aanvullend onderzoek uit te voeren? Is het noodzakelijk een ontheffing van de Wet natuurbescherming aan te vragen?
Voorliggend rapport geeft advies met betrekking tot de mogelijkheden om de geplande ontwikkeling in overeenstemming met de Wet natuurbescherming uit te voeren.
Houtopstanden • Worden er houtopstanden gekapt waarbij de Wet natuurbescherming van toepassing is?
Figuur 1.1 | Ligging van het plangebied ten opzichte van de beschermde gebieden weergegeven.
Ecologisch Adviesbureau Viridis | Quickscan Wet natuurbescherming Zonnepark Gendt
3
Afbeelding 1.1 | Zuidzijde plangebied.
Afbeelding 1.2 | Schuurtje midden in het plangebied.
Afbeelding 1.3 | Noordzijde plangebied.
Afbeelding 1.4 | Waterzuivering
Afbeelding 1.5 | Waterzuivering
Afbeelding 1.6 | Houtopstand zuidzijde.
Afbeelding 1.7 | Houtopstand zuidzijde.
Afbeelding 1.8 | Uiterwaarden Rijn. 7
Ecologisch Adviesbureau Viridis | Quickscan Wet natuurbescherming Zonnepark Gendt
4
2 Onderzoeksmethode
Om antwoord te kunnen geven op de onderzoeksvragen is een toetsing in het kader van de Wet natuurbescherming uitgevoerd. Hiermee is de ecologische waarde van het plangebied door middel van een literatuuronderzoek en een veldinventarisatie onderzocht. Op deze manier wordt het voorkomen van beschermde soorten binnen de Wet natuurbescherming bepaald. De gebruikte onderzoeksmethoden worden hieronder beschreven.
2.1
Literatuuronderzoek
Voor het literatuuronderzoek is gebruik gemaakt van bekende verspreidingsgegevens van beschermde soorten uit de Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF), verspreidingsatlassen van relevante soorten, het archief van Bureau Viridis en vrij beschikbare verspreidingsgegevens. Aanvullend zijn relevante onderzoeksrapporten van vergelijkbare projecten bekeken en is gebruik gemaakt van gegevens van het Ministerie over de relevante Natura 2000-gebieden, zoals de profielendocumenten van de habitattypen en -soorten en de effectenindicator. De resultaten van het literatuuronderzoek hebben uitgewezen welke beschermde soorten in de omgeving van het plangebied verwacht kunnen worden. Tijdens het veldbezoek is speciale aandacht besteed aan het mogelijke voorkomen van deze soorten.
2.2
Veldonderzoek
Op 7 april 2020 heeft een veldbezoek plaatsgevonden. Tijdens het veldbezoek is het plangebied en omgeving beoordeeld op aanwezigheid van, en geschiktheid voor beschermde soorten flora en fauna. Daarnaast is onderzocht of voor het Natura 2000-gebied aangewezen habitattypen aanwezig zijn en hoe de geschiktheid is voor habitatsoorten. Ook is de mogelijk te kappen houtopstand geïnventariseerd.
2.3
Quickscan soortbescherming
De uit het literatuuronderzoek en veldonderzoek verkregen verspreidingsgegevens van beschermde soorten planten en dieren zijn geanalyseerd om te onderzoeken of er bij de uitvoering van de werkzaamheden mogelijk verbodsbepalingen (art. 3.1, 3.5 of 3.10) van de Wet natuurbescherming worden overtreden. Wanneer blijkt dat er mogelijk beschermde soorten voorkomen die negatieve effecten kunnen ondervinden van de plannen is dit beschreven. Waar mogelijk worden alternatieven aangeboden om negatieve effecten te voorkomen of te verzachten. Indien het voorkomen van de soorten en/of de negatieve effecten nader onderzoek behoeft, wordt dit aangegeven in de toetsing.
2.4
Voortoets Natura2000
De Voortoets verkent of door de ontwikkelingen waarin het evenement voorziet mogelijk negatieve gevolgen optreden voor de instandhoudingsdoelstellingen van het Natura 2000-gebied ‘Rijntakken’. De Voortoets bestaat uit verschillende stappen, waarbij de volgende vraag centraal staat: is er een kans op een significant negatief effect? Op deze vraag zijn drie antwoorden mogelijk: 1. Er is zeker geen negatief effect. Negatieve gevolgen kunnen worden uitgesloten. Er is geen vergunning op grond van de Wet natuurbescherming nodig. Dit betekent tevens dat verdere toetsing en aanvullende beoordeling niet nodig is; 2. Negatieve gevolgen kunnen weliswaar niet worden uitgesloten, maar leiden zeker niet tot significante aantasting van de instandhoudingsdoelstellingen van de Natura 2000-gebieden. In dit geval dient een ‘Verslechteringstoets’ te worden uitgevoerd. Hierbij wordt de kans op een effect beoordeeld.
Ecologisch Adviesbureau Viridis | Quickscan Wet natuurbescherming Zonnepark Gendt
5
3. Er kunnen negatieve gevolgen verwacht worden die kunnen leiden tot significante aantasting van de instandhoudingsdoelstellingen van het Natura 2000-gebied. In dit geval dient een ‘Passende Beoordeling’ te worden uitgevoerd. Hierbij wordt in detail de kans op een significant effect beoordeeld.
De gegevens van het literatuuronderzoek en de veldinventarisatie vormen de basis voor de toetsing. Tijdens het veldonderzoek zijn aanwezige habitattypen en -soorten in en rondom het plangebied in beeld gebracht.
Ecologisch Adviesbureau Viridis | Quickscan Wet natuurbescherming Zonnepark Gendt
6
3 Quickscan Soortbescherming
Hierna worden de resultaten van het literatuuronderzoek en veldonderzoek per soortgroep besproken. Daarbij is per soortgroep een effectenbeoordeling opgenomen, waarin beschreven wordt of er negatieve effecten op beschermde soorten te verwachten zijn en, indien van toepassing, of er mitigerende maatregelen mogelijk zijn om deze effecten te voorkomen.
3.1
Vaatplanten
Op basis van bekende verspreidingsgegevens van de NDFF en op basis van terreingesteldheid worden geen beschermde vaatplanten verwacht in het plangebied. Er zijn tijdens het veldbezoek ook geen beschermde vaatplanten aangetroffen. Binnen het plangebied zijn hoofdzakelijk agrarische gronden aanwezig met een voedselrijk milieu. Er lopen paarden op de wei. Ook is de omgeving van het plangebied goed ontwaterd en wordt er regelmatig gemaaid. In een bemeste en verstoorde omgeving als deze zijn dergelijke soorten niet verwachten. Effectbeoordeling Ondanks dat het veldonderzoek is uitgevoerd in een minder geschikte periode voor het inventariseren van planten, is er op basis van het literatuur- en veldonderzoek niet te verwachten dat beschermde vaatplanten in het plangebied of binnen de invloedsfeer van de werkzaamheden voorkomen. Negatieve effecten op beschermde soorten vaatplanten zijn daarom uitgesloten. Een nader onderzoek naar beschermde vaatplanten is daarom niet noodzakelijk.
