CConstaterende datLingewaard
Koppel je AI →
Document · PDF

459401 Bijlage 1B Gemeentelijk Watertakenplan achtergronddocument.pdf

Raadsvergadering 13 oktober 2022, gemeente LingewaardBij agendapunt: Gemeentelijk Watertakenplan (bespreekstuk)40.052 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023-2027 achtergronddocument (naslagwerk)

projectnummer 0473834.100 definitief revisie 05 25 augustus 2022

www.anteagroup.nl

Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023-2027 achtergronddocument (naslagwerk) projectnummer 0473834.100 definitief revisie 05 25 augustus 2022

Auteurs Gerlof Huisman Marte Meister

Opdrachtgever Gemeente Lingewaard Postbus 15 6680 AA BEMMEL

datum 25 augustus 2022

beschrijving definitief - vaststellingsdatum gemeenteraad 13 oktober 2022

vrijgave R. Fleur

datum 25 augustus 2022 projectnummer 0473834.100 betreft Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023-2027

Inhoudsopgave 1.

Inleiding

5

2.

Procedure opstellen GWP Lingewaard

7

3.

De context van de gemeentelijke watertaken

9

4.

Wettelijk kader

11

5.

Evaluatie vigerend GRP 2017-2022

13

5.1 5.2 5.3 5.4 5.5

De ambitie Activiteitenprogramma 2017-2021 Openstaande deelactiviteiten die mee gaan in dit nieuwe GWP Uitgaven periode 2017-2021 De organisatie

13 14 17 17 18

6.

Huidig beleid

19

6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6

Collegeakkoord 2018-2022 en 2022-2026 Lokale Adaptatiestrategie (LAS) + uitvoeringsagenda Omgevingsvisie (concept versie) Handboek inrichting openbare ruimte Baggerplan Grondwaterbeleidsplan

19 19 20 21 21 21

7.

De voorzieningen in Lingewaard

22

8.

Nulmeting

25

8.1 8.2

8.4

De basis voor de nulmeting De resultaten van de nulmeting Stedelijk afvalwater Hemelwater Grondwater Nulmeting energie, duurzaamheid en klimaat Energie Duurzaamheid Klimaat Budget 2022 (begroting)

25 25 25 26 28 28 28 29 29 29

9.

Ambities

31

9.1 9.2 9.3 9.4 9.5 9.6

Wat is ambitie? Proces ambitieverkenning Accenten Uitwerking ambitiescenario Keuze scenario Ambitiescenario C: Klimaatadaptatie en Duurzaamheid (klimaatmitigatie)

31 31 34 35 35 36

10.

Uitvoeringsprogramma

37

10.1 10.2 10.3 10.4

Reguliere exploitatie Eenmalige investeringen bestaand areaal Aanleg nieuw areaal Benodigde formatie

38 39 41 42

8.2.1 8.2.2 8.2.3 8.3 8.3.1 8.3.2 8.3.3

datum 25 augustus 2022 projectnummer 0473834.100 betreft Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023-2027

11.

Toelichting kostendekkingsplan

43

11.1 11.2 11.3 11.4

Uitgangspunten en rekenmethode Van Rioolheffing naar Riool- en Waterzorgheffing Lastenontwikkeling Tarief Riool en Waterzorgheffing planperiode 2023-2027

44 46 48 50

Bijlage A: begrippenkader Bijlage B: grondwaterbeleidsplan Bijlage C: kenmerken lozingswerken Bijlage D: specificatie nieuwbouwprojecten (feb. 2022) Bijlage E: onderbouwing nulmeting Bijlage F: onderbouwing kostenverdeelsleutel

datum 25 augustus 2022 projectnummer 0473834.100 betreft Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023-2027

1.

