589139 Raadsvoorstel versterking sociale basis.docx
Tekst van het document
Aan de raad van de gemeente Lingewaard Onderwerp Portefeuillehouder Zaaknummer collegevoorstel
Contourennota versterking sociale basis A. Slob ZS-589139
Beslispunten 1. De Contourennota Versterking Sociale Basis vast te stellen; 2. Een budget beschikbaar te stellen van € 250.000,-- voor de voorbereiding en uitvoering van de aanbesteding; 3. Deze kosten te dekken uit de bestemmingsreserve sociaal domein. Inleiding Druk op beschikbaarheid zorg en ondersteuning Sinds de invoering van de Wmo 2015, de Jeugdwet en de Participatiewet is de vraag naar hulp en ondersteuning voortdurend toegenomen. Hier zijn verschillende oorzaken voor aan te wijzen, zoals vergrijzing en de druk op jeugd en jongeren om maximaal te presteren. Tegelijkertijd zien we een toename van het aantal niet te vervullen vacatures in de zorg. Dit maakt dat inwoners steeds vaker moeten wachten voor ze de zorg krijgen die ze nodig hebben. Huidige manier van organiseren heeft grens bereikt De afgelopen drie jaar hebben we vanuit de Taskforce Sociaal Domein gewerkt aan de versterking van het voorliggende veld. Door meer preventief te werken en laagdrempelige voorzieningen in te richten willen we de druk op maatwerk- en individuele voorzieningen verminderen. We hebben nieuwe voorzieningen opgestart en bestaande voorzieningen versterkt en uitgebreid. We merken echter dat dit niet voldoende is om het voorzieningenniveau duurzaam naar een hoger niveau te tillen. Het voorliggende veld is versnipperd.
We sturen daardoor op producten en niet op de visie die de gemeenteraad in het beleidsplan sociaal domein ‘Iedereen hoort erbij!’ heeft vastgesteld. Om het maximale te halen uit het voorliggende veld is het nodig te sturen op de effecten die we willen bereiken en op een voorzieningenniveau dat past bij de vragen die onze inwoners hebben. Daarvoor is het nodig dat we de huidige manier waarop van aansturen met verschillende aanbieders en op basis van subsidievoorwaarden loslaten en kiezen voor een integrale aanpak op basis van een heldere opdracht vanuit een gezamenlijke visie. Ontwikkelingen jeugd en beschermd thuis vragen andere aanpak Naast de noodzaak hulp en ondersteuning duurzaam beschikbaar te houden, dwingen een aantal landelijke ontwikkelingen ons preventieve en voorliggende voorzieningen beter en soms anders in te richten. Allereerst de Hervormingsagenda Jeugd, die eisen stelt aan preventieve voorzieningen en aan de toegang tot jeugdzorg. Daarnaast vraagt de beweging van beschermd wonen naar beschermd thuis om een sociale infrastructuur, waarin inwoners met een psychische kwetsbaarheid terecht kunnen met hun vragen en behoeften. Door deze ontwikkelingen samen op te pakken in de versterking van de sociale basis, kunnen we de beweging in één keer goed maken.
In de contourennota ‘Versterking sociale basis’ beschrijven wij de noodzaak van deze andere aanpak, waar we naar toe willen en hoe we dat willen bereiken. In de contourennota is ook een begrippenlijst opgenomen, waarin de begrippen die we in dit raadsvoorstel gebruiken toelichten.
Beoogd effect Zorg en ondersteuning voor inwoners die dat echt nodig hebben blijft duurzaam beschikbaar door het bereiken van de volgende deeleffecten: • Inwoners kunnen vanaf 2025 in hun eigen kern terecht met (hulp)vragen over maatschappelijke ondersteuning, opgroeien en opvoeden en participatie; • Meer van deze (hulp)vragen vinden een oplossing in laagdrempelige voorliggende, algemene en collectieve voorzieningen; • Het percentage inwoners voor wie een beroep op maatwerk- of individuele voorzieningen de enige oplossing is, neemt af. Argumenten 1.1 Dit voorstel is een uitwerking van het beleidskader dat is vastgesteld in de beleidsnota sociaal domein 2021-2024 ‘Iedereen hoort erbij!’ In deze nota is beschreven dat we de druk op maatwerk- en individuele voorzieningen willen verminderen door de sociale basis te versterken. Door te investeren in laagdrempelige voorzieningen en preventie. Deze beweging was al ingezet met de Taskforce Sociaal Domein. 1.2 Om (kwalitatief goede) zorg en ondersteuning voor onze inwoners beschikbaar te houden is een andere manier van organiseren noodzakelijk. Sociale teams Het invoeren van sociale teams heeft tot doel preventiever te werken, een beter dekkend aanbod te organiseren en zo de druk op maatwerk- en individuele voorzieningen te verminderen: 1.
