736196 Bijlage 4.1 Zienswijzen ZONDER PERSOONSGEGEVENS
Tekst van het document
In de quickscan wordt geadviseerd om in de nieuwe situatie asfalt of stille klinkers toe te passen omdat niet kan worden uitgesloten dat de auto’s op de Hoofdweg sneller zullen rijden dan 40 km/h.
5.9
Wensen
Naast de uitgangspunten verwoord in paragraf 4.1 is er ook nog een aantal wensen dat een plek in het ontwerp moet krijgen:
Het toevoegen van extra parkeerplaatsen waar dat mogelijk is. Dit parkeren is bedoeld voor klanten van bedrijven alsmede voor bezoek van aanwonenden van de Hoofdweg; Het toevoegen van groen danwel het groene karakter van de Hoofdweg versterken.
5.10
Dwarsprofiel Hoofdweg GOW30
Voor de Hoofdweg is een nieuw dwarsprofiel bepaald. Voor het bepalen van het dwarsprofiel voor de Hoofdweg is dus gebruik gemaakt van informatie uit de al uitgevoerde en lopende onderzoeken naar GOW30. Daarnaast is ook gebruik gemaakt van de verkeerskundige ontwerpwerpexpertise van Royal HaskoningDHV en praktijkervaringen met gerealiseerde wegontwerpen in de gemeente Tynaarlo en in andere delen van Nederland. Dit heeft geleid tot het dwarsprofiel voor de Hoofdweg zoals is weergegeven in figuur 5.
3
Akoestisch quickscan reconstructie Hoofdweg Eelde, Ingenieursbureau Spreen, oktober 2021
7 december 2021
HOOFDWEG GOW30
BI2201-MI-RP-211207-0928
12
Projectgerelateerd
Figuur 5: Dwarsprofiel Hoofdweg GOW30
Het dwarsprofiel in figuur 5 is het profiel op het smalste deel van de Hoofdweg tussen de perceelgrenzen. Op andere plekken is meer ruimte tussen de perceelgrenzen beschikbaar. In het wegprofiel staat voor de hele Hoofdweg de wegbreedte en indeling vast (rijbaan en, fietssuggestiestroken, samen 6.50m breed). Dit geldt ook voor de minimale maat voor het voetpad van 1,80m en de breedte voor de parkeer- of groenvakken van 2,0m. In geval van extra beschikbare breedte wordt het voetpad verbreed of extra groen aangelegd.
7 december 2021
HOOFDWEG GOW30
BI2201-MI-RP-211207-0928
13
Projectgerelateerd
6
Toelichting ontwerp
6.1
Uitgangspunten vertaald naar wegontwerp
Op basis van de uitgangspunten en de overwegingen daarbij is het wegontwerp gemaakt. De basis vormde het dwarsprofiel uit figuur 5. Dat profiel is uitgewerkt over de volledige lengte van de Hoofdweg dat wordt heringericht. Vervolgens is maatwerk toegepast bij uitritten, voor parkeren, voor groen en voor de bushaltes. Het wegontwerp is opgenomen in bijlage 1.
6.2
Specifieke keuzes
Bushaltes
Er zijn 3 locaties voor bushaltes: (na)bij het Novaplein, ten zuiden van de Henri Dunantweg en ten noorden van de Duinerlaan; Bij de bushalte aan de westzijde van Hoofdweg bij het Novaplein is geen abri ingetekend. De gewenste breedte van 3,50 meter 4 is hier niet inpasbaar. Bovendien heeft de gemeente aangegeven dat een bushalte op deze locatie niet nodig is.
Parkeren
In het ontwerp zijn 31 parkeerplaatsen opgenomen. In de huidige situatie zijn dat er 32. De 31 parkeerplaatsen zijn als volgt verdeeld over het tracé (zie tabel 4): Wegvak (van noord naar zuid)
Aantal parkeerplaatsen Huidige situatie
Ontwerp GOW30
Rotonde Legroweg - Novastraat
0
0
Novastraat - Raadhuislaan
0
0
9 á 10 haaksparkeerplaatsen Raadhuislaan-Henri Dunantweg / Tonckensweg
3 parkeerplaatsen (hnr 154/152) 5 parkeerplaatsen (hnr 144/142)
18 langsparkeerplaatsen
17 á 18 parkeerplaatsen subtotaal 22m+12m+24m (smalle) parkeerstrook => Circa 3 + 2 + 4 =9 parkeerplaatsen Dunantweg/Tonckensweg Boerhaaveweg
7 langsparkeerplaatsen 22m (smalle) parkeerstrook => 3 parkeerplaatsen 12 parkteerplaatsen subtotaal
4
Boerhaaveweg - Duinerlaan
0
Duinerlaan - Wieldraaiersteeg
0
0
1 langsparkeerplaats
1,40m abri + 2,10m voetpad ASVV 10.4.3.3, vrije doorgangsbreedte
7 december 2021
HOOFDWEG GOW30
BI2201-MI-RP-211207-0928
14
Projectgerelateerd
Wegvak (van noord naar zuid)
Aantal parkeerplaatsen Huidige situatie
Ontwerp GOW30
Wieldraaiersteeg - Drostweg
0
6 langsparkeerplaatsen
Totaal
29 á 30 parkeerplaatsen
32 parkeerplaatsen
Tabel 4: Locaties parkeerplaatsen Hoofdweg
Voetgangersoversteekplaatsen
In het ontwerp is voorzien in vier voetgangersoversteekplaatsen ten opzichte van drie in de huidige situatie; De oversteekplaatsen bij het Novaplein, de Raadhuislaan en de Henri Dunantweg blijven gehandhaafd. Er komt een extra oversteekplaats bij de nieuwe bushalte ter hoogte van de Duinerlaan.
Kruispunt Duinerlaan
In het ontwerp is de aansluiting van de Duinerlaan aangepast ten opzichte van de huidige situatie. Het heeft meerwaarde uit oogpunt van verkeersveiligheid om de Duinerlaan rechter op de Hoofdweg aan te sluiten. Het zicht op de Hoofdweg wordt daarmee verbeterd. Hiervoor is echter grondaankoopgrondruil nodig. Als er in die hoek meer ruimte komt dan is er ook meer ruimte om een fietsenstalling bij de bushalte in te passen.
7 december 2021
HOOFDWEG GOW30
BI2201-MI-RP-211207-0928
15
Projectgerelateerd
7
Verbeeldingen Hoofdweg GOW30
Figuur 6: Visualisatie weginrichting Hoofdweg ter hoogte hnrs 182/184
Figuur 7: Visualisatie weginrichting Hoofdweg ter hoogte hnrs 152/161
7 december 2021
HOOFDWEG GOW30
BI2201-MI-RP-211207-0928
16
Projectgerelateerd
Figuur 8: Visualisatie weginrichting Hoofdweg ten zuiden van de Henri Dunantweg
7 december 2021
HOOFDWEG GOW30
BI2201-MI-RP-211207-0928
17
Projectgerelateerd
Bijlage 1: Wegontwerp en dwarsprofielen Hoofdweg GOW30
7 december 2021
HOOFDWEG GOW30
BI2201-MI-RP-211207-0928
18
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
42
17
18
19
20
21
22
23
24
B 3471
D 3893
1
2
Aansluiten op bestaand
3
4
B 3157
1 94
B 3473
B 3517
8
NI EU W E
5 6
6
A
7
4 2
9
11
2a
Uitrit constructie
B 2270
D 4059
13,20 Groenvak (B=2,50m)
3
P-terrein derden
146
D 4586
116
D 4996
127-127a D 4010
Parkeren
AK KE RS
VEWEG
a 155
-
4a
Plateau 8cm hoog, oprit conform CROW 30km/h
BOERHAA
D 4688
155
D 4099
D 4047
A
-14
144
D 4072
B 3533 D 4585
D 4071
2 D 4689
B 2280
4
B 3531
10
13
B
6
9
B 3516
15
8
17
2 -14 40a
12
14
B
D 4219
1
Groenvak (B=2,00m)
D 5138
125
B 3532
153
D 2393
190
19
13, 45
10
21
B 3289
D 3883
D 4303 D 4954 D 4192
140 D 4081
D 3884
12
184 a
14
C
13,55
114
197
123
D 4970
-18 6
D 4218
C
D 4587
195
B 2271
16
D 3890
D 4378
Groenvak (B=2,00m)
B 2446 D 3889
D 4265
18
9
B 3288
20
151
D 3888
D 4969
D 4381
D 4379
138
182 -18 4
B 2179
22
D 4277
Groenvak (B=2,00m)
13, 40
B 2447
Groenvak (B=2,00m)
147
Groenvak met nieuwe boom
D 4278 D 4097
D 3281
1/1
D 4092
D 3761
Parkeren
136
Plateau 8cm hoog, oprit conform CROW 30km/h
14,80
Plateau 8cm hoog, oprit conform HENRI CROW 30km/h
174
Nieuwe boom, locatie indicatief
112
D 3283
119
D 5002
D 4093
EG
D 3886
W S N KE
T
wolde Eelde
1b
D 4103
C N O
Paters
Halte met abri
110
F
D 3414
Halte met abri & stalling
8
2
Reservering voor fiets (indicatief)
D 4104
D 3413
1
3
2
D 5006
D 3425
D 5560
2/1 2/ 2
D 3384
2/3 2/
D 3426
5
D 3424
D 5165
D 3423
D 4107
4 2/5
5
D 3415
D 3412
4
181n
134b
Grens Eelde-Paterswolde visueel in beeld brengen (nader uit te werken)
5
D 3385
181l
AT A R ST A V NO
D 3509 B 3192
134a
D 3416
18 1k D 3510
Halte
181e
Halte met abri
181i 18 1h
172
D 3411
8
D 3410
D 3323 D 3386
181g
132b
181f
D 3388
E
IN U D
D 3469
Nieuwe boom, locatie indicatief 4
D 5076
D 4108
D 5078
2
8
2
132a
D 3409
10
D 4109
108a
137
D 4965
D 3207
H
177
4
Parkeren
12
170
D 3408
8
D 3322
117
13,80
D 5077
D 3459
Halte met abri
D 4110 D 4112
Parkeren
D 3462
15,35
D 3407
14
D 3463
108 D 4111
4
D 4963
D 3320
173
16
D 3406
2
D 4845 D 4846
13,20
130
Te verwijderen boom
2a
J
1c D 3129
EEG T S R E AI
D 4003
RA D L E I W
D 4034
18
D 3460
D 4115
115b
D 4208
Plateau 8cm hoog, oprit conform CROW 30km/h
115c
1
4
14,70
D 3512