Inleiding Sinds de komst van riolering begin 1900 is de hygiëne van de Nederlandse huishoudens met sprongen vooruitgegaan. Ook het milieu is gebaat bij het bestaan van de huidige rioleringszorg. Het is nog niet zo heel lang geleden dat het verzamelde afvalwater rechtstreeks op sloten, vijvers en kanalen werd geloosd. Nu wordt al het afvalwater eerst gezuiverd voordat het in oppervlaktewater terecht komt.

riolering dient drie belangen: 1. bescherming van de volksgezondheid en volkshygiëne; 2. bescherming van het milieu; 3. het instandhouden van de kwaliteit van de leefomgeving.

De gemeentelijke watertaken in een veranderende omgeving Aanleg, beheer en onderhoud van riolering is een gemeentelijke taak die zijn wettelijke basis vindt in de Wet milieubeheer. Het Gemeentelijk Watertakenplan (hierna GWP) geeft inzicht in de aanleg, tijdige vervanging, verbeteringen, beheer en onderhoud van de riolering en natuurlijk in de kosten van al deze facetten. Het opstellen en publiceren van een Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) is sinds 1 januari 1994 verplicht. Door invoering van de Omgevingswet vervalt deze verplichting vanaf 2022. Toch moet er invulling worden gegeven aan de gemeentelijke watertaken en dient de rioolheffing onderbouwd te worden. De termijn van het huidige GRP loopt tot en met 2022. Met dit nieuwe GWP sorteren we al grotendeels voor op de nieuwe plankaders vanuit de Omgevingswet. Dit nieuwe GWP wordt opgesteld in een alsmaar veranderende omgeving. Niet alleen zijn er door invoering van de omgevingswet veranderingen in de wetgeving aanstaande. Ook klimaatverandering heeft impact op hoe we binnen de openbare ruimte omgaan met opvang en verwerking van water, omdat dit zowel schaarser (droogte) als heviger (wateroverlast) gaat worden in de toekomst.

Hoe we dat gaan doen, in welk tempo, hoe de interactie daarin is met overige facetten uit de openbare ruimte (zoals bijvoorbeeld groen en wegen) en wat daarin de inbreng wordt van een ieder wordt in dit nieuwe GWP bepaald.

Met dit nieuwe GWP sorteren we al voor op de nieuwe plankaders vanuit de Omgevingswet. Het nieuwe GWP bevat daarvoor onder andere een uitvoeringsprogramma, waarin duidelijk staat wat de gemeente de komende 5 jaar te wachten staat op het gebied van water, wanneer gemeentelijke taken uitgevoerd dienen te worden, wie waarvoor verantwoordelijk is en hoeveel dit gaat kosten.

blad 5 van 50

datum 25 augustus 2022 projectnummer 0473834.100 betreft Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023-2027

Opbouw van het nieuwe GWP Dit nieuwe GWP is opgebouwd uit 5 onderdelen: ▪ Een beleidskeuzenotitie voor het bestuur. Deze notitie wordt tijdens het planvormingsproces gebruikt bij het kiezen van het gewenste ambitiescenario voor de komende periode en tevens de gewenste riool- en waterzorgheffing. ▪ Een hoofdrapport voor de verantwoordelijke bestuurders, politici en vaktechnisch personeel. Dit document bevat de hoofdlijnen en beschrijft o.a. de visie op de gemeentelijke watertaken, de beleidskeuzes in de vorm van ambities, sfeerbeelden en speerpunten, de benodigde middelen en de consequenties voor de financiering (riool- en waterzorgheffing en voorziening). ▪ Dit achtergronddocument met de relevante en verplichte (technische) onderbouwing die benodigd is geweest om het hoofdrapport op te kunnen stellen, waaronder o.a. een uitgebreide evaluatie van de afgelopen jaren, een uitgebreid overzicht van de vertaling van de beleidskeuzes naar specifiekere kwaliteitsbeschrijvingen en kwaliteitsnormen, een nulmeting en een uitvoeringsprogramma om binnen de planperiode te gaan (en blijven) voldoen aan de gestelde beleidskeuzes. ▪ Een infographic voor de inwoners, ondernemers en overige stakeholders in de gemeente. Deze moet zodanig worden opgesteld zodat deze ook toegankelijk is voor blinden en slechtzienden.

