745953 Bijlage 3.4 Bijlagen bij de toelichting.pdf
Tekst van het document
Op basis van de resultaten van het huidige onderzoek bevindt zich in het deel van het plangebied dat met boringen is onderzocht een potentieel archeologisch niveau. Dat niveau betreft de top van de stroomgordelafzettingen. Het is op basis van het huidige onderzoek echter onbekend waar eventuele archeologische vindplaatsen aanwezig zijn. Als er wel een archeologische verwachting is, maar geen aanwijzingen zijn voor de ligging van eventuele archeologische waarden in een plangebied, dan blijkt een proefsleuvenonderzoek de meest effectieve manier te zijn voor het opsporen van archeologische resten (conform leidraad Inventariserend Veldonderzoek Proefsleuven; Borsboom / Verhagen 2012). •
Wat is de aard (ontstaanswijze, textuur, kleur), diepteligging en ouderdom van de relevante natuurlijke afzettingen in de ondergrond ter plaatse van het onderzoeksgebied?
Binnen het deel van het plangebied waar boringen zijn uitgevoerd liggen stroomgordelafzettingen die behoren tot de stroomgordel Walbeek. Bovenop die stroomgordelafzettingen ligt een pakket komklei. De stroomgordelafzettingen bestaan uit grijs matig fijn tot zeer grof zand, eventueel afgedekt door klei met zandlagen. De top van de stroomgordelafzettingen ligt tussen 1,5 en 3,0 m -mv (6,1 en 7,6 m NAP). Die stroomgordelafzettingen zijn geïnterpreteerd als behorende tot de stroomgordel Walbeek. De geul behorende tot de stroomrug Walbeek was actief tussen ca. 1300 en 800 voor Chr. (ca. 3000 en 2500 BP). De komklei bestaat uit een pakket klei dat lichtgrijs van kleur is. De ouderdom van de komklei is onbekend. Vermoedelijk dat die komklei is afgezet tot aan de periode van de bedijkingen van de Rijn (Late Middeleeuwen).
26
IDDS Archeologie rapport 2654 Versie 1.2 (concept)
•
Wat is de aard (kleur, textuur, samenstelling), diepteligging, genese en gaafheid van natuurlijke en eventueel antropogene bodemhorizonten (akkerlagen en overige ‘verstoringslagen’, bemestingslagen e.d.), ter plaatse van het onderzoeksgebied?
In het deel van het plangebied waar boringen zijn uitgevoerd bevindt zich tot de maximale boordiepte van 3,5 m -mv (5,6 m NAP) één bodem. Op de meeste boorlocaties bevindt die bodem zich in de top van de komafzettingen. Doordat de humeuze top van de komklei slechts 0,1 tot 0,4 m dik is, met daaronder beige(grijze) klei met roestvlekken, is die bodem geïnterpreteerd al poldervaaggrond (cf. De Bakker 1966). Op boorlocaties 6 en 12 is de ondergrond opgehoogd en/of verstoord tot een diepte van 1,2 tot 1,3 m -mv (8,2 m NAP). Door de diepte van die verstoring/ ophoging is de bodem op boorlocaties 6 en 12 geïnterpreteerd als antropogene bodem. •
Wat is de aard, dikte en omvang van eventueel ter plaatse van het onderzoeksgebied voorkomende afdekkende lagen en de (geschatte) ouderdom daarvan (plaggendek, stuifzandlaag, kleidek, afvallaag, ophogingslaag)?
Niet van toepassing. Op het terrein van het huidige transformatorstation is op boorlocatie 6 een opvulpakket/ ophoogpakket aangetroffen met een dikte van 1,2 m. Dat ophoogpakket/ opvulpakket is vermoedelijk gerelateerd aan de aanleg van het huidige transformatorstation. Dat pakket heeft geen archeologische waarde. •
Indien er afdekkende lagen voorkomen; wat is de aard (ontstaanswijze, kleur, textuur, samenstelling), gaafheid en dikte van het onderliggende afgedekte bodemprofiel (natuurlijke en antropogene bodemhorizonten zoals oude akkerlagen) en/of afzettingen?
Niet van toepassing. Er komen geen afdekkende lagen voor. •
Wat is de diepte tot waarop artefacten van recente ouderdom (‘modern’ afvalmateriaal) in het bodemprofiel voorkomen?
Er is geen “modern” afvalmateriaal aangetroffen in de opgeboorde monsters •
Tot welke diepte in het bodemprofiel is sprake van een ‘recente’ bodemverstoring en wat is de ouderdom van deze verstoring?
In het met boringen onderzochte deel van het plangebied is alleen ter plaatse van het huidige transformatorstation een opvulpakket/ ophoogpakket aangetroffen. Dat verstoorde pakket reikt tot een diepte van 1,2 tot 1,3 m -mv (8,2 m NAP). Die verstoring is vermoedelijk gerelateerd aan de aanleg van het huidige transformatorstation. •
Bevinden zich archeologisch relevante afzettingen in het plangebied? En zo ja, op welke diepte ten opzichte van het maaiveld en het NAP?
Er bevindt zich één potentieel archeologisch niveau in het deel van het plangebied dat met boringen is onderzocht. Dat niveau betreft de top van de stroomgordelafzettingen. De top van de stroomgordelafzettingen ligt tussen 1,5 en 3,0 m -mv (6,1 en 7,6 m NAP). •
Wat is de specifieke archeologische verwachting van het plangebied en wordt deze bij het veldonderzoek bevestigd?
Op basis van het bureauonderzoek is de verwachting dat het plangebied in een komgebied ligt. Mogelijk dat er onder de komklei in het plangebied een pakket stroomgordelafzettingen aanwezig is. Die stroomgordelafzettingen kunnen behoren tot de stroomgordel Walbeek. De geul behorende tot de stroomrug Walbeek was actief tussen ca. 1300 en 800 voor Chr. (ca. 3000 en 2500 BP). Indien er alleen komafzettingen aanwezig zijn in het plangebied dan is er een lage verwachting voor archeologische waarden vanaf de Bronstijd. Vanaf de Bronstijd zou het plangebied dan namelijk onderdeel zijn van een komgebied. Een komgebied is een laaggelegen terrein in een rivierlandschap dat te nat was voor bewoning. Voor de Nieuwe Tijd is er ook een lage verwachting aangezien het plangebied vanaf begin
27
IDDS Archeologie rapport 2654 Versie 1.2 (concept)
19e eeuw, en mogelijk al eerder, een weiland was. Bovendien zijn er op historisch kaartmateriaal geen aanwijzingen voor bebouwing in het plangebied. Alleen als er stroomgordelafzettingen aanwezig zijn dan is er een potentieel archeologisch niveau aanwezig. Dat niveau betreft de top van die afzettingen. De top van dat niveau ligt mogelijk tussen 1,4 en 2,4 m -mv. Eventuele waarden in dat niveau kunnen behoren tot nederzettingsterreinen. De verwachting is dat die waarden dateren tot de IJzertijd – Late Middeleeuwen. Die waarden kunnen bestaan uit sporen van kuilen, greppels, palen, etc. Daarnaast kunnen er archeologische vondsten liggen. Die vondsten kunnen bestaan uit aardewerk, bot, metaal, glas, etc. Het booronderzoek bevestigt dat er stroomgordelafzettingen, afgedekt door komafzettingen, aanwezig zijn in het deel van het plangebied dat met boringen is onderzocht. •
In hoeverre worden eventueel aanwezige archeologische waarden bedreigd door de voorgenomen bodemverstorende werkzaamheden?
De aanleiding voor dit onderzoek is de uitbreiding van het transformatorstation in het plangebied. Naar verwachting wordt de onderzijde van de fundering van de nieuwe bouwwerken aangelegd op ca. 1,55 m -mv. Er bevindt zich één potentieel archeologisch niveau in het deel van het plangebied dat met boringen is onderzocht. Dat niveau betreft de top van de stroomgordelafzettingen. De top van de stroomgordelafzettingen ligt tussen 1,5 en 3,0 m -mv (6,1 en 7,6 m NAP). Dat betekent dat de voorgenomen bodemverstorende werkzaamheden een bedreiging vormen voor dat potentiële archeologische niveau in het met boringen onderzochte deel van het plangebied. 4.1.
