CConstaterende datLingewaard
Koppel je AI →
Document · PDF

644327 Bijlage 12.1 ontwerp omgevingsvisie met gewijzigde kaartbeelden conform reactienota.pdf

Raadsvergadering 11 mei 2023, gemeente LingewaardBij agendapunt: Omgevingswet (bespreekstuk)40.596 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 6

Omgevingsvisie Lingewaard Ontwerp dd. Januari 2023

Huissen

OMGEVINGSVISIE GEMEENTE LINGEWAARD

NEXTgarden

Fort Pannerden

2

Colofon

Naam opstellers Frauke Kregting Joost Bruckwilder

Datum vaststelling

Adviseurs Anouk Paris (OverMorgen) Marc Holvoet Ed Ravensbergen (Nieuwbruut)

Vastgesteld door

Team Ruimtelijk Beleid

Eventuele publicatiedatum Zaaknummer

Februari 2023

555684

Datum Januari 2023 Versie Ontwerp 3

4

Omgevingsvisie Lingewaard Ontwerp dd. Maart 2023

5

De omgevingsvisie gaat over de vraag hoe we onze gemeente zien in 2035. De komende jaren komen er heel wat ontwikkelingen op Lingewaard af. Daarbij hebben ook mondiale en nationale vraagstukken en doelstellingen impact op de inrichting van onze leefomgeving. De visie schetst een algemeen beeld van de gewenste fysieke leefomgeving. Dat betekent dat we op hoofdlijnen kijken naar onze gemeente als geheel waarbij we verschillende onderwerpen en uitdagingen in samenhang bekijken. Zo geeft deze visie bij het beoordelen van nieuwe initiatieven die een plek moeten vinden in de fysieke leefomgeving, van klein tot groot, houvast aan inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en de gemeente zelf. Daarmee worden ontwikkelingen onderdeel van Lingewaard waar het fijn is om te wonen, werken en recreëren. De omgevingsvisie vervangt de structuurvisie uit 2012. De omgevingsvisie is uitgebreider dan de structuurvisie. In de omgevingsvisie gaat het niet alleen over ruimtelijke vraagstukken. Maar ook over maatschappelijke behoeften, gezondheid, sociale ontwikkelingen en duurzaamheid. Met deze omgevingsvisie ligt er een strategische koers voor de

6

Inleiding lange termijn voor leefomgeving van Lingewaard. De ontwikkelingsrichtingen die zijn beschreven vormen een kader voor het handelen van de gemeente. De omgevingsvisie is één van de kerninstrumenten van de nieuwe Omgevingswet. Deze wet gaat nog in werking treden. De Omgevingswet bundelt alle huidige wetten over de fysieke leefomgeving. Eén van de doelen van de wet is meer ruimte te geven aan maatschappelijk initiatief. Dit benadrukt de essentie van samenwerken. Bestaand beleid en bestaande visies van gemeente Lingewaard, de provincie Gelderland, de regio en het rijk zijn uitgangspunten geweest voor deze omgevingsvisie. Waar ander beleid gelijktijdig met de omgevingsvisie is opgesteld, is afgestemd over de ambities en opgaven die vanuit dat onderwerp een plek krijgen in de omgevingsvisie. Diverse betrokkenheid bij samenstellen van de omgevingsvisie Gemeente Lingewaard bestaat uit de kernen Huissen, Bemmel, Gendt, Angeren, Haalderen, Doornenburg en Ressen. Elke kern heeft een eigen karakter en eigen wensen. Vandaar dat ook voor elke kern de ontwikkelingen worden genoemd in deze visie. En ook in elke kern hebben er mensen meegedacht over deze ontwikkelingen. Deze omgevingsvisie is de uitkomst van gesprekken over de toekomst met verschillende partijen.

Zo zijn bij de totstandkoming inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, ketenpartners, medewerkers van de gemeente, college van B&W en de gemeenteraad betrokken geweest.

Inwoners, ondernemers, organisaties en overheid zijn samen verantwoordelijk voor het realiseren van de ambities en opgaven in de fysieke leefomgeving. Daarom is ook het opstellen van de visie in gezamenlijkheid gedaan. In 2019 en 2020 hebben gesprekken plaatsgevonden over het toekomstbeeld met inwoners, ondernemers, ketenpartners (onder anderen het waterschap, buurgemeenten en de provincie), medewerkers van de gemeente Lingewaard, het college van burgemeester en wethouders en de gemeenteraad. Het samenstellen van de visie is verdeeld over drie rondes. Tijdens openbare bijeenkomsten en op markten is informatie opgehaald die gebruikt is om afwegingen te maken voor de omgevingsvisie. Via een vragenlijst op de website www.omgevingsvisielingewaard.nl konden mensen meedenken. Alle huishoudens ontvingen een ansichtkaart waarmee zij bij konden dragen aan de omgevingsvisie. Vanuit al deze inbreng zijn er afwegingen gemaakt; de hoofdlijnen zijn verwerkt. In bijeenkomsten, de zogenoemde omgevingslabs voor Lingewaard, zijn inzichten en ideeën gedeeld over mogelijke ontwikkelrichtingen. Deze ontwikkelrichtingen vormen de basis van de visie. Er is gekeken welke reacties vaker terugkwamen en in lijn waren met de opbrengsten uit gesprekken met verschillende doelgroepen.

Deze zijn samen met de beleidsanalyse en opbrengsten van andere bijeenkomsten verwerkt in de visie op Lingewaard en de kernen. Een aantal opvallende of vaker genoemde reacties, zijn door de visie heen als treffend citaat opgenomen. In bijlage 1 vindt u meer informatie over het (participatie)proces. Tot slot heeft de commissie Omgevingskwaliteit de totstandkoming van de ontwerp omgevingsvisie gevolgd en advies uitgebracht. Bijlage 4 gaat over het advies van de commissie.

Opbouw omgevingsvisie Deze omgevingsvisie bestaat uit de volgende hoofdstukken: • Samen werken aan de toekomst van Lingewaard • Lingewaard anno 2022 • Trends & ontwikkelingen • Vergezichten: Lingewaard in 2035 • Uitwerking: de kernen in 2035 • Werken met de visie Flexibiliteit Een omgevingsvisie is een beleidsstuk. Het is geen vastomlijnd plan met regels die tot iets verplichten of iets verbieden. De visie geeft aan wat we belangrijk vinden en waar we met elkaar naartoe willen. Voor de gemeente zelf is de visie ‘beleidsmatig bindend en niet juridisch bindend’. Dat betekent dat de gemeente haar eigen besluiten toetst aan de visie. Het is echter niet verboden om een besluit te nemen dat schuurt of strijdig is met een omgevingsvisie. Afhankelijk van de impact van het strijdige besluit kan de gemeente besluiten om de omgevingsvisie hierop te herijken / te actualiseren.

7

8

Inleiding

6

Hoofdstuk 1 - Samen werken aan de toekomst van Lingewaard 1.1 Samen werken aan de toekomst van Lingewaard 1.2 Toekomstbeeld Lingewaard in 2035: Het is mooi leven in Lingewaard 1.3 Opbouw omgevingsvisie Lingewaard

11

Hoofdstuk 2 - Lingewaard anno 2023 2.1 Kaart: Lingewaard in de regio 2.2 Kaart: Landschap als basis 2.3 Kaart: Lingewaardse elementen

19

Hoofdstuk 3 - Trends & Ontwikkelingen 3.1 Kaart: Invloedzones 3.2 Algemene trends & ontwikkelingen

29

Hoofdstuk 4 - Visie op Lingewaard in 2035: vergezichten 4.1 Kaart: Vergezicht 1 - Een toekomstbestendige leefomgeving voor jong & oud 4.2 Kaart: Vergezicht 2 - Lingewaard als onderdeel van de Groene Metropoolregio

35

Hoofdstuk 5 - Visie op de kernen in 2035 5.1 Gebiedstypen van een Lingewaardse kern 5.2 Visie voor Lingewaardse gebiedstypen 5.3 Kaarten waarin de opgaven zijn uitgewerkt per kern

47

Hoofdstuk 6 - Werken met de visie 6.1 Inleiding 6.2 Strategische uitvoeringsagenda 6.3 Flexibiliteit en aanpassen aan ontwikkelingen 6.4 De Beleidscyclus 6.5 Sturing, monitoring, evaluatie en actualisatie 6.6 Kostenverhaal 6.7 Milieueffectrapportage 6.8 Waar moet een initiatief aan voldoen?

