644327 bijlage 12 ontwerp omgevingsvisie.pdf
Tekst van het document
“Er zou een winkelcentrum
VEILIGE EN BEREIKBARE KERNEN
BUITENGEBIED: LOKAAL EN moeten zijn en niet alleen een BINNENSTEDELIJK REGIONAAL GROEN ONTWIKKELEN Aldi. Voor tieners is er totaal MIDDENGEBIED
• N838/839: verbeteren plaatselijke veiligheid en bereikbaarheid van de dorpen.
• Concentreren van de glastuinbouw in het innovatieve cluster NEXTgarden.
A
B
C
D
G
• Klimaatbestendige en – adaptieve VERSTERKEN EN GEZONDE LEEFBARE VEILIGE ENENBEREIKBARE (hittestres, stedelijk water en groen) ONTWIKKELEN woonwijken WIJKENVAN DE
AANTREKKELIJKE EN EN BUITENGEBIED: LOKAAL GEZONDE EN LEEFBARE HOOGWAARDIGE REGIONAAL GROEN WIJKEN DORPSRAND MIDDENGEBIED
• Dijk door ontwikkelen naar een AANTREKKELIJKE EN landschappelijke recreatieve VEILIGE ENenBEREIKBARE BINNENSTEDELIJK verbinding voor de dorpen. Onderdeel HOOGWAARDIGE van het regionale LV-netwerk. KERNEN ONTWIKKELEN
• Tegengaan van verrommeling en BUITENGEBIED: LOKAAL VERSTERKEN EN EN leegstand door functieverandering VEILIGE EN BEREIKBAREen ruimte te biedenLINGEZEGEN voor kleine, REGIONAAL GROEN ONTWIKKELEN VAN DE PARK duurzame enKERNEN lokale bedrijven en/of MIDDENGEBIED HISTORISCHE initiatieven die bijdragenKERNEN aan de kernwaarden van Lingewaard = mee-koppelkansen voor natuur, recreatie, water en landschappelijke ontwikkeling.
BUITENGEBIED: LOKAAL EN BINNENSTEDELIJK GEZONDE EN LEEFBARE REGIONAAL GROEN WERKGEBIEDEN • Voorzieningen t.b.v. dagelijkse ONTWIKKELEN WIJKEN behoeften en stedelijke behoeften MIDDENGEBIED
KERNEN WIJKEN HISTORISCHE KERNEN
• Verduurzamen van de bestaande woningvoorraad. •Toekomstbestendige woonwijken • N838/839: verbeteren plaatselijke •Toekomstbestendige woonwijken •Toekomstbestendige dorpskern door 33 generaties wonen, een door veiligheid generaties enwonen. bereikbaarheid wonen, met metvan een de 3door generaties gevarieerd woningaanbod voor dorpen. gevarieerd woningaanbod voor verschillende verschillende doelgroepen doelgroepen en en ruimte ruimte voor voor ontmoeting. ontmoeting.
••Basisvoorzieningen t.b.v. dagelijkse Dijk door ontwikkelen naar een •• Klimaatbestendige en Klimaatbestendige en –– adaptieve adaptieve behoeften landschappelijke en recreatieve (hittestres, stedelijk water en groen) (hittestres, stedelijk water en groen) verbinding voor de dorpen. Onderdeel woonwijken woonwijken van het regionale LV-netwerk.
• Stimuleren kleinschalig, duurzame ••• Verduurzamen van de Verduurzamen vanversterken de bestaande Versterken enbestaande bruikbaarheid en lokale MKBkwaliteit t.b.v. woningvoorraad. woningvoorraad. LV-netwerk voor betere economische positie (recreatieve en toegankelijkheid buitengebied historische ankerpunten) van deaan dorpsranden kernen.
A15 • Bemmel: A15 en N838/839: verbeteren en uitnutten aansluiting regionaal netwerk t.b.v. bereikbaarheid Bemmel. Tevens vebeteren aansluiting richting Ressen t.b.v. westelijk gebied Bemmel en aansluiting A15. N838/9 A15 • Huissen: verbeteren aansluiting regionale hoofdwegen t.b.v noordelijk gebied Huissen.
•• Versterken van de Versterken vanvan de landschappelijke landschappelijke •Toekomstbestendige woonwijken Concentreren de glastuinbouw identiteit. identiteit. door 3 innovatieve generaties wonen, in het cluster met een • Integrale aanpak voor •NEXTgarden. Integrale woningaanbod aanpak voor wonen, wonen, gevarieerd voor werken, water werken, natuur, natuur, water en en recreatie. recreatie. verschillende doelgroepen en ruimte Mee-koppelkansen Mee-koppelkansen voor natuur, natuur, voor ontmoeting. voor recreatie recreatie en en landschap landschap bij bij de de ontwikkelingen ontwikkelingen van van wonen, wonen, energie energie en en landbouw. landbouw.
• Tegengaan van verrommeling en • Klimaatbestendige en – adaptieve leegstand door functieverandering en (hittestres, stedelijk water en groen) ruimte te bieden voor kleine, woonwijken duurzame en lokale bedrijven en/of initiatieven die bijdragen aan de kernwaarden van Lingewaard = mee-koppelkansen voor natuur, recreatie, water en landschappelijke ontwikkeling. • Verduurzamen van de bestaande woningvoorraad.
• Verbrede land- en tuinbouwbedrijven dragen bij aan een gezonde en circulaire samenleving.
• Linge fungeert als groen-blauwe structuur, kralenketting, van de Lingewaardse landschappen.
PARK LINGEZEGEN
WERKGEBIEDEN
geen uitgaansmogelijkheid.”
• Versterken van de landschappelijke identiteit. • Integrale aanpak voor wonen, werken, natuur, water en recreatie. Mee-koppelkansen voor natuur, recreatie en landschap bij de ontwikkelingen van wonen, energie en landbouw.
•Toekomstbestendige woonwijken door 3 generaties wonen, met een gevarieerd woningaanbod voor verschillende doelgroepen en ruimte voor ontmoeting.
N838/9
Dorpskaart Haalderen
AANTREKKELIJKE EN HOOGWAARDIGE DORPSRAND
Haalderen
DORPSRAND
• Versterken kwaliteit en bruikbaarheid ••Versterken N838/839: verbeteren plaatselijke voor betere N838/839: verbeteren plaatselijke Woningbouwopgave vormgeven •LV-netwerk van de landschappelijke veiligheid bereikbaarheid van toegankelijkheid buitengebied aande veiligheid en bereikbaarheid van de binnen deen bestaande kern. Meerlaags identiteit. dorpen. dorpsranden en compacte woningbouw. •dorpen. Integrale aanpak voor wonen, Ontwikkelen met meekoppelkans werken, natuur, water en recreatie.voor klimaatadaptatie, stedelijk water, Mee-koppelkansen voor natuur, groen enen hoogwaardige recreatie landschap bijpublieke de N838/9 ruimte. ontwikkelingen van wonen, energie en landbouw. A15 • Bemmel: A15 en N838/839: verbeteren en uitnutten aansluiting •• Dijk Dijk door door ontwikkelen ontwikkelen naar naar een een regionaal netwerk t.b.v. landschappelijke landschappelijke en en recreatieve recreatieve bereikbaarheid Bemmel. Tevens verbinding verbinding voor voor de de dorpen. dorpen. Onderdeel Onderdeel vebeteren aansluiting richting Ressen • Voorzieningen dagelijkse van het LV-netwerk. van het regionale regionalet.b.v. LV-netwerk. t.b.v. westelijk gebied Bemmel en behoeften en stedelijke behoeften aansluiting A15.
N838/9 A15 •• Versterken Versterken kwaliteit kwaliteit en en bruikbaarheid bruikbaarheid •LV-netwerk Huissen: verbeteren aansluiting voor LV-netwerk voor betere betere regionale hoofdwegen t.b.v noordelijk toegankelijkheid buitengebied aan • Stimuleren kleinschalig, duurzame toegankelijkheid buitengebied aan gebied Huissen. dorpsranden en lokale MKB t.b.v. versterken dorpsranden economische positie (recreatieve en historische ankerpunten) van de kernen. N838/9 N838/9 A15 A15 •• Bemmel: Bemmel: A15 A15 en en N838/839: N838/839: • Ontwikkelen regionaal verbeteren verbeteren en en uitnutten uitnutten aansluiting aansluiting (snel)LV-netwerk t.b.v. woonwerk regionaal regionaal netwerk netwerk t.b.v. t.b.v. verkeer Regio Arnhem Nijmegen bereikbaarheid Bemmel. Tevens bereikbaarheid Bemmel. Tevensdorp • Integrale aanpak ontwikkeling vebeteren aansluiting richting vebeteren aansluitingt.b.v. richting Ressen en park Lingezegen een Ressen t.b.v. westelijk gebied en t.b.v. westelijk gebied Bemmel Bemmel en gezonde leefomgeving voor wonen, aansluiting A15. aansluiting A15. water en recreatie. werken, natuur, Mee-koppelkansen voor natuur, recreatie en landschap bij de N838/9 N838/9 ontwikkelingen van park Lingezegen. A15 A15
••N838/839: Concentreren van glastuinbouw dorpskern door Park Lingezegen toeristisch en Concentreren vanisde de glastuinbouw ••Toekomstbestendige verbeteren plaatselijke het cluster 3in generaties wonen. recreatieve voor van regio in het innovatieve innovatieve cluster veiligheid enkatalysator bereikbaarheid deen NEXTgarden. gemeente. NEXTgarden. dorpen.