Aanbevelingen
Tijdens het onderzoek is geconstateerd dat er in het met boringen onderzochte deel van het plangebied één potentieel archeologisch niveau aanwezig is. Dat niveau betreft de top van de stroomgordelafzettingen. Voor de voorgenomen bodemverstorende werkzaamheden zoals die bekend zijn ten tijde van het huidige onderzoek, en op basis van de resultaten van het onderzoek, kan het advies worden verdeeld in twee zones (zie bijlage 6). Zone 1 (het met boringen onderzochte deel van het plangebied): -
-
rekening houdend met een veiligheidsmarge van 0,3 m wordt geadviseerd om geen bodemverstorende werkzaamheden uit te voeren die dieper reiken dan 1,2 m -mv (7,9 m NAP). Er wordt geadviseerd te kijken naar de mogelijkheden voor planaanpassing, bijvoorbeeld door de funderingen minder diep aan te leggen of door eerst op te hogen. Bij bodemverstorende werkzaamheden die dieper reiken dan 1,2 m -mv (7,9 m NAP) wordt vervolgonderzoek geadviseerd. IDDS Archeologie adviseert om dat vervolgonderzoek uit te voeren door middel van extra verkennende boringen op de locaties waar die werkzaamheden zullen plaatsvinden. Het doel van die extra verkennende boringen is om na te gaan op welke diepte de top van de stroomgordelafzettingen aanwezig is, aangezien die diepte binnen het plangebied nogal varieert. Indien blijkt dat de bodemverstorende werkzaamheden tot in de stroomgordelafzettingen reiken, zal waarschijnlijk aanvullend onderzoek noodzakelijk zijn (bijvoorbeeld proefsleuvenonderzoek).
Zone 2 (het nog niet met boringen onderzochte deel van het plangebied): advies voor een archeologisch booronderzoek bij bodemverstorende werkzaamheden die dieper reiken dan 0,3 m -mv. Bovenstaand advies dient gecontroleerd en beoordeeld te worden door de bevoegde overheid, in dit geval de Gemeente Lingewaard. Deze zal vervolgens een besluit nemen inzake de te volgen procedure. IDDS Archeologie wil meegeven dat voordat dit besluit genomen is, er niet begonnen kan worden met bodemverstorende activiteiten of activiteiten die voorbereiden op bodemverstoringen.
28
IDDS Archeologie rapport 2654 Versie 1.2 (concept)
Voor alle gravende onderzoeken, waaronder proefsleuven, dient voorafgaand aan de uitvoering van het onderzoek een Programma van Eisen geschreven te worden. Dit Programma van Eisen moet goedgekeurd worden door de bevoegde overheid (de Gemeente Lingewaard) alvorens met het onderzoek kan worden begonnen. Het uitgevoerde onderzoek is op zorgvuldige wijze verricht volgens de algemeen gebruikelijke inzichten en methoden. Het archeologisch onderzoek is erop gericht om de kans op het onverwacht aantreffen dan wel het ongezien vernietigen van archeologische waarden bij bouwwerkzaamheden in het plangebied te verkleinen. Aangezien het onderzoek is uitgevoerd door middel van een steekproef kan echter, op basis van de onderzoeksresultaten, de aan- of afwezigheid van eventuele archeologische waarden niet gegarandeerd worden. Wij wijzen u er graag op dat indien archeologische waarden worden aangetroffen, deze conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet zo spoedig mogelijk bij de minister voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap gemeld dienen te worden. Dit kan door het invullen van het vondstmeldingsformulier op de website van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (www.cultureelerfgoed.nl) of door contact op te nemen met de InfoDesk (info@cultureelerfgoed.nl).
29
IDDS Archeologie rapport 2654 Versie 1.2 (concept)
Literatuur en kaarten Bakker, H. de, 1966: De subgroepen van het systeem van bodemclassificatie voor Nederland. In: Boor en Spade: verspreide bijdragen tot de kennis van de bodem van Nederland, deel 15. Stichting voor Bodemkartering (Wageningen). Berendsen, H.J.A. /E. Stouthamer, 2001: Geological – Geomorphological map of the Rhine-Meuse delta, the Netherlands, in H.J.A. Berendsen/E. Stouthamer (eds.), Palaeogeographical development of the Rhine-Meuse delta, the Netherlands, Assen, Addendum 1. Berendsen, H.J.A./ E.L.J.H. Faessen/A.W. Hesselink/H. Kempen, 2001 2 (1994): Zand in banen, zanddiepte kaarten van het Gelders Rivierengebied met inbegrip van de uiterwaarden, Arnhem. Biggelaar, D.F.A.M. van den, 2021: Plan van aanpak. Heuvelsestraat 16a in Bemmel, gemeente Lingewaard, Noordwijk (Intern rapport, IDDS Archeologie). Borsboom, A.J. / J.W.H.P. Verhagen, 2012: KNA Leidraad Inventariserend Veldonderzoek, Deel: Proefsleuvenonderzoek (IVO-P). Bouma, N., 2008: Lingewaard-Bergerden Lingewal vindplaats 3: Een Inventariserend Veldonderzoek in de vorm van proefsleuven. ADC Rapport 1311. Bruning, L., 2012: Integrale Kennisagenda Archeologie Provincie Gelderland. Rivierengebied, Veluwe en Oost-Gelderland. Centraal College van Deskundigen, 2018: Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie, versie 4.1, Gouda. Cohen, K.M./ E. Stouthamer/ H.J. Pierik/ A.H.
Geurts, 2012: Rhine‐Meuse Delta Studies’ Digital Basemap for Delta Evolution and Palaeogeography, Utrecht. Exaltus, R., 2020: Bemmel-Oosterhout, Deelgebied Bemmel (Gemeente Lingewaard, Gld.): Inventariserend Archeologisch Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende Fase. Steekproefrapport 201912/09a. Habraken, J., 2017: Handboek archeologisch onderzoek Regio Arnhem: Eisen en kaders voor onderzoek en beoordeling van rapporten. Kuijl, E.E.A., 2005: Middenspanningsroute Huissen, Archeologische Begeleiding. Synthegra Archeologie bv. Projectnummer 174176. Leuvering, H., 2007: Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek d.m.v. boringen (karterende fase), Lingewal 6a te Bemmel (gemeente Lingewaard). Synthegra Archeologie Rapport P0502380. Meij, A.M.V., 2004: Plangebied Lingewal te Bemmel, gemeente Lingewaard; een archeologische begeleiding. RAAP-notitie 715. Schorn, E.A., 2014: Bureauonderzoek Heuvelsestraat 16 te Bemmel. Archeodienst Rapport 346. SIKB, 2008: Archeologische standaard boorbeschrijving, Archeologie Leidraad, Gouda. Stichting voor Bodemkartering, 1985: Bodemkaart van Nederland, 1:50.000, blad 40 West Arnhem, Wageningen. Torremans, R. / B. Hendrikx, 2008: Lingewaard Bergerden Lingewal, Fase 1: Een Archeologische Begeleiding. ADC Rapport 1280. Versfelt, H.J., 2003: De Hottinger-atlas van Noord- en Oost-Nederland 1773-1794. Groningen (Heveskes).
Willemse, N.W., 2009: Voorstel tot bijstelling wettelijk verplichte ondergrens archeologisch onderzoek gemeente Lingewaard, RAAP-rapport 1751.
30
IDDS Archeologie rapport 2654 Versie 1.2 (concept)
Websites archis.cultureelerfgoed.nl beeldbank.cultureelerfgoed.nl ikme.nl landschapinnederland.nl/militaire-landschapskaart www.bodemloket.nl www.dinoloket.nl www.pdok.nl www.topotijdreis.nl https://geoportaal.gelderland.nl/ www.geldersarchief.nl www.awn-archeologie.nl/afdeling/zuid-veluwe-oost-gelderland/
31
IDDS Archeologie rapport 2654 Versie 1.2 (concept)
Lijst van afkortingen en begrippen Afkortingen AHN AMK AMZ Archis ASB AWN BP GHG GLG GPS indet KNA mv NAP PvA PvE RCE SIKB
Actueel Hoogtebestand Nederland Archeologische Monumenten Kaart Archeologische Monumentenzorg Archeologisch Informatie Systeem Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode Archeologische Werkgemeenschap voor Nederland Before Present (Present = 1950) Gemiddeld Hoogste Grondwaterstand Gemiddeld Laagste Grondwaterstand Global Positioning System ondetermineerbaar Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie maaiveld (het landoppervlak) Normaal Amsterdams Peil Plan van Aanpak Programma van Eisen Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer
Verklarende woordenlijst 14C-datering (ook wel C14-datering) Bepaling van gehalte aan radioactieve koolstof 14C van organisch materiaal (hout, houtskool, veen, schelpen e.d.) waaruit de 14Couderdom kan worden afgeleid. Deze ouderdom wordt opgegeven in jaren vóór 1950 na Chr. (jaren BP) met daaraan toegevoegd de aan de meting verbonden mogelijke afwijking (standaarddeviatie) Allerød tijd Korte, relatief warme periode uit de laatste ijstijd (Weichselien), ca. 11.80011.000 jaar geleden antropogeen Ten gevolge van menselijk handelen (door mensen veroorzaakt/gemaakt) Archis-melding Elke melding bij het centraal informatiesysteem (Archis) artefact Alle door de mens vervaardigde of gebruikte voorwerpen bioturbatie Verstoring van de oorspronkelijke bodemstructuur en/of transport van materiaal door plantengroei en dierenactiviteiten Bølling tijd Korte, relatief warme periode uit de laatste ijstijd (Weichselien), ca. 13.50012.000 jaar geleden Boreaal Tijdvak, onderafdeling van het Holoceen, gekarakteriseerd door een gematigd en continentaal klimaat en een bebost landschap gedomineerd door loofbomen (datering ca. 6800-5500 voor Chr.) buitendijks Gronden die aan de rivierzijde van een dijk liggen.