Hulp en ondersteuning is dichter bij de inwoners georganiseerd, waardoor (lichte) problemen eerder en laagdrempeliger kunnen worden opgelost. 2. Door de toegang tot zorg en ondersteuning grotendeels via het voorliggende veld te laten lopen, komt er meer focus op oplossingen in voorliggende, algemene en collectieve voorzieningen. Hierdoor neemt de druk op maatwerk- en individuele voorzieningen af en kunnen we lichte hulp- en ondersteuningsvragen meer normaliseren. 3. Doordat de sociale teams veel contacten met inwoners hebben in de kernen zelf, weten zij aan welke ondersteuning behoefte is en kunnen het voorzieningenniveau hierop aanpassen. Eén hoofdaannemer Doordat we met één partij afspraken maken is het beter mogelijk te sturen op de effecten die we willen bereiken vanuit een gezamenlijke visie. Door één partij verantwoordelijk te maken voor het aanbod van voorzieningen in het voorliggende veld, kunnen we een aanbod realiseren dat beter past bij de behoefte aan ondersteuning bij onze inwoners. Bovendien gaat er minder tijd verloren aan afstemmen tussen verschillende partijen om de samenwerking te organiseren. We verwachten dat voorzieningen hierdoor beter op elkaar aansluiten en elkaar kunnen versterken. 1.3 Landelijke ontwikkelingen zoals de hervormingsagenda jeugd en de beweging naar beschermd thuis stellen zwaardere eisen aan het voorliggende veld.
Bij zowel de hervormingsagenda jeugd als bij de beweging naar beschermd thuis moeten we extra voorzieningen in het voorliggend veld inrichten. Voor de jeugd stelt de hervormingsagenda ook eisen aan de toegang en begeleiding. Dit vraagt om een professionaliseringsslag in de sociale basis. Door deze vraagstukken mee te nemen in de opdracht naar het voorliggend veld, kunnen we alles in samenhang neerzetten. Daarmee voorkomen we dat we iets inrichten wat we later weer moeten aanpassen.
2
1.4 Op een overheidsopdracht is de aanbestedingsrichtlijn (2014/24/EU) van toepassing. Door een gedetailleerde (overheids)opdracht op te stellen, is het mogelijk eisen te stellen aan de inhoud en kwaliteit van de uitvoering van de opdracht. In een subsidierelatie met subsidievoorwaarden kan dat veel minder. Een heldere opdracht is belangrijk, omdat we een deel van onze dienstverlening naar het voorliggend veld gaan verplaatsen met het instellen van sociale teams. Daarnaast willen we veel sterker sturen op de inrichting van het voorliggend veld en de effecten die we daarmee willen bereiken. De gedetailleerdheid van de opdracht en de mate waarin wij de uitvoering willen kunnen afdwingen bij de hoofdaannemer, maakt dat we geen subsidierelatie met de hoofdaannemer kunnen aangaan. Hoewel er een grijs gebied is tussen een subsidie en een overheidsopdracht heeft de opdracht die wij voor ons zien veel kenmerken van een overheidsopdracht. In dat geval gelden de Europese aanbestedingsregels en moeten wij de opdracht aanbesteden. Het nadeel daarvan is dat dit een complexer en duurder voorbereidingstraject vraagt. - Stevig kunnen sturen op de uitvoering en - eisen kunnen stellen aan de kwaliteit en - uitvoering kunnen afdwingen en - een hoofdaannemer selecteren die aantoonbaar de kwalificaties heeft om een stevige sociale basis neer te zetten.
2.1 We hebben extra expertise en menskracht nodig voor het voorbereidingstraject. Een groot deel van de expertise hebben we in huis. Het voorbereiden van een dergelijke aanbesteding vraagt echter veel tijd en specifieke expertise. Dit project heeft verstrekkende consequenties voor de dienstverlening aan onze inwoners en ook voor de inrichting van onze eigen toegang. Het college vindt het daarom belangrijk te investeren in een kwalitatief goede en stevige opdracht.
Kanttekeningen 1.1 We moeten extra moeite doen om inwoners met meer complexe vragen snel op de juiste plek te helpen. Omdat de eerste toegang via de sociale teams loopt, moet daar ook een snelle triage plaatsvinden van de omvang van de vraag. We willen daarmee voorkomen dat inwoners die zwaardere ondersteuning nodig hebben meerdere keren hun verhaal moeten doen en daardoor te lang moeten wachten op ondersteuning. Dat betekent dat het sociale team en de gemeentelijke toegang korte lijnen moeten hebben. Dit is goed te organiseren, maar vraagt wel extra aandacht. 1.2 Het moet voor inwoners duidelijk zijn waar ze zich kunnen melden met hun (hulp)vragen. Het sociale team zal niet alle hulpvragen kunnen beantwoorden. Voor sommige vragen moet een inwoner zich direct bij de gemeente melden. Dit kan onduidelijk zijn voor inwoners. Op dit moment is die onduidelijkheid er echter ook als het gaat om de voorzieningen in het voorliggende veld. Door de aanwezigheid van de sociale teams is er wel één duidelijke plek waar inwoners snel doorverwezen worden naar de juiste plek als zij niet het sociale team hen niet kan helpen. 1.3 De kans bestaat dat niet één van de huidige welzijnsaanbieders maar een landelijke welzijnsorganisatie als beste uit de aanbesteding komt.