Lang plateau 8cm hoog, oprit conform CROW 30km/h
D 4095
1a
D 3465
1b
D 4113
132
D 3587
175
171
H 1a
D 5080
D 5081
166
Groenvak (B=2,30m)
D 4114
D 3060
D 3321
168
G
1
6
D 5079
2a
6a
108b
D 3778
2
Reservering voor fiets (indicatief)
2
D 4094
Reservering voor fiets (indicatief)
D 3417
AA L R
D 5009
e
177a-
6
181j
N
Bestaande inrit 2,5m verschuiven
2a
old sw e ter Pa Eeld
19,75
181m
J
D 4302
13,45
D 4300
D 3508
G
E
1
D 2661
13,10
B 3191
F
D 3381
D 4301
DUNAN TWEG
183
B 2452
3
145
1a
Groenvak (B=2,00m)
Halte
3
1
185 D 3175
1
121 D 5394
2
B 2449
3
5
Groenvak met nieuwe boom
D 3174
-17 8a
176 a
P-terrein derden D 3282
3
4
176
D
D 3394
187
B 3130
b 112
D 3393
189
B 3131
a112
D 3280
D 4296
E
a
121
D 3392
B 2448
178
Groenvak (B=2,30m)
D 3279
D 3395
D 4295
180 B 2908
D 5393
193 191
D
13,45
149
D 3773
Groenvak (B=2,30m)
D 4116
3
D 3958
D 3473 D 3130
5
D 4962
D 4964
20
D 3957
115a
D 4004
128
D 4035
Groenvak (B=2,50m)
D 3131
D 4117
106
Parkeren
K
AAN RAADHUISL
K
D 3956
7
Groenvak (B=2,00m) met bestaande bomen D 4036
22
D 3132
135
13,85
D 3955
115
D 4991
24
Groenvak (B=2,20m) D 4702
D 3474
D 4037
D 3874
104
D 4005
a 164-164
D 3954
126
5 3 D 3762
3461
1
Parkeren
Groenvak (B=2,50m) met nieuwe bomen
L
D 5555
D 4038
26
D 4209
L
D 3953
D 4703
D 3475
Parkeren
133
28
1
D 5139
1 62
113a
102
D 5020
D 4039
124 D 3952
7
7
D 4966
Parkeren
D 4040
167-169
D 4006
100
30
3
D 3476
D 5554 D 4967
111a-113
M
32
17,25 Te verwijderen bomen
M
122 D 4007
5
Parkeren Parkeren
D 4042
D 3477
34
D 2248
D 3951
14,60
D 4041 D 2722
160
D 3484
1
Legenda
1
98
D 3950
Rijbaan/rijloper Trottoir Fietssuggestiestrook Groenvak Parkeervak Bedrijf of winkel Uitrit Kadastergrens Grens Eelde-Paterswolde
111 D 3485
D 4211
D 5021 D 4564
36
Parkeren
D 4043 D 4563 D 4565
165
D 3949
D 3898
N
D 4783
129
120a
158
D 5011
D 4562
Groenvak (B=2,50m) met nieuwe boom
109
D 4044
120
38
D 4217
D 3486
D 3948
Bestaande boom (gemeente)
D 2157
40
Groenvak (B=2,00m)
96-96g
D 4083
N
D 4045
163
156
Bestaande boom (particulier)
D 3781
13,15
D 3897
118 D 4216
13,30
13,65
D 1907 D 3878
D 3145
P
Nieuwe boom
D 3487 D 4046
42
Parkeren
Te verwijderen boom
107
3
D 3879
116
Groenvak (B=1,50m)
D 4099
D 4047
161
D 4996
127-127a
D 4590
105
D 4589
D 4010
6 6
Q
D 3880
D 4688
VEWEG
159
150-152a
Plateau 8cm hoog, oprit conform CROW 30km/h
BOERHAA
9
7
D 4283
1
5
3
3
Kleine aanpassingen
J. Schouten
P. Traas
P. Traas
10-11-2021
2
Kleine aanpassingen
J. Schouten
P. Traas
P. Traas
02-11-2021
1
Diversen
J. Schouten
P. Traas
P. Traas
29-09-2021
0
Eerste uitgave
J. Schouten
P. Traas
P. Traas
15-09-2021
revisie
omschrijving
getekend
gecontroleerd
akkoord
datum
D 4784
94a-94h D 3147
D 3148
D 3149
103-103a
94
D 3895
opdrachtgever
Gemeente Tynaarlo Eelde-Paterswolde
D 5045
D 2235
D 4071
D 4306
D 4689
EG
W DROST
D 4239
Parkeren
12
8c 148-14
14 D 5044
Groenvak (B=2,00m)
D 3902
12
125 D 4236
114
13,20
D 4303 D 4954 D 4192
P-terrein derden
146
10
92-92a
123
Reconstructie Hoofdweg GOW 30 km/h
8
2
101c
HaskoningDHV Nederland B.V. Transport
Schetsontwerp Situatie Rijbaan 6,50m met fietssuggestiestroken
4
Aansluiten op bestaand plateau
documentstatus
D 3490
D 3162
documentversie
Definitief
D 3161
formaat
schaal
A0
D 3163
fase
bladnr.
1:500
1
van
projectnummer / tekeningnummer
T&P-Bi2201-6001
D 3049
1
2 Parkeren
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
Q
R
omschrijving
6
HOOFDW
13,55
D 3893
D 4586
14
D 3903
R
Groenvak (B=2,50m)
project
EG
D 3894
7a 157-15
Filename : C:\Users\nl59471\Box\BI2201 Hoofdweg\BI2201 Hoofdweg Team\BI2201 Technical Data\ACAD\02 Kaders\T&P-Bi2201-TE-SO-6001-SITU.dwg
154 D 3896
P
D 3782
21
22
23
24
1 0.30 1.85
1.95
2 0.55 5.10 0.50
1.90 2.70
2.50 6.50
3 1.85 3.85
0.50 2.00
4 3.25 0.25
5 6 0.15
Huidige rijbaan en parkeren 1.75
1.90
1.90
2.50
17.25
7 0.40 5.10
2.70
8 0.60
6.50 1.75
3.90
9
Huidige rijbaan
3.65
10
1.90
1.90 (variabel) 0.10
0.15
11 1.80
0.30
12
2.00
Huidige rijbaan 1.80
1.90 1.90
2.60
Perceelgrens
0.50
19.60
0.50
13.20
M
13
6.50
Dwarsprofiel 3: Duinerlaan - Boerhaaveweg
Schaal 1:100 Schaal 1:100 Schaal 1:100
5.00 0.50
1.90 2.70
0.50
5.05
2.70
formaat
A0
1.80
6.50
Dwarsprofiel 4: Boerhaaveweg - Dunantweg/Tonckensweg Dwarsprofiel 5: Boerhaaveweg - Dunantweg/Tonckensweg (breed deel) Dwarsprofiel 6: Dunantweg/Tonckensweg - Raadhuislaan
Schaal 1:100 Schaal 1:100 Schaal 1:100
0.80
6.50
1.75
2.00
Dwarsprofiel 7: Dunantweg/Tonckensweg - Raadhuislaan (breed profiel)
Dwarsprofiel 8: Raadhuislaan - Novastraat Dwarsprofiel 9: Novastraat - Rotonde Legroweg
Schaal 1:100
Schaal 1:100 Schaal 1:100
schaal
14
Rand inmeting trottoir Perceelgrens
Dwarsprofiel 2: Wieldraaiersteeg - Duinerlaan
Oploopband
Rand inmeting trottoir Perceelgrens
Trottoir
Fietssuggestiestrook
Markering (0,10 1-1)
Rijloper
Fietssuggestiestrook
Perronband
Trottoir (halte)
Geen abri
Rand inmeting trottoir
Perceelgrens
Perceelgrens
Rand inmeting trottoir
Trottoir
Groenvak
Oploopband
Fietssuggestiestrook
Markering (0,10 1-1)
Rijloper
Markering (0,10 1-1)
Fietssuggestiestrook
Oploopband
Trottoir
1.80
Trottoir
Dwarsprofiel 1: Drostweg - Wieldraaiersteeg
Oploopband
13.80
Fietssuggestiestrook
3.85 (var)
Markering (0,10 1-1)
Rijloper
Markering (0,10 1-1)
Fietssuggestiestrook
Oploopband
Parkeervak of Groenvak
Trottoir
Rand inmeting trottoir
Groen
Reservering tbv fietsstalling (indicatief)
Rand inmeting trottoir
2.70 0.60
Rand inmeting trottoir Perceelgrens
6.50
1.80
13
Trottoir
0.55
Trottoir
1.90
Groenvak
3.50
0.30 5.00
Oploopband
2.70
Oploopband
1.90
Fietssuggestiestrook
1.90
0.55
0.55
Markering (0,10 1-1)
14.70 4.95
12
Rijloper
3.50
1.80
Markering (0,10 1-1)
0.60
Fietssuggestiestrook
2.30 1.75
Fietssuggestiestrook
1.55
Huidige rijbaan
Oploopband
G
1.80
Markering (0,10 1-1)
6.50
1.80
11
Trottoir
2.90
0.60
10
Rand inmeting trottoir
1.50
2.70
Rijloper
13.70
9
Perceelgrens
1.80
8
Rand inmeting trottoir Perceelgrens
Huidige rijbaan
4.90
Trottoir
G Fietssuggestiestrook
2.30
Perronband
1.90
Oploopband
1.90
0.60
Fietssuggestiestrook
1.25
Rand inmeting trottoir
Perceelgrens
Perceelgrens
Rand inmeting trottoir
7
Markering (0,10 1-1)
1.90
Trottoir (halte)
0.35
Abri
0.40
Groen
Trottoir
1.80
Rijloper
0.60
Rand inmeting trottoir
Perceelgrens
Huidige rijbaan
Fietssuggestiestrook
2.90
6
Perronband
6.50
Rand inmeting trottoir Perceelgrens
1.80
Geen abri Trottoir (halte)
1.80
5
Rand inmeting trottoir
0.60
Trottoir
Parkeervak
4
Perceelgrens
4.85
Trottoir
2.00
Rand inmeting trottoir Perceelgrens
0.50 1.80
Trottoir
2.70
Oploopband
Fietssuggestiestrook
Markering (0,10 1-1)
Rijloper
Markering (0,10 1-1)
Fietssuggestiestrook
Oploopband
Trottoir
Rand inmeting trottoir
Perceelgrens
3
Parkeervak
1.90
0.55
Oploopband Rabbatstrook
0.50
Fietssuggestiestrook
6.50
Oploopband Rabbatstrook
5.00
Fietssuggestiestrook
2.00 0.60
Markering (0,10 1-1)
2.70
Markering (0,10 1-1)
1.50
Rijloper
2.10
Rijloper
1.90
Markering (0,10 1-1)
0.55
Markering (0,10 1-1)
1.80
Fietssuggestiestrook
1.80
Fietssuggestiestrook
2.20
Rabbatstrook Oploopband
Parkeervak
C
Oploopband
Groenvak
Trottoir
Rand inmeting trottoir
0.40
Trottoir
Rand inmeting trottoir
F Perceelgrens
B
2 14 15
A
Huidige rijbaan
2.65 (var)
D
2.10
H
K
1.80
L
2 Kleine aanpassingen J. Schouten P. Traas P. Traas 02-11-2021
1 Diversen J. Schouten P. Traas P. Traas 29-09-2021
0 Eerste uitgave J. Schouten P. Traas P. Traas 15-09-2021
revisie omschrijving getekend gecontroleerd akkoord
opdrachtgever
datum
Gemeente Tynaarlo Eelde-Paterswolde
project
M
Reconsctructie Hoofdweg GOW 30 km/h
omschrijving
Dwarsprofielen Rijbaan 6,50m met fietsstroken HaskoningDHV Nederland B.V. Transport
documentstatus
N Concept
fase bladnr.