▪ Een actueel financieel bewakingsdocument (Excel document) met daarin een specificatie van de benodigde middelen (op activiteiten niveau) en ontwikkeling van de rioolheffing en -voorziening bij het uitvoeringsprogramma.

Leeswijzer achtergronddocument Dit achtergronddocument is een naslagwerk bij het hoofdrapport en geeft achtereenvolgens inzage in de volgende onderdelen: 1.

Een overzicht van de betrokkenen en processtappen (hoofdstuk 2)

2. 3.

De context van de gemeentelijke watertaken (hoofdstuk 3) Het wettelijk kader, taken en plichten (hoofdstuk 4)

Waar staan wij?

4. 5. 6. 7.

Evaluatie van het vigerend GRP (hoofdstuk 5) Het huidige beleid (hoofdstuk 6) Het overzicht van de voorzieningen (hoofdstuk 7) De nulmeting (hoofdstuk 8)

Wat vinden wij belangrijk en wat spreken wij af?

8.

De ambitieverkenning en keuzes (hoofdstuk 9)

Wat kost het en hoe gaan wij het bekostigen?

9. Het uitvoeringsprogramma (hoofdstuk 10) 10. Toelichting op het kostendekkingsplan en de heroverweging rioolheffing (hoofdstuk 11)

Procedure Wat moeten wij?

Begrippenkader De gemeentelijke watertaken omvatten meer dan de zorg voor een stelsel van buizen in de grond. Om de inhoud van dit GWP te kunnen begrijpen is kennis nodig van de (milieu) technische, financiële, organisatorische en juridische aspecten. Het vakgebied van riolering en stedelijk water kent een eigen begrippenkader. De belangrijkste begrippen zijn in bijlage A toegelicht.

blad 6 van 50

datum 25 augustus 2022 projectnummer 0473834.100 betreft Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023-2027

2.

Procedure opstellen GWP Lingewaard Kernteam GWP Dit GWP is opgesteld vanuit een kernteam bestaande uit medewerkers van de gemeente en Antea Group.

Ambtelijke projectgroep GWP De ambtelijke voorbereiding en uitwerking is verzorgd door het kernteam. Voor de begeleiding van het opstellen van een GWP is een ambtelijke projectgroep samengesteld. Deze projectgroep bestaat, naast het kernteam, uit gemeentelijke medewerkers van de disciplines Financiën, Wegen, Groen, Riolering/Water, Communicatie en Duurzaamheid/Omgevingswet. Ook is het waterschap, conform de Wet Milieubeheer, vertegenwoordigd in deze projectgroep.

Proces De ambtelijke voorbereiding van het GWP is eind 2021 gestart. In onderstaand schema is het proces van het opstellen van dit GWP gevisualiseerd. Op het volgend blad is per fase de aanpak toegelicht.

blad 7 van 50

datum 25 augustus 2022 projectnummer 0473834.100 betreft Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023-2027

Wat moeten wij? Bij de invulling van de gemeentelijke watertaken gelden verschillende wetten en regels. De taakstellingen en verplichtingen die hieruit voortvloeien zijn deels bepalend voor de invulling van dit GWP. Wat hebben wij gedaan en wat moeten wij nog? Zijn alle voorgenomen maatregelen uitgevoerd, resteren er nog maatregelen zo ja welke? Wat ging goed wat kan er eventueel beter. Bij de evaluatie én analyse van de behaalde uitvoeringsresultaten van het huidig GRP brengen we dat in beeld. Waar staan we nu en wat vinden wij belangrijk? Vervolgens brengen wij in beeld waar we nu staan, wat we aan areaal hebben en hoe dit er nu bij ligt. Want alleen vanuit een goed fundament kun je nieuwe keuzes maken. Door middel van de nulmeting wordt de huidige kwaliteit vastgesteld. De kenmerken van een nulmeting zijn: ▪ Verzamelen van informatie voor een strategisch en beleidsmatig niveau; ▪ Geven van de algemene en gemiddelde kwaliteitsindruk, opgebouwd uit vaktechnische items (bijvoorbeeld afvoercapaciteit, vuilemissie) en gebruikersitems (overlast, veiligheid, beleving). Vanuit dit fundament bepalen we vervolgens wat we belangrijk vinden. Ondanks de taakstellingen en wettelijke verplichtingen is er zeker ruimte om te differentiëren of te nuanceren. Daarnaast dienen er op onderdelen ook echt (beleids)keuzes gemaakt te worden.