In het buitendijkse gebied liggen de uiterwaarden castellum Romeins legerkamp conservering Mate waarin grondsporen, anorganische en organische archeologische resten bewaard zijn couperen Het maken van één of meer verticale doorsneden door een spoor of laag om de aard, diepte, vullingen, vorm en relaties met andere fenomenen vast te stellen crematie Begraving met gecremeerd menselijk bot crevasse Doorbraakgeul door een oeverwal dagzomen Aan de oppervlakte komen, zichtbaar worden van gesteenten (met inbegrip van zand, klei, etc.)
32
IDDS Archeologie rapport 2654 Versie 1.2 (concept)
dekzand
Dryas Edelmanboor Eemien eerdgrond eolisch estuarien estuarium fluviatiel fluvioglaciaal gaafheid Hollandveen Holoceen horizont humeus ijzeroer in situ inhumatie interstadiaal kom kreek kronkelwaard kwel kwelder laag leem Limes lithologie löss lutum meander meanderen oeverwal
Fijnzandige afzettingen die onder periglaciale omstandigheden voornamelijk door windwerking ontstaan zijn; de dekzanden van het Weichselien vormen in grote delen van Nederland een ‘dek’ (Formatie van Boxtel) Laatste gedeelte van de laatste ijstijd (Weichselien), ca. 20.000-10.000 jaar geleden Een handboor voor bodemonderzoek Interglaciaal tussen de voorlaatste en laatste ijstijd (Saalien en Weichselien), ca. 130.000-120.000 jaar geleden Grond met een humushoudende minerale bovengrond van meer dan 50 cm, ontstaan door invloed van de mens Door de wind gevormd, afgezet Afgezet in een estuarium Inham aan de kust waarin met name het getijde grote invloed uitoefent op het landschap, bijvoorbeeld de Westerschelde Door rivieren gevormd, afgezet Door smeltwater (afkomstig van gletsjers) afgezet Mate van (fysieke) verstoring van de bodem, zowel in verticale zin (diepte) als in horizontale zin (omvang) Holocene formatie, ontstaan vanaf 3500 voor Chr. Jongste geologisch tijdvak dat nog steeds voortduurt (vanaf de laatste ijstijd: ca.
8800 jaar voor Chr.) Kenmerkende laag binnen de bodemvorming Organische stoffen bevattend; bestaande uit resten van planten en dieren in de bodem IJzeroxidenhydraat, een ijzererts dat vooral in vlakke landstreken, in dalen en moerassige gebieden op geringe diepte voorkomt Achtergebleven op exact de plaats waar de laatste gebruiker het heeft gedeponeerd, weggegooid of verloren Begraving met niet gecremeerd menselijk bot Een warmere periode tijdens een ijstijd (glaciaal) Laag gebied waar na overstroming van een rivier vaak water blijft staan en klei kan bezinken Waterweg waarbij het water vanuit zee of rivier onder invloed van het getijde inen uitstroomt Deel van een stroomgebied omgeven – en grotendeels opgebouwd – door een meander Door hydrostatische druk aan het oppervlakte treden van grondwater zie schor Een vervolgbare grondeenheid die op archeologische of geologische gronden als eenheid wordt onderscheiden Grondsoort die wordt gekenmerkt door een samenstelling van meer dan 50% silt, minder dan 50% zand en minder dan 25% klei de noordgrens van het Romeinse rijk Wetenschap die zich bezighoudt met de beschrijving en het ontstaan van de sedimentaire gesteenten Door de wind gevormde afzetting van zeer fijnkorrelig materiaal waarvan het overgrote deel van de korrels (60-85%) kleiner is dan 0,063 mm Kleideeltjes kleiner dan 0,002 mm Min of meer regelmatige lusvormige rivierbocht
(van rivieren of beken) Zich bochtig door het landschap slingeren Langgerekte rug langs een rivier of kreek, ontstaan doordat bij het buiten de oevers treden van de stroom het grovere materiaal het eerst bezinkt
33
IDDS Archeologie rapport 2654 Versie 1.2 (concept)
OSL-datering
oxidatie plaggendek plangebied Pleistoceen
podzol pollenanalyse
prehistorie rivierduin Saalien schor silt slak slik spieker strandvlakte strandwal
stratigrafie stroomgordel stroomrug
stuwwal terras (rivier-) vaaggronden vicus vindplaats Weichselien zavel zeldzaamheid
Dateringsmethode waarmee op grond van energieverval kan worden bepaald wanneer een fragment kwarts (zand) voor het laatst heeft blootgestaan aan direct zonlicht Reactie met zuurstof (roesten/corrosie bij metalen; ‘verbranding’ bij veen) Verhoogd bouwland, ontstaan door ophoging ten gevolge van bemesting. Voor de bemesting werden plaggen of met zand vermengde potstalmest opgebracht Gebied waarbinnen de realisering van de planvorming het bodemarchief kan bedreigen Geologisch tijdperk dat ca. 2,3 miljoen jaar geleden begon. Gedurende deze periode waren er sterke klimaatswisselingen van gematigd warm tot zeer koud (de vier bekende ijstijden). Na de laatste ijstijd begon het Holoceen (ca. 8800 voor Chr.) Goed ontwikkelde bodem in gebieden met veel neerslag De bestudering van fossiele stuifmeelkorrels en sporen waardoor een beeld van de vegetatiegeschiedenis gevormd kan worden. Uit de vegetatiegeschiedenis kan het klimaat worden gereconstrueerd Dat deel van de geschiedenis waarvan geen geschreven bronnen bewaard zijn gebleven Door verstuiving uit een riviervlakte hierlangs ontstaan duin (in Nederland meestal Weichselien of Vroeg Holoceen van ouderdom) Voorlaatste ijstijd, waarin het landijs tot in Nederland doordrong en de stuwwallen werden gevormd, ca.
200.000-130.000 jaar geleden Zandgrond in een getijdenwater; staat alleen onder water bij zeer hoog tij, begroeid Zeer fijn sediment met grootte 0,002-0,063 mm Steenachtig afval van metaal- of aardewerkproductie Zandgrond in een getijdenwater; staat onder water bij vloed en valt droog bij eb, kwelder onbegroeid; wad Op palen geplaatst opslaghuisje Groot vlak zandig gebied tussen twee strandwallen Langs de kust gevormde langgerekte zandrug die uitsteekt boven het gemiddelde hoogwaterniveau; geeft in Nederland de oude ligging van de kustlijn weer Opeenvolging van lagen in de bodem Het geheel van rivieroeverwal-, rivierbedding- en kronkelwaard-afzettingen, al dan niet met restgeul(en) Oude riviergeul die zodanig is opgehoogd met zandige afzettingen dat de rivier een nieuwe loop heeft gekregen; blijft door inklinking van de komgebieden als een rug in het landschap liggen Door de druk van het landijs in het Saalien opgedrukte rug van scheefgestelde preglaciale sedimenten Door een rivier verlaten en daarna versneden dalbodem Minerale gronden zonder duidelijke podzol-B-horizont, zonder briklaag en zonder minerale eerdlaag Een burgerlijke nederzetting uit de Romeinse tijd met een stedelijk karakter maar zonder stadsrechten Ruimtelijk begrensd gebied waarbinnen zich archeologische informatie bevindt Geologische periode (laatste ijstijd, waarin het landijs Nederland niet bereikte), ca.