1:500 1
15 van documentversie
projectnummer / tekeningnummer
T&P-Bi2201-6002
16
Filename : C:\Users\nl59471\Box\BI2201 Hoofdweg\BI2201 Hoofdweg Team\BI2201 Technical Data\ACAD\02 Kaders\T&P-Bi2201-TE-SO-6002-DP.dwg
J Perceelgrens
1 16 A
B
1.90
C
0.20
13.50
D
F
Huidige rijbaan
1.90 0.20
13.20
H
J
K
Huidige rijbaan
1.90 0.25
13.45
L
N
Concept-opzet evaluatie GOW30 Aanbevelingen voor onderzoek naar de effecten van gebiedsontsluitingswegen met limiet 30 km/uur R-2021-27
Auteurs
Ing. Z.J.A. Hettema
Dr.ir. A. Dijkstra
Ing. G. Schermers
Ongevallen voorkomen Letsel beperken Levens redden
Documentbeschrijving Rapportnummer: Titel:
R-2021-27 Concept-opzet evaluatie GOW30
Ondertitel:
Aanbevelingen voor onderzoek naar de effecten van gebiedsontsluitingswegen met limiet 30 km/uur
Auteur(s):
Ing. Z.J.A. Hettema, dr.ir. A. Dijkstra & ing. G. Schermers
Projectleider: Projectnummer SWOV:
Projectinhoud:
Ing. G. Schermers S21.04.C
Steeds meer gemeenten zijn van plan om binnen hun gemeente de GOW30 te introduceren. Om te bepalen of deze implementatie (het gewenste) effect heeft, is een evaluatiestudie noodzakelijk. De opzet van een dergelijke evaluatie staat centraal in dit rapport. Daarnaast doet dit rapport alvast een eerste voorstel voor de gewenste vormgeving van de GOW30. Zowel de evaluatieopzet als de voorgestelde inrichtingskenmerken voor GOW30 kunnen nog wijzigen naar aanleiding van beslissingen van de CROW-werkgroep en input van gemeenten.
Aantal pagina’s: Fotografen: Uitgave:
27 Paul Voorham (omslagfoto) – Peter de Graaff (portretten) SWOV, Den Haag, 2021 Dit onderzoek is mede mogelijk gemaakt door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
De informatie in deze publicatie is openbaar. Overname is toegestaan met bronvermelding.
SWOV – Instituut voor Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid Bezuidenhoutseweg 62, 2594 AW Den Haag – Postbus 93113, 2509 AC Den Haag 070 – 317 33 33 – info@swov.nl – www.swov.nl @swov_nl / @swov
linkedin.com/company/swov
Samenvatting ‘Grijze wegen’ komen voor in bijna alle gemeenten. Dit zijn wegen die niet passen in de wegcategorisering volgens Duurzaam Veilig doordat functie, vormgeving en gebruik van de weg niet eenduidig zijn. Een veilige snelheid en een geloofwaardige limiet zijn onmisbaar voor een duurzaam veilige weginrichting. SWOV heeft voor gebiedsontsluitingswegen (GOW) binnen de bebouwde kom een nieuwe wegcategorie met 30km/uur-limiet voorgesteld: de GOW30. Steeds meer gemeenten zijn van plan om binnen hun gemeente de GOW30 te introduceren. Een recent verschenen afwegingskader geeft wegbeheerders een handreiking bij het maken van keuzes voor de veilige snelheidslimiet. De gewenste vormgeving van de GOW30 zal nog nader worden uitgewerkt in een CROW-werkgroep; dit rapport doet alvast een eerste voorstel daarvoor. Om te bepalen of de implementatie van de GOW30 (het gewenste) effect heeft, is een evaluatie noodzakelijk. De opzet van een dergelijke studie staat centraal in dit rapport. Het betreft de opzet van een meerjarige onderzoeksperiode waarin wegbeheerders hun nieuw ingerichte GOW30 (laten) evalueren. Het plan is om op basis daarvan uiteindelijk een overkoepelende evaluatie uit te voeren van de GOW30 en van verschillende keuzes wat betreft de inrichting.
De centrale vraag voor dit rapport luidt: Hoe moet het evaluatieonderzoek worden opgezet en georganiseerd zodat de verkeersveiligheidseffecten van verschillende inrichtingsvarianten van de GOW30 onderzocht kunnen worden, zowel in individuele gemeenten als meer in het algemeen voor verschillende gemeenten gecombineerd? Voor de evaluatie kunnen de wegbeheerders gebruikmaken van drie onderzoeksvarianten. In volgorde van voorkeur zijn dit: 1. voor- en naonderzoek met controlegroep; 2. voor- en naonderzoek zonder controlegroep; 3. vergelijkend onderzoek tussen twee (of meer) groepen zonder voormeting. Voor evaluatie van hun GOW30-inrichting kunnen wegbeheerders gegevens verzamelen en analyseren over: verkeersintensiteit en -samenstelling; snelheid; ongevallen; conflicten; sluipverkeer; verkeersbeleving; parkeren. De evaluatieopzet en de voorgestelde inrichtingskenmerken voor de GOW30 kunnen nog gewijzigd worden naar aanleiding van beslissingen van de CROW-werkgroep en input van gemeenten. Wegbeheerders die al gestart zijn met de implementatie van de GOW30 in hun gemeente zullen door SWOV benaderd worden om betrokken te raken bij de evaluatieopzet. Op deze manier kan SWOV de ontwikkelingen blijven volgen en data uitwisselen met gemeenten, bijvoorbeeld over ongevallen. Deze gegevens zijn noodzakelijk voor het uitvoeren van een overkoepelende evaluatie.
Titel Rapport Pagina
Concept-opzet evaluatie GOW30 R-2021-27 4
Inhoud 1
Inleiding
6
2
GOW30
Categorisering van wegen Grijze wegen Vormgevingseisen Inrichtingskenmerken GOW50 en ETW30, en voorstel voor GOW30
8
8 9 10 12
3
Evaluatieopzet
14
4
Planning vervolg evaluatieonderzoek
19
1.1 1.2
2.1 2.2 2.3 2.4
3.1 3.2 3.3 3.4
Dit rapport Leeswijzer
Onderzoeksvarianten Onderzoeksvragen Dataverzameling en -analyse Overwegingen en aandachtspunten
Literatuur
Titel Rapport Pagina
6 7
14 15 16 18
20
Bijlage A
Verdeling verkeersaders en verblijfsgebieden
21
Bijlage B
Tabel verbindingen
22
Bijlage C
Kenmerken dwarsprofiel CROW
23
Bijlage D
Conflicttypen op GOW’s en bijbehorende veilige maximale snelheden
25
Bijlage E
Checklist geloofwaardige limiet
26
Concept-opzet evaluatie GOW30 R-2021-27 5
1 Inleiding Al jaren worstelen gemeenten met ‘grijze wegen’: wegen die niet in de wegcategorisering volgens Duurzaam Veilig passen doordat functie, vorm en gebruik van de weg niet eenduidig zijn of niet op elkaar zijn afgestemd. SWOV heeft voor de gebiedsontsluitingswegen (GOW) binnen de bebouwde kom daarom een nieuwe wegcategorie met 30km/uur-limiet voorgesteld: de GOW30 (zie onder andere Dijkstra & Van Petegem, 2019). Steeds meer gemeenten zijn van plan de GOW30 te introduceren binnen hun gemeente. Recentelijk is, naar aanleiding van een motie in de Tweede Kamer (2020), een afwegingskader opgesteld waarmee wegbeheerders kunnen bepalen op welke wegen het wenselijk is om de snelheidslimiet te verlagen naar 30 km/uur en op welke wegen een limiet van 50 km/uur veilig mogelijk is (CROW, 2021).