73

Bijlage 1 - Resultaten participatietraject Bijlage 2 - Beleidsinventarisatie Lingewaard Bijlage 3 - Foto van Lingewaard - beleidsanalyse Bijlage 4 - Advies commissie Omgevingskwaliteit

Inhoudsopgave

79 83 87 93 9

10

Hoofdstuk 1

11

12

1.1 Samen werken aan de toekomst van Lingewaard Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties in Lingewaard zijn welkom om initiatieven te ontwikkelen. Deze initiatieven dragen bij aan het realiseren van de ambities en doelen uit de omgevingsvisie. Een initiatiefnemer kan de omgevingsvisie gebruiken om zicht te krijgen op gewenste ontwikkelingsrichtingen in de gemeente Lingewaard. We zijn samen verantwoordelijk voor het fijn houden en maken van de leefomgeving. Gezamenlijke verantwoordelijkheid vraagt om een andere rolverdeling tussen overheid en samenleving. We zoeken naar een effectieve samenwerking binnen Lingewaard en in de regio. Tijdens de zoektocht zijn onze drijfveren belangrijk. Drijfveren zijn gemeenschappelijke opvattingen over de samenleving. Drijfveren helpen bij de keuzes die we maken in de leefomgeving en dus bij de inrichting hiervan. De drijfveren die met behulp van de samenleving invulling geven aan de toekomst van Lingewaard zijn:

Iedereen doet mee & iedereen doet ertoe

• •

Iedereen doet mee & iedereen doet ertoe! Samen geven we invulling aan onze leefomgeving en aan goed gebruik en beheer daarvan. • Daarbij is er ruimte voor initiatief van inwoners / ondernemers. Bovenstaande drijfveren vormen de basis vanuit waar we naar de ontwikkeling van Lingewaard kijken. Vanuit deze drijfveren geven we richting aan een sterke, inclusieve en toekomstbestendige leefomgeving. We kijken vanuit deze drijfveren naar alle kansen en opgaven die we zien voor onze leefomgeving.

Samen invulling geven aan de kwaliteit van de leefomgeving

Initiatief en eigen verantwoordelijkheid gaan hand in hand. We geven zo veel als mogelijk ruimte aan initiatieven uit de samenleving. We leggen niet alles vast in regels, maar gaan uit van het creëren van kansen. We vragen daarbij ook dat initiatiefnemers hun verantwoordelijkheid nemen voor de directe leefomgeving en de samenleving. De fysieke leefomgeving is datgene wat je ziet, voelt en ruikt. Dat zijn bijvoorbeeld gebouwen, wegen, parken, schone lucht, sloten, rivieren. De sociale leefomgeving bestaat uit bijvoorbeeld verenigingen en goede relaties met de buurt. Officieel wordt de sociale leefomgeving niet meegenomen in het opstellen van de visie. Maar een gezonde en fijne sociale leefomgeving wordt vaak bepaald en beïnvloed door de inrichting van de fysieke leefomgeving. Vandaar dat beide aspecten in deze visie wel besproken worden.

Ruimte voor initiatief; maatschappelijk en vanuit ondernemerschap

13

14

1.2 Toekomstbeeld Lingewaard in 2035: Het is mooi leven in Lingewaard Groen, goede en bereikbare basisvoorzieningen en de dorpse mentaliteit zorgen ervoor dat het mooi leven is in Lingewaard. De fysieke leefomgeving draagt bij aan een gezond en duurzaam Lingewaard. De oeverwallen, uiterwaarden, dijken en komgronden worden versterkt. We geven ook ruimte voor de ontwikkeling van het landschap. We streven naar een toekomstbestendige inrichting, zodat Lingewaard ook in 2035 economisch aantrekkelijk én klimaatbestendig is. In 2035 zijn onze kernen gegroeid De kernen zijn nog steeds herkenbaar en niet aan elkaar gegroeid tot één geheel. Nieuwe woningen zijn in en aan de kernen gebouwd. Iedereen die in Lingewaard opgroeit kan er blijven wonen en er zijn voldoende woningen in diverse prijsklassen. De kernen zijn ingericht om drie generaties te bedienen voor wonen en ontmoeten. Dit versterkt de saamhorigheid. Hierdoor houden we het dorpse gevoel vast: betrokkenheid bij elkaar en bij de leefomgeving. Er is rekening gehouden met de landelijke trend van vergrijzing en de gevolgen voor de behoeften aan bereikbaarheid van voorzieningen en zorg. Het woning- en voorzieningenaanbod is hierop aangepast. Lingewaard telt in 2035 zo’n 50.00055.000 inwoners. Dat zijn er 3.000 tot 8.000 meer dan nu. De verstedelijking is gematigd en passend bij de kwaliteit van de leefomgeving van Lingewaard.

De kernen zijn toekomstbestendig ingericht In de kernen is detailhandel gevestigd, basisbehoeften zijn er verkrijgbaar. Basisvoorzieningen, zoals een school, een gelegenheid om elkaar te ontmoeten, te sporten of zorg te ontvangen is in de eigen kern te vinden. Jongeren ontmoeten elkaar bij school of sportlocaties, zodat jongeren zich thuis voelen en zich kunnen ontwikkelen. Gezond leven en bewegen wordt zoveel mogelijk gestimuleerd door de fysieke ruimte erop in te richten en sportlocaties te behouden en te versterken. Inwoners ervaren de buurt als schoon, veilig en leefbaar In 2035 wonen we niet alleen gezond en comfortabel maar ook zoveel mogelijk in een duurzaam ingerichte omgeving. Dit is zichtbaar bij huizen maar ook in de groene omgeving

eromheen. We krijgen langere periodes van droogte en hoosbuien. Dit vangen wij in Lingewaard op door onze omgeving in en buiten de woonkernen klimaat-adaptief in te richten. Dit doen we door het combineren van verschillende functies binnen een gebied, zoals parkeerplaatsen niet vol te leggen met tegels. Groen is in en om de kernen toegankelijk Een gezonde leefomgeving kent naast prettige woonkernen een stevige groenstructuur tussen de woon- en werkgebieden. Op een paar minuten van huis is er groen en kun je mooi wandelen of joggen. In de groenstructuur tussen de woonkernen zijn er plekken om de vrije tijd door te brengen. Park Lingezegen is dé groene buffer tussen de steden Arnhem en Nijmegen. Uitwaaien op de dijk of in het buitengebied kan ook Onze uiterwaarden in de Gelderse Poort functioneren als volwaardige natuur- en pleisterplaats voor vogels en andere dieren. Dit gaat samen met recreatief gebruik, want de uiterwaarden blijven toegankelijk. De rivierdijk is naast onze waterkering ook een tribune. Aan de rivierkant beleef je de natuur en aan de andere kant overzie je onze levendige kernen. Aan beide kanten heeft het landschap een lange en soms roerige geschiedenis die nog zichtbaar is. Een geschiedenis waar we trots op zijn. Dit trekt recreanten en toeristen die verblijven op onze campings of in de B&B ’s.

Zij genieten van het groen, het rivierenlandschap, de horeca, het culturele erfgoed zoals fort Pannerden, kasteel Doornenburg en soms een ‘dagje stad’. Duurzaam wonen en bedrijvigheid is normaal geworden Energieopwekking uit zon en wind hebben zich laten gelden als nieuwe vorm van ruimtebeslag. Dit wordt zoveel mogelijk gecombineerd met het verhogen van de biodiversiteit. In onze van oorsprong vrij open polder laten we die ruimteclaim niet groter worden dan noodzakelijk. Daarom liggen op verreweg de meeste daken zonnepanelen eventueel gecombineerd met een manier van energieopslag. Daarnaast besparen zoveel mogelijk huizen en gebouwen energie door aangebrachte isolatie en door op het energieverbruik te letten. Er zijn ook plekken waar Lingewaard al de kansen heeft benut bij de

warmtetransitie en heeft ingezet op innovaties in duurzame opwek van energie. Energieneutraal NEXTgarden Lingewaard wordt in één adem genoemd met tuinbouw en de Greenport Gelderland. NEXTgarden is een energieneutraal, modern (glas)tuinbouwgebied in het buitengebied. Het is een volledig verduurzaamd tuinbouwcomplex dat goed geprofiteerd heeft van de ligging aan de doorgaande snelwegverbinding tussen de Mainport in de Randstad en het Ruhrgebied. NEXTgarden is uniek door de nadruk op de techniek van warmtetransitie en de inzet op korte ketens voor de productie van gezonde voeding voor de consument. Toegevoegde waarde van agrariërs Naast tuinbouw kent Lingewaard ook andere vormen van agrarische bedrijvigheid. Onze agrariërs zijn van groot belang voor het in stand houden en beheren van het landschap. Meer recreatie en versterking van biodiversiteit wordt gestimuleerd. Dit komt niet ‘in plaats van landbouw’ maar biedt juist ook kansen voor de landbouw. In 2035 verplaatsen we ons anders dan vroeger Natuurlijk zijn de kernen en bedrijventerreinen per (elektrische) auto bereikbaar en kun je makkelijk met de auto naar elders. Binnen onze gemeente en naar de stad maken we wel veel meer gebruik van de fiets en het openbaar vervoer. Behalve de snelle busverbinding tussen de steden, draagt ook de lijnbus, die alle kernen aandoet, bij aan het prettige woonklimaat voor iedereen.