Met andere woorden: op welke plek is welke kwaliteit wenselijk? Wat spreken wij af? Vanuit de ambitieafweging worden vervolgens ambitiescenario’s voor de komende planperiode geformuleerd. De Raad maakt hieruit een keuze. Deze keuze wordt uitgewerkt tot een concreet voorstel voor het beleid. Daarin leggen wij o.a. vast hoe wij als gemeente invulling geven aan de drie wettelijke zorgplichten (stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater). Dit beleid vertalen we naar de bijbehorende strategie. Daarin brengen wij in beeld wat we gaan doen, waarom we dat doen, wanneer we dat doen en hoe we dat gaan doen, zodat ook inwoners weten waar zij aan toe zijn. Wat kost het en hoe gaan we het bekostigen? De laatste fase betreft de vertaling van de strategie naar concrete activiteiten inclusief kostenraming. De resultaten importeren wij direct in het financieel bewakingsdocument waarmee de tarief ontwikkeling van de rioolheffing c.q. riool- en waterzorgheffing bepaald wordt.

blad 8 van 50

datum 25 augustus 2022 projectnummer 0473834.100 betreft Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023-2027

3.

De context van de gemeentelijke watertaken De taakstellingen en verplichtingen van de betrokken partijen De zorg en verantwoordelijkheid voor water in de gemeente Lingewaard ligt, naast de gemeente, in handen van Waterschap Rivierenland, Rijkswaterstaat, de Provincie Gelderland, drinkwaterbedrijf Vitens en particulieren/ondernemers.

De betrokkenen hebben verschillende taakstellingen en verplichtingen. Sommige verplichtingen zijn wettelijk vastgelegd, een aantal verplichtingen zijn vastgesteld in Europees, landelijk, provinciaal of regionaal beleid, maar ook zijn er eigen gemeentelijke normen bepaald, vastgelegd (en bestuurlijk goedgekeurd) in uitvoerend beleid. In sommige gevallen gaat het daarbij om resultaatverplichtingen, in andere gevallen zijn 'slechts' werknormen aangegeven. De Wet milieubeheer, de Waterwet en de Gemeentewet bepalen elk voor een deel wat de gemeenten bij de gemeentelijke watertaken moeten doen en hoe ze het moeten organiseren. Door het inwerkingtreden van de Omgevingswet gaan (delen van) de Waterwet en de Wet milieubeheer op in de nieuwe Omgevingswet. Hierdoor vervalt met ingang van 2022 de verplichting voor het opstellen van een GRP. Echter er dient nog steeds een onderbouwing van de rioolheffing opgesteld te worden en aansluitend aan de omgevingsvisie van de gemeente dienen er ook uitvoeringsprogramma’s opgesteld te worden. Dit nieuwe GWP sluit aan bij de omgevingsvisie en bevat bouwstenen voor de uitvoeringsprogramma’s voor de periode 2023-2027.

blad 9 van 50

datum 25 augustus 2022 projectnummer 0473834.100 betreft Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023-2027

Onderstaand schema toont op hoofdlijn de taken en verplichtingen van de betrokkenen. In het volgend hoofdstuk is het wettelijk kader gedetailleerd weergegeven. grondeigenaar (particulier)