• Woningbouwopgave vormgeven binnen de bestaande kern. Meerlaags en compacte woningbouw. Ontwikkelen met meekoppelkans voor klimaatadaptatie, stedelijk water, groen en hoogwaardige publieke ruimte.
• Park Lingezegen is toeristisch en recreatieve katalysator voor regio en gemeente.
H • Kans voor versterken Gezonde Leefomgeving voor kern en regio: AANTREKKELIJKE EN natuur,BINNENSTEDELIJK wateropgave en recreatie.
PARK LINGEZEGEN HOOGWAARDIGE ONTWIKKELEN DORPSRAND
• Verbrede land- en tuinbouwbedrijven dragen bij aan een gezonde en circulaire samenleving.
••Concentreren Woningbouwopgave vormgeven Woningbouwopgave vormgeven ••Toekomstbestendige van dewoonwijken glastuinbouw Ontsluiting / nieuwe HOV / A15 •binnen Stimuleren kleinschalig, duurzame de kern. Meerlaags door generaties wonen, met een binnen de bestaande bestaande kern. Meerlaags in het3innovatieve cluster en lokale MKB t.b.v. versterken compacte woningbouw. gevarieerd woningaanbod voor en compacte woningbouw. NEXTgarden. economische positie (recreatieve en Ontwikkelen meekoppelkans voor verschillende doelgroepen en ruimte Ontwikkelen met met meekoppelkans voor historische ankerpunten) de klimaatadaptatie, stedelijk water, voor ontmoeting. klimaatadaptatie, stedelijkvan water, kernen. groen groen en en hoogwaardige hoogwaardige publieke publieke ruimte. ruimte.
Park toeristisch en Versterken van deis Park Lingezegen Lingezegen islandschappelijke toeristisch en •••Woningbouwopgave vormgeven recreatieve katalysator voor regio identiteit. recreatieve katalysator voor regio en en binnen de bestaande kern. Meerlaags gemeente. •en Integrale aanpak voor wonen, gemeente. compacte woningbouw. werken, natuur, en recreatie.voor Ontwikkelen metwater meekoppelkans Mee-koppelkansen voor natuur, klimaatadaptatie, stedelijk water, recreatie landschap bij de groen en en hoogwaardige publieke ontwikkelingen van wonen, energie en ruimte. landbouw.
• Kans voor versterken Gezonde Basisvoorzieningen t.b.v. dagelijkse ••••Leefomgeving Dijk door ontwikkelen naar Tegengaan van verrommeling en Tegengaan van verrommeling en voor kern en een regio: behoeften landschappelijke en recreatieve leegstand door leegstand door functieverandering functieverandering en natuur, wateropgave en recreatie. en verbinding voor de dorpen. Onderdeel ruimte voor kleine, ruimte te te bieden bieden voor kleine, van het regionale LV-netwerk. duurzame en bedrijven duurzame en lokale lokale bedrijven en/of en/of die aan initiatieven die bijdragen bijdragen aan de de •initiatieven Linge fungeert als groen-blauwe kernwaarden van kernwaarden van Lingewaard Lingewaard structuur, kralenketting, van de== mee-koppelkansen voor mee-koppelkansen voor natuur, natuur, Lingewaardse landschappen. recreatie, recreatie, water water en en landschappelijke landschappelijke ontwikkeling. ontwikkeling.
• Verdichten en verduurzamen werk ••en Tegengaan verrommeling en logistiek, van gekoppeld regionale Klimaatbestendige en –aan adaptieve leegstand functieverandering en (hittestres, stedelijk water en groen) •hoofdontsluiting Integraledoor aanpak ontwikkeling dorp ruimte te bieden voor kleine, •• Voorzieningen t.b.v. dagelijkse woonwijken en park Lingezegen een Voorzieningen t.b.v.t.b.v. dagelijkse duurzame en lokale bedrijven en/of behoeften en behoeften gezonde leefomgeving wonen, behoeften en stedelijke stedelijkevoor behoeften initiatieven die bijdragen de werken, natuur, water enaan recreatie. kernwaarden van Lingewaard = Mee-koppelkansen voor natuur, mee-koppelkansen voorbij natuur, recreatie en landschap de recreatie, water en landschappelijke ontwikkelingen van park Lingezegen. ontwikkeling.
•• Kans Kans voor voor versterken versterken Gezonde Gezonde Leefomgeving Leefomgeving voor voor kern kern en en regio: regio: natuur, natuur, wateropgave wateropgave en en recreatie. recreatie.
• Stimuleren kleinschalig, duurzame lokale MKB t.b.v. versterken •en Versterken kwaliteit en bruikbaarheid economische positie (recreatieve en LV-netwerk voor betere historische ankerpunten) van de toegankelijkheid buitengebied aan kernen. dorpsranden
• Kans voor glastuinbouw; versterken •gezonde Verduurzamen van de :bestaande leefomgeving natuur, woningvoorraad. wateropgave en recreatie. •• Stimuleren Stimuleren kleinschalig, kleinschalig, duurzame duurzame en en lokale lokale MKB MKB t.b.v. t.b.v. versterken versterken economische economische positie positie (recreatieve (recreatieve en en historische historische ankerpunten) ankerpunten) van van de de • Verbrede land- en tuinbouwbedrijven kernen. kernen. dragen bij aan een gezonde en circulaire samenleving.
•• Verbrede Verbrede landland- en en tuinbouwbedrijven tuinbouwbedrijven dragen en dragen bij bij aan aan een een gezonde gezonde en N838/9 circulaire samenleving. circulaire samenleving. A15 • Bemmel: A15 en N838/839: verbeteren en uitnutten aansluiting regionaal netwerk t.b.v. bereikbaarheid Bemmel. Tevens vebeteren aansluiting richting Ressen t.b.v. westelijk gebied Bemmel en •• Linge Linge fungeert fungeert als groen-blauwe groen-blauwe aansluiting A15. als structuur, structuur, kralenketting, kralenketting, van van de de Lingewaardse Lingewaardse landschappen. landschappen. N838/9 A15
• Voorzieningen t.b.v. dagelijkse behoeften en stedelijke behoeften
• Stimuleren kleinschalig, duurzame en lokale MKB t.b.v. versterken economische positie (recreatieve en historische ankerpunten) van de kernen.
• Werkgebieden dragen bij aan circulaire samenleving; energietransitie, wateropgave •• Integrale Integrale aanpak aanpak ontwikkeling ontwikkeling dorp dorp en en park park Lingezegen Lingezegen t.b.v. t.b.v. een een gezonde gezonde leefomgeving leefomgeving voor voor wonen, wonen, •werken, Linge fungeert groen-blauwe natuur, water en werken, natuur, als water en recreatie. recreatie. structuur, kralenketting, de Mee-koppelkansen voor natuur, Mee-koppelkansen voorvan natuur, Lingewaardse landschappen. recreatie en landschap bij recreatie en landschap bij de de ontwikkelingen ontwikkelingen van van park park Lingezegen. Lingezegen. • Glastuinbouw in het cluster NEXTgarden; hotspot voor innovatie
• Ontsluiting / nieuwe HOV / A15
• Integrale aanpak ontwikkeling dorp en park Lingezegen t.b.v. een gezonde leefomgeving voor wonen, werken, natuur, water en recreatie. Mee-koppelkansen voor natuur, recreatie en landschap bij de ontwikkelingen van park Lingezegen.
• Verdichten en verduurzamen werk en logistiek, gekoppeld aan regionale hoofdontsluiting VEILIGE EN BEREIKBARE
WERKGEBIEDEN PARK LINGEZEGEN KERNEN
• Kans voor glastuinbouw; versterken gezonde leefomgeving : natuur, recreatie. ••Park Ontsluiting //en nieuwe HOV // A15 N838/839: verbeteren plaatselijke Ontsluiting nieuwe HOV A15 •wateropgave Lingezegen is toeristisch en veiligheid enkatalysator bereikbaarheid van de recreatieve voor regio en dorpen. gemeente.