Ons fietsnetwerk is completer en aangesloten op de regio. Door de komst van de Dorpensingel is Nijmegen nog beter te bereiken. Lingewaard is op de verlengde A15 aangesloten en daarmee onderdeel van het nationale wegennet. De A15 benutten we als mogelijkheid om de bestaande bedrijventerreinen en NEXTgarden beter te ontsluiten en daar de bedrijvigheid verder te ontwikkelen en te verduurzamen. Juist in deze zone wekken we duurzame energie op. Daarbij is de A15 in het open komgebied ingepast. Zo is het ook in 2035 prettig wonen, werken en recreëren in een groen en levendig Lingewaard. 15

ANALYSE EN BESTAAND BELEID

DE VISIE LINGEWAARD 2035 • Hoe ziet onze toekomst eruit? • Visie: Fundament + Trends-Ontwikkelingen & invloedzones + Vergezicht.

H4

VERGEZICHT GROENE METROPOOL

VERGEZICHT LEEFBARE KERNEN

TRENDS & ONTWIKKELINGEN

H3

• Wat komt op ons af in de toekomst? • Hoe zijn we verankerd in de regio? FUNDAMENT : LINGEWAARDE KWALITEITEN

TRENDS & ONTWIKKELINGEN

INVLOEDZONES

H2

• Wat zijn de huidige Lingewaardse kwaliteiten? • Wat is onze identiteit/waarden en DNA?

UITVOERING & MONITORING

+ +

FUNDAMENT : LINGEWAARDE ELEMENTEN

FUNDAMENT: LANDSCHAPELIJKE IDENTITEIT

FUNDAMENT: LINGEWAARD IN DE REGIO

= VISIE LINGEWAARD GEBIEDSUITWERKING PER LEEFOMGEVING KERN

• Visie per kern en omgeving. • Visie Lingewaardse gebiedstype.

16

• Werken met de visie. • Strategische uitvoeringsagenda. • Flexibiliteit en sturing.

1.3 Opbouw omgevingsvisie Lingewaard Dit schema laat zien uit welke onderdelen de omgevingsvisie bestaat. De visie Lingewaard in 2035 is opgebouwd uit zeven lagen, verbeeld op kaart. We beginnen bij de basis en in het heden. De twee basislagen (H2, groen gekleurd) voor de visie zijn de landschappelijke identiteit en de huidige Lingewaardse elementen. Gevolgd door de kaart met invloedzones en ontwikkelingen (H3, paars) die kleur en karakter geven aan gebieden en richtinggevend zijn voor toekomstige ontwikkelingen. Tot slot volgt de visie (H4, magenta), weergegeven in twee vergezichten die toekomstige ambities schetsen. Deze kaarten geven samen de ontwikkeling van Lingewaard in de toekomst aan. In hoofdstuk 5 is de visie op de kernen uitgewerkt.

De gebiedsgerichte opbouw Lingewaard kent verschillende gebieden met verschillende functies. In de verschillende gebieden is niet altijd sprake van dezelfde opgaven of invulling van opgaven. In de visie omschrijven we het verschil in deze gebieden en de activiteiten die voor deze gebieden van belang zijn (onder meer de kernen, uiterwaarden en komgronden). Daarmee kent de omgevingsvisie dus ook een gebiedsgerichte opbouw.

17

18

Hoofdstuk 2 Lingewaard anno 2023

19

FOOD VALLEY GELDERLAND

ARNHEM

REGIONALE HOTSPOT ECONOMIE EN CULTUUR

REGIONALE HOTSPOT FOODVALLEY

WAGENINGEN

ARNHEM-ZUID NEDER RIJN

HUISSEN PARK LINGEZEGEN

LINGE

ZEVENAAR

MIDDENGEBIED ARNHEM-NJIMEGEN ANGEREN

ELST

A15 C

ORRID

OR LINGE PANNERDENSCH KANAAL

BEMMEL WAAL

DOORNENBURG

KANSENREGIO RESSEN

HAALDEREN GENDT

GELDERSE POORT

RIJN

REGIONALE HOTSPOT ECONOMIE EN CULTUUR

NIJMEGEN

Kaart: Lingewaard in de regio

20

DE POORT NAAR LINGEWAARD

VERGEZICHT GROENE METROPOOL

2.1 Lingewaard in de regio

VERGEZICHT LEEFBARE KERNEN

TRENDS & ONTWIKKELINGEN

INVLOEDZONES

FUNDAMENT : LINGEWAARDE ELEMENTEN

Lingewaard vormt samen met gemeente Overbetuwe het groene hart van de regio. Vraagstukken zoals verstedelijking, energie, bedrijvigheid en mobiliteit houden niet op bij de gemeentegrenzen. Regionaal samenwerken aan deze vraagstukken is noodzakelijk en biedt kansen op gebied van wonen, mobiliteit, economie, groen & recreatie en de energietransitie.

FUNDAMENT: LANDSCHAPELIJKE IDENTITEIT

FUNDAMENT: LINGEWAARD IN DE REGIO

Lingewaard in de regio

Lingewaard vormt samen met gemeente Overbetuwe, als het groene hart van de regio, een uniek woon-, werk- en recreatiemilieu tussen de steden Arnhem en Nijmegen. Kenmerkend is de aantrekkelijke ligging bij de rivieren, oeverwallen en kommen. De regio vormt een groen hart waar de stedelijke dynamiek, de landelijke woonmilieus en de innovatieve kracht van lokale ondernemers elkaar versterken. Met Arnhem en Nijmegen in de buurt heeft Lingewaard de voordelen van een grote stad. Juist om die unieke combinatie ook in de toekomst te behouden, zetten we in op goede samenwerking met Arnhem, Nijmegen en Overbetuwe. Als middengebied vormen we het hart van de Groene Metropool Regio en verbinden we ons als vanzelfsprekend aan regionale samenwerking.

Groene woonkwaliteit in de Betuwe

De vitale leefomgeving wordt gevoed door een unieke combinatie van landschap en stad. In de kernen zijn basisvoorzieningen op de eigen schaal beschikbaar. Stedelijke voorzieningen als ziekenhuizen, treinstations, kennis- en onderwijsinstellingen en binnensteden zijn eenvoudig te bereiken. Toegankelijk groen is altijd maar een paar stappen weg. De groene omgeving omvat de Gelderse Poort (natuurgebied). Deze omsluit Lingewaard en creëert een continue cultuurhistorische relatie tussen alle kernen en het regionale natuur- en recreatie netwerk. Dit vormt een bijzondere schakel en kans voor het verder ontwikkelen van een regionaal fiets- en wandelnetwerk. Zo leveren onze investeringen in landschap een bijdrage aan het woongenot in de regio als uitloop- en recreatiegebied.

NEXTgarden en agrarische productie

Van oudsher staat de Betuwe bekend om haar agrarische productie. Land- en tuinbouw zijn nog steeds een functionele drager van het buitengebied. Dit komt mede door het toevoegen van meer natuur en recreatie (Park Lingezegen) en de concentratie van glastuinbouw (NEXTgarden). In Lingewaard werken meer inwoners buiten de gemeentegrenzen dan dat er mensen werken in Lingewaard zelf. Toch is er veel economische bedrijvigheid en ook perspectief. De economische kracht wordt enerzijds gevoed door NEXTgarden (glastuingebied) en anderzijds door de ondernemerszin en het aantrekkelijk vestigingsklimaat in de kernen en het buitengebied. De ligging aan de (toekomstig doorgetrokken) A15 versterkt de regionale positie en biedt nog meer kansen voor het verstevigen van de bedrijvigheid in de gemeente.

21

NEDERRIJN

ERRIJN

IJSSEL NEDERRIJN

LANDSCHAPPELIJKE IDENTITEIT Elke stad of dorp is uniek, met een eigen karakter. Ooit ontstaan in een bepaalde situatie, om een bepaalde reden en op een gegeven tijd en plek. De groei van de stad en de ontwikkeling van het karakter zijn in sterke mate bepaald door de eigenschappen van de omgeving, de bodem en het landschap. Deze unieke positie van de stad in het landschap, de wisselwerking daarmee en de gevolgen daarvan voor het karakter van een dorp of stad, noemen we ‘de landschappelijke identiteit’.

IJSSEL

IJSSEL

HUISSEN

UISSEN

HUISSEN

LEGENDA

PANNERDENSCH KANAAL IJSSEL

Rivieren

NEDERRIJN

PANNERDENSCH KANAAL

BODEM In de ondergrond van Lingewaard is de typische opbouw van het rivierengebied herkenbaar. Deze bestaat uit uiterwaarden, oeverwallen en lager gelegen komgronden. Als een rivier buiten zijn oevers treedt, wordt naast de bedding een afzetting LINGE van lichte klei en zavel gevormd (de oeverwal) en worden verderop, waar de stroomsnelheid lager is, de kleideeltjes afgezet (de kom). Op de bodemkaart zijn de komgebieden herkenbaar als zware klei, de oeverwallen als zavel en de overgang tussen beide als zware zavel / lichte klei. Klei is meer gevoelig voor inklinken. De landinwaarts gelegen kommen, die een hoofdzakelijk uit klei bestaande bodem hebben, liggen daardoor lager dan de oeverwallen.