1.1 Dit rapport Voordat wegbeheerders van start kunnen gaan met de implementatie van GOW30 is het belangrijk om vast te stellen 1) wat de gewenste inrichting is van deze nieuwe wegcategorie, en 2) hoe deze keuzes voor inrichting in de praktijk uitpakken wat betreft de verkeersveiligheid en andere aspecten zoals de doorstroming van autoverkeer, het ov en de hulpdiensten. Wat het eerste punt betreft, zal de gewenste vormgeving van de GOW30 nog nader worden uitgewerkt in een CROW-werkgroep. In dit rapport levert SWOV input voor deze CROWwerkgroep in de vorm van een eerste voorstel voor inrichtingskenmerken (Hoofdstuk 2; Tabel 1). De voorgestelde inrichtingskenmerken zijn gericht op de geloofwaardigheid van de snelheidslimiet van 30 km/uur, voldoende herkenbaarheid van de GOW30 en het voldoende faciliteren van doorgaand verkeer. Voor het tweede punt – hoe de vormgeving van de GOW30 in de praktijk uitpakt – is een evaluatieonderzoek noodzakelijk. Dit moet inzicht geven in de effecten van de gekozen inrichting én aanknopingspunten bieden voor verbeteringen daarin. Zowel (verkeersveiligheids)effecten op lokaal niveau als effecten op netwerkniveau dienen daarbij in kaart te worden gebracht. Voor een degelijke evaluatie zal een meerjarige onderzoeksperiode nodig zijn, waarin zo veel mogelijk wegbeheerders hun nieuw ingerichte GOW30 (laten) evalueren.
Uiteindelijk is een overkoepelende evaluatie van de GOW30 nodig, met gebruik van de resultaten van deze lokale evaluatiestudies. Om wegbeheerders een handreiking te bieden bij een dergelijke evaluatie, presenteren we in dit rapport een evaluatieopzet. De hoofdvraag van dit onderzoek luidt dan ook als volgt: Hoe moet het evaluatieonderzoek worden opgezet en georganiseerd zodat de verkeersveiligheidseffecten van verschillende inrichtingsvarianten van de GOW30 onderzocht kunnen worden, zowel in individuele gemeenten als meer in het algemeen voor verschillende gemeenten gecombineerd?
Titel Rapport Pagina
Concept-opzet evaluatie GOW30 R-2021-27 6
1.2 Leeswijzer In Hoofdstuk 2 staat de inrichting van de GOW30 centraal. Aan bod komen het nut en de noodzaak van deze nieuwe categorie, inrichtingseisen aan de bestaande wegcategorieën binnen de bebouwde kom en een voorstel voor voorlopige inrichtingseisen aan de GOW30. In het derde hoofdstuk wordt beschreven hoe een GOW30 geëvalueerd kan worden. Welke aspecten kunnen worden geëvalueerd en op welke wijze kunnen de effecten in kaart worden gebracht? Verschillende onderzoeksvarianten komen aan bod, waaruit wegbeheerders hun keuze kunnen maken, afhankelijk van tijd, budget of capaciteit. Hoofdstuk 3 wordt afgesloten met een aantal belangrijke overwegingen en aandachtspunten bij effectevaluaties. Tot slot komt in Hoofdstuk 4 de planning van activiteiten in het verdere evaluatietraject aan bod.
Titel Rapport Pagina
Concept-opzet evaluatie GOW30 R-2021-27 7
2 GOW30 In dit hoofdstuk wordt de GOW30 behandeld. In Paragraaf 2.1 staat de wegcategorisering centraal, aangezien de GOW30 een nieuwe categorie is. In Paragraaf 2.2 komen de grijze wegen aan bod, waardoor het duidelijk wordt waarom een nieuwe categorie nuttig en noodzakelijk is. Paragraaf 2.3 bespreekt de bestaande vormgevingseisen aan GOW binnen de bebouwde kom, en eisen aan een geloofwaardige limiet. Paragraaf 2.4 tot slot, bevat een eerste voorstel voor de vormgeving van GOW30 en de overeenkomsten en verschillen met de reeds bestaande GOW50 en ETW30.
2.1 Categorisering van wegen Categorisering is in eerste instantie bedoeld voor het toekennen van een functie aan de weg (stromen, ontsluiten of toegang bieden tot erven). Hiermee is het ook mogelijk om het verkeer, meestal het autoverkeer, op zo’n manier over het wegennet te verdelen dat bestemmingen veilig en vlot kunnen worden bereikt. Duurzaam Veilig heeft ertoe geleid dat ook verkeersveiligheid nadrukkelijk in de categorisering meeweegt. Om dit laatste te bereiken zijn er twaalf functionele eisen geformuleerd die rekening houden met de verschillende veiligheidsaspecten op drie ruimtelijke niveaus. Veiligheidseisen Door CROW (1997; 2012a) zijn de volgende eisen geformuleerd, geordend naar ruimtelijk niveau: Netwerk 1. Zo groot mogelijke aaneengesloten verblijfsgebieden (een verblijfsgebied is een gebied waarin het ‘verblijven’ – in tegenstelling tot ‘verplaatsen’ – centraal staat) 2. Minimaal deel van de rit over relatief onveilige wegen 3. Ritten zo kort mogelijk maken 4. Kortste en veiligste route samen laten vallen Route 5. Zoekgedrag vermijden 6. Wegcategorieën herkenbaar maken 7. Aantal verkeerssituaties beperken en uniformeren Wegvak en kruispunt 8. Conflicten vermijden met tegemoetkomend verkeer 9. Conflicten vermijden met kruisend en overstekend verkeer 10. Scheiden van voertuigsoorten 11. Snelheid reduceren op potentiële conflictpunten 12.
Vermijden van obstakels langs de rijbaan De eisen op netwerkniveau zijn van groot belang voor het toekennen van een categorie aan een weg of straat. Op routeniveau moeten de eisen ervoor zorgen dat weggebruikers weten welke
Titel Rapport Pagina
Concept-opzet evaluatie GOW30 R-2021-27 8
route men moet volgen, op welke categorie weg men rijdt en moet er geen verwarring ontstaan over wat men zelf geacht wordt te doen en wat men van anderen kan verwachten. Op het derde niveau – wegvak en kruispunt – zijn voorzieningen en regels noodzakelijk om conflicten te kunnen vermijden. Als een conflict onvermijdelijk is moeten voorzieningen (met name geleiderails of obstakelvrije zone) de ernst van de afloop beperken. Eisen aan de verbindingen en vanuit de omgeving In de CROW-richtlijn over categorisering is uitgegaan van de hiervoor genoemde functionele eisen. Daarin is weinig aandacht gegeven aan de soorten verbindingen tussen verschillende gebiedstypen. In de Duitse richtlijn voor categorisering (FGSV, 2008) is een aanpak gevolgd waarbij de verschillende herkomsten en bestemmingen afhankelijk van hun omvang en belang, verbonden worden door wegen van bijpassende aard. Dus grote steden zijn onderling met autosnelwegen verbonden en kleine kernen zijn onderling door ‘straatwegen’ verbonden. In het stedelijk gebied gaat het om verbindingen tussen stadsdelen, tussen wijken, binnen wijken en binnen buurten. Eisen vanuit de omgeving betreffen voornamelijk de aanwezigheid van bebouwing en de invloed van de omgeving op de verbinding, bijvoorbeeld overstekend verkeer.
Schematisch levert dat vier soorten verbindingen op die vervolgens weer worden onderverdeeld naar de aan- of afwezigheid van bebouwing en naar de mate van invloed van de omgeving op de verbinding. Dijkstra (2010) heeft duidelijk gemaakt wat de gewenste wegcategorieën zijn op de verschillende soorten verbindingen.
2.2 Grijze wegen Volgens CROW (1997; 2012a) dienen de functie, vorm en gebruik van wegen optimaal op elkaar te worden afgestemd. Toch zijn er in de afgelopen decennia veel wegvarianten ontstaan waarbij de functie, de vormgeving en het gebruik niet altijd eenduidig zijn. Dat fenomeen noemen we ook wel ‘grijze wegen’. Al in de fase van het Startprogramma Duurzaam Veilig werd het fenomeen ‘grijze weg’ geïntroduceerd (Infopunt DV, 1998; zie Bijlage A). Destijds zag men dat als een voorlopige situatie die langzamerhand zou verdwijnen. Dat is echter tot op heden in onvoldoende mate gebeurd. De praktijk, verwoord door in het bijzonder Kroeze (2004) en Breider et al. (2006), laat zien dat in bestaande situaties op wegvakken van gebiedsontsluitingswegen twee soorten problemen optreden: De directe omgeving van deze wegvakken leidt tot (verspreide) oversteekbewegingen en tot een gedeeltelijke erftoegangsfunctie (met afslaand verkeer en parkerende voertuigen). De beschikbare ruimte is onvoldoende om de stroomfunctie op het gehele wegvak te faciliteren. Op deze wegvakken blijkt eens te meer dat de stroomfunctie (veel motorvoertuigen, met hoge snelheden) en de uitwisselfunctie (diverse soorten weggebruikers en manoeuvres bij meestal lage snelheid) lastig zijn te combineren.