120.000-10.000 jaar geleden Grondsoort die tussen 8 en 25% lutum (kleideeltjes kleiner dan 0,002 mm) bevat Mate waarin een bepaald type monument schaars is (of is geworden) voor een periode of in een gebied
34
Bijlage 1: Topografische kaart
Legenda Plangebied
IDDS 's- Gravendijckseweg 37 2201 CZ Noordwijk IDDS.NL
Postbus 126 2200 AC Noordwijk info@idds.nl T 071 - 402 85 86
integrale exper se bij ruimtelijke ontwikkeling
Project: Heuvelsestraat 16a, Bemmel OM nr.: 5140302100 Versie: 1 Projectnr.: A1666 Formaat: A4 Schaal: Datum: 9-12-2021 Tekenaar: DBG
Bijlage 4: Boorbeschrijvingen
Pagina 1 / 4
0
Boring:
1
Boring:
2
Boring:
3
Datum:
14-12-2021
Datum:
14-12-2021
Datum:
14-12-2021
X:
190630,92
X:
190693,56
X:
190756,45
Y:
436255,57
Y:
436234,48
Y:
436216,53
Hoogte (m NAP):
9,252
Hoogte (m NAP):
9,178
Hoogte (m NAP):
9,45
925
895
50
875
200
695 685
250
Klei, matig siltig, beigegrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos
775
725
675
0
Klei, matig siltig, zwak humeus, bruingrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos
Klei, matig siltig, matig roesthoudend, lichtgrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos
100
150
weiland
918
weiland
878
Klei, matig siltig, zwak humeus, bruingrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos
838
Klei, matig siltig, beigegrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos
50
Klei, matig siltig, matig roesthoudend, beige, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos
100
150 Klei, matig siltig, zwak roesthoudend, lichtgrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos
768
738
200 Klei, matig siltig, laagjes zand, grijs, Guts, geleidelijk, kalkloos Klei, sterk siltig, grijs, Guts, geleidelijk, kalkloos Zand, zeer grof, zwak siltig, grijs, Guts, kalkloos
708
688
250
668
588
Projectcode: A1666-01 Projectnaam: Heuvelsestraat 16a, Bemmel
945
gras
935
Klei, matig siltig, zwak humeus, bruingrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos
50 885
100 825
150 Klei, matig siltig, zwak roesthoudend, lichtgrijs, Edelmanboor, Enkele zandlaag, scherp, kalkrijk
775
200
Klei, uiterst siltig, grijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkrijk Klei, sterk siltig, grijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkrijk Klei, uiterst siltig, grijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkrijk
300
0
Zand, matig fijn, zwak siltig, grijs, Zuigerboor handmatig, kalkrijk
725
250
300
695
645
Klei, matig siltig, zwak roesthoudend, beigegrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos Klei, matig siltig, zwak roesthoudend, beige, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos Klei, matig siltig, matig roesthoudend, licht roestgrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos Klei, matig siltig, matig roesthoudend, lichtgrijs, Edelmanboor, scherp, kalkarm Klei, sterk siltig, laagjes zand, lichtgrijs, Guts, geleidelijk, kalkrijk Zand, matig fijn, zwak siltig, laagjes klei, grijs, Guts, kalkrijk
Pagina 2 / 4
0
Boring:
4
Boring:
5
Boring:
6
Datum:
14-12-2021
Datum:
14-12-2021
Datum:
14-12-2021
X:
190632,54
X:
190686,60
X:
190751,41
Y:
436224,93
Y:
436207,29
Y:
436176,22
Hoogte (m NAP):
9,139
Hoogte (m NAP):
9,129
Hoogte (m NAP):
9,443
914
weiland
0
913
weiland
873
Klei, matig siltig, zwak humeus, bruingrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos
Klei, matig siltig, zwak humeus, bruingrijs, Edelmanboor, kalkloos 874
50
834
100
814
150 744 734
200
714
694
350
Klei, matig siltig, zwak roesthoudend, lichtgrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos Klei, matig siltig, zwak roesthoudend, creme, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos Klei, matig siltig, uiterst roesthoudend, licht roestgrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos Klei, sterk siltig, uiterst roesthoudend, licht roestgrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos
250
300
Klei, matig siltig, matig roesthoudend, beige, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos
614
564
Klei, uiterst siltig, zwak roesthoudend, roest, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos
50
833
100 788
150
743
200
713 703
Klei, matig siltig, matig roesthoudend, lichtgrijs, Zuigerboor handmatig, geleidelijk, kalkloos Klei, matig siltig, matig roesthoudend, lichtgrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkrijk Klei, sterk siltig, sporen roest, laagjes zand, lichtgrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkrijk Klei, sterk siltig, laagjes zand, grijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkrijk
250
944
gras
924
Klei, matig siltig, zwak humeus, bruingrijs, Edelmanboor, scherp Zand, zeer grof, zwak siltig, zwak grindig, lichtbeige, Edelmanboor, scherp
50
100 824
150
794
764
200
744
Klei, matig siltig, lichtgrijs, Guts, geleidelijk, kalkloos Klei, matig siltig, lichtgrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkrijk Klei, sterk siltig, lichtgrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkrijk Klei, uiterst siltig, laagjes zand, grijs, Guts, geleidelijk, kalkrijk
250
633
Klei, uiterst siltig, grijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkrijk
300
Zand, zeer grof, zwak siltig, beige, Zuigerboor handmatig, geleidelijk, kalkloos Zand, zeer grof, zwak siltig, sporen grind, beige, Zuigerboor handmatig, kalkloos
763
Klei, matig siltig, sporen roest, beigegrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos
0
350
Projectcode: A1666-01 Projectnaam: Heuvelsestraat 16a, Bemmel
563
Zand, matig fijn, zwak siltig, grijs, Zuigerboor handmatig, Enkele kleilagen van 1 cm dikte, geleidelijk, kalkrijk Zand, matig grof, zwak siltig, grijs, Zuigerboor handmatig, Enkele kleilaag, matig gesorteerd zand, kalkrijk
300
644
614
Zand, matig fijn, zwak siltig, laagjes klei, grijs, Guts, geleidelijk, kalkrijk
Pagina 3 / 4
0
Boring:
7
Boring:
8
Boring:
9
Datum:
14-12-2021
Datum:
14-12-2021
Datum:
14-12-2021
X:
190608,84
X:
190677,70
X:
190723,90
Y:
436191,49
Y:
436172,33
Y:
436151,88
Hoogte (m NAP):
9,133
Hoogte (m NAP):
9,152
Hoogte (m NAP):
9,513
913
weiland
873
Klei, matig siltig, zwak humeus, bruingrijs, Edelmanboor, geleidelijk Klei, matig siltig, matig roesthoudend, lichtgrijs, Edelmanboor, geleidelijk
50
100
0
915
885
50 855
100
150
755
Klei, matig siltig, matig roesthoudend, lichtgrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkrijk
715
Klei, sterk siltig, grijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkrijk
723
Klei, matig siltig, grijs, Guts, geleidelijk
200
200
Klei, matig siltig, beigegrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos Klei, matig siltig, matig roesthoudend, lichtgrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos
150
0
Klei, matig siltig, zwak humeus, bruingrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos
805
793
Klei, matig siltig, matig roesthoudend, lichtgrijs, Edelmanboor, geleidelijk
weiland
250 643
645
Klei, sterk siltig, grijs, Guts 300
613
563
Projectcode: A1666-01 Projectnaam: Heuvelsestraat 16a, Bemmel
Klei, matig siltig, zwak humeus, bruingrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos
50
861
Klei, matig siltig, zwak roesthoudend, lichtgrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos Klei, matig siltig, sporen roest, beigegrijs, Edelmanboor, geleidelijk
100
150
771
Klei, matig siltig, matig roesthoudend, lichtgrijs, Edelmanboor, geleidelijk Klei, matig siltig, zwak roesthoudend, creme, Edelmanboor, geleidelijk
200
721
Klei, matig siltig, grijs, Guts, geleidelijk
250 Zand, matig fijn, zwak siltig, grijs, Guts, kalkrijk
691
300 Klei, uiterst siltig, grijs, Guts, Bevat korrels uiterst grof zand
350
665
gras
941 931
Klei, uiterst siltig, grijs, Guts, geleidelijk, kalkrijk 250
951
651
Klei, sterk siltig, laagjes zand, grijs, Guts, Naar onderen geleidelijk zandiger
Pagina 4 / 4
0
Boring:
10
Boring:
11
Boring:
12
Datum:
14-12-2021
Datum:
14-12-2021
Datum:
14-12-2021
X:
190663,61
X:
190656,31
X:
190703,98
Y:
436245,00
Y:
436215,96
Y:
436165,95
Hoogte (m NAP):
9,31
Hoogte (m NAP):
9,079
Hoogte (m NAP):
9,531
931
901
50
861
811
Klei, matig siltig, sterk roesthoudend, roestgrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos Klei, matig siltig, matig roesthoudend, licht roestgrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos
150
250
731
681
0
Klei, matig siltig, zwak humeus, bruingrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos Klei, matig siltig, zwak roesthoudend, beigegrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos
881
100
200
weiland
Klei, matig siltig, matig roesthoudend, lichtgrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos Klei, matig siltig, lichtgrijs, Edelmanboor, kalkrijk