• Werkgebieden dragen bij aan circulaire samenleving; ••Kans Verdichten en werk Verdichten en verduurzamen verduurzamen werk •energietransitie, voor versterken Gezonde wateropgave •en Dijk door ontwikkelen een logistiek, gekoppeld aan regionale en logistiek, gekoppeld aan regionale Leefomgeving voor kernnaar en regio: landschappelijke en recreatieve hoofdontsluiting hoofdontsluiting natuur, wateropgave en recreatie. verbinding voor de dorpen. Onderdeel van het regionale LV-netwerk.
• Glastuinbouw in het cluster NEXTgarden; hotspot voor innovatie •• Kans Kans voor voor glastuinbouw; glastuinbouw; versterken versterken leefomgeving natuur, gezonde leefomgeving natuur, •gezonde Versterken kwaliteit en::bruikbaarheid wateropgave en recreatie. wateropgave enbetere recreatie. LV-netwerk voor toegankelijkheid buitengebied aan dorpsranden
N838/9 A15 •• Werkgebieden Werkgebieden dragen dragen bij bij aan aan circulaire samenleving; •circulaire Bemmel:samenleving; A15 en N838/839: energietransitie, wateropgave energietransitie, wateropgave verbeteren en uitnutten aansluiting regionaal netwerk t.b.v. bereikbaarheid Bemmel. Tevens vebeteren aansluiting richting Ressen t.b.v. westelijk gebied Bemmel en aansluiting A15. N838/9 •• Glastuinbouw Glastuinbouw in in het het cluster cluster A15hotspot NEXTgarden; NEXTgarden; hotspot voor voor innovatie innovatie
•• Huissen: Huissen: verbeteren verbeteren aansluiting aansluiting regionale regionale hoofdwegen hoofdwegen t.b.v t.b.v noordelijk noordelijk gebied gebied Huissen. Huissen.
• Huissen: verbeteren aansluiting regionale hoofdwegen t.b.v noordelijk gebied Huissen.
• Huissen: verbeteren aansluiting regionale hoofdwegen t.b.v noordelijk gebied Huissen.
•• Ontwikkelen Ontwikkelen regionaal regionaal (snel)LV-netwerk (snel)LV-netwerk t.b.v. t.b.v. woonwerk woonwerk verkeer verkeer Regio Regio Arnhem Arnhem Nijmegen Nijmegen
• Ontwikkelen regionaal (snel)LV-netwerk t.b.v. woonwerk verkeer Regio Arnhem Nijmegen
• Ontwikkelen regionaal (snel)LV-netwerk t.b.v. woonwerk verkeer Regio Arnhem Nijmegen 71
Integraal beeld van de opgaven en visie op de kern Haalderen
• Ontwikkelen regionaal (snel)LV-netwerk t.b.v. woonwerk verkeer Regio Arnhem Nijmegen
72
Hoofdstuk 6 Werken met de visie
73
6.1 Inleiding
6.2 Strategische uitvoeringsagenda
De volgende stap is die genomen moet worden is de uitvoering. Dit hoofdstuk geeft richting aan de uitvoering.
De omgevingsvisie nodigt uit Lingewaard samen te ontwikkelen. Inwoners, ondernemers, organisaties en overheid zijn samen verantwoordelijk voor het realiseren van de ambities en opgaven uit de omgevingsvisie. Voor de ontwikkelingen van Lingewaard als onderdeel van de Groene Metropoolregio zoeken we een effectieve samenwerking binnen Lingewaard en in de regio.
Met deze omgevingsvisie is er één visie voor de leefomgeving van Lingewaard. Het geeft de hoofdlijnen van de gewenste ontwikkeling van de gezonde en veilige leefomgeving weer. De omgevingsvisie geeft per opgave de ambities en keuzes weer. Deze hoofdlijnen vormen de basis voor de uitvoering. De visie is onder andere tot stand gekomen vanuit huidig beleid. De beleidsdocumenten die zijn geraadpleegd om tot deze omgevingsvisie voor Lingewaard te komen staan in bijlage 2. In dit hoofdstuk is beschreven hoe de omgevingsvisie, omgevingsprogramma’s en het omgevingsplan onder de Omgevingswet in worden gezet om de leefomgeving te ontwikkelen. Ten slotte staat beschreven hoe er wordt omgegaan met monitoring, evaluatie en actualisatie van de omgevingsvisie.
Onderstaande acties zijn richtinggevend en kunnen altijd worden aangevuld: • We (in dit hoofdstuk is dat de gemeente) pakken met onze partners in en buiten de regio de ambities, die verder gaan dan de gemeentegrenzen, op. Dit doen we door ambities binnen bestaande samenwerkingen te verbinden. Of we zetten nieuwe samenwerkingen op. Dit doen we op basis van ambities die we gemeenschappelijk hebben. Afhankelijk van de opgave bepalen we als gemeente onze rol in de uitvoering. • We zetten in op samenwerking tussen samenleving en overheid. Het leven van bewoners en dagelijks gebruik van de leefomgeving staat daarbij centraal. Initiatieven vanuit bewoners omarmen we als ze in lijn zijn met de omgevingsvisie. • We vertalen de omgevingsvisie in een juridisch bindend omgevingsplan; • We vertalen de omgevingsvisie in het instrument omgevingsprogramma’s als we bepaalde onderwerpen en opgaven uit de omgevingsvisie verder uit willen werken. Vanuit de visie worden omgevingsprogrammas’s uitgewerkt. In deze programma’s gaan we verder in op zowel ontwikkelingen binnen de kernen als integrale opgaven voor de gemeenten zoals natuur, landschap en biodiversiteit, wonen, recreatie en opwek van duurzame energie etc.. Bij het opstellen van de programma’s zal er ook speciale aandacht zijn voor het afgegeven advies van de commissie Omgevingskwaliteit, zoals te lezen is in bijlage 4.
74
Regionaal wordt ook al aan een aantal programma’s gewerkt die bijdragen aan de ambities uit de omgevingsvisie: Wat speelt regionaal: • woningbouw versnelling • investeringsagenda vullen met vijf opgaven over mobiliteit, economie, circulair/duurzaam, ontspanning en wonen versus integraal ruimteclaims afwegen.
6.3 Flexibiliteit en aanpassen aan ontwikkelingen De coronacrisis heeft laten zien dat het nodig is om aandacht te besteden aan flexibiliteit. Ontwikkelingen volgen elkaar steeds sneller op, zowel in de wereld om ons heen als in de gemeente zelf. Dat maakt het nodig dat we flexibel en snel kunnen inspelen op deze ontwikkelingen en op veranderende omstandigheden. Dit uit zich in het volgende. • De omgevingsvisie is een langetermijnvisie voor de leefomgeving, gebaseerd op onze kernkwaliteiten. Zo’n visie verandert niet direct bij een onvoorziene ontwikkeling. Het biedt juist ook houvast. Na tijdelijk een ander pad te hebben gekozen, kunnen we weer op het pad richting ambities te komen; • Ambities zijn beschreven als streven in de verdere toekomst, namelijk 2035. Indien noodzakelijk kunnen ontwikkelingen leiden tot bijstelling van ambities en tijdspad; • De inbedding van de omgevingsvisie in de beleidscyclus en de samenhang met de instrumenten programma’s en omgevingsplan, zorgen voor een goede invulling van de mogelijkheden van de Omgevingswet. Het verschil in abstractieniveau en uitvoeringsgerichtheid van de verschillende instrumenten zorgen voor flexibiliteit. Het instrument programma’s is meer uitvoeringsgericht dan de omgevingsvisie. Dit biedt de nodige flexibiliteit en programma’s kunnen makkelijker gewijzigd worden dan de omgevingsvisie.
Daarbij moet wel rekening worden gehouden met de bevoegdheid die het college heeft om invulling te geven aan de programma’s. De rol van de raad moet bij het opstellen van de programma’s worden bepaald; • Van een aantal onderwerpen is te verwachten dat zich in de toekomst ontwikkelingen voordoen die impact hebben op de leefomgeving. Hierbij gaat het onder meer om klimaatadaptatie, energietransitie, lokale economische ontwikkelingen en technische vernieuwingen. In de huidige situatie is er meer besef ontstaan rekening te houden met gezondheidsontwikkelingen en geopolitieke ontwikkelingen; • Door te monitoren en te evalueren kan tijdig ingezet worden op gevolgen van nieuwe ontwikkelingen.