3.2
plangebied of binnen de invloedsfeer van de werkzaamheden. Tijdens het veldbezoek is een hol van een konijn aangetroffen onder het beluchtingsbassin. Het hol ligt op 30 meter van het plangebied. Binnen het plangebied zijn geen holen aangetroffen.
Grondgebonden zoogdieren
Op basis van bekende verspreidingsgegevens van de NDFF is het voorkomen van bever, otter, bunzing, das, hermelijn, steenmarter en wezel bekend in de omgeving van het plangebied. Naast de bovengenoemde soorten kunnen ook algemene grondgebonden zoogdieren als konijn en bosmuis voorkomen in het
Figuur 3.1 | Hol van een konijn.
Deze algemene soorten staan op een lijst met soorten die in de Provincie Gelderland vrijgesteld zijn van de verbodsbepalingen uit de Wet natuurbescherming (Bijlage A). Andere beschermde grondgebonden zoogdieren zijn tijdens het veldbezoek niet aangetroffen en worden op basis verspreidingsgegevens en de aanwezige biotoop niet verwacht. Bever In de Gendtse Polder en de Ambtswaard zijn veel waarnemingen bekend van bever. Beide gebieden liggen op ongeveer 500 meter van het plangebied. Op basis van huidig gebruik en inrichting worden uitgesloten dat bevers het plangebied zelf gebruiken. Bevers zijn gebonden aan (dieper) water en met struiken, bomen en kruidenvegetaties begroeide oevers. Deze zijn in het plangebied en nabije omgeving niet aanwezig. Otter De otter leeft in oeverzones met schoon water en voldoende dekking en rust. De otter was verdwenen in Nederland, maar is in 2002 geherintroduceerd in de
Ecologisch Adviesbureau Viridis | Quickscan Wet natuurbescherming Zonnepark Gendt
7
laagveengebieden van Zuidoost-Friesland en Noordwest-Overijssel. In 2014 is voor het eerst de otter waargenomen in de Gelderse Poort. In de Gelderse Poort en omgeving leven momenteel zes otters. In de Gendtse Polders is één waarneming bekend van een latrine van de otter. De meeste waarnemingen worden gedaan aan de overkant van de Waal in de Kekerdomse Waard. Deze waarnemingen liggen allemaal ruim buiten het plangebied. Binnen het plangebied is geen geschikt leefgebied voor de otter aanwezig. Das De das leeft in allerlei soorten biotopen, maar de voorkeur gaat uit naar kleinschalig akker- en weidelandschap met verspreide bosjes, heggen en houtwallen doe voldoende dekking en weinig verstoring bieden. Ook andere open terreinen, zoals vochtige heiden en rivierdalen zij geschikte gebieden. Het territorium van de das varieert van 30 tot 400 hectare, afhankelijk van het aanbod aan voedsel. In de omgeving van het plangebied zijn wel enkele waarnemingen bekend in de uiterwaarden. Deze waarnemingen liggen allemaal ruim buiten het plangebied. Binnen het plangebied zijn geen waarnemingen bekend. Tijdens het veldbezoek zijn geen sporen van dassen of dassenburchten aangetroffen. De das zou wel kunnen foerageren in binnen het plangebied. Het eventueel foerageergebied van de soort in het plangebied van circa 1 hectare neemt maar een zeer klein aandeel in van een territorium.
Het plangebied is dus zeker niet van essentieel belang voor het functioneren van een eventuele verblijfplaats in de omgeving. Steenmarter Van steenmarter zijn vooral veel waarnemingen bekend uit Millingen aan de Rijn en Ooij. Beide plaatsen liggen aan de overkant van de Waal. In Gendt is een enkele waarneming bekend uit 2018. Binnen het plangebied zijn geen waarnemingen bekend. Zowel het mannetje als het vrouwtje van de steenmarter hebben een eigen territorium en leven solitair. Het territorium van een mannetje overlapt dat van meerdere vrouwtjes. De grootte hangt af van de kwaliteit van het gebied waar de marter leeft. In Nederland bedraagt de grootte 80 tot 700 hectare. De steenmarter heeft binnen zijn leefgebied soms wel tientallen
schuilplaatsen, die hij echter niet allemaal even frequent gebruikt. Dit kunnen bijvoorbeeld boomholtes, takkenhopen, dichte struwelen, zolders of kruipruimtes zijn. Maar ook spouwmuren of ruimten onder de dakbedekkingen. De steenmarter kan al door openingen van 5-6 cm kruipen om bij een schuilplaats te komen. Een steenmarter zal bij zijn verblijfplaats altijd uitwerpselen in een soort latrine deponeren. Hij gebruikt hiervoor dus altijd dezelfde plaats. Daarnaast worden vaak prooiresten rond de verblijfplaats aangetroffen. In het plangebied zijn geen gebouwen of natuurlijke structuren (bijvoorbeeld boomholtes of takkenhopen) aanwezig waar steenmarter een verblijfplaats in kan hebben. In de omgeving zijn echter wel boerderijen met schuren aanwezig waar steenmarter een verblijfplaats kan hebben. Het is daarom ook niet uit te sluiten dat steenmarter in het plangebied foerageert, zeker gezien hier voedsel in de vorm van o.a. kikkers, spitsmuizen en eieren van broedvogels aanwezig kan zijn. Gezien de beperkte grootte van het plangebied is echter wel uitgesloten dat het hier gaat om een foerageergebied met een essentiële functie. Kleine marterachtigen In Nederland komen drie soorten inheemse kleine marters voor: bunzing, hermelijn en wezel. Voor alle drie de soorten geldt dat het echte roofdieren zijn.
Vanwege hun geringe formaat moeten ze geregeld eten en ze brengen dus een groot deel van de dag en nacht jagend door. Ze speuren daarbij kieren en holen af op zoek naar prooi. Vanwege hun langgerekte bouw en korte pootjes zijn ze in staat om hun prooi tot in het hol te achtervolgen. Kleine marterachtigen komen in allerlei landschapstypen voor. De soorten lijken wel een voorkeur te hebben voor kleinschalig landschap met voldoende schuilmogelijkheden en water in de nabijheid. Ook in de bebouwde omgeving kunnen de soorten worden aangetroffen, zoals in tuinen en parken. Van de hermelijn, wezel en bunzing zijn vooral waarnemingen bekend uit de Kekerdomsche Waard en de Groenlanden. Er zijn enkele warnemingen van wezel en bunzing bekend in de Gendtse Waard. Binnen het plangebied zijn geen waarnemingen bekend.
Ecologisch Adviesbureau Viridis | Quickscan Wet natuurbescherming Zonnepark Gendt
8
Het plangebied is zorgvuldig onderzocht op geschiktheid voor kleine marterachtigen. Er zijn geen holen of elementen als takkenrillen, omgevallen bomen en dergelijke aangetroffen die kleine marterachtigen kunnen gebruiken als vaste verblijfplaats. Wel zouden deze soorten kunnen foerageren in binnen het plangebied. Het eventueel foerageergebied van de soorten in het plangebied van circa 1 hectare neemt maar een zeer klein aandeel in van een territorium. Het plangebied is dus zeker niet van essentieel belang voor het functioneren van een eventuele verblijfplaats in de omgeving. Effectbeoordeling Das, steenmarter en kleine marterachtigen kunnen mogelijk incidenteel foerageren in het plangebied. In sommige gevallen kunnen de werkzaamheden daarom wel negatieve effecten hebben op deze soorten doordat dieren verwond of gedood worden. Om het overtreden van verbodsartikelen uit de Wet natuurbescherming te voorkomen dienen daarom mitigerende maatregelen genomen te worden (zie paragraaf 3.10).
