851919 Bijlage 6.4.10 Archeologisch onderzoek
Tekst van het document
Archeologische resten die zich manifesteren als archeologische laag kunnen worden opgespoord door middel van een karterend booronderzoek, gebruik makend van standaardmethode D1.
4.2
Conclusie Booronderzoek Verkennende fase: 11.
Wat is de aard (ontstaanswijze, textuur, kleur), diepteligging en ouderdom van de relevante natuurlijke afzettingen in de ondergrond ter plaatse van het onderzoeksgebied?
In twee van de vijf boringen zijn oeverafzettingen aangetroffen. De top van de oeverafzettingen ligt tussen 20 en 60 cm -mv (910 en 876 cm NAP). De oeverafzettingen behoren tot de Baal beddinggordel en zijn in Bronstijd en IJzertijd afgezet. De top van de beddingafzettingen ligt tussen 60 en 160 cm -mv (879 en 837 cm NAP). 12.
Wat is de aard (kleur, textuur, samenstelling), diepteligging, genese en gaafheid van natuurlijke en eventueel antropogene bodemhorizonten (akkerlagen en overige ‘verstoringslagen’, bemestingslagen e.d.), ter plaatse van het onderzoeksgebied?
In twee boringen is een oude bouwvoor (van vóór 2006) aanwezig. De bouwvoor is 15 tot 20 cm dik en de top ligt tussen 45 en 140 cm -mv (891 en 884 cm NAP). 13.
Wat is de aard, dikte en omvang van eventueel ter plaatse van het onderzoeksgebied voorkomende afdekkende lagen en de (geschatte) ouderdom daarvan (plaggendek, stuifzandlaag, kleidek, afvallaag, ophogingslaag)?
In het plangebied is een verstoord pakket aanwezig. De verstoring reikt in sommige gevallen tot in de beddingafzettingen. De dikte van het verstoorde pakket is 45 tot 140 cm. Dit verstoorde pakket is gerelateerd aan de werkzaamheden uit 2006. 14.
Indien er afdekkende lagen voorkomen; wat is de aard (ontstaanswijze, kleur, textuur, samenstelling), gaafheid en dikte van het onderliggende afgedekte bodemprofiel (natuurlijke en antropogene bodemhorizonten zoals oude akkerlagen) en/of afzettingen?
Onder het verstoorde pakket is de bodem gedeeltelijk intact. De deels intacte bodem bestaat uit een bouwvoor en/of oeverafzettingen. De bouwvoor is 15 tot 20 cm dik en lijkt grotendeels intact. De oeverafzettingen zijn 20 tot 40 cm dik. De top van de oeverafzettingen is, waar de bouwvoor ontbreekt, waarschijnlijk verstoord of vergraven. In twee boringen is de bodem verstoord tot in de beddingafzettingen. 15.
Wat is de diepte tot waarop artefacten van recente ouderdom (‘modern’ afvalmateriaal) in het bodemprofiel voorkomen?
Moderne artefacten zijn tot 140 cm -mv (879 cm NAP) aangetroffen. Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
28 16.
Tot welke diepte in het bodemprofiel is sprake van een ‘recente’ bodemverstoring en wat is de ouderdom van deze verstoring?
De bodem is verstoord tussen 45 en 140 cm -mv. De vestoring is gerelateerd aan de werkzaamheden uit 2006. Karterende fase: 17.
Uitgaande van de onderzoeksstrategie: zijn de verwachte vondst- en/of spoorcomplexen (archeologische indicatoren) binnen het onderzoeksgebied aanwezig? Geef de mate van zekerheid of onzekerheid aan en licht toe met een beargumenteerde interpretatie.
In het plangebied zijn in de boorprofielen, voor zover deze nog intacte bodemlagen bevatten, geen archeologische indicatoren of lagen aangetroffen die wijzen op archeologische resten. Bovendien is in een deel van het plangebied de bodem verstoord tot onder het archeologische niveau. Daarom is het onwaarschijnlijk dat in het plangebied een archeologische vindplaats aanwezig is. 18.
Uitgaande van waarnemingen gedaan tijdens het veldwerk, in hoeverre komen de uitkomsten overeen met de resultaten van het bureauonderzoek? Geef de mate van zekerheid of onzekerheid aan en licht toe met een beargumenteerde interpretatie.
De gegevens bevestigen globaal de opbouw van het bodemprofiel. Dit komt omdat het bureauonderzoek deels gebaseerd is op eerder uitgevoerd onderzoek. De bodemopbouw komt grotendeels overeen. Er zijn geen archeologische resten aangetroffen. 19.