PANNERDENSCH KANAAL

ANGEREN

NERDENSCH KANAAL

N

ANGEREN

ANGEREN

Oeverwallen HUISSEN

LINGE

Komgronden DOORNENBURG

BEMMEL HAALDEREN

LINGE LINGE

Uiterwaarden LINGE

PANNERDENSCH KANAAL LINGE

HAALDEREN

WAAL

DOORNENBURG

DOORNENBURG

Overslaggronden

GENDT

ENDT

RIJN RIJN RIJN

RIJN

Kaart: Rivierenlandschap met landschappelijkeLINGEdeelgebieden. DOORNENBURG HAALDEREN 22

GENDT RIJN

ANGEREN GENDT

WAAL

DOORNENBURG DOORNENBURG

VERGEZICHT GROENE METROPOOL

2.2 Landschap als basis voor ontwikkelingen

VERGEZICHT LEEFBARE KERNEN

TRENDS & ONTWIKKELINGEN

De kwaliteit van het landschap is de basis voor toekomstige ontwikkelingen in Lingewaard. Het is de bedoeling dat nieuwe ontwikkelingen de kwaliteit en identiteit van het Betuwe – en daarmee het Lingewaards landschap – versterken.

INVLOEDZONES

FUNDAMENT : LINGEWAARDE ELEMENTEN

FUNDAMENT: LANDSCHAPELIJKE IDENTITEIT

FUNDAMENT: LINGEWAARD IN DE REGIO

Landschap & water

Lingewaard is onderdeel van het Betuwelandschap. Lingewaard stond van oorsprong, en staat nog altijd, in contact met de rivieren de Linge, de Waal en de Nederrijn en ligt bij de splitsing van deze rivieren. Eeuwenoude meanders vormden de kleinschalige oeverwallen, het dynamisch landschap van de uitwaarden enA325 het open komgebied. Ieder landschapstype kent een eigen bodemopbouw, watersysteem en landschappelijke inrichting en daarmee ook een eigen karakter. In Lingewaard zijn de volgende landschapstypen te onderscheiden: de uiterwaarden, de oeverwallen en de komgronden.

I

I.

Uiterwaarden

In de uiterwaarden is de (dynamische) invloed van de rivier kenmerkend voor de kwaliteiten van het gebied. Meanders, oude stroomgeulen en ruggen zijn prachtige natuurgebieden voor mens, plant en dier. De combinatie met graslanden, ’s winters nat en ’s zomers droog, plas-dras gebieden en zachthout bosjes zijn onderdeel van een groot regionaal natuurnetwerk met hoge natuurwaarden en zelfs een Europees netwerk (Natura 2000). Daarnaast maken de uiterwaarden deel uit van het Gelders Natuurnetwerk en daarmee van het Natuurnetwerk Nederland. Dit maakt dat de uiterwaarden heel geschikt zijn voor recreatie en samen met de vele lengte aan dijken is het ook heel typerend voor Lingewaard. De Rijn en de Waal zijn ook ecologische corridors op internationaal niveau voor flora en fauna.

II.

Oeverwallen

De oeverwallen zijn door de jaren heen gevormd door de sedimentafzetting van de rivier en zijn de hoger gelegen gebieden in het Betuwelandschap. Het vormt een kleinschalig landschap met afwisselende boomgaarden en akkergronden. Hiermee is het de ideale en vruchtbare vestigingsplaats voor de kernen en buurtschappe,n op de grens met de rivier. Het netwerk van kernen en buurtschappen vormt, door de ligging tussen de Waal, de Nederrijn en het Pannerdensch kanaal, een ring rond de kom en langs de uiterwaarden. De kronkelende wegen zijn kenmerkend voor de oeverwallen.

II

III.

Komgronden

De centraal gelegen komgronden zijn gevormd door stilstaand water en het fijnkorrelige sediment (klei). De komgronden onderscheiden zich door een open, grootschaliger agrarisch landschap met een relatief lage bebouwingsdichtheid.

III N838/9 A15

23

NEDERRIJN

IJSSEL

NEDERRIJN

IJSSEL

HUISSEN

NEDERRIJN

IJSSEL

HUISSEN

PANNERDENSCH KANAAL

HUISSEN NEDERRIJN

NEDERRIJN IJSSEL

IJSSEL

LINGE

LEGENDA

HUISSEN HUISSEN

ANGEREN

PANNERDENSCH KANAAL

Dorpen met historische kernen

ANGEREN

PANNERDENSCH KANAAL

Netwerk, hoofdontsluiting NEDERRIJN IJSSEL

ANGEREN

LINGE

DOORNENBURG

BEMMEL

Dijk

PANNERDENSCH KANAAL PANNERDENSCH KANAAL

HAALDEREN NEDERRIJN

HUISSEN ANGEREN ANGEREN

LINGE

IJSSEL

DOORNENBURG

BEMMEL

Historische ankerpunten

GENDT

WAAL LINGE

HAALDEREN RIJN

HUISSEN DOORNENBURG WAAL

NEXTgarden en bedrijventerreinen

REN

PANNERDENSCH KANAAL

RIJN

LINGE

Park Lingezegen GENDT

HAALDEREN ALDEREN

WAAL

GENDT

GENDT

GENDT

LINGE

ANGEREN DOORNENBURG DOORNENBURG

RIJN

PANNERDENSCH KANAAL

ANGEREN

Kaart: Huidige opbouw Lingewaard. RIJN LINGE

24

DOORNENBURG

RIJN

VERGEZICHT GROENE METROPOOL

VERGEZICHT LEEFBARE KERNEN

2.3 Lingewaardse elementen

TRENDS & ONTWIKKELINGEN

INVLOEDZONES

Lingewaardse elementen zijn onderdelen van de leefomgeving die kansen bieden voor de ontwikkeling van een toekomstbestendig Lingewaard. Deze staan hieronder beschreven.

FUNDAMENT : LINGEWAARDE ELEMENTEN

FUNDAMENT: LANDSCHAPELIJKE IDENTITEIT

FUNDAMENT: LINGEWAARD IN DE REGIO

I.

Kernen

De kernen Huissen, Bemmel, Gendt, Angeren, Doornenburg, Haalderen en Ressen vormen op de oeverwallen een lint met afwisselend bebouwing, akkers, boomgaarden en wegen tussen rivier en kom. Iedere kern heeft een eigen identiteit, historisch hart, sociaal vlechtwerk en bijbehorende tradities. Deze vormen de basis voor leefbare en vitale gemeenschappen. De verwevenheid van de open en bebouwde gebieden bieden een prachtige diverse verbinding van de oeverwal met waardevolle randen. Dit draagt bij aan het gevoel van rust. En daarmee aan het gevoel van wonen in het groen en een gezonde leefomgeving. De woonkernen hebben een essentiële functie voor het samenleven, maatschappelijke dienstverlening, voorzieningen zoals een school, sportgelegenheid en supermarkt en het wonen voor jong en oud. Iedere kern is op zijn eigen manier het middelpunt van die samenleving. Het dorpse karakter blijkt uit het omkijken naar elkaar en de behoefte om samen te komen. ‘Iedereen doet mee en iedereen doet ertoe’ is een belangrijk streven. Mensen kennen elkaar en er is meer sociale controle en betrokkenheid bij de leefomgeving dan in een grootstedelijke omgeving. Er is saamhorigheid en een uitgebreid verenigingsleven. In Lingewaard vinden verschillende streekgebonden evenementen en festiviteiten plaats die de saamhorigheid tussen de inwoners versterken.

II.

Dijk

Dijken komen overal in Lingewaard voor. De dijk zorgt voor bescherming tegen het water en is de waterstaatkundige begrenzing in het dynamische rivierenlandschap. Ook draagt de dijk bij aan de bereikbaarheid van de kernen en als landschappelijke en recreatieve route. Het vormt de schakel tussen natuur, wonen en recreëren. Het biedt een prachtig uitzicht op de gemeente en het is ook een waardevol landschappelijk en cultuurhistorisch element (Limes).

III.

De Linge

De Linge is een prachtige waterloop door het hart van de gemeente Lingewaard en de Betuwe. De Boven-Linge is kunstmatig gegraven om overtollig water af te voeren en in tijden van droogte juist water aan te voeren. Het vormt een prachtige kralenketting van verschillende landschappen. De Linge start bij het Pannerdensch Kanaal en stroomt dan langs de oeverwal, de kom en Park Lingezegen richting Overbetuwe en verder. De waterloop is, naast de belangrijke ontwateringsfunctie, een belangrijke landschappelijke en recreatieve ruggengraat voor de regio. Daarnaast heeft de Linge veel potentie voor klimaatadaptatie en natuurontwikkeling. De Linge behoort tot het Gelders Natuur Netwerk.

IV.