3.3
Vleermuizen
Op basis van het literatuuronderzoek is het bekend dat in de directe omgeving van het plangebied vleermuizen verwacht kunnen worden. Bij het gebruik van het landschap door vleermuizen wordt onderscheid gemaakt in vaste verblijfplaatsen, vliegroutes en foerageergebied. Vaste verblijfplaatsen Vleermuizen zijn globaal te verdelen in gebouwbewonende soorten zoals gewone dwergvleermuis en boombewonende soorten zoals rosse vleermuis en watervleermuis Daarnaast bestaan soorten die van beide elementen gebruikmaken. Daarbij is ook onderscheid te maken in zomer- en winterverblijfplaatsen van de verschillende soorten. Sommige soorten zoals de gewone dwergvleermuis verblijven het gehele jaar in gebouwen (in spouwmuren, achter gevelbetimmeringen, etc.). Andere soorten zoals de rosse vleermuis verblijven jaarrond in bomen (in holten, holen en achter loshangend schors). De watervleermuis overwintert echter weer in bunkers, grotten en kelders en verblijft in de zomerperiode in boomholten.
Gebouwbewonende vleermuissoorten Gebouwbewonende vleermuizen hebben hun verblijfplaats achter gevelbetimmering, in spouwmuren, achter dakbeschot en in schoorstenen. In het plangebied is alleen een enkelwandig metalen kapschuurtje aanwezig. Een dergelijke bebouwing is als verblijfplaats voor gebouwbewonende vleermuizen ongeschikt. Verblijfplaatsen van gebouwbewonende vleermuizen zijn daarom in het plangebied uit te sluiten. In een tweetal gebouwen op het waterzuiveringsterrein staan wel enkele gebouwen met stootvoegen die toegang bieden tot de spouw. In de spouw kunnen verblijfplaatsen aanwezig zijn van vleermuizen. Deze gebouwen blijven tijdens de werkzaamheden behouden. Boombewonende vleermuissoorten Boombewonende soorten worden gevonden in holten en spleten in bomen en achter loshangend schors. In het plangebied zijn verschillende bomen aanwezig. Hiervan worden een aantal bomen mogelijk door de werkzaamheden gekapt. Alle bomen zijn tijdens het veldbezoek geïnspecteerd op geschikte holtes en loszitten schors. Er zijn geen geschikte verblijfplaatsen in de bomen aangetroffen. Verblijfplaatsen van boombewonende vleermuizen zijn daarom in het plangebied niet te verwachten. Vliegroutes Om zich van verblijfplaats naar foerageergebied te verplaatsen wordt door een aantal soorten steeds dezelfde lijnvormige elementen gebruikt.
De gewone dwergvleermuis gebruikt bijvoorbeeld vaak bomenrijen om zich te oriënteren. Als een dergelijke route verdwijnt of onderbroken wordt, vervalt deze mogelijkheid om van verblijfplaats naar foerageergebied te komen. Vleermuizen moeten dan een alternatieve route zoeken. Als dit niet mogelijk is en als de vliegroute door veel vleermuizen wordt gebruikt, kan dit een significant negatief effect op de vleermuizenpopulatie in het gebied hebben. Daarom zijn dergelijke vliegroutes beschermd. In het plangebied is wel sprake van een lijnvormige element door de houtopstand rond de waterzuivering. Alleen loopt deze structuur nergens heen. Hierdoor kan er geen sprake zijn van een essentiële vliegroute. Foerageergebied Alle in Nederland voorkomende vleermuizen leven van insecten. Zij foerageren daarom op plaatsen waar
Ecologisch Adviesbureau Viridis | Quickscan Wet natuurbescherming Zonnepark Gendt
9
veel insecten aanwezig zijn. Voorbeelden van veel voorkomende foerageergebieden zijn openingen op kruinhoogte tussen bomen, boven water en in de luwte van dijken. Als een dergelijk foerageergebied van zeer groot belang is voor vleermuizen van een bepaalde verblijfplaats, kan gesproken worden van een essentieel foerageergebied. Als een dergelijk foerageergebied verloren zou gaan, zou de voedselvoorziening van deze vleermuizen verdwijnen, waardoor ze de verblijfplaats moeten verlaten. Het verdwijnen van het foerageergebied leidt zo tot het niet meer functioneren van de verblijfplaats. Dergelijk essentieel foerageergebied is strikt beschermd. Het is niet te verwachten dat er essentieel foerageergebied aanwezig is in de plangebieden. In de omgeving is voldoende alternatief foerageergebied aanwezig in de uiterwaarden rond het plangebied (zoals de Gendtse Waard). Effectbeoordeling In het plangebied zijn verblijfplaatsen voor zowel gebouw als boombewonende vleermuizen uitgesloten. Omdat er geen doorlopende lijnvormige elementen worden aangetast is het uitgesloten dat de werkzaamheden negatieve effecten hebben op vaste vliegroutes van vleermuizen. Ook maakt het plangebied geen onderdeel uit van essentieel foerageergebied. Negatieve effecten op foerageergebied van vleermuizen zijn uitgesloten.
3.4
Vogels
Voor vogels wordt in de Wet natuurbescherming onderscheid gemaakt tussen soorten met een jaarrond beschermde nestplaats en algemene broedvogels waarvan de nesten uitsluitend beschermd zijn gedurende de periode waarin deze in gebruik zijn. In het plangebied is bekeken of er jaarrond beschermde nestplaatsen van vogels aanwezig zijn in de bomen en de bebouwing. Ook is gezocht naar nesten van en geschikte nestgelegenheid voor algemene broedvogels.
eksternesten was tijdens het veldbezoek in gebruik. In de bosschage buiten het plangebied zijn enkele nesten van zwarte kraai vastgesteld. Vogelsoorten waarvan het nest jaarrond is beschermd, nestelen in gebouwen (huismus, gierzwaluw), op hoge gebouwen (slechtvalk), in hoge bomen in bos of boomgroepen (buizerd, roek, havik, sperwer, wespendief), in oude nesten van kraaien en roofvogels in boomgroepen (boomvalk), in oude nesten van kraaien en roofvogels in vooral naaldbomen (ransuil). Deze elementen zijn niet in het plangebied aanwezig en grote nesten zijn niet in de te kappen bomen aangetroffen. Nesten van deze vogelsoorten zijn daarom niet in het plangebied te verwachten. Wel zijn er opvallend veel plukresten aangetroffen op het gehele rioolwaterzuiveringsterrein (Figuur 3.2). Op zes verschillende locaties in de bosschages rond de waterzuivering zijn plukresten van waarschijnlijk houtduif gevonden, waarvan er één binnen het plangebied. Mogelijk wordt één van de kraaiennesten op het terrein gebruikt als broedlocatie door sperwer. Sperwer is tijdens het veldbezoek niet aangetroffen. De locaties met kraaiennesten zullen door de werkzaamheden ook niet worden aangetast. Het dichtstbijzijnde kraaiennest ligt op 150 meter van het plangebied (figuur 3.3). Wel verdwijnt er door het mogelijk kappen van de bomen een deel van geschikt foerageergebied van de sperwer.