De genoemde auteurs pleitten voor inrichtingsvormen die recht doen aan de eisen die de directe omgeving van de gebiedsontsluitingsweg stelt. Dijkstra (2010) en Dijkstra & Van Petegem (2019) stellen een categorisering van GOW’s voor waarin de snelheidslimiet een belangrijke rol speelt; zie Bijlage B. Naast de reguliere limiet van 50 km/uur op GOW’s (GOW50) zou op de hiervoor omschreven ‘grijze’ gebiedsontsluitingswegen een limiet van 30 km/uur moeten gaan gelden (GOW30). Belangrijk aandachtspunt daarbij is de vormgeving van een GOW30. Dat wordt in de volgende paragraaf behandeld.
Titel Rapport Pagina
Concept-opzet evaluatie GOW30 R-2021-27 9
2.3 Vormgevingseisen CROW (2012a) bespreekt de vormgeving van GOW’s. Er zijn twee mogelijke uitvoeringen van de vormgeving: een ideale en een minimale variant; zie respectievelijk Afbeelding 1a en 1b voor de inrichtingseisen van een GOW binnen de bebouwde kom (GOW50). Afbeelding 1a. Ideale vormgeving van een GOW50 binnen de bebouwde kom. Voor de kenmerken die met een hoofdletter worden aangeduid: zie Bijlage C (CROW, 2012a).
Afbeelding 1b. Minimale vormgeving van een GOW50 binnen de bebouwde kom. Voor de kenmerken die met een hoofdletter worden aangeduid: zie Bijlage C (CROW, 2012a).
Titel Rapport Pagina
Concept-opzet evaluatie GOW30 R-2021-27 10
De vormgeving van deze GOW’s gaat uit van een snelheidslimiet van 50 km/uur. Het gegeven voorbeeld van de minimale variant (Afbeelding 1b) laat een lange rechte straat zien met woningen, geparkeerde voertuigen en fietsvoorzieningen in de vorm van fietsstroken. Ook is een zebra zichtbaar. Deze minimale variant komt in de praktijk vaak voor, maar wordt vanuit het oogpunt van verkeersveiligheid afgeraden voor de GOW50. Voor een veilige inrichting van een GOW30 is het van belang dat de snelheidslimiet, maar ook de daadwerkelijk gereden snelheden, veilig zijn. Daarvoor is het van belang dat de snelheidslimiet geloofwaardig is. Veilige snelheid In Door met Duurzaam Veilig bespreken Wegman & Aarts (2005) voor verschillende conflicttypen welke snelheid bij een eventuele botsing nog net niet tot ernstig letsel zal leiden (zie ook Bijlage D). Hierbij is gebruikgemaakt van kennis uit ongevallenstudies. Deze maximale snelheid wordt hierna verder genoemd ‘veilige snelheid’. De verschillende conflicttypen (verschillende combinaties van verkeersdeelnemers die elkaar in verschillende situaties naderen), hebben de volgende veilige snelheden: • Fietsers en voetgangers zouden niet in situaties (wegvakken en kruispunten) mogen belanden waar ze kunnen conflicteren met motorvoertuigen die sneller dan 30 km/uur rijden.
Dit betekent bijvoorbeeld dat toepassing van een fietsstrook alleen bij een veilige snelheid van 30 km/uur is toegestaan. Bij een hogere toegestane (of feitelijke) snelheid is een fysieke scheiding vereist. • Rondom oversteekplaatsen moet altijd een snelheidsbeperking (30 km/uur) gelden. • Motorvoertuigen onderling mogen elkaar alleen kruisen bij hooguit 50 km/uur. Geloofwaardige limiet Een geloofwaardige snelheidslimiet is van belang voor een goede naleving van de limiet. Een limiet dient logisch te zijn en moet passen bij het wegbeeld (Aarts & Van Nes, 2007). De geloofwaardigheid van de snelheidslimiet wordt vastgesteld aan de hand van zogenoemde ‘versnellers’ en ‘vertragers’ die in het wegbeeld aanwezig zijn. De relevante kenmerken daarbij zijn: • rechtstanden; • fysieke snelheidsremmers; • openheid van de omgeving; • wegbreedte; • effenheid van het wegdek. Een limiet van 30 km/uur is geloofwaardig bij: • korte rechtstanden; • aanwezigheid van fysieke snelheidsremmers; • gesloten wegomgeving; • geringe wegbreedte; • oneffen wegdek (in het bijzonder door klinkers). Zie Bijlage E voor een schema aan de hand waarvan de geloofwaardigheid van de limiet kan worden vastgesteld. Deze checklist maakt duidelijk of bepaalde combinaties van kenmerken (die wel of niet voldoen aan voorgaand lijstje) een limiet van 30 km/uur nog geloofwaardig maken.
Titel Rapport Pagina
Concept-opzet evaluatie GOW30 R-2021-27 11
2.4 Inrichtingskenmerken GOW50 en ETW30, en voorstel voor GOW30 Naast de kenmerken voor GOW50 zijn er in CROW (2012a) kenmerken vastgesteld voor het andere stedelijke wegtype: de ETW30 (erftoegangsweg met limiet 30 km/uur). In Tabel 1 zijn die kenmerken van GOW50 en ETW30 naast elkaar gezet en is daarnaast een kolom met de nieuwe categorie GOW30 geplaatst. Volgens de functionele eisen moeten wegcategorieën herkenbaar zijn. De categorie GOW30 zal dus moeten verschillen van GOW50 en ETW30. Herkenbaarheid van een GOW30 is nodig om aan de weggebruiker duidelijk te maken dat de straat geen deel uitmaakt van een verblijfsgebied (met alle kenmerken die erbij horen zoals gelijkwaardige kruispunten, overstekende kinderen en snelheidsremmers) en dat de straat ook geen verkeersader is waarop de limiet 50 van toepassing is. In Tabel 1 zijn daarom kenmerken van een GOW30 voorgesteld waarbij de herkenbaarheid naar verwachting zo groot mogelijk is. Daarnaast zijn er in Tabel 1 vijf kenmerken voorgesteld om de 30km/uur-limiet op een GOW30 geloofwaardig te laten zijn. Of de kenmerken in Tabel 1 een GOW30 zullen opleveren die voldoet aan de eisen (herkenbaar, geloofwaardig, voldoende veilig) is pas zeker als er onderzoek kan worden gedaan naar straten waarin de GOW30-vormgeving is toegepast.
Vooralsnog is het voorstel in Tabel 1 gebaseerd op kennis omtrent de effecten van afzonderlijke kenmerken en gericht op (theoretisch) relevant geachte en wenselijke verschillen tussen categorieën. Daarnaast is dit voorstel van SWOV opgesteld vanuit verkeersveiligheidsperspectief. Het zal daarom worden ingebracht bij de CROWwerkgroep met als doel om tot breed gedragen inrichtingseisen te komen.
Titel Rapport Pagina
Concept-opzet evaluatie GOW30 R-2021-27 12
Tabel 1. Overeenkomsten en verschillen in 19 kenmerken van GOW50, ETW30 en GOW30; de vijf kenmerken voor geloofwaardigheid zijn vet gedrukt.
Kenmerk
GOW50 (ideale vormgeving, zie Afbeelding 1a)
ETW30
GOW30
Doorgaand verkeer
Wel
Niet
Wel (want GOW)
Erfaansluitingen
Niet
Wel
Wel
Fietsvoorziening
Fietspad
Geen voorziening
Afhankelijk van situatie1)
Hulpdiensten2)
Wel
Niet
Wel
Intensiteiten gemotoriseerd verkeer
Afhankelijk van omvang gebied
Laden/lossen
Niet op rijbaan
Op rijbaan
Op rijbaan of in gemarkeerd vak
Middenberm
Bij voorkeur wel
Niet
Indien parkeren in de middenberm wel
OV
Wel
Niet
Bij voorkeur niet
Oversteekvoorziening (zebra)
Niet
Niet
Wel, om de 200-300 m
Oversteken
Niet op wegvakken
Wel op wegvakken
Wel op wegvakken
Parkeren
Niet op of langs rijbaan
Op rijbaan of langsparkeren in vakken
Niet op rijbaan, bij voorkeur schuin op middenberm3)
Rechtstand, lengte
Lang
Kort
Kort
Rijbaanbreedte
Ruim
Krap
Krap tot ruim
Snelheidsremmers
Niet
Wel
Op kruispunten en bij oversteekvoorzieningen
Trottoir
Wel
Wel
Wel, breed
Voorrang op kruispunten
GOW50 is voorrangsweg
Rechts voorrang
Per kruispunt geregeld.
Vrachtverkeer
Wel
Bij voorkeur niet
Wel
Wegdek
Asfalt
Klinkers
Klinkers met eventueel geasfalteerde strook voor fietsers
Wegomgeving
Open
Gesloten
Gesloten
1) De noodzaak voor een fietsvoorziening volgt uit de intensiteit van (vracht)autoverkeer, ov en hulpdiensten. 2)
Worden wel/niet meegenomen bij aanwijzen van hoofdroutes.
3) Afhankelijk van de beschikbare ruimte; parkeren naast de rijbaan toestaan is afhankelijk van het resultaat van lopend onderzoek naar de ernst van de
afloop van ongevallen met parkeren.
Titel Rapport Pagina
Concept-opzet evaluatie GOW30 R-2021-27 13
3 Evaluatieopzet In dit hoofdstuk staat de werkwijze van de evaluatie centraal. In Paragraaf 3.1 worden verschillende onderzoeksvarianten beschreven die de wegbeheerder ter beschikking staan. Er kunnen verschillende aspecten in de evaluatie worden meegenomen, afhankelijk van de onderzoeksvraag (Paragraaf 3.2). Paragraaf 3.3 gaat in op de indicatoren die geëvalueerd kunnen worden en op welke wijze daarvoor data ingewonnen kunnen worden. Tot slot behandelt Paragraaf 3.4 een aantal belangrijke overwegingen en aandachtspunten bij effectevaluaties.