6.4 De beleidscyclus De instrumenten van de Omgevingswet volgen de beleidscyclus. Hiermee wordt structuur gegeven aan de inzet van die instrumenten. De ontwikkeling van de fysieke leefomgeving wordt grofweg in drie instrumenten van de Omgevingswet gevat. Naast deze omgevingsvisie zijn dat de omgevingsprogramma’s en het omgevingsplan. In onderstaande figuur is de beleidscyclus en de samenhang tussen de instrumenten weergegeven: 6.4.1 Beleidsontwikkeling – Omgevingsvisie De omgevingsvisie geeft de ambities en doelstellingen voor de lange termijn ontwikkeling van de fysieke leefomgeving weer. Op basis van dit kaderstellend document wordt integraal beleid ontwikkeld om de ambities en doelstellingen verder in te vullen. Dit wordt vormgegeven in de volgende instrumenten. 6.4.2 Beleidsdoorwerking – Programma’s De ambities en opgaven op hoofdlijnen, die in de omgevingsvisie staan beschreven, worden waargemaakt door concrete projecten en concreet beleid. In het verlengde van de omgevingsvisie stellen we omgevingsprogramma’s op met integrale projecten voor gebieden of thema’s. De exacte invulling hiervan moet nog worden bepaald. We streven naar een adaptieve planning en aanpak in de invulling van omgevingsprogramma’s. Dit om onverwachte en ingrijpende ontwikkelingen op de juiste manier te kunnen opvangen.
6.4.3 Beleidsontwikkeling/doorwerking – Omgevingsplan Het omgevingsplan vervangt als instrument van de Omgevingswet de bestemmingsplannen. Er komt een integraal omgevingsplan voor de hele gemeente dat de planologisch-juridische verankering biedt van ontwikkelingen en mogelijkheden. De uitwerking kan in deelgebieden plaatsvinden. Het omgevingsplan bevat de regels per locatie wat wel en wat niet mag. Het doel van het omgevingsplan onder de Omgevingswet is om op een flexibele manier met regels om te gaan. Op basis van omgevingswaarden wordt op meer kwalitatieve wijze invulling gegeven aan de (on)mogelijkheden voor een gebied. Belangrijk in het omgevingsplan zijn onder andere de volgende zaken: • Op basis van de kwaliteiten die in de omgevingsvisie zijn beschreven omgevingswaarden opstellen; • Opstellen van regels op basis van de omgevingswaarden en de ambities uit de omgevingsvisie.
75
6.5 Sturing, monitoring, evaluatie en actualisatie 6.5.1 Sturingsfilosofie Tijdens het opstellen van de omgevingsvisie zijn verschillende aspecten van de sturingsfilosofie die passen bij gemeente Lingewaard naar boven gekomen. Hierbij gaat het om de wijze waarop we omgaan met de mogelijkheden en kansen die de Omgevingswet biedt. Met name op het gebied van integraliteit en de wisselwerking tussen overheid en samenleving. De omgevingsvisie geeft de gemeenteraad een instrument in handen om op hoofdlijnen te sturen op welke ontwikkelingen er in de fysieke leefomgeving gewenst zijn. Hierbij is, volgens de filosofie van de Omgevingswet, meer ruimte voor initiatieven. Maar participatie met en het draagvlak onder omwonenden en stakeholders moet zorgvuldig gebeuren. Hoe dat de huidige werkwijze gaat veranderen moeten afspraken over worden gemaakt. Dit betekent een veranderende rol voor college en raad. Deze omgevingsvisie biedt deze ruimte en stelt ambities, kaders en richtlijnen ten aanzien van de ontwikkeling van de leefomgeving. Deze worden uitgewerkt en verdiept in de omgevingsprogramma’s. De Omgevingswet schrijft voor dat het bevoegd gezag voor omgevingsprogramma’s het college is. Deze zullen in samenspraak met de raad tot stand komen. De raad heeft een kaderstellende rol en vult deze in vanuit het omgevingsplan.
Daarmee verankert de raad de kaders en richtlijnen vanuit de visie en de doorvertaling in omgevingsprogramma’s in het omgevingsplan. De raad heeft dan de gewenste instrumenten in handen om de gestelde ambities in de omgevingsvisie waar te maken.
76
6.5.2 Monitoring, evaluatie en actualisatie Ontwikkelingen volgen elkaar steeds sneller op, monitoring en evaluatie is belangrijk om de vinger aan de pols te houden. De verantwoordelijkheid voor de monitoring en evaluatie moet een plaats krijgen in de ambtelijke organisatie. Dit ziet er op hoofdlijnen als volgt uit: • Periodiek vindt er een evaluatie plaats van de omgevingsvisie. Hierin wordt uitgebreider stil gestaan bij het effect van ontwikkelingen op de gestelde ambities, opgaven en uitwerking. Ook wordt meegenomen hoe participatie en de rolverdeling tussen gemeentelijke overheid en samenleving loopt. • Zo nodig vindt een actualisatie van de omgevingsvisie plaats. Zo zorgen we ervoor dat complexe keuzes die in de toekomst moeten worden gemaakt goed landen in de omgevingsvisie. En daarmee dat het geen statisch document wordt, maar meebeweegt met ontwikkelingen.
6.6 Kostenverhaal De gemeente heeft de wettelijke verplichting om bij elk initiatief kosten te verhalen die de gemeente ervoor maakt. Naast de wettelijke verplichtte kosten (voor plankosten en planfysieke kosten) mag er een bijdrage gevraagd worden voor ruimtelijke ontwikkeling en ter realisatie van sociale woningen. Dit geldt zowel voor gemeentelijke als private initiatieven. De hoogte van deze bijdrage en wanneer er sprake moet zijn van een bijdrage en dergelijke, staan benoemd in de Nota Kostenverhaal. De wettelijke verankering hiervan is terug te vinden in de Wet ruimtelijke ordening en straks in de Omgevingswet en het Omgevingsbesluit. Wij hebben bij AMvB aangewezen bouwactiviteiten of activiteiten de wettelijke verplichting om onze kosten op de initiatiefnemer(s) te verhalen. Dit kostenverhaal is beperkt tot de kosten die wij maken voor bij AMvB aangewezen kostensoorten en voor zover wordt voldaan aan de ‘pptcriteria’: profijt, proportionaliteit en toerekenbaarheid. Wij zullen onze wettelijke taak uitvoeren. Naast het kostenverhaal hebben wij onder voorwaarden de wettelijke mogelijkheid om voor bij AMvB aangewezen activiteiten financiële bijdragen aan nieuwe ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving te vragen. Wij gaan gebruik maken van deze wettelijke mogelijkheid. De grondslag voor het verhaal van deze financiële bijdrage zullen we vastleggen een programma.
6.7 Milieu effectrapportage In afdeling 16.4 van de Omgevingswet is een bepaling opgenomen voor milieueffectrapportages (m.e.r), voor plannen en programma’s met aanzienlijke milieueffecten. Voor deze omgevingsvisie is geen m.e.r. opgesteld. Dat heeft te maken met het karakter van deze visie. Er worden ambities uitgesproken, maar geen concrete locaties voor ruimtelijke ontwikkelingen aangewezen. Ook zijn geen concrete ontwikkelingen benoemd waarvoor in dit stadium een m.e.r.-procedure nodig is, zoals bedoeld in Bijlage V van het Omgevingsbesluit. De Omgevingsvisie schetst het kader waarbinnen ontwikkelingen mogelijk zijn. Daarbij spelen omgevingsaspecten, zoals omgevingsveiligheid, water, bodem, maar ook erfgoed, gezondheid en welzijn een rol. De Omgevingsvisie omschrijft dus de ontwikkelingen voor de leefomgeving op hoofdlijnen, waardoor eventuele milieueffecten op voorhand niet betrouwbaar zijn in te schatten. De beoordeling van eventuele milieueffecten komen bij de verdere uitwerkingen van omgevingsprogramma’s, plannen en initiatieven aan de orde.
6.8 Waar moet een initiatief aan voldoen? De omgevingsvisie nodigt mensen uit om initiatieven te nemen. Deze initiatieven moeten bijdragen aan de ambities en opgaven die in deze omgevingsvisie zijn beschreven. Bij initiatieven maken we in onze beoordeling een afweging op basis van de mate waarin het initiatief bijdraagt aan de volgende doelstellingen uit de omgevingsvisie. Het initiatief draagt bij aan: • Een gezonde, duurzame en veilige leefomgeving; • Het gewenste behoud en de gewenste versterking van de kwaliteit van de leefomgeving in de kernen en het buitengebied; • Behoud van Lingewaard als aantrekkelijke en groene gemeente; • De randvoorwaarden voor ontwikkelingsambities voor Lingewaard (H2 t/m H4); • De randvoorwaarden voor ontwikkelingsambities in de kernen (H5); • Een samenhangende (integrale) ontwikkeling van de leefomgeving door het zoveel mogelijk combineren van functies die verschillende doelen dienen; • Een vitale regio doordat regionaal afgestemde ambities elkaar versterken; • Als algemene basisvoorwaarde geldt in alle gevallen dat een initiatief geen negatieve gevolgen mag afwentelen op de sociale en fysieke leefomgeving.