Het eventueel foerageergebied van de soort in het plangebied van circa 1 hectare neemt maar een zeer klein aandeel in van een territorium. Een territorium van sperwer kan wel 200 hectare groot zijn. Het plangebied is dus zeker niet van essentieel belang voor het functioneren van een eventuele verblijfplaats in de omgeving. Er is in de omgeving voldoende alternatief foerageergebied aanwezig. Daarnaast zullen de mogelijk te kappen bomen ook worden herplant.
Jaarrond beschermde nestplaatsen Volgens verspreidingsgegevens van de NDFF komt een aantal soorten met jaarrond beschermde nesten in de omgeving van het plangebied voor. Het betreft boomvalk, buizerd, gierzwaluw, havik, huismus, kerkuil, ransuil, roek, slechtvalk, sperwer en steenuil. Tijdens het veldonderzoek zijn binnen het plangebied twee eksternesten aangetroffen. Een van de
Ecologisch Adviesbureau Viridis | Quickscan Wet natuurbescherming Zonnepark Gendt
10
werkzaamheden negatieve effecten veroorzaken op de sperwer.
Figuur 3.2 | Op het terrein zijn meerdere plukresten gevonden die mogelijk zijn achtergelaten door een sperwer.
Het is wel mogelijk dat algemene vogels tot broeden komen in het plangebied en hierdoor tijdens de werkzaamheden worden verstoord of nesten verloren gaan. Om negatieve effecten te voorkomen of te verzachten dienen mitigerende maatregelen uitgevoerd te worden. De mitigerende maatregelen worden beschreven in paragraaf 3.10.
3.5
Vissen
In het plangebied is geen oppervlaktewater aanwezig. Net buiten het plangebied liggen enkele sloten die op dit moment geheel droog liggen. Deze worden door werkzaamheden niet aangetast. Beschermde vissen zijn daarom in het plangebied uitgesloten.
Figuur 3.3 | Potentieel sperwernest op het rioolwaterzuiveringsterrein.
Algemene broedvogels Verder kunnen algemene broedvogels als merel en houtduif tot broeden komen in de begroeiing in het plangebied. Tijdens het veldbezoek is een eksternest vastgesteld. Aan de oostzijde is een torenvalkkast geplaatst. Tijdens het veldbezoek zat een torenvalk in de kast. De kans is groot dat deze kast als broedlocatie wordt gebruikt. Door de werkzaamheden zal de kast niet worden aangetast. Verder zijn tijdens het veldbezoek koolmees, tjiftjaf, vink, heggenmus, merel, houtduif, staartmees en fazant waargenomen. Deze soorten kunnen allemaal tot broeden komen in het plangebied. Effectbeoordeling De afstand van 150 meter van het mogelijke sperwernest is groot genoeg om verstoring van het nest uit te kunnen sluiten. Daarnaast is het mogelijk dat de sperwer het plangebied gebruikt als foerageergebied. Doordat in de omgeving voldoende alternatief foerageergebied aanwezig is, de mogelijk te kappen bomen worden herplant, en de werkzaamheden van tijdelijke aard zijn is het uitgesloten dat de voorgenomen
Effectbeoordeling Wegens het ontbreken van oppervlaktewater binnen het plangebied is uitgesloten dat de ingreep negatieve effecten heeft op beschermde vissen. Een nader onderzoek naar beschermde vissen is daarom ook niet noodzakelijk.
3.6
Amfibieën
Op basis van bekende verspreidingsgegevens van de NDFF is het voorkomen van kamsalamander en rugstreeppad bekend in de omgeving van het plangebied. Naast de bovengenoemde soorten kunnen ook algemene amfibieën als gewone pad, bruine kikker en kleine watersalamander voorkomen in de omgeving van het plangebied. Deze soorten staan op een lijst met soorten die in de Provincie Gelderland vrijgesteld zijn van de verbodsbepalingen uit de Wet natuurbescherming (Bijlage A). Andere beschermde amfibieën zijn tijdens het veldbezoek niet aangetroffen en worden op basis verspreidingsgegevens en de aanwezige biotoop niet verwacht. Beschermde amfibieën komen voornamelijk voor in veen- of heidegebieden, in schone vennen, poelen en vijvers en in uiterwaarden. Dergelijk gebied is niet in het plangebied aanwezig. Kamsalamander Er worden veel waarnemingen gedaan van kamsalamander in de Groenlanden. Dit gebied ligt aan de andere zijde van de Waal en dus ruim buiten het
Ecologisch Adviesbureau Viridis | Quickscan Wet natuurbescherming Zonnepark Gendt
11
plangebied. Er zijn geen waarnemingen bekend binnen het plangebied.
natuurbescherming). Een nader onderzoek naar beschermde amfibieën is niet noodzakelijk.
Het landschap waarin de kamsalamander wordt aangetroffen is bosrijk, bevat houtwallen of struweel en wordt vaak gekenmerkt door kleinschaligheid in de directe omgeving van het voortplantingswater. De kamsalamander plant zicht voort in grote en kleine, diepe en stilstaande geïsoleerde wateren. Op het land houden de dieren zich op tussen dichte vegetaties zoals struikgewas of ruig grasland. De vegetatie moet dicht genoeg zijn om dekking te geven en voldoende voedsel verschaffen. Ze verbergen zich onder stenen, hout en in holen en gaten, waaronder de bestaande gangen van knaagdieren.
3.7
Binnen het plangebied is geen geschikt leefgebied voor de kamsalamander aanwezig. Geschikt voortplantingswater ontbreekt. Ook dichte vegetaties ontbreken en er zijn geen stenen, hout of holen en gaten om zich in te verbergen. Rugstreeppad Voor de voortplanting is de rugstreeppad afhankelijk van ondiepe wateren, die vrij snel opwarmen. Vaak wordt gebruik gemaakt van tijdelijke poeltjes en plassen, maar ook ondiepe slootjes met veel flab kunnen geschikt zijn. Een voorwaarde is dat er weinig predatoren (vis en libellenlarven) in voorkomen. Daarnaast is de rugstreeppad een slechte zwemmer en zoekt hij een plek op in het water waar hij op de bodem kan zitten, terwijl zijn kwaakblaas net boven het wateroppervlak uitkomt. Binnen het plangebied is geen geschikt leefgebied voor de rugstreeppad aanwezig. Geschikt voortplantingswater zoals tijdelijke poeltjes en plassen ontbreken binnen het plangebied. Effectbeoordeling Op basis van het literatuur- en veldonderzoek is niet te verwachten dat beschermde amfibieën (met uitzondering van enkele vrijgestelde soorten) in het plangebied of binnen de invloedsfeer van de werkzaamheden voorkomen. Het is daarom uitgesloten dat de voorgenomen werkzaamheden negatieve effecten veroorzaken op beschermde amfibieën. Wel moet rekening worden gehouden met de algemene zorgverplichting (artikel 1.11 van de Wet
Reptielen
Op basis van bekende verspreidingsgegevens van de NDFF en op basis van terreingesteldheid worden geen beschermde reptielen verwacht in het plangebied. De meeste reptielensoorten houden zich vooral op in geleidelijke overgangssituaties tussen natuurlijke biotopen in bos, - heide- en veengebieden. Ringslangen komen veel voor nabij watervoerende elementen zoals oevers van grote waterpartijen en poelen. Al deze biotopen zijn in het plangebied niet aanwezig. Effectbeoordeling Op basis van het literatuur- en veldonderzoek is niet te verwachten dat beschermde reptielen in het plangebied of binnen de invloedsfeer van de werkzaamheden voorkomen. Het is daarom uitgesloten dat de voorgenomen werkzaamheden negatieve effecten veroorzaken op beschermde ongewervelden. Een nader onderzoek naar beschermde reptielen is daarom ook niet noodzakelijk.