3.1 Onderzoeksvarianten Evaluatieonderzoek maakt gebruik van een vergelijking tussen de oude en de nieuwe situatie. Op deze wijze kan achterhaald worden of een maatregel wel of niet effectief is. Maar ook is het uitermate belangrijk om ongewenste effecten tijdig te signaleren. Het effect van infrastructurele maatregelen op de verkeersveiligheid kan door voor- en naonderzoek gemeten worden. De objectieve verkeersveiligheid – het aantal geregistreerde ongevallen – geldt hiervoor als primaire maat. Verkeerskundige aspecten zoals verkeersintensiteit, (weg)inrichting/-ontwerp en snelheid zijn ook relevante factoren bij de evaluatie van maatregelen. Bij gebrek aan data, of als een wegbeheerder juist meer wil weten, kan het goed zijn om hiernaast percepties, gedragingen en conflicten mee te nemen in de evaluatie. Paragraaf 3.2 noemt meer onderwerpen die geëvalueerd kunnen worden. Voor evaluatieonderzoek van de GOW30 is een drietal onderzoeksmethoden of -varianten mogelijk. Hieronder staat per onderzoeksvariant een korte omschrijving. In het ideale geval worden niet alleen de situaties voor en na vergeleken, maar worden deze ook afgezet tegen een controlegroep om een compleet beeld te krijgen (onderzoeksvariant A). Wegbeheerders hebben echter niet altijd tijd, budget of capaciteit om een volledig evaluatieonderzoek uit te voeren.
In dat geval kan uitgeweken worden naar de basisvariant (onderzoeksvariant B). Onderzoeksvariant A - Voor- en naonderzoek met controlegroep (voorkeursvariant) In deze onderzoeksopzet worden twee vergelijkingen gemaakt: de voor- en nasituatie en de situatie met en zonder de maatregel. Voor deze onderzoeksvariant is het van belang om vergelijkbare locaties te kiezen betreffende vormgeving en gebruik. Dit moeten zowel locaties zijn die worden omgevormd tot GOW30 (de experimentele groep) als locaties die geen GOW30 worden (de controlegroep). Voor een evaluatie op basis van ongevallen worden de ongevallen op alle gekozen locaties over een periode van (bij voorkeur) drie jaar voorafgaand aan de implementatie van de GOW30 in de analyse meegenomen. Dit heet de voorsituatie. Het jaar van de implementatie wordt niet meegenomen in de evaluatie; bovendien wordt rekening gehouden met een gewenningsperiode van drie tot zes maanden. Hierna kunnen de nametingen plaatsvinden, wederom de ongevallengegevens over een periode van drie jaar na de gewenningsperiode. De voor- en naperiode mogen altijd langer zijn, maar dienen wel dezelfde duur te hebben.
Titel Rapport Pagina
Concept-opzet evaluatie GOW30 R-2021-27 14
Voor de evaluatie van andere aspecten (zoals snelheid, intensiteit etc.) is één meting op alle locaties een jaar voor de implementatie van de GOW30 en een jaar erna voldoende. Ook hier wordt rekening gehouden met een gewenningsperiode van drie tot zes maanden. Er is sprake van een effect als het verschil tussen de voor- en nameting in de experimentele groep groter is dan in de controlegroep. Voor de vergelijking kan gebruikgemaakt worden van statistische analyse (bijv. variantieanalyse). Onderzoeksvariant B - Voor- en naonderzoek zonder controlegroep (basisvariant) Een voor- en naonderzoek zonder controlelocaties is eveneens mogelijk. Het probleem hierbij is dat gevonden effecten ook het gevolg kunnen zijn geweest van andere factoren dan alleen de genomen maatregel. Daarom is voorzichtigheid geboden met het doen van (algemene) uitspraken over de effecten van de toegepaste GOW30-inrichting. Onderzoeksvariant C - Vergelijkend onderzoek tussen twee (of meer) groepen zonder voormeting (ex-post) Deze onderzoeksvariant vergelijkt meerdere locaties met elkaar zonder voormeting. De locatie waar de maatregel is geïmplementeerd wordt vergeleken met locaties zonder de maatregel die allemaal een vergelijkbare inrichting en gebruik kennen. Het voordeel hiervan is dat het onderzoek niet afhankelijk is van de datum waarop de maatregel is geïmplementeerd.
Om de gevonden effecten zo goed mogelijk te kunnen verklaren, dienen de controlelocaties zorgvuldig geselecteerd te worden, dus met zo klein mogelijke verschillen in inrichting en gebruik ten opzichte van de experimentele locaties.
3.2 Onderzoeksvragen Voor gemeenten zijn de belangrijkste onderwerpen voor evaluatieonderzoek waarschijnlijk gereden snelheden, ongevallen en intensiteiten. Daarnaast kunnen aspecten geëvalueerd worden die de gemeente graag wil meenemen of die relevant zijn voor de specifieke situatie, zoals wegbeleving of oversteekgedrag. Verder is het goed om te weten of de voorlopige inrichtingskenmerken aansluiten bij de praktijk. Kunnen gemeenten uit de voeten met die kenmerken of zijn er situaties waarin daaraan niet voldaan kan worden? Onderstaand overzicht geeft een zo volledig mogelijk beeld van mogelijk relevante aspecten die meegenomen kunnen worden in een evaluatieonderzoek: Effecten op lokaal niveau Wat zijn de effecten van de gekozen inrichting op de verkeersveiligheid? • gereden snelheden; • intensiteiten; • aantal ongevallen; • oversteekbewegingen en conflicten die daardoor optreden; • conflicten tussen auto’s en fietsers; • conflicten tussen auto’s en voetgangers; • parkeergedrag en parkeerbewegingen en conflicten die daarbij optreden (ook effect op loopbewegingen van en naar geparkeerde auto’s; • ongewenst gebruik van voorzieningen (bijvoorbeeld oneigenlijk gebruik trottoir).
Wat zijn de effecten van de gekozen inrichting op andere relevante factoren? • doorstroming autoverkeer; • parkeervoorzieningen (voldoende capaciteit, manoeuvreerruimte,…); • reistijden/doorstroming ov; • reistijden/doorstroming/manoeuvreerruimte hulpdiensten; • voldoende manoeuvreerruimte vrachtverkeer; • laden/lossen (voldoende voorzieningen/beschikbaarheid/capaciteit); Titel Rapport Pagina
Concept-opzet evaluatie GOW30 R-2021-27 15
• verblijfskwaliteit. Effecten op netwerkniveau Wat worden de reistijden met verschillende vervoerswijzen van verschillende herkomsten naar verschillende bestemmingen en is dit nog acceptabel voor de verschillende weggebruikers? Wat is de impact van de maatregelen op de dienstregeling en routes van het ov en op de aanrijtijden en -routes van hulpdiensten? Wat is de relatie tussen intensiteiten en aantal ongevallen? Zijn er intensiteitsgrenzen vast te stellen waarboven een GOW30 niet acceptabel is?
3.3 Dataverzameling en -analyse Op het moment dat voldoende data zijn verzameld, kunnen deze gegevens met elkaar vergeleken worden en kan geanalyseerd worden of de implementatie van de GOW30 wel of niet het gewenste effect heeft. Het resultaat van deze analyse moet een significant verschil tussen de voor- en nasituatie zijn, als we willen praten over een aangetoond effect. Er kunnen verschillende aspecten geëvalueerd worden. Per aspect (‘variabele’ in de statistische analyse) moet gekeken worden of het gewenste effect is bereikt. Is er bijvoorbeeld sprake van een lagere gereden snelheid of zijn de letselongevallen afgenomen? In de lijst hieronder staat een aantal mogelijke evaluatieonderwerpen, de gegevens die daarvoor ingewonnen kunnen worden en de wijze waarop. De wegbeheerder kan, afhankelijk van de data die beschikbaar zijn, kiezen welke aspecten hij in kaart wil brengen, maar minimaal de vet-cursieve gegevens zijn nodig. Deze zijn van belang voor de overkoepelende evaluatie, zoals ook voorgesteld in Tabel 2 op de volgende pagina. Verkeersintensiteit en -samenstelling Door middel van een verkeersmeting/-telling kan gekeken worden naar de intensiteiten van verschillende modaliteiten (personenauto, busverkeer, vrachtverkeer en fiets). Dit kan met een camera, mechanisch of visueel.
Is er sprake van een toename van een bepaalde groep verkeersdeelnemers of is er juist een verschuiving te zien in samenstelling zoals meer fietsen en minder auto’s door de straat? Voor de meting dient een periode van zeven aaneengesloten dagen gehanteerd te worden. Deze meting kan plaatsvinden op verschillende momenten op de dag. Daarbij is het belangrijk dat de voor- en nameting op vergelijkbare tijdstippen plaatsvinden. Snelheid Een verkeersmeting kan ook gebruikt worden om de snelheden te meten. Een snelheidsmeting kan op één punt, op meerdere punten of over een geheel traject worden toegepast. Snelheden dienen per voertuig te worden ingewonnen op het laagste aggregatieniveau. Een meting kan op verschillende manieren worden uitgevoerd: veldwerkers, telslangen, radars, camera’s of Floating Car Data (FCD). Per wegvak kan weergegeven worden wat de gemiddelde snelheid (Vgem) en de mediaan (Vm, de middelste meting) is. De V85 geeft de snelheid aan waar 85% van de voertuigen onder blijft. De maximumsnelheid (Vmax) geeft de hoogst gemeten snelheid aan en ook de spreiding van de snelheid is relevant. Snelheden kunnen per voertuigtype getoond worden (auto, vrachtauto, bromfiets etc.). Een snelheidsmeting toont aan hoe hard ieder voertuig rijdt, hierdoor kan ook het aantal overtreders (van de snelheidslimiet) in beeld worden gebracht.