In de aanbesteding willen we kwaliteit en ervaring met aspecten van de opdracht van de hoofdaannemer als belangrijkste selectiecriteria opnemen. Het gevolg daarvan kan zijn dat niet één of meer van onze lokale partners de aanbesteding wint, maar een landelijke opererende welzijnsorganisatie. Dit zou kunnen betekenen dat we een stap terug zetten in de lokale inbedding van het welzijnswerk. Voor de professionalisering van de sociale basis is het noodzakelijk dat een stevige partij, liefst met ervaring in de beweging die wij willen maken, de uitvoering van de opdracht op zich gaat nemen. Mocht dat inderdaad een landelijke welzijnsorganisatie zijn, dan is deze verplicht de lokale welzijnswerkers over te nemen. Daarmee behouden we de lokale kennis en netwerken die deze mensen hebben opgebouwd in onze gemeente. Daarnaast kunnen we onze lokale inbedding behouden door dit op te 3
nemen in de gunningscriteria. We vragen de opdrachtnemer dan op welke manier hij de lokale inbedding van het huidige welzijnswerk gaat behouden en meenemen in de opdracht. Als de opdrachtnemer daar onvoldoende antwoord op heeft, kan dit een reden zijn om af te wijzen. Tenslotte willen we onze bestaande partners intensief meenemen in het voorbereidingstraject, voor zover dit mogelijk is binnen de aanbestedingsregels. Financiën Voor het voorbereiden van het inkoopproces, de aanbesteding en de gunning hebben we gespecialiseerde expertise nodig van een inkoopspecialist en een inkoopjurist. Daarnaast is een projectleider nodig om de voorbereidingen te begeleiden. Met bijkomende kosten, schatten we de voorbereidingskosten als volgt in: In te huren expertise Projectleider (0,6 fte) Expertise aanbestedingsprocessen en -documenten Juridische expertise aanbesteding Check op definitieve documenten (tegenlezen) Aanvullende expertise (financieel, juridisch) Totaal
Kosten € 60.000 € 60.000 € 60.000 € 20.000 € 50.000 € 250.000
De dekking van deze incidentele kostenpost ter grootte van € 250.000 kan worden gevonden via de aanwending van de bestemmingsreserve sociaal domein. Deze reserve heeft per 1-1-2023 een begrote stand van afgerond € 2,4 miljoen. Bij de behandeling van de begroting 2020 is bij amendement bepaald dat de middelen in deze reserve bedoeld zijn om investeringen ten behoeve van een nieuwe werkwijze in het sociaal domein mogelijk te maken en doorlopende of nieuwe tekorten waar nodig te kunnen dekken. Wij stellen uw raad dan ook voor om in te stemmen met deze onttrekking van € 250.000. Een deel van deze kosten komen naar verwachting in 2024 tot uitdrukking. Wij nemen uw raad tijdig mee in de (financiële) voortgang van dit project. Communicatie en participatie Het opstellen van een communicatieplan maakt onderdeel uit van de voorbereidingsfase. We betrekken in ieder geval de adviesraad sociaal domein bij de voorbereiding van de opdracht. In verschillende fases van de voorbereiding informeren we inwoners en maatschappelijke partners over de veranderingen waar zij mee te maken gaan krijgen.
4
Voortgang Wat
Toelichting
Wanneer
Besluit over contourennota door gemeenteraad
Met het vaststellen van de contourennota stemt de gemeenteraad in met de kaders voor de inrichting van het voorliggende veld. Keuzes uitwerken en opdracht uitwerken
9 maart
Inkoopproces voorbereiden
maart-december 2023
Opstellen van de inkoopdocumenten, programma van eisen, selectieleidraad en gunningsleidraad Aanbesteding en gunning Implementatieplan opstellen
Implementatie
Opstellen van een implementatieplan voor de gemeentelijke organisatie (aansluiting processen op de nieuwe situatie) Opzetten en implementeren sociale teams door de nieuwe hoofdaannemer
januari-juni 2024 januari-juni 2024
juli-december 2024
Implementatie aansluiting werkprocessen toegang en bedrijfsbureau op de nieuwe situatie Ingang contractdatum
1 januari 2025
Duurzaamheid Niet van toepassing Bijlagen -Contourennota versterking sociale basis -Concept raadsbesluit
Bemmel, 24 januari 2023 burgemeester en wethouders van de gemeente Lingewaard, de secretaris, de burgemeester,
drs. I.P. van der Valk
dr. P.T.A.M. Kalfs
5