Uitgaande van waarnemingen gedaan tijdens het veldwerk, hoe adequaat is de gekozen zoekstrategie geweest? Licht beargumenteerd toe.
De aarde van het bodemprofiel is in overeenstemming met de verwachting van het bureauonderzoek. De zoekstrategie was daarop gebaseerd en is daarom adequaat geweest. De vragen 20 tot en met 26 zijn niet relevant omdat geen archeologische resten (indicatoren) aanwezig zijn die wijzen op een vindplaats.
Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
29
5
Advies Bureau voor Archeologie adviseert het plangebied vrij te geven voor de voorgenomen ontwikkeling. Dit onderzoek is met grote zorgvuldigheid uitgevoerd. Het is echter nooit uit te sluiten dat bij de graafwerkzaamheden toch archeologische resten worden aangetroffen op plaatsen en dieptes waar die niet worden verwacht. Eventuele archeologische resten is men verplicht te melden bij de Minister van OCW in overeenstemming met de Erfgoedwet. In dit geval wordt aangeraden om contact op te nemen met de gemeente Lingewaard.
5.1
Status en inhoudelijke afstemming bevoegde overheid Over de resultaten van het onderzoek heeft (nog) geen inhoudelijke afstemming met het bevoegde overheid.
Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
30
6
Literatuur Actueel Hoogtebestand Nederland. 2018. ‘AHN3’. Digitale Hoogtekaart. https://ahn.arcgisonline.nl/ahnviewer/. Alterra. 2014. ‘Bodemkaart van Nederland, schaal 1:50.000, digitale en landsdekkende versie’. Wageningen. Arkema, M. 2016. ‘Inventariserend veldonderzoek d.m.v. boringen. Inpassingsplan N839 Bemmel-Huissen’. 2016/150. Antea Group Archeologie-rapport. Antea Group. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). https://archisarchief.cultureelerfgoed.nl/Archis3/Zaakdocumenten/401/401 4095/afm/. Berendsen, H. J. A. en E. Stouthamer. 2011. De vorming van het land: inleiding in de geologie en de geomorfologie. Assen: Koninklijke Van Gorcum. Bosch, J. H. A. 2008. ‘Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1: Op basis van de Standaard Boor Beschrijvingsmethode versie 5.2’. 2008-U-R0881/A. Deltares-rapport. Cohen, K. M., E. Stouthamer, W. Z. Hoek, H. J. A. Berendsen en H. F. J. Kempen. 2009. Zand in banen: zanddiepte-kaarten van het Rivierengebied en het IJsseldal in de provincies Gelderland en Overijssel. Utrecht; Arnhem: Universiteit Utrecht] ; Provincie Gelderland]. Cohen, K. M., E. Stouthamer, H. J. Pierik en A. H. Geurts. 2012. ‘Digitaal Basisbestand Paleogeografie van de Rijn-Maas Delta’. Dept. Physical Geography. Utrecht University. http://persistent-identifier.nl/? identifier=urn:nbn:nl:ui:13-nqjn-zl. Google Street View. ‘Street View’.
https://maps.google.nl/. Haarhuis, H. F. A. 1997. ‘Gemeente Bemmel - Bouwlokaties 3 en `Klaverkamp’; Een archeologische kartering en waardering’. RAAP rapport 173. Amsterdam: RAAP Archeologisch Adviesbureau. http://dx.doi.org/10.17026/dans-xbn-vaws. Habraken, J. 2014. ‘Handboek archeologisch onderzoek binnen de regio Arnhem, eisen en kaders voor onderzoek en beoordeling van rapporten’. Arnhem. Hagens, D. T. P. 2007. ‘Bureauonderzoek Zwembad te Bemmel gemeente Lingewaard’. Synthegra rapport P0502425. Doetinchem: Synthegra bv. Heijting, F. J. 2014. ‘Archeologische begeleiding van de herinrichting van de kruising Van Elkweg - Papenstraat te Bemmel’. Archeodienst Rapport 545. Archeodienst Gelderland. ‘HISGIS Gelderland’. 2019. https://hisgis.nl/projecten/gelderland/. de Jonge, N. en A. G. de Boer. 2009. ‘Lingewaard Bemmel Park Lingezegen BO IVO1.’ ADC-rapport 1982. Amersfoort: ADC ArcheoProjecten. http://dx.doi.org/10.17026/dans-257-gtwp. Kadaster en PDOK. 1996. ‘AHN1 - WCS service’. 2003. http://nationaalgeoregister.nl. ———. 2014. ‘AHN2 en 3 - WCS service’. http://nationaalgeoregister.nl. Maas, G. J., W. M. van der Meij, S. P. J. van Delft en A. H. Heidema. 2019. ‘Toelichting bij de legenda Geomorfologische kaart Nederland 1:50.000 (2019), achtergronddocument bij het landsdekkende digitale bestand’. Wageningen: Wageningen Environmental Research.