Voor de meting dient een periode van 7 aaneengesloten dagen gehanteerd te worden. Verschillende omstandigheden zoals free flow, congestie, uitsplitsing naar overdag/nacht, werkdag/weekend en variaties in tijd kunnen eveneens in kaart worden gebracht.
Titel Rapport Pagina
Concept-opzet evaluatie GOW30 R-2021-27 16
Ongevallen Voor een ongevallenanalyse zijn voornamelijk gegevens nodig over letselongevallen. Ongevallen kunnen uitgesplitst worden naar locatie (wegvak, kruispunt, overgangsgebied, schoolzone etc.) en/of naar doelgroep (langzaam verkeer, kwetsbare verkeersdeelnemers etc.). Verkeersongevallenregistratie BRON kan duidelijk maken hoeveel ongevallen per wegvak of kruispunt hebben plaatsgevonden. In de toekomst kan de landelijke ambulanceregistratie eveneens hierbij geraadpleegd worden. Conflicten Alle denkbare conflicten met verschillende weggebruikers kunnen geïnventariseerd worden: auto-fiets, auto-voetganger, fiets-voetganger etc. Op basis van de lokale situatie kan ervoor gekozen worden om op een bepaald type conflicten te focussen, zoals overstekende voetgangers of conflicten tussen in- en uitparkerende voertuigen en fietsers. Door middel van conflictobservaties (bijv. met video-observatie) kunnen conflicten in beeld worden gebracht, bijv. tussen auto’s en fietsers. Maar ook conflicten die optreden bij oversteekbewegingen en bij het laden/lossen kunnen hiermee zichtbaar worden gemaakt. Doorgaand (of sluip)verkeer Een kentekenonderzoek kan in kaart brengen in hoeverre het doorgaand (of sluip)verkeer is toe- of afgenomen in de wijk.
Met een verkeersmodel kan vooraf ingeschat worden of en waar dit verkeer zal toenemen en op deze locaties zouden aanvullende metingen uitgevoerd kunnen worden. Verkeersbeleving Verkeersbeleving kan worden bepaald door meerdere factoren zoals snelheidsgedrag, ongewenst gedrag, bijna-ongevallen, verblijfskwaliteit, parkeren, kindvriendelijke inrichting etc. Het wordt aangeraden om zowel bewoners als bezoekers te vragen naar hun beleving. Een enquête (of het houden van interviews) onder de bewoners en bezoekers kan inzichtelijk maken hoe men de nieuwe verkeerssituatie ervaart. Ook meldingen en klachten die bij de gemeente en politie binnenkomen, kunnen de subjectieve verkeersveiligheid weergeven. Parkeren Parkeergedrag en conflicten tijdens het parkeren kunnen inzichtelijk gemaakt worden met conflictobservatietechnieken. Een parkeerdrukmeting kan uitgevoerd worden om te kijken of er voldoende parkeerplaatsen zijn aangelegd. Dit kan door middel van observatie of via Cyclomedia StreetSmart. Voor meer informatie over parkeeronderzoek kan het CROWHandboek parkeren geraadpleegd worden (CROW, 2012b). Tabel 2. Voorstel voor de belangrijkste variabelen bij de overkoepelende evaluatie van de GOW30.
Variabele
Dataverzameling en -analyse
Verkeersintensiteiten
Aantal en aandeel personenauto’s, busverkeer, vrachtverkeer en fietsers
Snelheid
V85, Vmax, en aantal snelheidsovertreders
Ongevallen
Aantal letselongevallen
Wegkenmerken
Rechtstand (lengte), rijbaanbreedte, snelheidsremmers, wegdek en wegomgeving
Bij de evaluatie van de GOW30-inrichting is het ook van belang om te weten hoe de weginrichting op de verschillende locaties er in de voor- en nasituatie uitziet. Alleen dan kan inzichtelijk worden gemaakt welke (infrastructurele) maatregelen tot welke effecten leiden. Voor de inventarisatie van alle wegkenmerken, in de voor- en nasituatie, kan Tabel 1 (zie Paragraaf 2.4) gehanteerd worden. Als belangrijkste wegkenmerken zijn die voor een geloofwaardige limiet opgenomen in Tabel 2, maar deze kunnen nog bijgesteld worden door de CROW-werkgroep.
Titel Rapport Pagina
Concept-opzet evaluatie GOW30 R-2021-27 17
3.4 Overwegingen en aandachtspunten Deze paragraaf noemt in het kort nog een aantal belangrijke overwegingen en aandachtspunten bij effectevaluaties. Het moment waarop metingen worden gedaan is bijvoorbeeld cruciaal, maar waar moet je allemaal op letten en welke dag van de week is bijvoorbeeld ‘maatgevend’? En hoe kan de wegbeheerder het beste omgaan met beperkte capaciteit/middelen? Evaluatieonderzoek Gebruik geen data uit het jaar van implementatie van de GOW30-inrichting. Voer ook geen metingen uit tijdens de gewenningsperiode van drie tot zes maanden na implementatie. Neem alleen controlelocaties mee waar de situatie tijdens de voor- en naperiode niet gewijzigd is. Dit geldt overigens ook voor de omgeving waar de wegen zich in bevinden. Houd rekening met weersomstandigheden: voer geen metingen uit tijdens hevige neerslag. Daarnaast is het af te raden om in vakantieperiodes metingen te doen. Voor de variabelen conflicten, parkeren en verkeersbeleving wordt aanbevolen om op een dinsdag of donderdag te meten, deze dagen zijn maatgevend. Beschikbaarheid, betrouwbaarheid en validiteit van data Het is uitermate belangrijk dat de benodigde gegevens worden verzameld en beschikbaar worden gesteld. Zonder deze data is het niet mogelijk om een juiste vergelijking te maken van de voor- en nasituatie.
Voor de ongevallenanalyses dient te worden uitgegaan van data over drie jaar voor en drie jaar na het aanlegjaar van de GOW30-inrichting. Voor de verkeersanalyses gaan we uit van een voor- en een nameting in het jaar voor en het jaar na implementatie. Deze gegevens dienen over de verschillende locaties op dezelfde manier ingewonnen te worden, om de kwaliteit en vergelijkbaarheid te kunnen waarborgen. Capaciteit/middelen De wegbeheerder beschikt niet altijd over voldoende capaciteit en/of middelen om een (volledige) effectevaluatie uit te voeren. In zulke gevallen kan gekozen worden voor de basisvariant (onderzoeksvariant B).
Titel Rapport Pagina
Concept-opzet evaluatie GOW30 R-2021-27 18
4 Planning vervolg evaluatieonderzoek In dit rapport is een eerste aanzet gegeven voor inrichtingskenmerken voor de GOW30. Hiernaast heeft SWOV een evaluatieopzet aangereikt die gemeenten kunnen gebruiken om de effecten van de implementatie van GOW30 te bepalen. Beide onderdelen kunnen nog gewijzigd worden aan de hand van nieuwe inzichten, beslissingen van de CROW-werkgroep betreffende GOW30inrichtingseisen en feedback van gemeenten over de evaluatieopzet. Een aantal wegbeheerders zijn al gestart met de implementatie van de GOW30 in hun gemeente. SWOV zal binnenkort contact zoeken met gemeenten die onze evaluatieopzet in de praktijk willen toepassen. Hierdoor kunnen wij beter inschatten hoe bruikbaar deze evaluatieopzet is en op welke punten deze aangepast dient te worden. Daarnaast is het uitermate belangrijk dat SWOV de ontwikkelingen op het gebied van de GOW30 kan monitoren door bijvoorbeeld (ongevallen)gegevens uit te wisselen met wegbeheerders. Het centraal verzamelen en beschikbaar stellen van deze gegevens is essentieel om uiteindelijk een overkoepelende evaluatie uit te kunnen voeren. Bovendien kunnen gemeenten hierdoor leren van ervaringen van andere gemeenten. Er moet nog bepaald worden hoe dit het beste georganiseerd kan worden. Het geplande tijdpad van bovengenoemde stappen staat weergegeven in Tabel 3. Tabel 3. SWOV-planning evaluatie GOW30.
Titel Rapport Pagina
Periode
Activiteit
Resultaat
2021 Q2 – Q4
Opstellen opzet evaluatieonderzoek GOW30
Concept-onderzoeksopzet evaluatieonderzoek – Dit rapport
2021 Q3 & Q4
Contact zoeken met gemeenten die bezig zijn met de implementatie van GOW30
Aandachts-/verbeterpunten voor evaluatieonderzoek
2022
Rapport updaten a.d.h.v. eerste ervaringen en ontwikkelingen vanuit de CROW-werkgroep
Definitieve onderzoeksopzet evaluatieonderzoek
2022 – 2026
Verzameling van gegevens
Overkoepelende evaluatie
Concept-opzet evaluatie GOW30 R-2021-27 19
Literatuur Aarts, L.T. & Nes, C.N. van (2007). Een helpende hand bij snelhedenbeleid gericht op veiligheid en geloofwaardigheid; Eerste aanzet voor een beslissingsondersteunend instrument voor veilige snelheden en geloofwaardige snelheidslimieten. D-2007-2. SWOV, Leidschendam. Breider, A., Groot, I. de & Nederveen, J. (2006). Delft bouwt 'vierde weg'; Duurzaam Veilig onvoldoende toepasbaar in historische stad. In: Verkeerskunde, vol. 57, nr. 10, p. 22-27. CROW (1997). Handboek Categorisering wegen op duurzaam veilige basis; Deel I. (Voorlopige) Functionele en operationele eisen. Publicatie 116. CROW, Ede. CROW (2012a). Basiskenmerken wegontwerp; Categorisering en inrichting van wegen. Publicatie 315. CROW, Ede. CROW (2012b). Handboek parkeren. Publicatie 311, CROW, Ede. CROW (2021). Afwegingskader 30 km/h. November 2021. CROW, Ede. Dijkstra, A. (2010). Welke aanknopingspunten bieden netwerkopbouw en wegcategorisering om de verkeersveiligheid te vergroten? Eisen aan een duurzaam veilig wegennet. R-2010-3. SWOV, Leidschendam. Dijkstra, A. & Petegem, J.W.H. van (2019). Naar een algemene snelheidslimiet van 30 km/uur binnen de bebouwde kom? R-2019-24. SWOV, Den Haag. FGSV (2008). Richtlinien für integrierte Netzgestaltung RIN. Forschungsgesellschaft für Straβenund Verkehrswesen FGSV, Köln. Infopunt DV (1998). Handleiding Startprogramma Duurzaam Veilig; Deel II, Uitwerking.