De grondeigenaar is verantwoordelijk voor de staat van zijn woning en perceel. Dit betekent dat hij zelf verantwoordelijk is voor het op eigen perceel treffen van maatregelen voor de inzameling van stedelijk afvalwater (incl. eventuele verwerking ervan in een IBA) en afwatering van hemel- en grondwater. Zo is hij in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor het hemelwater wat op zijn terrein valt. Ook de gevolgen van overtollig grondwater of een lage grondwaterstand vallen onder de verantwoordelijkheid van de grondeigenaar. Pas als de particulier zich niet met redelijke inspanning van deze zorg kan ontdoen ligt er (mogelijk) een taak voor de gemeente. Daarnaast heeft de particulier een zorgplicht. Hij mag niets doen waarvan hij kan verwachten dat het problemen oplevert voor het riool, de zuivering, de omgeving of het (water)milieu. De voorschriften zijn in diverse besluiten vastgelegd. Gemeente en waterschap zien toe of de particulier zich hier ook aan houdt. Het ingezamelde huishoudelijk afvalwater dient de perceelseigenaar (over het algemeen) af te voeren naar de erfgrens. Hier gaat de verantwoordelijkheid over naar de gemeente. Vaak is op de erfgrens een zogenaamd ontstoppingsstuk aangebracht. Hier kan in geval van een verstopping worden nagegaan in welke deel van de riolering de verstopping aanwezig is (particulier of gemeente).

gemeente Lingewaard

Vanaf de erfgrens verzorgt de gemeente de verdere inzameling en het transport van het huishoudelijk afvalwater (rioleringbeheer) tot het overnamepunt. Via een stelsel van ondergrondse leidingen en putten wordt het van huisaansluitingen en straatkolken afkomstig afvalwater, gemengd met een deel van het hemelwater, ingezameld en afgevoerd naar de rioolgemalen. Gescheiden opgevangen hemelwater watert af op oppervlaktewateren of wordt geïnfiltreerd in de bodem. Via een persleiding wordt dit stedelijk afvalwater vervolgens verpompt naar een ander deel van het rioolstelsel of direct naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI). In dat laatste geval vormt het rioolgemaal het overnamepunt. Vanaf het overnamepunt is de waterkwaliteitsbeheerder (waterschap Rivierenland) verantwoordelijk voor de verdere afvoer van het ingezamelde stedelijk afvalwater. Daarnaast is de gemeente verantwoordelijk voor de ontwatering van openbaar gebied en lokale opvang en afvoer van regenwater. Als onderdeel hiervan onderhoudt de gemeente een deel van de hiervoor noodzakelijke voorzieningen (o.a. drainage, watergangen en waterbergingen). De gemeente draagt daarnaast nog zorg voor inrichting en beheer van gebieden en de integratie met andere beleidsterreinen.

Waterschap Rivierenland

Waterschap Rivierenland is de beheerder van het water tussen de grote rivieren, vanaf de Duitse grens tot aan Kinderdijk, met als noordgrens de Nederrijn en de Lek en zuidgrens de Maas. Het waterschap zorgt voor schoon water, voldoende water en veiligheid. Dit betekent dat zij zorg draagt voor de waterkering, de aan- en afvoer van water, het peilbeheer, het zuiveren van afvalwater, het oppervlaktewaterkwaliteitsbeheer en het gedelegeerd vaarwegbeheer.

Provincie Gelderland

De Provincie Gelderland formuleert het overall beleid (Ruimtelijke Ordening en Water) en is verantwoordelijk voor het diepe grondwaterbeheer, de zwemwaterkwaliteit en is vaarwegbeheerder van de belangrijke vaarroutes.

Vitens

Vitens is in de gemeente verantwoordelijk voor het drinkwater. Vitens haalt het drinkwater uit de grond of het oppervlaktewater. Het waterbedrijf zuivert hiervoor het water en pompt het naar hun klanten.