http://legendageomorfologie.wur.nl/. Meetkundige Dienst RWS. 1983. ‘Tophoogte MD: Historisch hoogtepunten bestand’. Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
31 http://www.rijkswaterstaat.nl/apps/geoservices/geodata/dmc/tophoogte/ productinfo/metainfo/tophoogte.xml. de Mulder, E. J. F. 2003. ‘De ondergrond van Nederland’. Wolters-Noordhoff. Mulder, J. R., H. R. Salverda en J. A. van den Hurk. 1979. ‘Ruilverkaveling OverBetuwe-Oost: bodemgesteldheid en bodemgeschiktheid’. Stiboka. https://images.wur.nl/digital/collection/coll25/id/9718/rec/4. Nederlands Normalisatie Instituut. 1989. Geotechniek: classificatie van onverharde grondmonsters. Delft: Nederlands Normalisatie-instituut. Provincie Gelderland. 2022. ‘Omgevingsrapportage Provincie Gelderland’. https://gelderland.omgevingsrapportage.nl/. RAF. 1940. ‘Wageningen UR GeoPortal: RAF aerial photographs’. 1945. http://library.wur.nl/WebQuery/geoportal/raf. Rensink, E., H. J. T. Weerts, M. Kosian, H. Feiken en B. I. Smit. 2015. ‘Archeologische Landschappenkaart van Nederland. Methodiek en kaartbeeld’. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. https://doi.org/10.17026/dans-xf6-ywnd. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. 2016. ‘Kaart van verdedigingswerken, alle linies en stellingen’. https://landschapinnederland.nl/bronnen-enkaarten/militaire-landschapskaart. ———. 2017. ‘Rijksmonumentenregister’. Cultureelerfgoed.nl. https://cultureelerfgoed.nl/monumentenregister. ———. 2021. ‘Archis3 - Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed’. https://archis.cultureelerfgoed.nl/#/login.
Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en Data Archiving and Networking Services. ‘e-depot voor de Nederlandse archeologie’. http://www.edna.nl. Schorn, E. A. 2012. ‘Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek, verkennende fase. Van Elkweg-Papenstraat te Bemmel.’ 180. Archeodienst Rapport. Archeodienst. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). https://archisarchief.cultureelerfgoed.nl/Archis2/Archeorapporten/27/ AR28290. van der Sijs, N. 2010. ‘Etymologiebank’. http://www.etymologiebank.nl. SIKB. 2018. ‘BRL 4000: Beoordelingsrichtlijn Archeologie, versie 4.1’. SIKB. https://www.sikb.nl/doc/BRL4000/BRL%20SIKB%204000%20Archeologie %20versie%204_1.pdf. Stichting RAAP. 2017. ‘Indicatieve Kaart Militaire Waarden (IKME)’. van Suijlekom, J. J. en B. Debunne. 2004. ‘Lingewaard / Bemmel – De Heister (Gld) Archeologisch bureauonderzoek en booronderzoek’. BILAN-rapport 2004/43. BILAN. Tol, A. J., J. W. H. P. Verhagen en M. Verbruggen. 2012. ‘Leidraad inventariserend veldonderzoek; Deel: karterend booronderzoek’. SIKB. ‘Topotijdreis’. http://www.topotijdreis.nl/. Versfelt, H. J. 2003. ‘De Hottinger-atlas van Noord- en Oost-Nederland, 17731794’. Groningen: Heveskes. Willemse, N. W. 2009. ‘Voorstel tot bijstelling wettelijk verplichte ondergrens archeologisch onderzoek gemeente Lingewaard’. Raap-rapport 1751.
Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
32
Figuren
Figuur 2: Luchtfoto actueel.
Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
33
Figuur 3: Topografische kaart.
Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
34
Figuur 4: Archeologische beleidskaart gemeente Lingewaard (Willemse 2009).
Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
35
Figuur 5: Nieuwe situatie (boven) en bestaande situatie met nieuwe bebouwing (onder; rood).
Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
Figuur 6: Foto van het plangebied vanuit het zuidoosten, kijkend naar het noordwesten (Google Street View).