77
78
Bijlage 1 Participatietraject
79
Bijlage 1: Participatietraject Analyse bestaand beleid en bijeenkomsten medewerkers gemeente Lingewaard
Gemeenteraad stelt startnotitie omgevingsvisie Lingewaard vast
Gesprekken in de samenleving: de kernen van Lingewaard, online vragenlijst & stellingen en Lingewaard on tour
hebben vanuit hun expertise meegedacht over de kernwaarden en ambities voor Lingewaard. Op meerdere momenten is met het college van burgemeester & wethouders en de gemeenteraad gesproken over de startnotitie voor de omgevingsvisie en de toekomst voor Lingewaard.
Gesprek met ketenpartners
Bijeenkomsten met college van B&W en de gemeenteraad
Omgevingslabs (gesprek met inwoners, ondernemers enBegin 2020 heeft een gesprek plaatsgevonden met ketenpartners (GGD, gemeente Arnhem, maatschappelijke gemeente Overbetuwe & gemeente Nijmegen, provincie Gelderland, Omgevingsdienst Arnhemorganisaties)
Nijmegen en waterschap Rivierenland). In dit gesprek zijn de verschillende toekomstscenario’s besproken.
Koersdocument omgevingsvisie Lingewaard
Ontwerp omgevingsvisie: uitwerking van de koers van Lingewaard in de omgevingsvisie
In september 2020 hebben twee omgevingslabs plaatsgevonden waar diverse verenigingen en stichtingen (waaronder Stichting Lingewaard natuurlijk en Lingewaard energie) aanwezig waren en Uitvoering van de opnieuw ook verschillende inwoners uitgenodigd waren. In de omgevingslabs is gesproken over de omgevingsvisie in kernwaarden en ambities voor Lingewaard. omgevingsplan en programma's
Op basis van de opbrengsten uit de beleidsanalyse, gesprekken met college- en raad, gesprekken met de medewerkers van de gemeente, gesprekken in de kernen, online vragenlijst, ansichtkaart, Figuur 1: Proces om te komen tot een omgevingsvisie voor Lingewaard. gesprekken met de ketenpartners en de omgevingslabs zijn het koersdocument en de ontwerp Het koersdocument en de ontwerp omgevingsvisie komen in gesprek met de samenleving tot stand. opgesteld. omgevingsvisie De omgevingsvisie biedt het integrale beleidskader om initiatieven mogelijk te maken in de gemeente Lingewaard. Daarom is het belangrijk (geweest) de samenleving zo vroeg mogelijk te betrekken bij de omgevingsvisie. Uitgangspunt is dat iedere inwoner van Lingewaard de mogelijkheid krijgt om mee te praten. Met verschillende personen is gesproken over de toekomst van Lingewaard. In 2019 is gestart met het voeren van gesprekken met sleutelpersonen. Dat maakte duidelijk welke onderwerpen in Lingewaard leven en welke personen en organisaties betrokken moeten worden. In iedere kern zijn in het najaar van 2019 gesprekken gevoerd tijdens inwonersavonden met inwoners en ondernemers vanuit de kernen.
Daar zijn brede uitnodigingen voor gestuurd (per mail aan een selectie van contacten gemeente, in het gemeentenieuws, via sociale media en op online platform voor de omgevingsvisie www.omgevingsvisielingewaard.nl), waarmee iedereen in Lingewaard de mogelijkheid heeft gehad mee te denken. Bij deze bijeenkomsten zijn maatschappelijke organisaties, zoals Lingewaard Natuurlijk, Lingewaard Energie en diverse historische kringen aanwezig geweest. Verschillende bijeenkomsten stonden voor het begin van 2020 gepland. Helaas konden deze door de coronamaatregelen niet doorgaan. Vandaar dat gekozen is om digitale participatiemiddelen in te zetten. Met een online vragenlijst en ansichtkaart zijn begin 2020 zoveel mogelijk inwoners betrokken. In de online vragenlijst zijn gerichte vragen gesteld aan de hand van scenario’s. De uitkomsten van de vragenlijst maakten duidelijk welke elementen uit de scenario’s wel en niet aanspreken. De ansichtkaart is aan ieder huishouden in Lingewaard toegestuurd met daarop de vragen: • ‘Ik ben trots op mijn woonplaats, omdat…’ en • ‘Mijn woonplaats zou nog beter zijn als…’. Op het online platform http://www.omgevingsvisielingewaard.nl is informatie beschikbaar over de Figuur 2: Overzicht activiteiten gesprek met de samenleving omgevingsvisie Lingewaard. omgevingsvisie en het proces dat doorlopen wordt om te komen tot de visie.
Welke bijeenkomsten zijn geweest of staan gepland? En wat is de opbrengsten van de gesprekken tot nu toe? Het is daarnaast mogelijk om op vragen en stellingen op het platform te reageren. 80
Met een afvaardiging van medewerkers vanuit de ambtelijke organisatie van verschillende beleidsterreinen is gesproken over de toekomstige opgaven voor de gemeente Lingewaard. Zij
Bijlage 1: Participatietraject Het koersdocument en de concept omgevingsvisie komen in gesprek met de samenleving tot stand. De omgevingsvisie biedt het integrale beleidskader om initiatieven mogelijk te maken in de gemeente Lingewaard. Daarom is het belangrijk (geweest) de samenleving zo vroeg mogelijk te betrekken bij de omgevingsvisie. Uitgangspunt is dat iedere inwoner van Lingewaard de mogelijkheid krijgt om mee te praten. Met verschillende personen is gesproken over de toekomst van Lingewaard.
Met een online vragenlijst en ansichtkaart zijn begin 2020 zoveel mogelijk inwoners betrokken. In de online vragenlijst zijn gerichte vragen gesteld aan de hand van scenario’s. De uitkomsten van de vragenlijst maakten duidelijk welke elementen uit de scenario’s wel en niet aanspreken. De ansichtkaart is aan ieder huishouden in Lingewaard toegestuurd met daarop de vragen: ‘Ik ben trots op mijn woonplaats, omdat…’ en ‘Mijn woonplaats zou nog beter zijn als…’.
In 2019 is gestart met het voeren van gesprekken met sleutelpersonen. Dat maakte duidelijk welke onderwerpen in Lingewaard leven en welke personen en organisaties betrokken moeten worden. In iedere kern zijn in het najaar van 2019 gesprekken gevoerd tijdens inwonersavonden met inwoners en ondernemers vanuit de kernen. Daar zijn brede uitnodigingen voor gestuurd (per mail aan een selectie van contacten gemeente, in het gemeentenieuws, via sociale media en op online platform voor de omgevingsvisie www. omgevingsvisielingewaard.nl), waarmee iedereen in Lingewaard de mogelijkheid heeft gehad mee te denken. Bij deze bijeenkomsten zijn maatschappelijke organisaties, zoals Lingewaard Natuurlijk, Lingewaard Energie en diverse historische kringen aanwezig geweest.
Met een afvaardiging van medewerkers vanuit de ambtelijke organisatie van verschillende beleidsterreinen is gesproken over de toekomstige opgaven voor de gemeente Lingewaard. Zij hebben vanuit hun expertise meegedacht over de kernwaarden en ambities voor Lingewaard. Op verschillende momenten is met het college van burgemeester & wethouders en de gemeenteraad gesproken over de startnotitie voor de omgevingsvisie en de toekomst voor Lingewaard.
Verschillende bijeenkomsten stonden voor het begin van 2020 gepland. Helaas konden deze door de coronamaatregelen niet doorgaan. Vandaar dat gekozen is om digitale participatiemiddelen in te zetten. Via het online platform konden geïnteresseerden informatie inwinnen.
Begin 2020 heeft een gesprek plaatsgevonden met ketenpartners (GGD, gemeente Arnhem, gemeente Overbetuwe en gemeente Nijmegen, provincie Gelderland, Omgevingsdienst Arnhem-Nijmegen en waterschap Rivierenland). In dit gesprek zijn de verschillende toekomstscenario’s besproken.
Op basis van de opbrengsten uit de beleidsanalyse, gesprekken met college- en raad, gesprekken met de medewerkers van de gemeente, gesprekken in de kernen, online vragenlijst, ansichtkaart, gesprekken met de ketenpartners en de omgevingslabs is het Koersdocument opgesteld. In 2021 zijn er, na aanleiding van het Koersdocument, nog extra gesprekken geweest met belangenpartijen zoals LTO en SNL. SNL vroeg daarin om de verduurzamingsopgave vanuit de omgevingswet als toetsingskader te hanteren bij alle andere opgaven. LTO vroeg om de omgevingsvisie uit te werken voor het landelijk gebied, het liefst in de vorm van een programma. Beide reacties zijn meegewogen in de uitwerking van het koersdocument naar de omgevingsvisie. In 2022 heeft de commissie Omgevingskwaliteit de tijd genomen om een advies op te stellen over de concept Omgevingsvisie. Een samenvatting iervan is te lezen in bijlage 4.