3.8
Ongewervelden
Op basis van bekende verspreidingsgegevens van de NDFF en op basis van terreingesteldheid worden geen beschermde ongewervelden verwacht in het plangebied. Beschermde ongewervelde diersoorten, zoals dagvlinders en libellen, stellen namelijk zeer specifieke eisen aan hun biotoop. In het plangebied zijn geen geschikte biotopen voor deze soorten aanwezig. Zij worden daarom ook niet verwacht. Een nader onderzoek naar beschermde ongewervelden is daarom ook niet noodzakelijk. Effectbeoordeling Op basis van het literatuur- en veldonderzoek is niet te verwachten dat beschermde ongewervelden in het plangebied of binnen de invloedsfeer van de werkzaamheden voorkomen. Het is daarom uitgesloten dat de voorgenomen werkzaamheden negatieve effecten veroorzaken op beschermde ongewervelden.
3.9
Beantwoording onderzoeksvragen
Om na te gaan of door de ruimtelijke ontwikkeling in het plangebied verbodsbepalingen van de Wet
Ecologisch Adviesbureau Viridis | Quickscan Wet natuurbescherming Zonnepark Gendt
12
natuurbescherming al dan niet overtreden worden, worden de onderzoeksvragen onderstaand beantwoord. •
Zijn in het plangebied beschermde soorten en/of verblijfplaatsen van deze soorten aanwezig of te verwachten? Ja, op basis van de resultaten van de Quickscan is duidelijk geworden dat het plangebied onderdeel uitmaakt van leefgebied van sperwer. Ook kunnen algemene niet-jaarrond beschermde vogels tot broeden komen in het plangebied. Verder kunnen in het plangebied incidenteel zwervende of foeragerende exemplaren van de das, steenmarter, bunzing, hermelijn en wezel niet worden uitgesloten. Ook kunnen vleermuizen het plangebied gebruiken als foerageergebied. •
Ondervinden aanwezige beschermde soorten negatieve effecten van de herontwikkeling en de benodigde werkzaamheden? Ja, wanneer de werkzaamheden plaatsvinden tijdens het broedseizoen ondervinden algemene broedvogels schade zoals verstoring of vernietiging van nesten door de geplande werkzaamheden. •
Is het mogelijk om optredende negatieve effecten op beschermde soorten te mitigeren? Zo ja, op welke wijze dient dit te geschieden? Ja, door het nemen van de juiste mitigerende maatregelen worden negatieve effecten zoveel mogelijk voorkomen. Deze mitigerende maatregelen worden beschreven in paragraaf 3.10.
•
werkzaamheden, het gebied op de aanwezigheid van broedvogels gecontroleerd worden. Zijn er geen broedvogels aanwezig dan kunnen de werkzaamheden uitgevoerd worden. Zijn er wel broedvogels aanwezig dan dienen de werkzaamheden uitgesteld te worden. Dit dient gecontroleerd en vrijgegeven te worden door een ter zake kundige. Ook buiten het broedseizoen zijn broedgevallen mogelijk. Indien tijdens het uitvoeren van werkzaamheden een broedgeval aangetroffen wordt dienen de werkzaamheden onmiddellijk stilgelegd te worden en dient er contact opgenomen te worden met een ter zake kundige.
Vanuit de Wet Natuurbescherming geldt een algemene zorgverplichting (artikel 1.11 van de Wet Natuurbescherming). Om invulling te geven aan deze zorgverplichting zijn de volgende mitigerende maatregelen noodzakelijk: • Werkzaamheden in het plangebied dienen met de minste schade voor aanwezige planten en dieren uitgevoerd te worden; • De werkzaamheden dienen vanuit één richting te worden uitgevoerd zodat eventueel aanwezige dieren de tijd hebben voor de werkzaamheden uit te vluchten naar een nieuwe leefomgeving; • Daarnaast dient zoveel mogelijk gebruik te worden gemaakt van bestaande wegen en paden.
• Is het noodzakelijk nader onderzoek uit te voeren? Er is geen aanleiding tot nader onderzoek voor het uitvoeren van de werkzaamheden m.b.t. de Wet natuurbescherming.
3.10 Mitigerende maatregelen Indien de beschreven mitigerende maatregelen in acht worden genomen, is er geen sprake van een overtreding van de Wet natuurbescherming. Het betreft de volgende mitigerende maatregelen: • Bij het uitvoeren van de werkzaamheden dient rekening gehouden te worden met mogelijke broedgevallen van algemene broedvogels. In het broedseizoen, 15 maart tot 31 augustus, mogen geen werkzaamheden die negatieve effecten op broedvogels veroorzaken uitgevoerd worden. Indien de werkzaamheden wel in het broedseizoen uitgevoerd moeten worden dient, voorafgaand aan de
Ecologisch Adviesbureau Viridis | Quickscan Wet natuurbescherming Zonnepark Gendt
13
4 Voortoets
Met behulp van een Voortoets wordt onderzocht of werkzaamheden (significant) negatieve effecten kunnen hebben op de instandhoudingsdoelstellingen binnen Natura 2000-gebieden. De Voortoets bestaat uit een beschrijving van het plan (zie hoofdstuk 1), de te verwachten effecten binnen en buiten het Natura 2000-gebied, en een analyse of daarbij (mogelijkerwijs) sprake is van (significante) negatieve effecten.