Infopunt Duurzaam Veilig Verkeer. SWOV en CROW, Ede. Kroeze, P. (2004). Van 'grijze' weg naar ontsluitingsstraat; Nieuwe DV-variant gewenst voor `grijs’ wegennet. In: Verkeerskunde, vol. 55, nr. 8, p. 32-37. Tweede Kamer (2020). Motie van het lid Kröger. Tweede Kamer der Staten-Generaal, 12 oktober 2020. Vergaderjaar 2020-2021, Meetregelen verkeersveiligheid, 29 398, nr. 862, ’s-Gravenhage. Wegman, F. & Aarts, L. (2005). Door met Duurzaam Veilig; Nationale Verkeersveiligheidsverkenning voor de jaren 2005-2020. SWOV, Leidschendam.
Titel Rapport Pagina
Concept-opzet evaluatie GOW30 R-2021-27 20
Bijlage A Verdeling verkeersaders en verblijfsgebieden Indeling wegen en straten (voorlopige categorisering) in de fase van het Startprogramma Duurzaam Veilig (Infopunt DV, 1998).
Titel Rapport Pagina
Concept-opzet evaluatie GOW30 R-2021-27 21
Bijlage B Tabel verbindingen Indeling van de verbindingen naar wegcategorieën (Dijkstra & Van Petegem, 2019), inclusief de bijbehorende snelheidslimieten (eigenlijk beoogde veilige maximale snelheden) (vrij naar FGSV, 2008) Bebouwde kom Wegvakken Invloed van directe omgeving
GOW
ETW
Geen aanliggende bebouwing Geen of gering
Aanliggende bebouwing
Gedeeltelijk GOW B1: 30 bij traverse; anders: 50
Tussen stadsdelen
SW A1: 70
Tussen wijken
SW A2: (50) 70
Binnen wijk
-
-
Binnen buurt
-
-
GOW B2: 50
GOW C1: 50 GOW C2: (30) 50 GOW C3: 30 Zeer problematisch problematisch
Titel Rapport Pagina
Concept-opzet evaluatie GOW30 R-2021-27 22
Groot
GOW D2: (50) 30 GOW D3: 30 ETW D4: (stapvoets) 30
Bijlage C Kenmerken dwarsprofiel CROW Kenmerken die in CROW (2012) zijn vermeld (en in Afbeelding 1a en 1b van dit rapport zijn weergegeven voor gebiedsontsluitingswegen binnen de bebouwde kom). A Verharding Asfalt of klinkers maakt voor het wegbeeld van weggebruikers en hun gedrag verschil. Bestuurders op een asfaltweg rijden doorgaans sneller en verwachten dat aan hen op kruispunten met zijwegen die zijn voorzien van klinkerverharding voorrang wordt verleend. Er kunnen ook onverharde paden en wegen voorkomen. B Fysieke rijrichtingscheiding De rijrichtingscheiding is voor zowel de herkenbaarheid als de verkeersveiligheid van belang. Weggebruikers letten op het aanwezig zijn van een (doorgetrokken) aslijn of zij wel of niet mogen inhalen. De rijrichtingscheiding moet ‘harder’ zijn naarmate de maximumsnelheid hoger is. C Lengtemarkering De lengtemarkering betreft de kantmarkering, fietsstrook, trottoirband of parkeerstrook. Vanuit de Essentiële Herkenbaarheidskenmerken is de kantmarkering een onderscheidend element in het herkenbaar maken van de verschillende wegcategorieën. Voor weggebruikers is een kantmarkering nuttig als geleiding, vooral bij duister als oriëntatie op de kant asfalt/berm. D Openbare verlichting Openbare verlichting is vooral binnen de bebouwde kom op alle wegen nuttig vanwege de sociale en de verkeersveiligheid.
Buiten de bebouwde kom is verlichting nuttig op locaties waar discontinuïteiten zijn en bij kruispunten. Daar dient ze vooral de verkeersveiligheid. E Voorziening landbouwverkeer Een voorziening voor landbouwverkeer kan een parallelweg naast een gebiedsontsluitingsweg zijn, een passeerstrook of inhaalstrook. Als landbouwvoertuigen op wegen rijden waar zij met hoge snelheden kunnen worden ingehaald, dan is er sprake van een gevaarlijke situatie. Hoe hoger de maximumsnelheid, des te meer landbouwvoertuigen en (vracht)auto’s van elkaar gescheiden moeten worden. F Oversteken langzaam verkeer op wegvakken Voetgangers en in mindere mate fietsers kunnen op wegvakken oversteken als de maximumsnelheid er laag is; dit is in feite alleen bij erftoegangswegen het geval. Buiten de bebouwde kom moet daarbij de verkeersintensiteit laag zijn en de kans op een ongeval zeer klein. Bij voorkeur steken voetgangers en fietsers bij gebiedsontsluitingswegen geconcentreerd bij kruispunten over en bij stroomwegen ongelijkvloers. G Erfaansluiting op de rijbaan Percelen moeten een aansluiting hebben op de openbare weg. Vanuit een perceel wordt over het algemeen zowel linksaf als rechtsaf de weg op gereden. In relatie met kenmerk F is dit mogelijk bij lage rijsnelheden of zeer lage verkeersintensiteiten.
Buiten de bebouwde kom is ontsluiting van percelen op gebiedsontsluitingswegen en stroomwegen niet gewenst, conflicten kunnen hier ernstige gevolgen hebben. H Menging verkeerssoorten Het mengen van voertuigsoorten op dezelfde rijbaan of juist het scheiden ervan geeft een groot onderscheidend karakter aan wegen en vergroot de herkenbaarheid van de wegcategorieën. Bij lage snelheden kunnen alle voertuigsoorten op dezelfde rijbaan rijden. Bij hoge snelheden wordt zo veel mogelijk gescheiden omdat de massa- en vooral de onderlinge snelheidsverschillen dan het grootst zijn. Voor kwetsbare verkeersdeelnemers is dat het meest veilig.
Titel Rapport Pagina
Concept-opzet evaluatie GOW30 R-2021-27 23
I Fietsvoorzieningen Voor weggebruikers is het al dan niet aanwezig zijn van fietsvoorzieningen een belangrijk element in de herkenning van een wegtype en daarbij horend gedrag en verwachtingspatroon. Fietsvoorzieningen zijn bij voorkeur vrijliggend en afpellend naar aanliggend of als fietsstrook (met fietssymbool). Suggestiestroken zijn geen fietsvoorziening, maar een visuele versmalling van de rijbaan. J Redresseerstrook Een redresseerstrook zorgt ervoor dat een kleine stuurfout niet direct tot een ongeval leidt. Er is dan sprake van een vergevingsgezinde weg. Hoe hoger de rijsnelheden, des te groter de noodzaak van een redresseerstrook. K Obstakelafstand De obstakelafstand is een element dat weggebruikers niet als zodanig herkennen, maar dat wel essentieel is voor hun veiligheid. Des te groter de rijsnelheden, des te groter de noodzakelijke obstakelafstand vanwege de snelheid waarmee het object bij een aanrijding zal worden geraakt. Als de noodzakelijke obstakelafstand niet kan worden gerealiseerd, moet het object worden afgeschermd of botsvriendelijk worden uitgevoerd. L Ov-haltes (bus/tram) Buslijnen en tramlijnen voeren bij voorkeur over gebiedsontsluitingswegen. Haltes zijn dusdanig gesitueerd dat zij geen gevaar voor de verkeersveiligheid opleveren.
Hoe hoger de maximumsnelheid en de verkeersintensiteit, des te meer de halte buiten de rijbaan moet liggen of op een aparte voorziening (station). M Parkeren Het in- en uitparkeren levert een veiligheidsrisico op voor de overige verkeersdeelnemers. De rijsnelheden en de mate van scheiding van de voertuigsoorten leidt tot het al dan niet toestaan van parkeren op of naast de rijbaan. Als een langsparkeerstrook en een fietsstrook worden gecombineerd, dan moeten aanvullende maatregelen worden doorgevoerd om de fietsers te beschermen. N Horizontaal en verticaal alignement Boogstralen en zichtafstanden op de weg bepalen voor een groot deel het rijcomfort, maar ook het rijgedrag en daarmee de verkeersveiligheid. In de uitwerking per wegcategorie is dit basiskenmerk vertaald naar de ontwerpsnelheid omdat daarop in de ‘ASVV’ en het ‘Handboek wegontwerp’ de maatvoering van minimale bogen en zichtafstanden is geënt. O Hectometerpaaltjes Hectometerpaaltjes zijn niet zozeer voor de weggebruikers nuttig als wel voor de hulpverleners die snel de plaats van een ongeval moeten kunnen lokaliseren. Doordat binnen de bebouwde kom de straatnamen voldoen, worden hectometerpaaltjes voornamelijk buiten de bebouwde kom geplaatst op gebiedsontsluitingswegen en stroomwegen. P Reflectorpaaltjes Het aanduiden van het wegverloop met reflectorpaaltjes draagt bij duister bij aan de verkeersveiligheid.