Historische ankerpunten

Naast de historische kernen met kerken, herinneren ook Fort Pannerden, Kasteel Doornenburg, Kasteel Poelwijk, Kasteel de Kinkelenburg en de Sterreschans, aan onze historie. De Tweede Wereldoorlog, dijkdoorbraakkolken, de woerden, kassenbouw uit de wederopbouwperiode en oude steenfabrieken vormen de cultuurhistorische ankerpunten van Lingewaard. Fort Pannerden maakt onderdeel uit van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, onderdeel van de Unescowerelderfgoedlijst en rijksmonument. De tuinbouw en het historisch, cultureel en industrieel erfgoed, zoals kasteel Doornenburg en Fort Pannerden willen we graag als kwaliteiten behouden bij de ontwikkeling van gebieden. Want deze dragen bij aan de herkenbaarheid van de identiteit en het ‘omgevingsgeluk’. Zo behoudt en versterkt Lingewaard de oorspronkelijke identiteit en kwaliteit van het landschap en cultuur bij nieuwe ontwikkelingen.

25

26

V.

Park Lingezegen

Park Lingezegen is in 2008 aangewezen als rijksbufferzone, een groene buffer voor de oprukkende verstedelijking in de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen. Beschermd tegen grootschalige bebouwing, is het een gebied met kansen voor recreatie, natuurinclusieve landbouw, natuurontwikkeling en duurzaamheidsambities zoals het klimaatadaptief inrichten van het landelijk gebied. Voor de kernen Huissen en Bemmel is het een belangrijk uitloopgebied. Er liggen verschillende kansen om ambities vanuit recreatie, landschap en gezondheid in samenhang met de kwaliteiten van het park te ontwikkelen. Ressen ligt in het parkgebied. Het park en Ressen kunnen van elkaar profiteren en elkaars kwaliteit versterken.

VI.

Netwerk

Dwars door het landschap, van oost naar west, ligt een bundeling van verschillende netwerken. Het gaat om de A15, de Betuweroute en een hoogspanningstracé. Deze infra-corridor vormt een barrière tussen noord en zuid Lingewaard. Daarmee doorkruisen deze netwerken de landschappelijke opbouw. De oost-westcorridor is onderdeel van een internationaal netwerk. Oude wegen zoals de dijken en lokale verbindingen naar Lent en Elst vormen het traditionele, lokale netwerk. De snelfietsroutes vormen een modern regionaal netwerk een robuust fietsnetwerk,en in combinatie met verharde en onverharde wandelpaden vormen ze een goed recreatienetwerk. Dat laatste netwerk verbindt de woonomgeving met de natuuromgeving. In het westen verbindt de A325 Lingewaard met Arnhem en omstreken. Na de (toekomstige) doortrekking van de A15 ontstaat er een betere regionale afwikkeling richting de A12 en een strategischere ligging aan de Gelderse (logistieke) corridor vanaf Rotterdam met Duitsland als achterland. De N838/N839 blijft de lokale hoofdontsluiting voor de kernen richting de A15. De onderlinge verbinding van de kernen en daarmee de toegankelijkheid van de kernen wordt geregeld via een robuust fietsnetwerk, passend openbaar vervoer en autoverkeer over bestaande en nieuwe wegen. Zo realiseert Lingewaard de onderlinge verbondenheid van de kernen en de toegankelijkheid van voorzieningen in de centra.

VII. Bedrijventerreinen/ NEXTgarden

De bestaande bedrijventerreinen, GendtBemmel, Pannenhuis I en II, Houtakker I en II, Agropark I en II en Looveer en dan vooral die in de A15-zone, zijn goed bereikbaar en bieden mede daardoor een uitstekend vestigingsklimaat. Dit creëert samen met NEXTgarden een gebied voor innovatie en ontwikkeling. Hier is een groot deel van de werkgelegenheid van Lingewaard geconcentreerd. Verder kent Lingewaard lokale MKB’s en familiebedrijven.

“NEXTgarden ligt in de agricorridor A15 en is een ontwikkelingsgebied voor tuinbouw met 235 bedrijven en 2.150 arbeidsplaatsen. Succesvolle ondernemers, kennisinstellingen en overheid werken hier samen aan concrete initiatieven die de hele productieketen slimmer, rendabeler en duurzamer maken. Het ontwikkelingsgebied heeft een omvang van 735 hectare en beschikt over volop ruimte en faciliteiten voor de uitbreiding van onze succesvolle bedrijven.” (bron: www.nextgarden.nl)

VIII. Elementaire voorzieningen in de leefomgeving

Huissen, Bemmel, Gendt, Angeren, Doornenburg en Haalderen hebben hun eigen basisvoorzieningen, zoals minimaal één winkel voor levensmiddelen, minimaal één basisschool, sportvoorzieningen en minimaal één sociaal-cultureel centrum. Huissen, Bemmel en Gendt zijn de grootste kernen en hebben de meeste gemeente brede voorzieningen in een compact centrum met een breder winkelaanbod. Stedelijke voorzieningen, zoals een schouwburg, ziekenhuis, hoger onderwijs (mbo, hbo en universiteiten) of een uitgebreid winkelaanbod zijn te vinden in de omliggende steden Arnhem en Nijmegen. Groot- en detailhandel, zorg, industrie en overige diensten zijn de basis van de economie in Lingewaard. Het winkelaanbod in de kernen voorziet in de meeste dagelijkse behoeften. Het toeristische aanbod kenmerkt zich door diversiteit en kleinschaligheid en is vooral gericht op cultuurhistorische en landschappelijke elementen. Lingewaard kent een beperkt aantal toeristische verblijfsaccommodaties die zijn afgestemd op de vraag. Er zijn diverse dagattracties te vinden, zoals watersportlocaties, musea, evenementen en cultuurhistorische attracties zoals het Fort Pannerden en het kasteel Doornenburg.

27

28

Hoofdstuk 3 Trends & Ontwikkelingen

29

SEL

N

NEDERRIJN NEDERRIJN

IJSSEL

IJSSEL

PANNERDENSCH KANAAL

HUISSEN HUISSEN ANGEREN

LINGE

LEGENDA PANNERDENSCH KANAAL

IJSSEL PANNERDENSCH KANAAL LINGE

ANGEREN ANGEREN

DOORNENBURG Dynamische zone

SSEN

Buitengebied GENDT LINGE

RIJN LINGE

Uiterwaardenzone

PANNERDENSCH KANAAL

DOORNENBURG

HAALDEREN

ANGEREN Rivieren

DOORNENBURG

BEMMEL

NEDERRIJN

HAALDEREN

IJSSEL

WAAL

GENDT

GENDT RIJN RIJN

HUISSEN LINGE

DOORNENBURG

Kaart: Invloedzones (uiterwaarden zone, buitengebied en dynamische zone) PANNERDENSCH KANAAL

GENDT 30

ANGEREN

RIJN

VERGEZICHT GROENE METROPOOL

3.1 Invloedzones

VERGEZICHT LEEFBARE KERNEN

TRENDS & ONTWIKKELINGEN

INVLOEDZONES

FUNDAMENT : LINGEWAARDE ELEMENTEN

FUNDAMENT: LANDSCHAPELIJKE IDENTITEIT

FUNDAMENT: LINGEWAARD IN DE REGIO

De ontwikkeling van het landschap en de kernen wordt in sterke mate bepaald door dominante invloeden, zoals de dynamisch zone (Knooppunt Arnhem-Nijmegen), de rivieren en het buitengebied. Deze zones hebben ieder een andere karakteristiek. Dat betekent dat we in iedere zone anders omgaan met de ontwikkelambities voor Lingewaard. De zones geven aan in hoeverre er ruimte is voor het behoud van de Lingewaardse kwaliteiten of voor ontwikkelingen. Zo dragen de invloedzones bij aan het maken van afwegingen in de leefomgeving. De volgende drie belangrijkste invloedzones worden onderscheiden:

I. Dynamische zone

II. Het buitengebied

I

II

De dynamisch invloedzone wordt bepaald door de noordzuid corridor tussen Arnhem en Nijmegen in het westelijke deel van de gemeente. Kenmerkend is de relatief hogere gebruiksintensiteit. Dit is te zien aan de hogere dichtheid van gebouwen en infrastructuur, het uitgebreidere voorzieningenniveau, de economische activiteit en het aantal vervoersbewegingen. Dit karakter brengt specifieke uitdagingen en kansen met zich mee op het gebied van economie en wonen, zoals (binnen)stedelijke ontwikkelingen met goede bereikbaarheid en een sterkere woonvraag. Het uitgangspunt is om nieuwe stedelijke functies, waar mogelijk, een plaats te laten krijgen binnen deze dynamische zone.

Het buitengebied bestrijkt verschillende landschappen. Dominante ontwikkelingen zoals landbouwinnovatie en energietransitie moeten hand in hand gaan met ontwikkeling en versterking van het landschap. Lingewaard ontwikkelt de kwaliteit van het landschap verder. Daarbij wordt er ook ingezet op klimaatadaptatie (waterberging en tegengaan droogte) en recreatief medegebruik als nevenfunctie. De natuurlijke omgeving wordt krachtiger door het behouden en vergroten van de biodiversiteit. Dit levert een essentiële bijdrage aan een gezonde en (economisch) vitale samenleving.