908
878
50
858
100 788
250
Klei, matig siltig, sporen roest, beige, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos Klei, matig siltig, zwak roesthoudend, lichtgrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos
708
658 653
0
Klei, matig siltig, zwak humeus, bruingrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos
Klei, matig siltig, sporen roest, lichtgrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos
150
200
weiland
50
Zand, matig grof, zwak siltig, donkergrijs, Guts, kalkrijk
gras
943
Klei, matig siltig, zwak humeus, bruingrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos
903
Zand, zeer grof, zwak siltig, lichtbeige, Edelmanboor, scherp, kalkloos, opgebrachte grond
100
823
150 793
200 Klei, matig siltig, matig slibhoudend, donkergrijs, Guts, Enkele zandlagen en hydrobia, geleidelijk, kalkrijk
953
753
723
250
703
Klei, matig siltig, lichtgrijs, Edelmanboor, geleidelijk, Veel gevlekt bruingrijs, kalkloos Klei, matig siltig, lichtgrijs, Edelmanboor, geleidelijk Klei, matig siltig, lichtgrijs, Edelmanboor, geleidelijk, Sporen gevlekt bruingrijs, kalkrijk Klei, matig siltig, zwak roesthoudend, lichtgrijs, Edelmanboor, geleidelijk, kalkloos Klei, matig siltig, lichtgrijs, Edelmanboor, kalkrijk
Projectcode: A1666-01 Projectnaam: Heuvelsestraat 16a, Bemmel
Legenda (conform NEN 5104) grind
klei
geur
Grind, siltig
Klei, zwak siltig
Grind, zwak zandig
Klei, matig siltig
geen geur zwakke geur matige geur sterke geur
Grind, matig zandig
Klei, sterk siltig
Grind, sterk zandig
Klei, uiterst siltig
Grind, uiterst zandig
Klei, zwak zandig
uiterste geur
olie geen olie-water reactie zwakke olie-water reactie matige olie-water reactie sterke olie-water reactie Klei, matig zandig
Klei, sterk zandig
zand
uiterste olie-water reactie
p.i.d.-waarde >0
Zand, kleiïg
>1 >10 Zand, zwak siltig
>100
leem
>1000
Zand, matig siltig
Leem, zwak zandig
>10000
Zand, sterk siltig
Leem, sterk zandig
monsters geroerd monster
Zand, uiterst siltig
overige toevoegingen zwak humeus
ongeroerd monster volumering
veen Veen, mineraalarm
matig humeus
overig bijzonder bestanddeel
Veen, zwak kleiïg
sterk humeus
Gemiddeld hoogste grondwaterstand grondwaterstand
Veen, sterk kleiïg
zwak grindig
Veen, zwak zandig
matig grindig
Veen, sterk zandig
sterk grindig
Gemiddeld laagste grondwaterstand slib
water
Legenda afkortingen Archeologische Boorbeschrijving (conform ASB 2008) Percentages en Mediaan Klasse Zandmediaan Uiterst fijn 63-105 µm Zeer fijn 105-150 µm Matig fijn 150-210 µm Matig grof 210-300 µm Zeer grof 300-420 µm Uiterst grof 420-2000 µm Nieuwvormingen (1=spoor, 2=weinig, 3=veel) Afkorting Nieuwvormingen FEC IJzerconcreties FFC Fosfaatconcreties FOV Fosfaatvlekken MNC Mangaanconcreties ROV Roestvlekken VIV Vivianiet VKZ Verkiezeling ZAV Zandverkittingen Bodemkundige interpretaties Code Bodemkundige interpretaties BOD Bodem BOV Bouwvoor ESG Esgrond GLE Gleyhorizont HIN Humusinspoeling INH Inspoelingshorizont KAT Katteklei KBR Klei, brokkelig LOO Loodzand MOE Moedermateriaal OMG Omgewerkte grond OPG Opgebrachte grond OXR Oxidatie-reductiegrens POD Podzol RYP Gerijpt TKL Top kalkloos TRP Terpaarde UIT Uitspoelingshorizont VEN Vegetatieniveau VNG Gelaagd vegetatieniveau VRG Vergraven
Bodemhorizont Code Bodemhorizont BHA A-horizont BHAB BHAC BHAE BHB BHBC BHC BHE BHEB BHO BHR
AB-horizont AC-horizont AE-horizont B-horizont BH-horizont C-horizont E-horizont EB-horizont O-horizont R-horizont
Omschrijving Minerale bovengrond Overgangshorizont Overgangshorizont Overgangshorizont Inspoelingshorizont Overgangshorizont Uitgangsmateriaal Uitspoelingshorizont Overgangshorizont Strooisellaag Vast gesteente
Sedimentaire karakteristiek, laaggrens Afkorting Afmeting Klasse overgangszone BDI ≥ 3,0 - < 10,0 cm Basis diffuus BGE ≥ 0,3 - < 3,0 cm Basis geleidelijk BSE < 0,3 cm Basis scherp Kalkgehalte Code Kalkgehalte CA1 Kalkloos CA2 Kalkarm CA3 kalkrijk Archeologische indicatoren (1=spoor, 2=weinig, 3=veel) Code Omschrijving AWF Aardewerkfragmenten BST Baksteen GLS Glas HKB Houtskoolbrokken HKS Houtskoolspikkels MXX Metaal OXBO Onverbrand bot OXBV Verbrand bot SGK Gebroken kwarts SLA Slakken/sintels SVU Vuursteen SXX Natuursteen VKL Verbrande klei VSR Visresten
Bijlage 5: Periodentabel
51
Bijlage 2 Verkennend bodemonderzoek
"Transformatorstation Bemmel" (vastgesteld)
Heuvelsestraat 16a, Bemmel Milieuhygiënisch vooronderzoek Verkennend milieukundig bodemonderzoek
Kenmerk Datum
: :
A1666-06/PBE/rap1 12 januari 2022
Opdrachtgever
: : : :
DNS Planvorming B.V. Dhr. R. Nijdam Klaprozenweg 75c 1033 NN Amsterdam
Goedkeuring
Functie
Datum
De heer P. van den Berg (Adviseur milieu)
Opsteller, auteur
12 januari 2022
Mevrouw P. Mulder (Projectleider)
2e lezerschap en vrijgave
12 januari 2022
Handtekening
BRL SIKB 2000 protocol 2001, 2002
INHOUDSOPGAVE INLEIDING ........................................................................................................................................... 4 MILIEUHYGIËNISCH VOORONDERZOEK ......................................................................................... 6 2.1
AANLEIDING VOORONDERZOEK ................................................................................................. 6
2.2
AFBAKENING ONDERZOEKSGEBIED .......................................................................................... 7
2.3
POTENTIËLE BRONNEN VAN BODEMVERONTREINIGING ........................................................ 8
2.4
BODEMKWALITEIT EN ASBEST .................................................................................................... 8
2.5
BODEMOPBOUW EN GEOHYDROLOGIE ..................................................................................... 9
2.6
BEÏNVLOEDING .............................................................................................................................. 9
2.7
BODEMVERONTREINIGING ........................................................................................................ 10
2.8
TERREINVERKENNING ............................................................................................................... 10
2.9
BEOORDELING ............................................................................................................................ 11
2.10
CONCLUSIE EN HYPOTHESESTELLING ............................................................................... 11
VERKENNEND BODEMONDERZOEK ............................................................................................. 12 3.1
ONDERZOEKSSTRATEGIE ......................................................................................................... 12
3.2
UITVOERING VELDONDERZOEK................................................................................................ 12
3.3
UITVOERING LABORATORIUMONDERZOEK ............................................................................ 14
3.4
TOETSINGSKADER ...................................................................................................................... 15
3.5
INTERPRETATIE .......................................................................................................................... 16
3.6
TOETSING HYPOTHESE ............................................................................................................. 17
3.7
CONCLUSIES ............................................................................................................................... 18
3.8
AANBEVELINGEN ........................................................................................................................ 18
BETROUWBAARHEID ...................................................................................................................... 19
Milieuhygiënisch vooronderzoek en verkennend bodemonderzoek Locatie: Heuvelsestraat 16a, Bemmel Kenmerk rapportage: A1666-06/PBE/rap1
Pagina 2 van 19
BIJLAGEN 1. 1.1 1.2
Kaarten en tekeningen Topografische kaart Situatietekening
2. 2.1 2.2
Vooronderzoek Rapportage omgevingsdienst Fotoreportage
3. 3.1 3.2
Veldonderzoek Formulieren veldonderzoek Boorstaten en legenda
4. 4.1 4.2
Laboratoriumonderzoek Certificaat grond Certificaten grondwater
5. 5.1 5.2
Toetsingstabellen Toetsingstabellen grond Toetsingstabellen grondwater
Milieuhygiënisch vooronderzoek en verkennend bodemonderzoek Locatie: Heuvelsestraat 16a, Bemmel Kenmerk rapportage: A1666-06/PBE/rap1
Pagina 3 van 19
1
INLEIDING
In opdracht van DNS Planvorming B.V. is door IDDS een milieuhygiënisch vooronderzoek en een verkennend milieukundig bodemonderzoek uitgevoerd. De onderzoekslocatie staat bekend als Heuvelsestraat 16a, Bemmel (afbeelding 1).