4.1
Instandhoudingsdoelstellingen
Voor Natura 2000-gebieden zijn onderstaande algemene instandhoudingsdoelen geformuleerd. • Behoud van de bijdrage van het Natura 2000-gebied aan de biologische diversiteit en aan de gunstige staat van instandhouding van natuurlijke habitats en soorten binnen de Europese Unie. • Behoud van de bijdrage van het Natura 2000-gebied aan de ecologische samenhang van het Natura 2000-netwerk zowel binnen Nederland als binnen de Europese Unie. • Behoud en waar nodig herstel van de ruimtelijke samenhang met de omgeving ten behoeve van de duurzame instandhouding van de in Nederland voorkomende natuurlijke habitattypen en soorten. • Behoud en waar nodig herstel van de natuurlijke kenmerken en van de samenhang van de ecologische structuur en functies van het gehele gebied voor alle habitattypen en soorten waarvoor instandhoudingsdoelstellingen zijn geformuleerd. • Behoud of herstel van gebiedsspecifieke ecologische vereisten voor de duurzame instandhouding van de habitattypen en soorten waarvoor instandhoudingsdoelstellingen zijn geformuleerd. Voor alle Natura 2000-gebieden in Nederland zijn naast de algemene instandhoudingsdoelstellingen tevens specifieke instandhoudingsdoelstellingen opgesteld. Het gaat hierbij om gerichte doelstellingen voor
habitattypen of -soorten van de Habitatrichtlijn en/of soorten van de Vogelrichtlijn waarvoor het gebied van bijzondere waarde is. Specifieke instandhoudingsdoelstellingen zijn soortof habitatgebonden. Per soort en habitattype is een oordeel gegeven over de landelijke staat van instandhouding. Tevens is het belang van het gebied en de daarbij behorende specifieke instandhoudingsdoelstellingen aangegeven. Op grond van de staat van instandhouding en het relatief belang van soorten en habitattypen zijn de belangrijkste verbeteropgaven en doelen op landelijk niveau vastgesteld. Deze landelijke doelen vormen de kaders voor de formulering van instandhoudingsdoelen op gebiedsniveau. Zo is uiteindelijk per Natura 2000-gebied de instandhoudingsdoelstelling wat betreft de oppervlakte en kwaliteit van het gebied weergegeven. De gebiedsdoelen zijn geformuleerd in termen van behoud, verbetering van de kwaliteit en uitbreiding verspreiding.
4.2
Ligging t.o.v. Natura 2000-gebieden
Bij de beoordeling van de mogelijke effecten van de werkzaamheden speelt de ligging van het project ten opzichte van wettelijke beschermde Natura 2000-gebieden een grote rol. Het plangebied in voorliggend onderzoek ligt op ca. 100 meter afstand van het Natura 2000-gebied Rijntakken. Alle werkzaamheden zullen buiten de begrenzing van het Natura 2000-gebied worden uitgevoerd. Er zijn mogelijk wel negatieve effecten te verwachten van de werkzaamheden door externe werking op de aangewezen habitattypen en -soorten en de instandhoudingsdoelstellingen. De mogelijke negatieve effecten worden in paragraaf 4.4 verder toegelicht.
Ecologisch Adviesbureau Viridis | Quickscan Wet natuurbescherming Zonnepark Gendt
14
4.3
Rijntakken
De ‘Rijntakken’ is een langgerekt Natura 2000-gebied, dat de grote rivieren volgt. De uiterwaarden van de Waal, Neder-Rijn en IJssel en de binnendijkse moerasbossen van de Gelderse Poort zijn hier onderdeel van. Het Natura 2000-gebied bestaat uit vier deelgebieden: 1. Uiterwaarden IJssel 2. Uiterwaarden Neder-Rijn 3. Gelderse Poort 4. Uiterwaarden Waal Voor de geplande ontwikkeling is het deelgebied ‘Gelderse poort’ van belang. Het deelgebied Gelderse Poort is het begin van de Rijndelta, de Rijn stroomt hier door een stuwwal Nederland binnen. Het is een rivierenlandschap met veel gradiënten tussen de Duitse grens en de steden Arnhem en Nijmegen. Het gebied ontstond rond 10.000 voor Christus toen de Rijn een loop koos ten zuiden van het Montferland en de stuwwal tussen Montferland en Nijmegen doorbrak. Delen van het gebied, waaronder het Rijnstrangengebied, ontvangen vanuit de restanten van de stuwwal kwelwater. Het gebied maakt deel uit van het grensoverschrijdende gebied Gelderse Poort. Het vormt, met de IJssel, een ecologische verbinding tussen natuurgebieden in Duitsland, de Randmeren en de moerasgebieden van Noordwest Overijssel en Friesland en de Neder-Rijn en Waal een verbinding tussen deze Duitse gebieden en de delta. De rivier vormt een dynamisch systeem, een samenspel tussen natuurlijke processen en menselijk ingrijpen.
Het rivierenlandschap bestaat uit hoogdynamische gebieden in het winterbed van de rivier en laagdynamische moerasachtige strangen binnendijks. In perioden met hoge afvoer moet al het Rijnwater via de vertakkingen in Rijn, via Pannerdens Kanaal en Waal worden afgevoerd. Met name in perioden met hoog water vindt erosie en sedimentatie plaats en 'vormt' de rivier het landschap. In de uiterwaarden bevinden zich gevarieerde natuurgebieden als de Bemmelse Waard, de Gendtse Waard,
de Oude Waal en de Millingerwaard (langs de Waal), en de Lobberdense Waard en de Huissense Waarden (langs de Rijn). In de splitsing van Rijn en Waal ligt de Klompenwaard. De uiterwaarden zijn breed, er komen, zandafzettingen op de oever en uitgravingen tot (diep) water voor. Ze bestaan grotendeels uit open water, moerassen, ruigten, wilgenbos en diverse typen grasland. Op hooggelegen stroomruggen en oeverwallen komen stroomdalgraslanden, glanshaverhooilanden en lokaal ook hardhoutooibossen voor. Binnendijks liggen de Oude Rijnstrangen ten oosten van het Pannerdensch Kanaal die bestaan uit een complex van gedeeltelijk verlande stroombeddingen en meanderrichels van de Rijn. In het reliëfrijke landschap liggen graslanden, akkers, (moeras)bosjes, moerassen, rietvelden en open water. Het gemaal Kandia, gebouwd in 1968, verminderde de doorstroming en verlaagde het waterpeil. De sedimentatie van slib nam daardoor toe. De fluctuatie in waterstanden nam daardoor sterk af en sommige strangen vielen droog. Een ander binnendijksgebied is Groenlanden ten oosten van Nijmegen met een soortgelijke variatie in vegetatiestructuren en dalende grondwaterpeilen. Het binnendijkse polderlandschap bestaat voornamelijk uit graslanden, akkers, kleine waterlopen, rietlanden en moerasbos; ook hier bevinden zich enkele oude rivierlopen en tichelterreinen.
Natura 2000-gebied Rijntakken is aangewezen voor 14 habitattypen, 11 habitatsoorten en 12 broedvogelsoorten (Tabel 4.1). Voor aangewezen habitattypen en -soorten gelden instandhoudingsdoelstellingen, een landelijke staat van instandhouding, doelstellingen voor oppervlakte en kwaliteit en een doelstelling voor de omvang van de populatie. Het gebied is ook aangewezen voor 30 niet-broedvogels (Tabel 4.2). Voor deze soorten gelden naast de hiervoor genoemde doelstellingen ook kernopgaven die een belangrijke, specifieke bijdrage leveren aan instandhouding van biodiversiteit op Europese schaal.