III. De rivieren

De ligging van Lingewaard tussen de rivieren en doorkruist door een rivier, is heel kenmerkend. De beleving en de aanwezigheid van de rivieren strekt zich uit tot over de dijken. De combinatie van de dijk, de kern en de uiterwaarden vormt de identiteit van de gemeente; het podium dat uitzicht biedt op de verschillende belevingswerelden aan weerszijden van de dijk. De relatie kern en rivier biedt kansen en opgaven ten aanzien van recreatie, natuur en landschap. Het rivierengebied van Lingewaard wordt versterkt en behoudt een klimaatbestendige inrichting door het toepassen van klimaatadaptieve maatregelen in het natuurlijke (water)systeem.

III

A325

31

32

VERGEZICHT GROENE METROPOOL

3.2 Algemene trends & ontwikkelingen

VERGEZICHT LEEFBARE KERNEN

TRENDS & ONTWIKKELINGEN

Lingewaard is vanaf haar ontstaansgeschiedenis enorm veranderd. Onder andere op economisch vlak en door de groei van de dorpen. Daarbij spelen trends en ontwikkelingen van bevolking, klimaatverandering, leefomgeving en economie een belangrijke rol. In dit hoofdstuk nemen we de trends en ontwikkelingen onder de loep die zowel op landelijk als gemeentelijk niveau een rol spelen.

INVLOEDZONES

FUNDAMENT : LINGEWAARDE ELEMENTEN

FUNDAMENT: LANDSCHAPELIJKE IDENTITEIT

FUNDAMENT: LINGEWAARD IN DE REGIO

I Klimaat

Een duurzame, veilige en gezonde leefomgeving gaat voor een belangrijk deel over hoe we omgaan met verandering van het klimaat. Dat heeft twee kanten, te weten het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen en het beschermen van onze omgeving tegen de gevolgen van klimaatverandering. De eerste kant betreft inzet op energiebesparing, duurzame energieopwekking en de warmtetransitie. Daarnaast krijgt ook het terugdringen van afvalstromen toenemende aandacht. De tweede kant heeft betrekking op bescherming tegen hoogwater en de omgeving zo inrichten dat die bestand is tegen een toenemend aantal droge warme periodes maar ook tegen extreme regenval. Zowel de energietransitie als klimaatadaptatie zijn verankerd in gemeentelijk beleid.

II.

Landbouw

Lingewaard is van oudsher een landbouwgebied met (glas)tuinbouw, sierteelt, akkerbouw en fruittelers. Daarnaast zijn er enkele veehouderijen gevestigd. Om de (glas)tuinbouw te stimuleren en te clusteren, wordt samengewerkt binnen het programmaplan NEXTgarden. Deze samenwerking binnen NEXTgarden draagt bij aan innovaties in de (glas) tuinbouw. Agrarisch ondernemers dragen bij aan landschapsbeheer en daarmee aan de inrichting van het buitengebied van Lingewaard. Steeds meer vindt er een verbreding plaats door de toevoeging van recreatiemogelijkheden. Lingewaard gaat leegstand en verrommeling in het buitengebied tegen door gestopte agrarische ondernemers te ondersteunen bij het beëindigen van de agrarische activiteit op hun erf. Ondernemers in het buitengebied

krijgen de mogelijkheid om kleinschalige recreatievoorzieningen in het buitengebied te ontwikkelen. Voorwaarde is dat deze bijdragen aan de kwaliteit en het karakter van het landschap in het buitengebied. De trend rondom korte ketens en streekproducten wordt gestimuleerd. Evenals het informeren van de consument over de landbouw. In het buitengebied is er zowel voor inwoners als bezoekers van Lingewaard ruimte en rust om te recreëren.

III.

Energie

Energie besparen en anders opwekken wordt steeds belangrijker en vraagt meer ruimte. Er is een gezamenlijke aanpak nodig en daarom is er ruimte voor inwonersinitiatieven. Lingewaard zet in op een mix van mogelijkheden voor duurzame energie opwek. We blijven zoeken naar innovatie en alternatieven. We willen hierbij het landschap en de agrarische gronden zoveel mogelijk ontlasten en aantrekkelijk houden/maken. Daarnaast wordt ook vanuit de grote energieverbruikers, zoals de steenfabrieken, land- en tuinbouw, en bedrijven op NEXTgarden, gezocht naar duurzame alternatieven voor warmte en stroom opwek. En de mogelijkheden in relatie tot een warmtenetwerk onderzocht. De ontwikkeling van warmtenetten gebeurt in samenspraak met de inwoners en bedrijven zodat het net ook meerdere gebruikers heeft. We zijn koploper in Gelderland op het gebied van warmtetransitie, omdat Lingewaard onder meer inzet op geothermie.

IV.

Veiligheid

Lingewaard werkt aan een veilige leefomgeving. De veiligheid van de leefomgeving staat onder druk bij bijvoorbeeld een uitbraak van een

pandemie, een dijkdoorbraak, brand of ongeluk in een chemische fabriek. Initiatieven in de leefomgeving hebben (mogelijk) consequenties voor de veiligheid. Veiligheid, ook op het gebied van gezondheid, wordt dan ook meegenomen bij nieuwe initiatieven. Kaders voor aandachtsgebieden en voorschriftengebieden voor scenario’s explosie, brand en toxisch neemt Lingewaard op in het omgevingsplan. Bij strategische keuzes voor ontwikkelingen in de leefomgeving past Lingewaard het principe van veilig ontwerp van de fysieke leefomgeving toe.

V.

Gezondheid

Gezondheid is onderdeel van alle ontwikkelingen in de leefomgeving. Ruimtelijke keuzes in de woonen werkomgeving, bij mobiliteit en bij gebouwen, kunnen gezondheid beschermen en bevorderen. Vandaar dat er bij de landschappelijke inrichting steeds meer rekening wordt gehouden met een gezonde leefomgeving. Dit geldt voor zowel psychische als fysieke gezondheid. Vergrijzing is een voorbeeld van een landelijke trend waar rekening mee gehouden moet worden bij de fysieke inrichting. Ook houden we rekening met de minder mobiele inwoners, zodat zij zich niet belemmerd hoeven te voelen om mee te doen aan de maatschappij. Lingewaard werkt aan het verkleinen van gezondheidsachterstanden, het verlagen van de druk in het dagelijks leven van jongeren en aan vitaal ouder worden. In het Lingewaards preventieakkoord ‘Samen voor een Gezond Lingewaard’ zijn dan ook drie pijlers opgenomen om de gezondheid te verbeteren door het tegengaan van: roken, overmatig alcohol- en drugsgebruik en overgewicht. Medeoorzaken van een ongezonde

levensstijl zijn eenzaamheid, armoede en laaggeletterdheid. Lingewaard werkt samen met lokale partners op het gebied van welzijn, sport, zorg en onderwijs aan de uitvoering van deze ambities. Om te komen tot substantiële reductie van gezondheidsschade in 2035 moet de luchtkwaliteit verbeteren. Een goede luchtkwaliteit is met name van belang voor locaties waar gevoelige mensen gegroepeerd zijn. Zoals kinderen, ouderen en mensen met onderliggende aandoeningen. Dit betekent dat we bij ontwikkelingen voldoende afstand houden tussen schadelijke bronnen en gevoelige bestemmingen. Voor de luchtkwaliteit gaat het erom dat kinderen opgroeien in een rookvrije omgeving. Publieke ruimten zoals de schoolomgeving, sport- en speelplekken en parken moeten rookvrij zijn. Ook overlast van houtrook moet voorkomen worden. Een goede geluidskwaliteit wordt ervaren als mensen thuis rust hebben. Zonder hinder of slaapverstoring door externe bronnen. In het omgevingsplan werkt Lingewaard de regels voor deze ambities verder uit. Zowel voor veiligheid als voor gezondheid gaan we uit van het voorzorgsprincipe. We houden afstand tussen gevoelige bestemmingen (kinderopvang, scholen, woningen en medische voorzieningen als verpleeg en verzorgingshuizen) en activiteiten die veiligheids- en gezondheidsrisico’s met zich meebrengen. GEZONDHEID Gezondheid is meer dan de afwezigheid van ziekte.