Afbeelding 1: Onderzoeksgebied (bron: OpenTopo)
Aanleiding en doelstelling Het onderzoek is uitgevoerd in verband met de voorgenomen bestemmingsplanwijziging en de hierop volgende uitbreiding van het onderstation. De doelstelling van het onderzoek is het bepalen van de milieuhygiënische kwaliteit van de landbodem (grond en grondwater) ter plaatse van de onderzoekslocatie. Verklaring onafhankelijkheid IDDS verklaart hierbij onafhankelijk te zijn van de opdrachtgever en geen belang te hebben bij de resultaten van het uitgevoerde onderzoek. Milieuhygiënisch vooronderzoek Voorafgaand aan een verkennend bodemonderzoek conform de onderzoeknorm NEN 5740+A1;2016 dient een milieuhygiënisch vooronderzoek te worden uitgevoerd conform de onderzoeknorm NEN 5725;2017. Op basis van de informatie uit het vooronderzoek wordt een onderzoekshypothese geformuleerd. Het doel van het vooronderzoek is inzicht te verkrijgen in de mogelijke aanwezigheid van verontreinigingen ter plaatse van de onderzoekslocatie. Hierbij wordt een inschatting gemaakt van de aard, mate, oorzaak en ligging van mogelijke verontreinigingen. Ook kunnen de resultaten van het vooronderzoek worden gebruikt bij de interpretatie van de resultaten van het bodemonderzoek.
Milieuhygiënisch vooronderzoek en verkennend bodemonderzoek Locatie: Heuvelsestraat 16a, Bemmel Kenmerk rapportage: A1666-06/PBE/rap1
Pagina 4 van 19
Om dit doel te bereiken wordt relevante informatie over de onderzoekslocatie en eventueel de beïnvloeding vanuit de directe omgeving verzameld, geanalyseerd en geïnterpreteerd. De te verzamelen informatie is afhankelijk van de aanleiding en het doel van het vooronderzoek en heeft betrekking op locatiegegevens, bodemopbouw, geohydrologie, te verwachten bodemkwaliteit en potentieel bodembedreigende activiteiten op de locatie waar het vooronderzoek betrekking op heeft. Verkennend bodemonderzoek Ter bepaling van de milieuhygiënische bodemkwaliteit binnen de begrenzing van de onderzoekslocatie, is de onderzoeknorm NEN 5740+A1;2016 gehanteerd. Deze norm beschrijft de werkwijze voor het opstellen van de onderzoeksstrategie bij een verkennend bodemonderzoek naar de (mogelijke) aanwezigheid van bodemverontreiniging en de werkwijze voor het bepalen van de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem en eventueel vrijkomende grond. Op basis van de informatie uit het milieuhygiënisch vooronderzoek wordt een onderzoekshypothese geformuleerd. Elke uit het milieuhygiënisch vooronderzoek resulterende onderzoekshypothese over de aan- of afwezigheid van bepaalde verontreinigende stoffen en de wijze van verspreiding wordt getoetst met een locatiespecifieke onderzoeksstrategie. Leeswijzer In hoofdstuk 2 wordt het milieuhygiënisch vooronderzoek stapsgewijs besproken.
Het milieuhygiënisch vooronderzoek bestaat achtereenvolgens uit het vaststellen van de aanleiding en de afbakening van het onderzoeksgebied. Vervolgens wordt informatie verzameld van de voorgeschreven onderzoekaspecten en worden de onderzoeksvragen beantwoord. Op basis hiervan worden conclusies getrokken en wordt de hypothese voor de onderzoekslocatie vastgesteld. In hoofdstuk 3 wordt het verkennend bodemonderzoek stapsgewijs besproken. Als eerste stap wordt, op basis van de bij het milieuhygiënisch vooronderzoek voor de locatie vastgestelde hypothese, de onderzoeksstrategie vastgesteld. Vervolgens worden de uitvoering en resultaten van het veld- en laboratoriumonderzoek apart besproken. Op basis van de onderzoekresultaten wordt de vastgestelde hypothese getoetst en worden indien van toepassing, aanbevelingen gedaan met betrekking tot eventueel te nemen vervolgstappen. In hoofdstuk 4 wordt de betrouwbaarheid van het uitgevoerde onderzoek toegelicht.
Milieuhygiënisch vooronderzoek en verkennend bodemonderzoek Locatie: Heuvelsestraat 16a, Bemmel Kenmerk rapportage: A1666-06/PBE/rap1
Pagina 5 van 19
2 2.1
MILIEUHYGIËNISCH VOORONDERZOEK AANLEIDING VOORONDERZOEK
Afhankelijk van de aanleiding voor het verrichten van het vooronderzoek moet antwoord worden verkregen op een aantal onderzoeksvragen. Als eerste stap in het vooronderzoek dient derhalve de aanleiding te worden vastgesteld. In de NEN 5725 zijn zeven aanleidingen tot vooronderzoek naar landbodems geformuleerd. Opgemerkt wordt dat er sprake kan zijn van een combinatie van meerdere aanleidingen. In dat geval dienen de onderzoeksvragen voor elke afzonderlijke aanleiding te worden beantwoord. Voor onderhavig onderzoek is de volgende aanleiding vastgesteld: A. opstellen hypothese over de bodemkwaliteit ten behoeve van uit te voeren bodemonderzoek. De onderzoeksvragen, behorende bij de vastgestelde aanleiding, zijn in de navolgende paragrafen in tabelvorm aangegeven. Per onderzoeksvraag is, direct onder de betreffende vraag, het antwoord opgenomen.
Milieuhygiënisch vooronderzoek en verkennend bodemonderzoek Locatie: Heuvelsestraat 16a, Bemmel Kenmerk rapportage: A1666-06/PBE/rap1
Pagina 6 van 19
2.2
AFBAKENING ONDERZOEKSGEBIED
TABEL 2.2.1: Afbakening onderzoeksgebied Onderzoeksvraag Wat is de afbakening van de onderzoekslocatie en is deze voldoende? Uitwerking
Bronnen
Situering
Globale ligging: zie overzichtskaart 1.1 in bijlage 1. Begrenzing onderzoekslocatie: zie situatietekening 1.2 in bijlage 1.
Adres
Heuvelsestraat 16a
Postcode / Plaats
6681 LG Bemmel
Gemeente
Lingewaard
Provincie
Gelderland
RD-coördinaten
Omschrijving
Globaal middelpunt onderzoekslocatie
X
190.678
Y
436.202
Hoogte maaiveld
Z
Circa 9,2 m +NAP
Kadastraal
Gemeente
Bemmel
Gemeentecode
BML02
Sectie
L
Nummer
251 (gedeeltelijk)
Totaal
Ca. 14.000 m2
Bebouwd
Ca. 400 m2
Verharding
Klinkers ca. 500 m2
Alle richtingen
Rondom de locatie is sprake van landelijk gebied bestaande uit weilanden en bedrijfswoningen. Ten oosten van de onderzoekslocatie is een gemeentewerf gelegen.
Oppervlaktes (m²) Belendingen
#1 / #2
Afbeelding 2: Onderzoekslocatie en belendingen (bron: IDDS Projectenkaart) Afbakening VO
25 meter buiten de onderzoekslocatie
-
Conclusie Afbakening voldoende #1: Informatie opdrachtgever #2: Google Maps / AHN / Perceelloep / IDDS Projectenkaart
Milieuhygiënisch vooronderzoek en verkennend bodemonderzoek Locatie: Heuvelsestraat 16a, Bemmel Kenmerk rapportage: A1666-06/PBE/rap1
Pagina 7 van 19
2.3
POTENTIËLE BRONNEN VAN BODEMVERONTREINIGING
TABEL 2.3.1: Potentiële bronnen van bodemverontreiniging Onderzoeksvraag Is sprake van potentiële bronnen van bodemverontreiniging, zowel vanuit het verleden als het heden? Zo ja, wat zijn de potentiële bronnen van bodemverontreiniging, waar liggen ze en wat zijn de verdachte parameters? Uitwerking
Bronnen
Voormalig gebruik
Uit historische bronnen is bekend dat de gehele locatie tot 1970 onbebouwd is geweest en een agrarisch gebruik heeft gehad. In 1970 is het oostelijke deel bebouwd en in gebruik genomen als onderstation.
Potentiële bronnen
In het voorgaande gebruik zijn geen potentiële bronnen van bodemverontreiniging bekend.
Huidig gebruik
In de huidige situatie heeft het westelijke deel van de onderzoekslocatie een agrarisch gebruik. Het oostelijke deel van de onderzoekslocatie is in gebruik als onderstation. In de huidige situatie zijn geen potentiële bronnen van bodemverontreiniging bekend.
Potentiële bronnen Toekomstig gebruik
#1 / #2
Het onderstation wordt uitgebreid tot over de gehele onderzoekslocatie.
-
Conclusie Er is geen sprake van specifieke verdachte locaties en specifieke verdachte parameters. #1: Omgevingsdienst Regio Arnhem; Omgevingsrapportage (opgenomen in bijlage 2) #2: Topotijdreis / BAGviewer
2.4
BODEMKWALITEIT EN ASBEST
TABEL 2.4.1: Bodemkwaliteit en asbest Onderzoeksvraag Is de bodem asbestverdacht? Welke kwaliteitsklasse is toegekend aan de bodem in de bodemkwaliteitskaart en welke lagen zijn daarbij onderscheiden? Uitwerking Asbest
Bronnen Er is geen informatie beschikbaar omtrent een eventuele verdenking op de aanwezigheid van asbest in de bodem.