In september 2020 hebben twee omgevingslabs plaatsgevonden waar diverse verenigingen en stichtingen (waaronder Stichting Lingewaard Natuurlijk en Lingewaard Energie) aanwezig waren en opnieuw ook verschillende inwoners uitgenodigd waren. In de omgevingslabs is gesproken over de kernwaarden en ambities voor Lingewaard.
81
82
Bijlage 2 Beleidsinventarisatie Lingewaard
83
84
Bijlage 2: Beleidsinventarisatie Lingewaard Deze lijst omvat beleidsstukken waar notie van is genomen bij het opstellen van de ontwerp omgevingsvisie. Inmiddels zijn sommige beleidsdocumenten in deze lijst al vervangen voor een nieuwe versie. Bij het opstellen van deze nieuwe beleidsdocumenten is het Koersdocument geraadpleegd waardoor de nieuwe beleidstukken passen bij de Omgevingsvisie.
Bijlage 2: Beleidsinventarisatie Lingewaard Deze lijst omvat beleidsstukken waar notie van is genomen bij het opstellen van de ontwerp omgevingsvisie. Het doel van de lijst is inzage te geven in de beleidsstukken die zijn meegenomen bij het opstellen van dit document. Beleidsstuk Intern • Beleidsanalyse Ressen - dorpskern (2008) • Beleidskader energietransitie (2020) • Beleidskader windenergie Lingewaard v. 3.7 (2019) • Beleidsplan sociaal domein (2017-2020) • College uitvoeringsprogramma Lingewaard (2018-2022) • Concept beleidskader zonne-energie (2019) • Concept plan van aanpak gebiedsgericht werken (2019) • Cultureel erfgoednota Lingewaard (2015) • Dijk als as van ontwikkeling (2008) • Economisch beleidsplan (2016-2025) • Gemeentelijk mobiliteitsplan (2017) • Landschapsontwikkelingsplan Lingewaard (2005) • Nota ruimte voor inwonersinitiatieven (2017-2020) • Nota Wonen (2020-2025) • Ruimtelijke visie herstructurering glastuinbouw AngerenHuissen (2007) • Sociale visie Lingewaard (2012-2022) • Sociale visie Lingewaard bijlageboek (2012-2022) • Structuurvisie Lingewaard (2012-2022) • Transitievisie warmte kaders en strategie (2019) • Transitievisie warmte technische verkenning (2019) Extern • Rapportage actualisatie woningmarktonderzoek Lingewaard (2019) • De Kracht van Oost 2.0 (2020) Regionaal • Concept contourennotitie verstedelijkingsstrategie (2020) • Conceptrapport
Lingewaards sportakkoord (2019) • Nota toerisme recreatie Lingewaard Overbetuwe (2016-2022) • • • Kern • • • • •
In samenwerking (met participatie) tot stand gekomen Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja Nee Ja Ja Ja Ja Ja Ja, met andere overheden Ja Ja Ja Ja Ja Ja Ja
Park Lingezegen, klaar voor de toekomst (2015) RES A-N voorlopig concept bod (2020) Woondeal Arnhem-Nijmegen (2020)
Nee Ja Ja Ja, met andere overheden en Staatsbosbeheer Ja Nee
Dorpsplan Angeren (2009/2013) DOP Doornenburg (2016) DOP Gendt Vooruit (2019) DOP Haalderen (2017) WOP Zilverkamp (2018-2023)
Ja Ja Ja Ja Ja
85
86
Bijlage 3 Foto van Lingewaard - beleidsanalyse
87
Sociaal Vanuit de sociale kijk op de inrichting van de fysieke ruimte, zijn de kaders Sociaal Beleid richtinggevend. De beloftes die hierin worden beschreven, sluiten aan bij de koers 2035. Met name het faciliteren van ontmoetingsplekken en ook het samen uitwerken van ideeën past binnen de Omgevingswet. Een van de thema’s waar het Sociaal Beleidskader op in steekt, is gezond en gelukkig ouder worden. Hier hoort de inrichting van de fysieke ruimte en het in acht nemen van de demografische ontwikkelingen bij. Er moet voldoende focus op de gevolgen van deze demografische ontwikkelingen en de daarbij ontstane behoeften blijven. Over de locatie van zorgvoorzieningen wordt niet zozeer een uitspraak gedaan. Dit sluit aan op de omgevingsvisie, want ook in de kaders Sociaal Domein gaat het om bereikbare zorgvoorzieningen. In het Integraal Huisvestigingsplan Onderwijs 2019 is het handhaven van een basisschool in iedere kern als urgentiecriteria benoemd. Ook in de omgevingsvisie wordt onderwijs als basisbehoefte aangemerkt waardoor deze documenten elkaar goed aanvullen. In het sportakkoord is geen volledige uitspraak over de locaties van sportvoorzieningen gedaan. Onze jongerenraad heeft aangegeven dat de behoeften van jongeren op sportgebied zou mogen worden uitgebreid. Dit gegeven zal dus mee worden genomen in een omgevingsprogramma.
De landelijke nota gezondheidsbeleid beschrijft dat gezondheid vanaf 2024 altijd een vast onderdeel wordt van de belangafweging bij de inrichting van de openbare ruimte. De koers voor Lingewaard illustreert dit door onze groene ruimte open en bereikbaar te houden, fietsverkeer te stimuleren en in te zetten op lokale voedselproductie en consumptie. In het Integraal Veiligheidsplan 2020-2022 is verkeersveiligheid een van de thema’s. Dit plan kan een uitwerking bieden, samen met het GMP, aan de opgave ‘bereikbare kernen en knooppunten’. Bij besluiten over ruimtelijke ontwikkelingen zijn veiligheid en gezondheid (bescherming én bevordering) een integraal onderdeel van de belangenafweging van ruimtelijke ontwikkelingen. 88
De landschappelijke basis en de betekenis daarvan voor gebruik en beheer
en begroeiing. En de opvolger van het uitvoeringprogramma landschap heeft expliciet de versterking van biodiversiteit als doel.
Onmiskenbaar voor Lingewaard is de natuurlijke begrenzing van de rivieren. De dijken zijn naast waterkering ook een route van waaraf je het landschap dat gevormd is door ‘strijd tegen het water’ kunt zien. Met aan de ene kant de uiterwaarden en aan de andere kant de oorspronkelijke nederzettingen en vruchtbare land- en tuinbouwgronden kunt zien. Niet toevallig is in Lingewaard op de vruchtbare grond binnendijks fruitteelt en glastuinbouw ontstaan. En zelfs de ‘platte polder’ is niet helemaal plat. Oude dorpskernen en oude wegen liggen vaak wat hoger dan de omgeving. Ook in het buitengebied liggen oude boerderijen soms op een verhoging (woerd) in het landschap.
Het nieuwst zijn maatregelen die zorgen voor een meer klimaatbestendige omgeving. Dat betekent dat we ons niet alleen wapenen tegen ‘veel en hoog water’, maar ook tegen zeer warme en droge periodes en de effecten daarvan. Ruimte voor de Rivier, het Deltaprogramma en op lokaal niveau herinrichtingen in de uiterwaarden zijn al een tijd gericht op het goed kunnen verwerken van ’meer water’. Integraal Rivier Management (IRM) en maatregelen vanuit het waterschap, zijn nu ook gericht op beter kunnen omgaan met droge periodes. Voor de tuinbouw in Lingewaard is dat laatste ook van groot belang.
Even onmiskenbaar is de geschiedenis van het gebied tussen de rivieren die als barrière gelden voor een ongehinderde doorgang. De Romeinse Limes laat zien tot waar romeinen 2.000 jaar geleden zijn gekomen. Later is het rivierengebied de scheidslijn geworden tussen ’het katholieke zuiden’ en ‘boven de rivieren’. En in WOII was voor geallieerde troepen ‘boven de Rijn’ een brug te ver. Dat laatste is nog goed zichtbaar aan alle bebouwing die in de wederopbouw is ontstaan. Die verzamelde geschiedenis in en boven de grond als fundament voor waar en hoe we bouwen en het landschap gebruiken, zit al in ons denken over de ruimte en in ons beleid verankerd. Soms in de vorm van eis of norm bij het voorbereiden van nieuwe ontwikkelingen. En soms als inspiratiebron, zoals rapportages als “Dijk als as van ontwikkeling” of “Monumentaal blauw”. Meer recent is het besef dat klimaatverandering en de noodzaak van meer variatie in de natuur (biodiversiteit) gevolgen moet hebben voor hoe we het landschap gebruiken. Het gemeentelijk beleid is al een tijdje gericht op versterking van biodiversiteit. De gemeente doet dat zelf in het groenbeheer en het bevorderen van inheemse beplanting
In een apart samenwerkingstraject met andere gemeenten en het Waterschap bekijkt de gemeente hoe we meer ’klimaatadaptief’, dat wil zeggen bestand tegen veel én weinig water, onze omgeving kunnen inrichten. Daar hoort ook bij dat de omgeving zo wordt ingericht dat we ook zeer warme zomerperiodes aan kunnen.