Of je je gezond voelt, hangt ook af van de mate waarin je je nuttig of gewaardeerd voelt, of je controle hebt over je leven en de kwaliteit van sociale contacten. Als je je gezond voelt, kun je meer aan en ben je beter in staat de uitdagingen van het leven aan te gaan. 33

34

Hoofdstuk 4 Visie op Lingewaard in 2035: Vergezichten

35

Een toekomstbestendige leefomgeving voor jong en oud Een toekomst voor jong en oud

3 GENERATIES WONEN

DAGELIJKSE VOORZIENINGEN VOOR LEEFBAARHEID VAN DE KERNEN

DYNAMISCHE ZONE: BREDER AANBOD VOORZIENINGEN, VOOR AANTREKKELIJKE KERNEN

GOEDE BEREIKBAARHEID MET OPENBAAR VERVOER

NEDERRIJN

IJSSEL

De dorp-land relatie versterkt de kwaliteit & klimaatadaptie BEVORDEREN POSITIEVE GEZONDHEID DOOR INZETTEN OP LANGZAAM VERKEERSROUTES

MEEKOPPELKANSEN WONINGBOUW (DORP-LAND) VOOR NATUUR, RECREATIE EN LANDSCHAP

DIJK

LV-NETWERK

WONINGBOUW IN DE DYNAMISCHE ZONE: VERBETEREN OPENBARE RUIMTE EN WOONMILIEUS

HUISSEN

Versterken van de cultuurhistorische identiteit van de kernen en de relatie met rivier DE DIJK ZORGT VOOR EEN GOEDE (RECREATIEVE) BEREIKBAARHEID VAN DE KERNEN

LINGE

CULTUUR HISTORISCHE WAARDEN VERSTERKEN IN KERNEN EN BUITENGEBIED

BUITENGEBIED

ANGEREN

OV-NETWERK M

PANNERDENSCH KANAAL

LEGENDA BEMMEL

Kernen Lingewaard

Historisch erfgoed

Overige kernen

Rondweg

Park Lingezegen

Ontwikkeling brede landbouw

HAALDEREN

WAAL

BUITENGEBIED DOORNENBURG

LINGE

GENDT RIJN

Water

Groei via verdichting DIJK

Dynamische zone

Groei via uitbreiding

Dijken

Groene uitloopgebieden

OV-route

36

VERGEZICHT GROENE METROPOOL

VERGEZICHT LEEFBARE KERNEN

TRENDS & ONTWIKKELINGEN

INVLOEDZONES

FUNDAMENT : LINGEWAARDE ELEMENTEN

FUNDAMENT: LANDSCHAPELIJKE IDENTITEIT

4.1 Vergezicht: Een toekomstbestendige leefomgeving voor jong en oud Deze twee vergezichten beschrijven de ambities voor Lingewaard in 2035. Zo zien we hoe Lingewaard vanuit twee vergezichten, visies, toe kan werken naar het uiteindelijke toekomstbeeld.

FUNDAMENT: LINGEWAARD IN DE REGIO

In dit eerste vergezicht staat de ontwikkeling van de kernen centraal. Alle ontwikkelingen dragen bij aan gezonde, duurzame en leefbare kernen waar fijn en groen wonen de norm is. Saamhorigheid, identiteit en leefbaarheid staan centraal in de Lingewaardse kernen. Het zijn kernen waar jong en oud fijn kunnen leven. Waar activiteiten mensen verbinden, waardoor de saamhorigheid versterkt wordt. In elke kern blijft een ontmoetingsplek bestaan. Positieve gezondheid (het bevorderen van een gezonde leefstijl) vormt een randvoorwaarde voor ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. In de basis is de norm dat alle ontwikkelingen bijdragen aan gezonde, veilige, duurzame en leefbare kernen waar het fijn wonen is in een groene omgeving. Sociale leefomgeving De fysieke leefomgeving heeft grote invloed op de sociale leefomgeving en andersom. In Lingewaard willen wij gezonde, duurzame en groene kernen (de fysieke leefbaarheid) behouden en verder ontwikkelen zodat fijn wonen (sociale leefbaarheid) de norm is. Saamhorigheid, identiteit en leefbaarheid zijn dan ook uitgangspunten waar de focus op ligt bij nieuwe ontwikkelingen. Wonen Alle kernen bieden een woonplaats voor drie generaties; een toekomst voor jong en oud. Hiervoor realiseren we via in- en uitbreiding meer woningen. Daarbij is er ook ruimte voor landelijk wonen.

Vooral in Gendt, Bemmel en Huissen wordt meerlaags gebouwd, passend bij de schaal van de kern. De behoeften van het aantal en soort woningen in een kern worden aangepast aan de verwachte demografische ontwikkelingen. Niet

conventionele woonvormen worden overwogen zoals Tiny houses en knarrenhoffen. De bebouwing levert een bijdrage aan een leefomgeving die groen, duurzaam, klimaatbestendig, circulair en gezond is. Voorzieningen Voorzieningen zoals een school, sportclub en gemeenschapshuis dragen bij aan het ‘dorpsgevoel’ en de identiteit. De sociale samenhang wordt hierdoor versterkt en daarom versterken we de historische kernen met de benodigde (sociale)-voorzieningen. Bij de ontwikkeling van voorzieningen wordt nadrukkelijk rekening gehouden met de toegankelijkheid voor ouderen en mensen met een beperking. Functies van voorzieningen worden zoveel mogelijk gecombineerd. Als het nodig is worden functies van huidige openbare gebouwen aangepast naar een meer hedendaags gebruik. Binnenstedelijke ontwikkelingen in de kernen Huissen en Bemmel dragen bij aan de kwaliteit van de openbare ruimte en een gezonde leefomgeving. Werken Er is een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor nieuwe bedrijven om de werkgelegenheid in Lingewaard te versterken. Ruimte voor bedrijvigheid in de kleine kernen draagt bij aan de levendigheid van de kernen. De nadruk ligt dan ook op de kleinschalige en duurzame ontwikkelingen voor lokale ondernemers, zowel in de centra als in het buitengebied. Nieuwe bedrijven worden opgezet met respect voor de kwaliteit van de woonomgeving en de fysieke en mentale gezondheid.

Er wordt rekening gehouden met het beperken van gezondheidsschade.

Mobiliteit Een goede bereikbaarheid blijft belangrijk voor alle kernen. Hier zetten we ons volop voor in, in samenspraak met de regio. Zo kunnen inwoners die niet in Lingewaard werken makkelijk vanuit huis naar hun werk. En is Lingewaard goed bereikbaar voor bezoekers. De dijk zorgt voor een goede (recreatieve & landschappelijk) bereikbaarheid van de kernen en uiterwaarden. En is daarnaast ook de aansluiting op het regionaal recreatief netwerk. Lingewaard versterkt de langzaam vervoer routes voor positieve gezondheid én de bereikbaarheid van de kernen (recreatief, woon-werk en schoolverkeer). De toegankelijkheid van de kernen verbeteren we door de ontsluiting naar de regionale hoofdwegen (A15-A325) te versterken en in te zetten op de bereikbaarheid van het openbaar. Hierbij wordt de mobiliteitsvisie als leidraad gebruikt. Landschap Alle ontwikkelingen zetten in op het verweven van de kern met de landschappelijke identiteit en structuur van de oeverwal. De ontwikkeling van de dorp-land relatie versterkt de kwaliteit, leefbaarheid en toekomstbestendigheid van de kernen. Deze ontwikkelingen gebeuren alleen als koppelkansen voor gezondheid, natuur, recreatie en landschap worden meegenomen. Het groene karakter van de kernen blijft behouden door nieuwe aanplant van groen en bomen in de kernen.

Hierdoor worden er meer bomen aangeplant wat de beleving en de stikstofreductie ten goede komt. Ook streven we ernaar om een rijke biodiversiteit te behouden waarbij er ook meer aandacht gaat naar de herplanting van bepaalde soorten bomen. We zetten in op groene wiggen tussen de kernen om het groene karakter te

versterken. De openbare ruimte is veilig en nodigt uit om gezonde keuzes te maken in wonen, werken, recreatie en vervoer. Gebruik landschap De druk op de ruimte is groot. Ruimte kan je maar een keer benutten. We proberen zoveel mogelijk functies te combineren. Naast wonen, werken en vervoer gebruiken we de ruimte ook voor recreatie, bescherming en de energietransitie. Ons landschap is iets waar we trots op zijn en wat Lingewaard karakteriseert. We willen meer recreanten daarvan laten genieten. Daarvan kunnen de centra dan weer profiteren. We zetten in op het versterken en zichtbaar maken van historische en recreatieve ankerpunten, zoals forten en kastelen, om (dag)recreatie nog meer te stimuleren. De kernen zijn klimaat-adaptief ingericht. Hierbij is er ruimte voor nieuwe innovaties. Piekbuien worden opgevangen en er is voldoende verkoeling bij hitte. Te denken valt aan klimaatadaptatie door afkoppelen hemelwater, vergroening in combinatie met spelen en recreatie en de verduurzaming van woonmilieus. Naast dat we inzetten op energiebesparing, gaan er stap voor stap én in samenspraak met de bewoners, wijken van het gas af. Dit gebeurt zodat we in 2050 energieneutraal zijn. Veiligheid De kwaliteit van de leefomgeving wordt mede bepaald door (fysieke) veiligheid, door het voorkomen, beperken en bestrijden van branden, rampen en crises.