Ecologisch Adviesbureau Viridis | Quickscan Wet natuurbescherming Zonnepark Gendt
15
Figuur 4.1 | Habitattypen in het nabijgelegen deel van Natura 2000-gebied Rijntakken, Gendt Tabel 4.1 | Habitattypen en -soorten van Natura 2000-gebied ‘Rijntakken’ Habitattypen
Landelijke SVI
Doelstelling Oppervlakte
Doelstelling Kwaliteit
-
> >
> =
H3150 H3260
Meren met krabbenscheer en fonteinkruiden Beken en rivieren met waterplanten (grote fonteinkruiden)
H3270
Slikkige rivieroevers
-
>
>
H6210
*Stroomdalgebieden
--
>
>
H6430A
Ruigten en zomen (moerasspirea)
+
=
=
H6430B
Ruigten en zomen (harig wilgenroosje)
-
=
=
H6430C
Ruigten en zomen (droge bosranden)
-
>
>
H6510A
Glanshaver- en vossenstaarthooilanden (glanshaver)
-
>
>
H6510B
Glanshaver- en vossenstaarthooilanden (grote vossenstaart)
--
>
>
H9120
Beuken-eikenbossen met hulst
-
>
>
H91E0A
*Vochtige alluviale bossen (zachthoutooibossen)
-
=
>
H91E0B
*Vochtige alluviale bossen (essen-iepenbossen)
--
>
>
H91E0C
*Vochtige alluviale bossen (beekgeleidende bossen)
--
>
>
H91F0
Droge hardhoutooibossen
--
>
>
Doelstelling Populatie
Habitatsoorten H1095
Zeeprik
-
>
>
>
H1099
Rivierprik
-
>
>
>
H1102
Elft
--
=
=
>
H1106
Zalm
--
=
=
>
H1134
Bittervoorn
-
=
=
=
H1145
Grote modderkruiper
-
>
>
>
H1149
Kleine modderkruiper
+
=
=
=
Ecologisch Adviesbureau Viridis | Quickscan Wet natuurbescherming Zonnepark Gendt
16
H1163
Rivierdonderpad
-
=
=
=
H1166
Kamsalamander
-
>
>
>
H1318
Meervleermuis
-
=
=
=
H1337
Bever
-
=
>
>
Broedvogels A004
Dodaars
+
=
=
45
A017
Aalscholver
+
=
=
660
A021
Roerdomp
--
>
>
20
A022
Woudaapje
--
>
>
20
A119
Porseleinhoen
--
>
>
40
A122
Kwartelkoning
-
>
>
160
A153
Watersnip
--
=
=
17
A197
Zwarte stern
--
=
=
240
A229
IJsvogel
+
=
=
25
A249
Oeverzwaluw
+
=
=
680
A272
Blauwborst
+
=
=
95
A298
Grote karekiet
--
>
>
70
Landelijke SVI (staat van instandhouding): + gunstig; - matig gunstig; -- zeer ongunstig. Doelstelling voor oppervlakte en kwaliteit: = behoud; > uitbreiding. Doelstelling voor leefgebied en/of omvang populatie: = behoud; > uitbreiding/verbetering. * voor een naam betekent het prioritaire soort of habitattype. Hiervoor zijn spoedmaatregelen gewenst.
Ecologisch Adviesbureau Viridis | Quickscan Wet natuurbescherming Zonnepark Gendt
17
Tabel 4.2 | Niet-broedvogels van Natura 2000-gebied ‘Rijntakken’ Niet-broedvogelsoort
Landelijke SVI
A005 – Fuut A017 – Aalscholver
+
Doelstelling omvang leefgebied = =
Doelstelling kwaliteit leefgebied
Instandhoudingsdoelstelling
Omvang populatie*
= =
570 1300
Kernopgaven (1)
A037 – Kleine zwaan
-
=
=
100
3.10
A038 – Wilde zwaan
-
=
=
30
3.10
A039 – Toendrarietgans A039 – Toendrariet-
+
=
=
f
125
+
=
=
s
2800
gans A041 – Kolgans
+
=
=
f
35400
A041 – Kolgans
+
=
=
s
180100
A043 – Grauwe gans
+
=
=
f
8300
A043 – Grauwe gans
+
=
=
s
21500
A045 – Brandgans
+
=
=
f
920
A045 – Brandgans
+
=
=
s
5200
A048 – Bergeend
+
=
=
A050 – Smient
+
=
=
17900
3.10
A051 – Krakeend
+
=
=
340
3.12,W
A052 – Wintertaling
-
=
=
1100
3.12,W
A053 – Wilde eend
+
=
=
6100
3.12,W
A054 – Pijlstaart
-
=
=
130
3.12,W
A056 – Slobeend
+
=
=
400
3.12,W
A059 – Tafeleend
--
=
=
990
3.12,W
A061 – Kuifeend
-
=
=
2300
3.12,W
A068 – Nonnetje
-
=
=
40
3.12,W
A125 – Meerkoet
-
=
=
8100
A130 – Scholekster
--
=
=
340
A140 – Goudplevier
--
=
=
140
A142 – Kievit
-
=
=
8100
A151 – Kemphaan
-
=
=
1000
A156 – Grutto
--
=
=
690
3.12,W
A160 – Wulp
+
=
=
850
3.12,W
A162 - Tureluur
-
=
=
65
3.12,W
Kernopgaven (2)
3.10 3.10 3.10
120 f, s
3.12,W
3.12,W 3.12,W
Landelijke SVI (staat van instandhouding): ‘+’ = gunstig, ‘-‘ = matig gunstig; ‘—‘ = zeer ongunstig; Doelstelling voor oppervlakte en kwaliteit: ‘=’ = behoud; Instandhoudingsdoelstelling: ‘f’ = foerageergebied; ‘s’ = slaap- en rustplaats; *Indicatief t.b.v. draagkracht leefgebied; Kernopgaven: 3.10 = grasetende watervogels; 3.12 = Behoud en uitbreiding areaal van plas-dras situaties en ondiep water voor eenden, kwartelkoning A122, porseleinhoen A119 en steltlopers; W = wateropgave.
4.4
Effectbeoordeling
Niet alleen ingrepen binnen een Natura 2000-gebied kunnen invloed hebben op instandhoudingsdoelen, ook activiteiten buiten het gebied kunnen de natuurwaarden in een gebied beïnvloeden (externe werking); hiervoor bestaat geen ruimtelijke grens. Bepalend zijn de effecten op de instandhoudingsdoelstellingen van de soorten en habitattypen in het Natura 2000-gebied, ongeacht de afstand tot het gebied. De mogelijke schadelijke factoren op instandhoudingsdoelen van het gebied Rijntakken zijn inzichtelijk gemaakt met behulp van de effectenindicator (Tabel
4.3). De effectindicator geeft informatie over de gevoeligheid van soorten en habitattypen voor negen storende factoren: oppervlakteverlies, versnippering, verontreiniging (o.a. door stikstofdepositie), verdroging, verstoring door geluid, verstoring door licht, verstoring door trillingen, optische verstoring, en mechanische verstoring. Voor de analyse zijn ook de habitatprofielen op de Natura 2000-website van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit gebruikt. Het effect van stikstofdepositie is apart getoetst door een Aerius-berekening uit te voeren.
Ecologisch Adviesbureau Viridis | Quickscan Wet natuurbescherming Zonnepark Gendt
18
Tabel 4.3 | Storingsfactoren op instandhoudingsdoelen van de ‘Rijntakken’ volgens de effectindicator van het Ministerie van EZ (rood = zeer gevoelig; oranje = gevoelig; groen = niet gevoelig; X= niet van toepassing; … = onbekend).