Foto van Lingewaard Klimaat en energie
Wonen en openbare ruimte
Een nieuw onderwerp in de omgevingsvisie ten opzichte van de structuurvisie, is ‘duurzaamheid’. Als Lingewaard het over duurzaamheid heeft dan gaat het over de energietransitie, klimaatadaptatie, circulariteit, leefomgeving, mobiliteit en wonen. De energietransitie heeft als doel minder gebruik van gas en inzetten op energiebesparing. Voor klimaatadaptatie gaat het erover dat we de ruimte inrichten zodat er met wateroverlast, droogte en hitte kan worden omgegaan. Circulariteit wint regionaal en nationaal steeds meer terrein, maar in Lingewaard staat dit nog geheel in de kinderschoenen. Het gaat er ook over dat we de leefomgeving zo inrichten dat we duurzaam kunnen wonen en duurzame mobiliteit hebben.
Woningbouw kent in beginsel twee aspecten, het getal (hoeveel woningen?) en de kwaliteit (voor wie, waar, welk woonmilieu?). Het gemeentelijk woonbeleid omvat deze twee aspecten samenhangend en woningbouwplanning wordt regionaal afgestemd. De woondeal omvat afspraken in regionaal verband over de landelijk gevoelde urgentie van het versnellen van de bouwproductie.
Klimaatadaptatie en de energietransitie daarentegen zijn steeds beter gevestigd in ons beleid. De beleidsnota’s zijn vooruitstrevend en toch concreet en toepasbaar. Voor energietransitie is de Transitievisie warmte; het beleidskader energietransitie, het bod vanuit het RES (regionale energiestrategie) en onze visie op NEXTgarden relevant. De acties die hierin zijn benoemd kunnen onderdeel worden van een omgevingsprogramma om ze verder uit te werken en koppelkansen te benutten. De A15 wordt nog niet specifiek benoemd als koppelkans voor energieopwekking in het kader energietransitie, dit kan dus nog worden toegevoegd aan het beleid (bij de volgende beleidsupdate) aangezien daar vanuit de inwoners wel behoefte aan is. Het koersdocument beschrijft dat de ligging van Lingewaard relevant is voor onze onderhandelingspositie in de regio, als het gaat om de energietransitie. Over de rol van Lingewaard bij de energietransitie en klimaatadaptatie zal komende tijd op in moeten worden gezet in regionale overleggen.
Aantallen, locaties en de differentiatie naar verschillende soorten woningen en woonmilieus worden al periodiek geactualiseerd. Lingewaard bouwt in hoofdzaak voor de lokale behoefte en op daarvoor geschikte plekken mede voor de vraag naar nieuwe woningen in de regio. Dat laatste gebeurt voornamelijk in de grotere en goed bereikbare plaatsen. Het betekent ook dat we al lange tijd in alle woonkernen nieuwbouwplannen maken. Daarbij wordt ruimte binnen de bestaande kern benut en als het nodig is op uitbreidingslocaties die aansluiten aan de kern wordt gebouwd. Dat doen we óók bij de kleinere dorpen Angeren, Doornenburg en Haalderen. En óók in en bij Bemmel, de dorpskern die bijna ingeklemd lijkt tussen natuurlijke barrières zoals de dijk, de N15, de open polder aan de oostkant van de Van Elkweg en de afgesproken begrenzing van Park Lingezegen.
Wonen betekent inwoners en inwoners betekent verkeer en mobiliteit. Voor de openbare ruimte hanteert de gemeente bij wonen en bij andere functies parkeernormen. Die komen uit modellen of normstellingen die landelijk worden gehanteerd. Naast parkeren als ruimteclaim voor de openbare ruimte, houdt de gemeente rekening met bijvoorbeeld groen, speelruimte voor kinderen, en ontmoeten. Inrichting van dorpspleinen, marktpleinen, parken en dergelijke faciliteren het maken van een ommetje, spelen en elkaar ontmoeten, toevallig tijdens een rondje door het dorp of tijdens het winkelen of lokale evenementen en festiviteiten.
Uitgangspunt in de woondeal en het koersdocument voor de omgevingsvisie is dat de opgave voor versnelling in de woningbouw de komende jaren een aantal nieuwe concrete plannen oplevert. Daarmee groeit Lingewaard van bijna 47.000 inwoners naar om en nabij de 50.000. Daarvoor is de voornaamste opgave om zogenaamde zachte plannen om te zetten in bouwvergunningen. Zachte plannen zijn bestaande ideeën gebaseerd op bestaand beleid en het idee om de woningvraag bij elke afzonderlijke woonkern te bedienen. Een zacht plan is een plan waar nog vol op aan gewerkt wordt maar waar nog geen onherroepelijk bestemmingsplan ligt waarop de bouwvergunningen aangevraagd kunnen worden. Echt volstrekt ‘nieuwe’ locaties die nu nog niet in beeld zijn als mogelijkheid om te bouwen zijn niet of nauwelijks aan de orde en dus een uitzondering. 89
Bereikbaarheid en infrastructuur
Economie, bedrijventerrein, NEXTgarden
Recreatie
Bereikbaarheid zit al geruime tijd prominent in de gemeentelijke begroting en in het gemeentelijk beleid. Dat heeft de maken met twee omstandigheden. Ten eerste de rivieren als natuurlijke barrières en het gegeven dat verkeer dat de rivier over wil allemaal toestroomt naar de plek waar die oversteek gemaakt kan worden, zoals brug of veerpont. En ten tweede de verstedelijking van de afgelopen decennia, waardoor steeds meer inwoners van de regio zich verplaatsen over dezelfde routes en het daar ‘steeds drukker’ wordt. Het gemeentelijk mobiliteitsplan omvat maatregelen voor verbetering van de bereikbaarheid van woonkernen en bedrijventerreinen. Via de weg maar ook per openbaar vervoer en voor de fiets. Daarin zijn verschillende maatregelen gericht op de veilige afwikkeling van al het verkeer. Ook de zorg voor verduurzaming, zoals het faciliteren van snelle fietsverbindingen voor kortere afstanden in het woonwerkverkeer en voorzieningen voor elektrisch rijden, zitten in het gemeentelijk beleid.
Voor onze economie beschrijven we hier vier onderdelen, ‘pijlers’. Ten eerste werk en werkgelegenheid. Qua werkgelegenheid draait onze economie vooral op lokale bedrijvigheid, hoofdzakelijk die op de bedrijventerreinen en in mindere mate ook in de centrumgebieden. Ten tweede die bedrijventerreinen. Afgelopen jaren was regionaal sprake van nogal wat overaanbod op bedrijventerreinen in de hele regio. Dat overaanbod is ongeveer verdwenen. Onze bedrijfskavels zijn ‘bijna op’ en de gemeente beraadt zich op hoe de komende jaren de ruimtevraag van bedrijven te bedienen. Gedacht wordt dat net zoals bij de woningbehoefte te doen, op en bij de bestaande terreinen.
Het Toeristisch Toekomstperspectief regio Arnhem Nijmegen beaamt dat toerisme de economie versterkt en de leefbaarheid vergroot. Meer toerisme in de regio realiseren wordt aangemoedigd. Een geliefde activiteit in de regio is wandelen en een natuurgebied bezoeken. Dat kan hier volop. De omgevingsvisie waarin we onze trots over de groene omgeving uitspreken en inzetten om dit te behouden is dus in lijn met het Toeristisch Toekomstperspectief voor de regio.
Bereikbaarheid en mobiliteit houden niet op bij de gemeentegrens. Daarom wordt regionaal ook samengewerkt op dit punt. Voor de toekomst is het samen oplopen van nieuwe woningbouw en de voorzieningen die nodig zijn voor de mobiliteit, van belang. Wat niet meer kan is dat bij nieuwe verstedelijking wordt gedacht dat alle bijhorend verkeer maar via de bestaande infrastructuur voor auto, bus en fiets kan worden afgewikkeld. Een nieuwe mobiliteitsvisie van de gemeente is meer geënt op dat laatste aspect en op de regionale samenhang in maatregelen. Tot slot is de doortrekking van de A15 voor de bereikbaarheid van onze bedrijven belangrijker dan voor de dagelijkse verkeersbewegingen van veel inwoners.