#1
Opgemerkt wordt dat, indien in de bodem sprake is van een puinbijmenging, de locatie, ongeacht de gradatie van het puin, dient te worden aangemerkt als asbestverdacht. Bodemkwaliteit
Bodemfunctieklasse
Landbouw/natuur
Bodemkwaliteitszone
Landbouw/natuur
#2
Ontgravingskaart boven- en ondergrond
Bovengrond (0,0 - 0,5 m-mv) : Landbouw/natuur Ondergrond (0,5 - 2,0 m-mv) : Landbouw/natuur
Conclusie De bodem is niet asbestverdacht. De bodem heeft een verwachte kwaliteitsklasse ‘landbouw/natuur’. #1: Omgevingsdienst Regio Arnhem; Omgevingsrapportage (opgenomen in bijlage 2) #2: Bodemkwaliteitskaart Omgevingsdienst Regio Arnhem
Milieuhygiënisch vooronderzoek en verkennend bodemonderzoek Locatie: Heuvelsestraat 16a, Bemmel Kenmerk rapportage: A1666-06/PBE/rap1
Pagina 8 van 19
2.5
BODEMOPBOUW EN GEOHYDROLOGIE
TABEL 2.5.1: Bodemopbouw en geohydrologie Onderzoeksvraag Wat is de bodemopbouw en geohydrologie en is er binnen het onderzoeksgebied sprake van verschillende fysische kwaliteiten en/of bodemvreemde lagen? Zo ja, welke fysische kwaliteiten en/of bodemvreemde lagen zijn er en waar bevinden deze zich? Uitwerking
Bronnen
Bodemopbouw (lokaal) Grondwater (lokaal)
0,0 - 2,0 m-mv
Klei
2,0 - 5,0 m-mv
Zand
Grondwaterstand freatisch
Circa 1,7 m-mv
#1
Een eenduidige stromingsrichting van het grondwater is niet bekend. Verwacht wordt dat het grondwater vanaf de onderzoekslocatie richting De Linge gericht is en derhalve noordelijk stroomt. De stromingsrichting zal lokaal worden beïnvloed door objecten in de ondergrond. Voor zover bekend wordt het grondwater op en in de nabijheid van de onderzoekslocatie niet beïnvloed door menselijk handelen (drainage, bemalingen, etc.). Geohydrologie
Bodemvreemde lagen
0,0 - 8,0 m-mv
Deklaag
8,0 - 15,0 m-mv
1e watervoerend pakket
15,0 - 30,0 m-mv
1e afsluitende laag
Op de locatie zijn geen gedempte sloten of opgehoogde terreindelen aanwezig.
Conclusie Op de locatie wordt een kleiige bodem met in de diepere ondergrond een laag zand verwacht. In de bodem worden geen bodemvreemde bijmengingen verwacht. #1: DINOloket / Archief IDDS
2.6
BEÏNVLOEDING
TABEL 2.6.1: Beïnvloeding Onderzoeksvraag Is sprake van beïnvloeding vanuit de omgeving van de bodemkwaliteit of de kwaliteit van het grondwater? Zo ja, welke beïnvloeding en waar? Uitwerking Beïnvloeding
Bronnen Er wordt op basis van de beschikbare informatie geen beïnvloeding vanuit de omgeving verwacht.
#1
Conclusie Er is voor zover bekend geen sprake van beïnvloeding vanuit de omgeving van de bodemkwaliteit en/of de kwaliteit van het grondwater. #1: Omgevingsdienst Regio Arnhem; Omgevingsrapportage (opgenomen in bijlage 2)
Milieuhygiënisch vooronderzoek en verkennend bodemonderzoek Locatie: Heuvelsestraat 16a, Bemmel Kenmerk rapportage: A1666-06/PBE/rap1
Pagina 9 van 19
2.7
BODEMVERONTREINIGING
TABEL 2.7.1: Bodemverontreiniging Onderzoeksvraag Wordt op de locatie of een deel daarvan (een geval van ernstige) bodemverontreiniging vermoed? Zo ja, waar bevindt deze zich? Uitwerking
Bronnen
Onderzoek ter plaatse van de locatie Verwachting o.b.v. eerder bodemonderzoek
Ter plaatse van het onderstation is in 2013 een verkennend bodemonderzoek uitgevoerd door BK bodem (133348, d.d. 08-10-2013). Het onderzoek beperkte zich tot een gedeelte van het huidige onderstation. De grond was niet verontreinigd met de onderzochte parameters. Het grondwater was licht verontreinigd met tetrachlooretheen.
#1 / #2
Onderzoek nabij de locatie Verwachting o.b.v. eerder bodemonderzoek
Nabij de onderzoekslocatie zijn diverse bodemonderzoeken uitgevoerd. De beschikbare onderzoeken zijn aangegeven in het bodemrapport van de Omgevingsdienst Arnhem, zie bijlage 2. Op basis van de onderzoeksrapportages worden geen aanvullende bijzonderheden verwacht.
#1 / #2
Conclusie Op basis van eerder uitgevoerd onderzoek worden in de bodem geen noemenswaardige verontreinigingen verwacht. #1: Omgevingsdienst Regio Arnhem; Omgevingsrapportage (opgenomen in bijlage 2) #2: Archief IDDS
2.8
TERREINVERKENNING
De terreinverkenning heeft tot doel om te controleren of de gedocumenteerde informatie overeenkomt met de daadwerkelijke situatie ter plaatse en deze aan te vullen met relevante waarnemingen. De terreinverkenning is op 14 december 2021 uitgevoerd. Op basis van de terreinverkenning blijkt geen sprake te zijn van aanvullende bijzonderheden en hebben zich geen wijzigingen voorgedaan ten opzichte van de reeds verkregen gegevens. Ter illustratie is in bijlage 2 een fotoreportage opgenomen.
Milieuhygiënisch vooronderzoek en verkennend bodemonderzoek Locatie: Heuvelsestraat 16a, Bemmel Kenmerk rapportage: A1666-06/PBE/rap1
Pagina 10 van 19
2.9
BEOORDELING
Het vooronderzoek is beoordeeld op afwijkingen ten opzichte van de NEN 5725;2017. Indien er sprake is van afwijkingen zijn deze omschreven en is de reden van afwijking aangegeven. Beoordeeld is in hoeverre de afwijking gevolgen heeft op de betrouwbaarheid en in hoeverre er sprake is van beperkingen in relatie tot de onderzoeksvragen. Vervolgens is beoordeeld in hoeverre de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem, op basis van de resultaten van het vooronderzoek, afdoende bekend is, of in hoeverre bodemonderzoek noodzakelijk is. In tabel 2.9.1 is de uitwerking met betrekking tot voornoemde onderzoeksvraag opgenomen. TABEL 2.9.1: Beoordeling Onderzoeksvraag Is de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem afdoende bekend of is bodemonderzoek noodzakelijk? Beantwoording Omschrijving
Reden afwijking
Afwijking
Geen
-
Gevolgen betrouwbaarheid
-
-
Beperkingen in relatie tot de onderzoeksvragen
-
-
Conclusie De milieuhygiënische bodemkwaliteit is niet afdoende bekend. Er is geen (actuele) informatie beschikbaar omtrent de milieuhygiënische bodemkwaliteit ter plaatse van de onderzoekslocatie.
2.10 CONCLUSIE EN HYPOTHESESTELLING Op basis van de resultaten van het vooronderzoek zijn conclusies getrokken over de verwachting van de milieuhygiënische bodemkwaliteit en de aanwezige verontreinigende stoffen. Op basis van de getrokken conclusie is een hypothese geformuleerd. De hypothese betreft voor elke (deel)locatie, in zowel het horizontale als het verticale vlak, de verwachting met betrekking tot de aanwezigheid van bodemverontreiniging. Bij eventueel bodemonderzoek dient de hypothesestelling als basis voor de onderzoeksstrategieën uit de desbetreffende normdocumenten. De hypothese en strategie zijn complementair aan elkaar. TABEL 2.10.1: Conclusie en hypothese Hypothese Algemeen Locatie
Gehele terrein
Conclusie
Er is geen informatie beschikbaar omtrent de actuele milieuhygiënische bodemkwaliteit van de locatie. Op basis van de resultaten van het milieuhygiënisch vooronderzoek worden in de bodem geen noemenswaardige verontreinigingen verwacht.
Hypothese
Onverdacht
Opmerking
Op voorhand wordt er niet van uitgegaan dat in de grond sprake is van puinbijmengingen. Ingeval echter wel sprake blijkt te zijn van een puinbijmenging dient de locatie, ongeacht de gradatie aan bijmengingen, formeel als verdacht op asbest te worden aangemerkt.