37
Figuur 7: Beddinggordels Holoceen (Cohen e.a. 2012).
Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
38
Figuur 8: Zanddieptekaart provincie Gelderland (Cohen e.a. 2009).
Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
39
Figuur 9: Geomorfologische kaart (Maas e.a. 2019).
Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
40
Figuur 10: Hoogte-reliëfkaart (Actueel Hoogtebestand Nederland 2018).Hoogtewaarden in meters ten opzichte van N.A.P.
Figuur 11: Hoogte-reliëfkaart detail (Actueel Hoogtebestand Nederland 2018). Hoogtewaarden in meters ten opzichte van N.A.P.
Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
41
Figuur 12: Historische hoogtepunten in meters ten opzichte van NAP (boven; Meetkundige Dienst RWS 1983) en hoogtewaarden op basis van AHN1 in centimeters ten opzichte van NAP (onder; Kadaster en PDOK 1996).
Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
42
Figuur 13: Bodemkaart (Alterra 2014).
Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
43
Figuur 14: Bodemkaart ruilverkaveling Over-Betuwe-Oost (Mulder, Salverda en Van den Hurk 1979).
Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
44
Figuur 15: Boorbeschrijvingen van het onderzoek uit 2004 (Van Suijlekom en Debunne 2004). Het oosten van het huidige onderzoeksgebied ligt ter hoogte van de blauwe lijn.
Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
45
Figuur 16: Hottinger atlaskaart 1773-1794 (Versfelt 2003).
Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
46
Figuur 17: Kadastrale Minuut provincie Gelderland (‘HISGIS Gelderland’ 2019).
Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
47
Figuur 18: Topografisch militaire kaart 1850.
Figuur 19: 512-1678-HUISSEN-1906.
Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
48
Figuur 20: 512-1680-HUISSEN-1932.
Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
49
Figuur 21: RAF luchtfoto uit 1944 (RAF 1940-1945).
Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
50
Figuur 22: 40D-1957.
Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
51
Figuur 23: 40D-1972.
Figuur 24: 40D-1985.
Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
52
Figuur 25: 40D-1989.
Figuur 26: 40D-1995-.
Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
53
Figuur 27: Luchtfoto uit 2006 (boven) en 2007 (onder; ‘Topotijdreis’).
Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
54
Figuur 28: Archeologische terreinen, vondstlocaties en zaken uit ARCHIS (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 2021).
Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
55
Figuur 29: Deel van het plangebied dat niet verstoord of reeds onderzocht is (rode contour). Tevens zijn de boorpunten van de onderzoeken uit 1997 (bruine punten) en 2004 (rode punten) aangegeven.
Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
56
Eenheid
Toelichting Boorpunt huidige onderzoek.
Boorpunt onderzoek uit 1997.
Boorpunt onderzoek uit 2004.
Onderzoeksgebied booronderzoek. Plangebied.
Figuur 30: Boorpuntenkaart.
Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
57
Figuur 31: Schematische weergave van de boorprofielen.
Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
58
Figuur 32: Schematische doorsnede van de boorprofielen uit het huidige onderzoek (1 tot en met 5) en het onderzoek uit 2004 (101 tot en met 108). De bovenste doorsnede gebruikt voor de boringen uit 2004 de hoogtewaarden uit het rapport. De onderste doorsnede gebruikt hoogtewaarden op basis van AHN1.
Bureau voor Archeologie Rapport 1238
Bemmel Drieske 4 perceel L566
Bijlage 1: Boorbeschrijvingen nr.