Lingewaard past de omgeving aan om inwoners zo lang mogelijk veilig en in goede gezondheid in de eigen omgeving te laten wonen. 37

Lingewaard als onderdeel van de groene metropoolregio Aantrekkelijk en hoogwaardig buitengebied & Park Lingezegen MEEKOPPELKANSEN INNOVATIE ENERGIE & LAND- EN TUINBOUW VOOR NATUUR, RECREATIE EN LANDSCHAP

ONTWIKKELING KLEINSCHALIGE & EXTENSIEVE RECREATIE BUITENGEBIED

NEDERRIJN

A325

IJSSEL

Innovatieve regionale Hotspot Nextgarden NEXTGARDEN: REGIONALE HOTSPOT VOOR TUIN- EN LANDBOUWINNOVATIE

ONTWIKKELING DUURZAAM WARMTENETWERK

HUISSEN

Versterken van de economische positie van de kernen LINGE

UITSTEKEND ECONOMISCH VESTIGINGS-KLIMAAT

CULTUUR HISTORISCHE WAARDEN VERSTERKEN IN KERNEN EN BUITENGEBIED

Ontwikkelen regionaal economisch vestigingsklimaat N838/9 A15

A15-ZONE: KANS VOOR ONTWIKKELING EN OPWEKKEN DUURZAME ENERGIE

ONTWIKKELING REGIONAAL ECONOMISCH VESTIGINGSKLIMAAT

STEDELIJKE VOORZIENINGEN ARNHEM & Nijmegen

AANSLUITEN OP BESTAANDE BEDRIJVENTERREIN A15 & LOKALE KWALITEIT LINGEWAARD

A15

M

PANNERDENSCH KANAAL M

LEGENDA LINGE

BEMMEL

Kernen Lingewaard

Natura 2000

Overige kernen

Historisch erfgoed

N838/9 A15

WAAL

38

Park Lingezegen

Rondweg

Water

Ontwikkeling brede landbouw

Dynamische zone

Uitloopgebied grotere kernen

Dijken

Glastuinbouw

Corridors

Hotspot NEXTgarden

GENDT RIJN

VERGEZICHT GROENE METROPOOL

VERGEZICHT LEEFBARE KERNEN

TRENDS & ONTWIKKELINGEN

INVLOEDZONES

FUNDAMENT : LINGEWAARDE ELEMENTEN

FUNDAMENT: LANDSCHAPELIJKE IDENTITEIT

FUNDAMENT: LINGEWAARD IN DE REGIO

Om de unieke positie in de groene metropoolregio te versterken, zet Lingewaard in op: a) het versterken van de economische kracht van het tuinbouwgebied NEXTgarden (duurzame voedselproductie) en de lokale bedrijvigheid; b) het versterken van een landschap dat uitnodigt om dicht bij de eigen woonomgeving buiten te ontspannen. Klimaatbestendig buitengebied De ambitie is om de bestaande landschappelijke identiteit en kwaliteit te versterken en te herstellen. Hiermee ontstaat de kans om de klimaatbestendige inrichting van het buitengebied verder te ontwikkelen. Dit kan door het verbeteren van de waterberging te combineren met de versterking van natuur en recreatie. Zo krijgt de groene en gezonde samenleving beter vorm. Daarnaast zetten we in op functieverandering, landschapsontwikkeling en de clustering van glastuinbouwbedrijven om de kwaliteit van de leefomgeving te verbeteren. Deze clustering verbetert de logistieke bereikbaarheid en maakt het landschap aantrekkelijk, passend bij de ambities van de Groene Metropoolregio: ‘meer landschap, meer stad’. De positie aan de A15 tussen de Randstad en het Ruhrgebied zet Lingewaard in om de bereikbaarheid van bedrijventerreinen te vergroten en de ontwikkeling van de lokale economie te stimuleren. Het buitengebied richt zich op de

4.2 Vergezicht: Lingewaard als onderdeel van de groene metropoolregio De verstedelijkingsopgave in de regio is groot. De bouw van woningen in de regio gaat samen met een aantal opgaven: mobiliteit, economie en landschap. Vanuit Lingewaard is een goede bereikbaarheid tussen de kernen en de steden een voorwaarde om de woongebieden te ontsluiten. De groene, aantrekkelijke woon- en leefomgeving is aantrekkelijk voor zowel bewoners en recreanten als bedrijven. Bovendien is er sprake van een verduurzamingsopgave. Ook daarin werkt Lingewaard samen met de regio.

innovatie en ontwikkeling van de landbouw en de energietransitie. Hier ontstaan logische dwarsverbanden tussen landschap, natuur, water, economie en recreatie. Het biedt ontwikkelruimte voor een gebiedsgerichte kringloop- en/of natuur inclusieve land- en tuinbouw. Zo kunnen de landen tuinbouw bijdragen aan het landschap en natuurontwikkeling. Recreatief uitloopgebied In de groene omgeving van Lingewaard is van alles te beleven. Park Lingezegen draagt bij aan de (regionale)vergroening van de dynamisch zone tussen Bemmel en Huissen en aan het vestigingsklimaat in de kernen. De focus ligt op de ontwikkeling van natuur, water (in combinatie met de Linge), landbouw, voedsel, recreatie en toerisme. Park Lingezegen is niet alleen een belangrijk groen uitloopgebied voor de omliggende wijken. Het park is een katalysator voor de toeristischrecreatieve ontwikkelingen in de gemeenten Overbetuwe en Lingewaard. In het buitengebied verstevigen we het karakter van de groene Metropoolregio: meer stad, meer landschap. Dit ontstaat door de ontwikkeling en versterking van het kleinschalige- en extensieve recreatienetwerk in samenwerking met het lokale (toeristische en recreatieve) vestigingsklimaat in de kernen. Een extra impuls voor de recreatieve ondernemers en horeca kan het recreatieve (dagjes uit) aanbod verbeteren, zowel voor bezoekers van binnen als buiten de regio.

Innovaties, verduurzaming en bedrijvigheid NEXTgarden biedt innovatie- en groeikansen in de duurzame glastuinbouwproductie. Dit gebeurt in relatie tot ontwikkelingen in de regio Foodvalley en de samenwerking met onderwijs- en kennisinstituten als de WUR en VHLarenstein. Innovatie, circulariteit en korte ketens zijn kenmerken die we in dit gebied verder willen ontwikkelen en uitdragen. Het versterken en ontwikkelen van NEXTgarden en het concentreren van glastuinbouw tot een regionale hotspot voor tuin- en landbouwinnovatie versterkt de regionale positie van Lingewaard. NEXTgarden heeft de ambitie om het eerste energieneutrale tuinbouwgebied van Nederland te worden, voor 2030. Dit kan door onder andere geo- en zonthermie en Hoge Temperatuur Opslag (HTO) toe te passen. Lingewaard heeft daarnaast de ambitie bestaande en nieuwe bedrijventerreinen te verduurzamen om de doelstelling van energieneutraliteit in 2050 te behalen. Dit doel behalen doen we samen met inwoners, bedrijven en partners. Innovatie in duurzame opwek en opslagmethodes wordt gestimuleerd en een kans gegeven, maar altijd wordt de impact op het landschap meegenomen.

zonnepanelen op het dak. Indien niet mogelijk, is er voor particulier gebruik in het buitengebied een zonneakker met een maximaal aantal vierkante meters mogelijk. Daarnaast is er een zoekgebied grootschalige zonne-energie aangewezen nabij NEXTgarden. Het realiseren van een zonnepark dient in combinatie met meervoudig ruimtegebruik, en met draagvlak en voordeel voor bewoners en bedrijven in Lingewaard. Deze voorwaarden zijn ook het uitgangspunt voor het opwekken van windenergie. Gemeente Lingewaard heeft een positieve houding ten opzichte van initiatieven voor windmolens. Belangrijk hierbij is dat de windmolens onderdeel uitmaken van het landschap en dat er afstemming plaatsvindt met alle belanghebbenden. De A15zone is een kans voor ontwikkeling duurzame opwek van energie, waarbij aandacht vereist blijft voor gezondheidsaspecten, zoals hinder en geluid. Tot slot biedt aanpassing van de woonen werkomgeving omgeving kansen om de bebouwde omgeving te verduurzamen en voor het terugdringen van gezondheidsachterstanden.

Energietransitie Het vormgeven van de energietransitie (opwek) vindt plaats door zonne- en windenergie. De energietransitie gaat ook een plek krijgen in de leefomgeving. Voor zonne-energie gebeurt dat volgens de principes van de zonneladder: eerst 39

“Steun de sport- en culturele verenigingen, sociale cohesie, de bibliotheek en stimuleer vergroening en verduurzaming.”

“Ik zou wel willen waken voor een verstedelijking van Lingewaard. De kwaliteiten die het nu heeft, mogen niet ten koste gaan van innovatie. De innovatie moet daar juist op aansluiten en versterken. Duurzaamheid moet samenvallen met de kernwaarden.” “Lingewaard ontwikkelt zich als aanvullende gemeente aan Nijmegen en Arnhem.”

“Wel ervoor waken dat er niet teveel leegstand in de steden en dorpen komt. Dit schrikt bezoekers af maar ook bewoners. Men gaat dan naar andere steden en dit komt niet ten goede aan de plaatselijke middenstand.”

40

“De publieke buitenruimte is de grootste sport-accommodatie die we hebben...”

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=b279b87e-5978-4836-964c-c773322d6396