90
Ten derde, een Lingewaardse traditie en visitekaartje: de tuinbouw. Het concentratiegebied voor glas is ontstaan uit de behoefte om grootschalige kassencomplexen niet versnipperd door het buitengebied te laten groeien, maar geconcentreerd bij elkaar. Toen ook bij Lent tuinders moeten plaatsmaken voor woningbouw heeft die ontwikkeling ‘van verspreid naar concentratie’ een boost gekregen. Nu is NEXTgarden een modern tuinbouwcomplex dat niet alleen productie draait, maar ook toonaangevend kan worden in duurzaam energiegebruik en ontwikkelingen in verstandiger en slimmer voedsel produceren. Tot slot is het beter benutten van recreatie en toerisme als economische factor onderdeel van het gemeentelijk beleid. Dat is ook een ingewikkeld thema. Aantrekkelijk voor recreatie en toerisme in Lingewaard is landschap dat redelijk kwetsbaar is en de erfenis uit het verleden daarin, zoals kasteel Doornenburg, het fort, de natuur in de uiterwaarden en de dijk die als tribune door het landschap loopt. Dan betekent meer benutten ook dat we er alert op zijn dat het aantrekkelijke voor recreatie niet bezwijkt onder teveel recreatiedrukte. In het bestaande beleid richten we ons dan ook extensief en kleinschalig. Daarnaast richt bijvoorbeeld Park Lingezegen zich ook op het ontwikkelen van plekken waar recreatiedruk juist goed kan worden opgevangen.
Ook onze eigen beleidsnota Toerisme en Recreatie Lingewaard en Overbetuwe benadrukt het belang van toerisme en meldt daarbij dat het belangrijk is om in te zetten op het stimuleren van nieuwe verblijflocaties. Ook het verbeteren van mobiliteit en fietsrecreatie wordt genoemd. Dit is in lijn met de omgevingsvisie. De gewijzigde beheersvisie en beheerplan Park Lingezegen meldt dat het park is gericht op het aantrekkelijk maken voor recreatie. Dit is vooral gericht op het trekken van meer inwoners uit Arnhem en Nijmegen. De belevingswaarde neemt toe en dit benadrukt het belang van Lingewaards groen voor de regio. De huidige beleidsnota’s schrijven niets over de locaties van de recreatievoorzieningen. Bijvoorbeeld of de focus juist op het ontwikkelen van het buitengebied moet komen te liggen. Dit dient in het Omgevingsplan en de Omgevingsprogramma’s verder te worden aangescherpt.
Lingewaard in de regio Arnhem Nijmegen Samenwerking is regionaal verband kent meerdere facetten. Samenwerking op sociaal gebied, veiligheid, vergunningverlening en ruimtelijke ontwikkeling gebeurt via verschillende samenwerkingsverbanden met ieder hun eigen begrenzing van ’de regio’. In deze omgevingsvisie die over de fysieke leefomgeving gaat richten we ons op de regio Arnhem Nijmegen, het samenwerkingsverband van 18 gemeenten rondom de twee steden Arnhem en Nijmegen. In de regio Arnhem Nijmegen vindt afstemming en samenwerking plaats op het gebied van de woningbouw, economische ontwikkeling, bereikbaarheid en mobiliteit, klimaatadaptatie, verduurzaming & energiestrategie (de RES) en de zorg voor een integrale afstemming van alle verstedelijkings-opgaven. Daarbij hoort naast verstedelijking ook de zorg voor voldoende groene recreatieruimte en natuur. En ook regio’s werken weer samen. Een integrale verstedelijkingsstrategie is in ontwikkeling, samen met de regio Foodvalley rondom Wageningen, Ede en Barneveld. Dat komt omdat de twee regio’s gezamenlijk hebben gereageerd op de nationale omgevingsvisie NOVI en een gezamenlijk zogenaamd NOVI-bod hebben gedaan.
De afgelopen decennia is met veel nieuwe woningbouw het aantal inwoners tussen Rijn en Waal flink gegroeid. Daarmee is ook de druk op en behoefte aan wegen, openbaar vervoerverbindingen en fietsroutes gegroeid. Lingewaard merkt dat ‘aan alle kanten’. Het faciliteren van mobiliteit kan niet meer anders dan mee oplopen met het maken van plannen voor nieuwbouw. Park Lingezegen is een groene buffer tussen alle grootschalige nieuwbouw en vangt steeds meer recreatie op van inwoners van de omringende kernen. Behalve de algemene, landelijke noodzaak van energietransitie en woningbouw, zijn er nog drie echt Lingewaardse speerpunten aan te wijzen: Als eerste het gelijk oplopen van bereikbaarheid en het faciliteren van mobiliteit bij nieuwe woningbouw. Daarvoor hebben we de regio en de samenwerking ook hard nodig. Als tweede de zorg voor groen, natuur en ruimte voor ontspanning en verkoeling. Daarin heeft de regio óns nodig. Met park Lingezegen en het toegankelijk maken van de natuur van de Gelderse Poort dienen we bovenlokale belangen. Ten derde dan weer een Lingewaards belang: welvaart en welzijn. Bedrijvigheid en voorzieningen in de eigen woonkern, dragen er ook aan bij dat mobiliteit beheersbaar blijft en je niet voor ‘alles’ naar de stad of de regio uit hoeft. En ze dragen bij aan een levendig Lingewaard.
Samenwerking in de regio Arnhem Nijmegen vindt sinds 2021 plaats onder de vlag ‘Groene Metropoolregio’. Een samenwerkingsagenda omvat vijf opgaven: circulaire regio, groene groeiregio, ontspannen regio, productieve regio en verbonden regio. Deze vijf opgaven omvatten speerpunten en acties op het gebied van wonen, economie, mobiliteit, recreatie en duurzaamheid. Lingewaard ligt midden in de regio en dat merken we aan het formaat van de kernen, de groene omgeving en het type bedrijvigheid, waarin we net wat anders zijn dan de meeste van onze ’buren’. Tussen de steden en tussen de rivieren.
91
92
Bijlage 4 Advisering door commissie Omgevingskwaliteit
93
94
Advisering door commissie Omgevingskwaliteit De commissie Omgevingskwaliteit heeft de totstandkoming van de ontwerp omgevingsvisie gevolgd. De commissie heeft geadviseerd om: • Het lange termijn perspectief vanuit het koersdocument van mei 2021 integraal uit te werken in de ontwerp omgevingsvisie, vanuit de kernkwaliteiten die de gemeente wil behouden en/of versterken te benaderen; • Bij “landschappelijke identiteit als basis voor ontwikkelingen” (hoofdstuk 2 in de ontwerp omgevingsvisie) uit te gaan van het landschap inclusief cultuurhistorie, erfgoed en de beschikbare beleidsinformatie hierover; • Om landschappelijke identiteit (inclusief cultuurhistorie en erfgoed) als ontwikkelprincipe ook te gebruiken in het werken met de visie en het opstellen van het omgevingsplan en het werken met omgevingsprogramma’s.
Conclusie van de commissie is dat de visie hiervoor voldoende duidelijk is en handvatten biedt. Samen met de geo-morfologische en cultuurhistorische waardenkaart, de gebruikte beleidsinformatie, actuele beleidsinformatie zoals de provinciale streekgidsen e.d. kan het ontwikkelprincipe “landschappelijke identiteit als basis” nog duidelijker expliciet worden gemaakt als omgevingsprogramma’s en het omgevingsplan worden opgesteld. Als bouwsteen daarvoor heeft de commissie een bijlage “cultuurhistorie als bouwsteen voor omgevingskwaliteit” bij haar eindadvies opgesteld.
Commentaar college: Het advies past bij de dynamiek die hoort bij het werken met de omgevingsvisie en het “werken aan het vergezicht” dat de omgevingsvisie schetst. Zo is het ontwerp voor de omgevingsvisie opgesteld in de periode dat ook in de regio is gewerkt aan een gezamenlijke verstedelijkingsstrategie en aan opgavebeschrijvingen voor een agenda voor ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. Eigen beleidsdocumenten van de gemeente zijn gebruikt bij het opstellen van de ontwerp omgevingsvisie en bij de regionale verstedelijkingsstrategie. Die worden op hun beurt weer gebruikt bij actualisatie van eigen beleid en bij regionale en lokale programma’s en plannen. Voor het werken aan gemeentelijke omgevingsprogramma’s wordt een plan van aanpak opgesteld. Het voornemen om het omgevingsbeleid uit te werken in programma’s was al opgenomen in par. 6.2.