grens grond bijmenging cm-mv
mediaan kleur
kalk
nieuwvormingen antropogene bijmengingen
interpretatie
overig
boven onder 1
grondwaterstand tijdens boring: 150 cmmv; beschrijver: C. de Jong; datum boring: 21-september-2022 0
15 klei
zwak humeus; matig siltig
grijs-bruin
kalkrijk
omgewerkte of weinig zandbrokjes; omgewerkte grond; opgebrachte grond basis scherp
15
50 zand
zwak siltig
matig grof licht-grijs
kalkrijk
omgewerkte of omgewerkte grond; opgebrachte grond; opgebrachte grond zand matig afgerond; matig kleine spreiding; basis scherp
50
65 zand
zwak siltig
zeer grof licht-grijs
kalkrijk
omgewerkte of omgewerkte grond; opgebrachte grond; opgebrachte grond zand matig afgerond; matige spreiding; basis scherp; spoor kleibrokjes
65
75 klei
sterk zandig
75
180 zand
zwak siltig
uiterst grof
licht-bruin-grijs
kalkrijk
licht-geel-grijs
kalkrijk
spoor roestvlekken
omgewerkte of basis scherp; spoor zandbrokjes; opgebrachte grond omgewerkte grond beddingafzettingen zand matig afgerond; matig grote spreiding; bedding
2
grondwaterstand tijdens boring: 190 cmmv; beschrijver: C. de Jong; datum boring: 21-september-2022 0
15 klei
zwak zandig; zwak grindig; zwak humeus
grijs-bruin
kalkarm
spoor baksteen
omgewerkte of baksteenspikkel rood; omgewerkte grond; opgebrachte grond basis scherp
15
45 klei
sterk zandig
licht-grijs-bruin
kalkarm
spoor baksteen
omgewerkte of basis scherp; baksteenspikkel rood; opgebrachte grond droog; opgebrachte grond
45
60 klei
sterk siltig; matig humeus
donker-grijs-bruin kalkrijk
bouwvoor
oude bouwvoor; zeer droog; basis scherp
60
80 klei
sterk zandig
licht-grijs-bruin
kalkrijk
oeverafzettingen
basis scherp; oeverafzettingen
80
150 zand
zwak siltig
zeer grof licht-grijs
kalkrijk
beddingafzettingen beddingafzettingen; zand matig afgerond; matige spreiding; basis geleidelijk
150
200 zand
zwak siltig
uiterst
kalkrijk
beddingafzettingen zand matig afgerond; matig grote
licht-geel-grijs
nr.
grens grond bijmenging cm-mv
mediaan kleur
kalk
nieuwvormingen antropogene bijmengingen
interpretatie
overig
boven onder grof
spreiding; beddingafzettingen
3
beschrijver: C. de Jong; datum boring: 21september-2022 0
20 klei
zwak humeus; sterk zandig
grijs-bruin
kalkrijk
omgewerkte of basis scherp opgebrachte grond
20
60 klei
sterk zandig
licht-grijs-bruin
kalkrijk
oeverafzettingen
60
100 zand
zwak siltig
zeer grof licht-geel-grijs
kalkrijk
beddingafzettingen zand matig afgerond; matige spreiding; beddingafzettingen; basis geleidelijk
100
120 zand
zwak siltig
uiterst grof
kalkrijk
beddingafzettingen beddingafzettingen; zand matig afgerond; matige spreiding
licht-grijs
4
basis scherp; droog; mogelijk oeverafzettingen
beschrijver: C. de Jong; datum boring: 21september-2022 0
80 klei
zwak zandig; zwak grindig; zwak humeus
80
130 zand
zwak siltig
donker-grijs-bruin kalkarm
uiterst grof
licht-geel-grijs
spoor baksteen
kalkrijk
omgewerkte of omgewerkte grond; baksteenspikkel rood; opgebrachte grond steenkool; wortels; basis scherp beddingafzettingen zand matig afgerond; matige spreiding; beddingafzettingen
5
beschrijver: C. de Jong; datum boring: 21september-2022 0
15 klei
zwak zandig; matig humeus
donker-grijs-bruin kalkrijk
15
140 klei
sterk zandig; zwak grindig
licht-grijs-bruin
140
160 klei
sterk siltig; matig grindig; matig humeus
donker-grijs-bruin kalkrijk
160
170 zand
kleiig
matig fijn licht-grijs-geel
omgewerkte of omgewerkte grond; basis scherp opgebrachte grond
kalkrijk
kalkrijk
spoor roestvlekken
spoor baksteen
omgewerkte of basis scherp; omgewerkte grond; opgebrachte grond opgebrachte grond; droog; bsp rood; kalkmortel; glas doorzichtig vlak
spoor baksteen
bouwvoor
bsp rood; mogelijk oude bouwvoor; mogelijk recent omgewerkt; basis scherp
beddingafzettingen zand matig afgerond; matig kleine spreiding; beddingafzettingen; basis
nr.
grens grond bijmenging cm-mv
mediaan kleur
kalk
nieuwvormingen antropogene bijmengingen
interpretatie
overig
boven onder geleidelijk 170
220 zand
zwak siltig
uiterst grof
Coördinaten van de boringen: nr.
X (m RD)
Y (m RD)
Z (cm NAP)
1
191393
434035
912
2
191412
434002
936
3
191353
434013
930
4
191380
433987
959
5
191391
433950
1024
licht-grijs
kalkrijk
beddingafzettingen beddingafzettingen; zand matig afgerond; matige spreiding