Mechanisch
8
Optisch
Verdroging
7
Trillingen
Verontreiniging
2
Licht
Versnippering
1
Geluid
Oppervlakteverlies
Storingsfactor Meren met krabbenscheer en fonteinkruiden Beken en rivieren met waterplanten Slikkige rivieroevers Stroomdalgebieden Ruigten en zomen Glanshaver- en vossenstaarthooilanden Beuken-eikenbossen met hulst Vochtige alluviale bossen Droge hardhoutooibossen Bever Bittervoorn Elft Grote modderkruiper Kamsalamander Kleine modderkruiper Meervleermuis Rivierdonderpad Rivierprik Zalm Zeeprik Aalscholver (broedvogel / niet-broedvogel) Bergeend (niet-broedvogel) Blauwborst (broedvogel) Brandgans (niet-broedvogel) Dodaars (broedvogel / niet-broedvogel) Fuut (niet-broedvogel) Goudplevier (niet-broedvogel) Grauwe gans (niet-broedvogel) Grote karekiet (broedvogel) Grutto (niet-broedvogel) IJsvogel (broedvogel) Kemphaan (broedvogel / niet-broedvogel) Kievit (niet-broedvogel) Kleine zwaan (niet-broedvogel) Kolgans (niet-broedvogel) Krakeend (niet-broedvogel) Kuifeend (niet-broedvogel) Kwartelkoning (broedvogel) Meerkoet (niet-broedvogel) Nonnetje (niet-broedvogel) Oeverzwaluw (broedvogel) Pijlstaart (niet-broedvogel) Porseleinhoen (broedvogel) Roerdomp (broedvogel / niet-broedvogel) Scholekster (niet-broedvogel) Slobeend (niet-broedvogel) Smient (niet-broedvogel)
13 X X X X X X X X X
14 X X X X X X X X X
15 X X X X X X X X X
16
17
… …
…
… …
… … … …
…
… … … … … …
X X
… …
X X X
… … …
X
X X X X X
… … … …
X X
… … …
X … X X X
Ecologisch Adviesbureau Viridis | Quickscan Wet natuurbescherming Zonnepark Gendt
… …
19
Tafeleend (niet-broedvogel) Toendrarietgans (niet-broedvogel) Tureluur (niet-broedvogel) Watersnip (broedvogel / niet-broedvogel) Wilde eend (niet-broedvogel) Wilde zwaan (niet-broedvogel) Wintertaling (niet-broedvogel) Woudaapje (broedvogel) Wulp (niet-broedvogel) Zwarte stern (broedvogel) Zwarte stern (niet-broedvogel)
X X X
… … … … …
X X X
… …
X
Ecologisch Adviesbureau Viridis | Quickscan Wet natuurbescherming Zonnepark Gendt
… … …
20
4.4.1 Stikstofberekening Depositie van stikstof kan met name in gebieden met een voedselarme bodem of de aanwezigheid van nutriëntenarm (gebiedseigen) water leiden tot sterke veranderingen in de vegetatiestructuur en -samenstelling. Sommige Natura 2000-gebieden bevatten stikstofgevoelige habitattypen waarvoor instandhoudingsdoelstellingen gelden. Natura 2000-gebied ‘Rijntakken’ valt binnen die categorie. Met behulp van Aerius Calculator is berekend wat de gevolgen zijn van de ontwikkeling voor de stikstofdepositie op de verschillende habitats. Aan de hand van de resultaten kan worden bepaald of het project vergunningsplichtig is. De onderbouwing van gehanteerde invoerwaardes in Aerius Calculator voor de aanleg en realisatiefase is weergegeven in bijlage C. Berekeningen en resultaten De resultaten van de Aerius-berekening zijn weergegeven in bijlage D. Onderstaande tabel (Tabel 4.8) (afkomstig uit bijlage D) toont de toename in stikstofdepositie van het project tijdens de aanleg- en realisatiefase per habitattype. Conclusie stikstofberekening Hieronder volgt per gebiedstype een korte samenvatting van de effecten die veroorzaakt worden door de ontwikkeling. Daarnaast wordt beschreven wat het gevolg hiervan is. Habitattypes Voor de Rijntakken zijn enkele habitattypes aangewezen. De tijdelijke toename in stikstofdepositie door de ontwikkeling op habitattypes is 0,00 mol/ha/jaar.
Alleen voor stroomdalgraslanden is de tijdelijke toename meer dan 0,00 mol/ha/jaar. Hier is echter de achtergronddepositie in de hexagonen ruim lager dan de kritische depositiewaarde van het habitattype. De achtergronddepositie is de heersende depositie als gevolg van het totaal van bijdragen van alle emissiebronnen. De kritische depositiewaarde (KDW) is de grens waarboven het risico bestaat dat de kwaliteit van het
habitat significant wordt aangetast door de verzurende en/of vermestende invloed van atmosferische stikstofdepositie. Bovenstaande betekent dat er geen significant negatieve effecten zijn en het opstellen van een Passende Beoordeling niet noodzakelijk is. In de gebruiksfase wordt in de nieuwe situatie geen extra stikstof uitgestoten. Leefgebieden en zoekgebieden Leefgebieden zijn gebieden die niet aangewezen zijn als habitattype maar die wel belangrijk leefgebied vormen voor habitatsoorten en broedvogels waarvoor de Rijntakken is aangewezen. Een zoekgebied is een gebied waarbinnen men zoekt om leefgebied of habitattype te creëren. De situatie daar is in potentie geschikt als leefgebied voor bepaalde soorten. In de omgeving van het plangebied zijn leefgebieden aangewezen als nat, matig voedselrijk grasland (Lg08) voor o.a. kievit, grutto en kwartelkoning, bloemrijk weidevogelgrasland van het rivieren- en zeekleigebied (Lg11) voor o.a. tureluur, kievit, paapje en geïsoleerde meander en petgat (Lg02) voor o.a. kamsalamander, bittervoorn en gevlekte witsnuitlibel. De hoogste tijdelijke toename in stikstofdepositie van leefgebieden en zoekgebieden ligt op voor beide gebieden 0,08 mol/ha/jaar op nat, matig voedselrijk grasland (Lg08) en kamgrasweide & bloemrijk weidevogelgrasland van het rivieren- en zeekleigebied (Lg11).
Bij alleen nat, matig voedselrijk grasland is de achtergronddepositie in een hexagoon hoger dan de kritische depositiewaarde en zijn significant negatieve effecten niet met zekerheid uit te sluiten. Dit betekent dat een Passende beoordeling voor de ontwikkeling van het zonnepark Gendt moet worden opgesteld. Een vergunning kan alleen worden verleend als uit een passende beoordeling blijkt dat de natuurlijke kenmerken van het Natura 2000-gebied niet zullen worden aangetast. In de gebruiksfase wordt in de nieuwe situatie geen extra stikstof uitgestoten.
Ecologisch Adviesbureau Viridis | Quickscan Wet natuurbescherming Zonnepark Gendt
21
Tabel 4.8 | Overzicht van de hoogste stikstofdepositie toename per habitattype. Habitattypen ZGLg08 Nat, matig voedselrijk grasland ZGLg11 Kamgrasweide & Bloemrijk weidevogelgrasland van het rivieren- en zeekleigebied Lg11 Kamgrasweide & Bloemrijk weidevogelgrasland van het rivieren-en zeekleigebied Lg08 Nat, matig voedselrijk grasland H6120 Stroomdalgraslanden Lg02 Geïsoleerde meander en petgat