Milieuhygiënisch vooronderzoek en verkennend bodemonderzoek Locatie: Heuvelsestraat 16a, Bemmel Kenmerk rapportage: A1666-06/PBE/rap1
Pagina 11 van 19
3
VERKENNEND BODEMONDERZOEK
3.1
ONDERZOEKSSTRATEGIE
De onderzoeksstrategie is gebaseerd op de hypothese zoals deze is vastgesteld op basis van het milieuhygiënisch vooronderzoek, zie hoofdstuk 2. De onderzoeksstrategie is aangegeven in tabel 3.1.1. TABEL 3.1.1: Onderzoeksstrategie Locatie Onderzoeksstrategie Gehele terrein
NEN 5740+A1;2016; Onderzoeksstrategie voor een onverdachte locatie.
Opmerking
In verband met de voorgenomen ontgravingsdiepte worden enkele boringen tot 2,5 mmv gezet en de diepere ondergrond analytisch onderzocht. De locatie is verdacht op aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten. De boringen zijn gezet onder begeleiding van een OOO-deskundige.
3.2
UITVOERING VELDONDERZOEK
Een samenvatting van de tijdens het veldonderzoek uitgevoerde werkzaamheden is opgenomen in de navolgende tabel. De posities van de genoemde meetpunten zijn weergegeven op situatietekening 1.2 die in bijlage 1 is opgenomen. TABEL 3.2.1: Samenvatting veldonderzoek Uitvoeringsperiode 14 december 2021 – monstername grond 22 december 2021 – monstername grondwater 10 januari 2022 – monstername grondwater#1 Uitvoerende partij
Bodem Expert
BRL SIKB / protocol
BRL SIKB 2000 Protocol 2001, 2002
Onderzoekaspect
Meetpunten
Gehele terrein
Codering
Type
Diepte [m-mv]
Aantal
Boring
0,5 1,0 2,5 - 3,0
7 6 10
Bijzonderheden
05, 20, 21, 23, 24, 25, 26 09, 12, 14, 15, 16, 18 04, 06, 07, 08, 10, 11, 13, 17, 19, 22 Peilbuis 2,7 - 3,5 3 01, 02, 03 #1: Naar aanleiding van een sterk verhoogde concentratie minerale olie ter plaatse van peilbuis 02 is het grondwater ter plaatse van betreffende peilbuis herbemonsterd en geanalyseerd op minerale olie.
Uitvoeringswijze Tijdens het veldonderzoek is niet afgeweken van de beoordelingsrichtlijn. Het veldverslag met daarin de gegevens van het veldwerkbureau en de namen van de veldwerkers is opgenomen in bijlage 3. Het procescertificaat en het hierbij behorende keurmerk zijn van toepassing op de activiteiten met betrekking tot het veldonderzoek en de overdracht van de monsters, inclusief de daarbij behorende veldwerkregistratie aan een erkend laboratorium of aan de opdrachtgever. Tijdens het verrichten van het veldonderzoek is de bodem zintuiglijk beoordeeld op de mogelijke aanwezigheid van verontreinigingen en is de bodemopbouw beschreven. Bodemopbouw Per meetpunt is de texturele, minerale en organische samenstelling van de bodem nauwkeurig beschreven. Op basis van deze beschrijving is per meetpunt een boorstaat vervaardigd. De boorstaten zijn opgenomen in bijlage 3. Milieuhygiënisch vooronderzoek en verkennend bodemonderzoek Locatie: Heuvelsestraat 16a, Bemmel Kenmerk rapportage: A1666-06/PBE/rap1
Pagina 12 van 19
De globale opbouw van de bodem ter plaatse van de gehele onderzoekslocatie, gebaseerd op de boorstaten, wordt als volgt omschreven: -
De bovengrond bestaat overwegend uit klei. Ter plaatse van het onderstation is in de bovengrond plaatselijk zand aanwezig. De ondergrond bestaat tot circa 2,0 m-mv overwegend uit klei. Hieronder is tot de geboorde dieptes van maximaal 3,5 m-mv zand aanwezig.
Zintuiglijk waargenomen bijzonderheden Het opgeboorde bodemmateriaal is visueel geïnspecteerd op afwijkingen en op het voorkomen van bodemvreemde bijmengingen die kunnen duiden op een mogelijke verontreiniging van de bodem. Het materiaal is met name beoordeeld op de aard, grootte en gradatie van voorkomen. Sommige verontreinigingen die in de bodem aanwezig zijn, kunnen aan de geur herkend worden. Benadrukt dient te worden dat, indien tijdens de veldwerkzaamheden passieve geurwaarnemingen worden gedaan, deze gekarakteriseerd worden en per boorpunt worden beschreven. Indien er sprake is van afwijkingen en/of bijmengingen zijn deze, per meetpunt en per bodemlaag, aangegeven in de boorstaten die zijn opgenomen in bijlage 3. Op basis van de boorstaten blijkt in hoofdlijnen het navolgende: -
In de grond is geen sprake van bijmengingen met bodemvreemde materialen.
Asbest Het veldonderzoek is uitgevoerd door veldwerkers welke zijn opgeleid voor het herkennen van asbestverdachte materialen. Tijdens de uitvoering van het bodemonderzoek is het maaiveld van de onderzoekslocatie, evenals het opgeboorde bodemmateriaal visueel beoordeeld op de aanwezigheid van asbestverdachte materialen (fractie > 20 mm). Indien asbestverdacht materiaal is aangetroffen is dit, per boorpunt en per bodemlaag, aangegeven in de boorstaten die zijn opgenomen in bijlage 3. Op basis van de visuele inspectie op asbest blijkt het navolgende: -
In de opgeboorde grond is visueel geen asbestverdacht materiaal (fractie > 20 mm) aangetroffen.
Grondwater Voorafgaand aan de bemonstering van het grondwater is de actuele grondwaterstand opgenomen ten opzichte van het maaiveld. Van het bemonsterde grondwater is in het veld de zuurgraad (pH), het elektrisch geleidingsvermogen (EC) en de mate van troebelheid (NTU) gemeten. Het bemonsterde grondwater is zintuiglijk beoordeeld op eventuele afwijkingen die kunnen duiden op een bodemverontreiniging. In de navolgende tabel zijn de resultaten opgenomen van de uitgevoerde metingen en verrichtte waarnemingen. TABEL 3.2.2: Metingen uitgevoerd aan het grondwater Peilbuis
Filterstelling
Grondwaterstand
pH
EC
Troebelheid
Monstername
Zintuiglijke afwijkingen / overige bijzonderheden
[m-mv]
[m-mv]
[–]
[S/cm]
[NTU]
d.d.
01
2,5 – 3,5
1,72
7,4
720
5,82
22-12-2021
Geen bijzonderheden
02
2,5 – 3,5
1,68
6,6
680
3,42
22-12-2021
Geen bijzonderheden
02
2,5 – 3,5
0,70
6,8
690
4,62
10-01-2022
Geen bijzonderheden
03
1,7 – 2,7
1,80
7,2
410
6,41
22-12-2021
Geen bijzonderheden
Milieuhygiënisch vooronderzoek en verkennend bodemonderzoek Locatie: Heuvelsestraat 16a, Bemmel Kenmerk rapportage: A1666-06/PBE/rap1
Pagina 13 van 19
Op basis van de veldwaarnemingen en metingen blijkt het navolgende: -
3.3
Aan het bemonsterde grondwater zijn geen afwijkingen waargenomen die kunnen duiden op een eventuele bodemverontreiniging. De gemeten waarden voor de zuurgraad en het elektrisch geleidingsvermogen duiden niet op een eventuele verontreiniging van het grondwater. Opgemerkt wordt dat de grondwaterstand ter plaatse van peilbuis 03 was gedaald ten opzichte van de grondwaterstand ten tijden van het plaatsen van de peilbuis. Hierdoor heeft mogelijk beluchting plaatsgevonden. UITVOERING LABORATORIUMONDERZOEK
Voor de verrichting van het chemisch onderzoek zijn de monsters overgebracht naar een (RvA) geaccrediteerd en AS3000 erkend laboratorium. De naam en contactgegevens van het betreffende laboratorium, alsmede de data waarop de monstervoorbehandeling en het analytisch onderzoek is uitgevoerd, zijn aangegeven op de analysecertificaten die in bijlage 4 zijn opgenomen. Analysestrategie Bij de selectie van de grond(meng)monsters is, voor het verkrijgen van een representatief beeld van de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem, rekening gehouden met de bodemopbouw en eventuele zintuiglijk waargenomen afwijkingen. Voor het verkrijgen van een ruimtedekkend beeld is eveneens rekening gehouden met de situering van de boringen. In tabel 3.4.1 is een overzicht gegeven van de monsters, waar van toepassing de monstersamenstelling, de monstertrajecten en de uitgevoerde analyses. Samenstelling analysepakketten In het standaardpakket voor grond zijn de volgende analyses opgenomen: -