Rijk

Het Rijk bepaalt (o.a. op basis van de Europese Kaderrichtlijn Water) het wettelijk kader en de hoofdlijnen van het landelijke beleid voor het waterbeheer.

blad 10 van 50

datum 25 augustus 2022 projectnummer 0473834.100 betreft Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023-2027

4.

Wettelijk kader De afgelopen jaren is nieuw beleid en regelgeving ingevoerd met consequenties voor afvalwater, hemelwater en grondwater. In dit hoofdstuk worden de belangrijkste nieuwe ontwikkelingen in het beleid en de regelgeving beschreven. Hierbij is specifiek aangegeven wat de taakstellingen/verplichtingen van de gemeente zijn. Onderstaand schema geeft aan op welke wijze dit GWP daar invulling aan geeft. wet/kader

taakstellingen/ verplichtingen

rol GWP

Europese kaderrichtlijn Water

Uitvoeren maatregelen ter verbetering van de waterkwaliteit

Gemeente en waterschap dienen gezamenlijk afspraken te maken over de na te streven doelen en de wijze waarop deze bereikt worden. De maatregelen die de gemeente moet treffen worden in dit GWP opgenomen.

Waterwet /Omgevingswet

Samenwerken aan een samenhangend waterbeheer.

In dit GWP worden de activiteiten in het waterbeheer tussen gemeente en waterschap afgestemd en geborgd.

Zorgplicht voor doelmatige inzameling en verwerking van hemelwater.

Dit GWP geeft aan op welke wijze de hemelwaterzorgplicht wordt ingevuld.

Zorgplicht voor voorkomen/beperken van schade door grondwateroverlast en onderlast.

Dit GWP geeft aan op welke wijze de grondwaterzorgplicht wordt ingevuld.

Zorgplicht voor inzameling en transport van afvalwater.

Dit GWP geeft aan op welke wijze de afvalwaterzorgplicht wordt ingevuld.

Planverplichting opstellen GRP (tot invoering van Omgevingswet).

Met het opstellen en vaststellen van dit GWP wordt invulling gegeven aan de planverplichting.

Lozingseisen hemel- en grondwater

Dit GWP vormt het platform voor het maken van afspraken en het eventueel opstellen van protocollen en/of verordeningen waarin is vastgelegd hoe particulieren het hemel- en grondwater op eigen terrein moeten verwerken en de wijze waarop dit water aangeleverd wordt aan de gemeente.

Gemeentewet

Rioolheffing / Riool en Waterzorgheffing

Dit GWP geeft aan welke kosten toegerekend worden aan de rioolheffing en op welke wijze de rioolheffing wordt doorbelast aan de bewoners en ondernemers in Lingewaard.

Besluit lozen buiten inrichtingen

Lozingen vanuit gemeentelijke voorzieningen

In dit GWP wordt aangegeven hoe omgegaan wordt met lozingen vanuit gemeentelijke voorzieningen.

Wet op de Informatieuitwisseling Ondergrondse Netten

Vastleggen gegevens kabels en leidingen

In dit GWP worden de kaders vastgelegd voor de registratie van de kabels- en leidingen.

Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo)

Vergunningverlening indirecte lozingen

Dit GWP vormt het platform voor het maken van afspraken en het eventueel opstellen van protocollen en/of verordeningen waarin is vastgelegd welke eisen er gelden voor lozingen op de riolering.

Wet milieubeheer

blad 11 van 50

datum 25 augustus 2022 projectnummer 0473834.100 betreft Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023-2027

Bestuursakkoord Water 2011

Doelmatiger waterbeheer

Bestuursakkoord klimaatadaptatie

Ruimtelijke adaptatie/waterrobuuste inrichting

Dit GWP vormt het platform voor het maken van afspraken ten aanzien van meer samenwerking in de waterketen. In dit GWP wordt middels het activiteitenprogramma invulling gegeven aan maatregelen ten behoeve van klimaatadaptatie.

Via de website https://www.overheid.nl/ zijn de actuele kaders van bovenstaande wetten en regelgeving te raadplegen. De Omgevingswet treedt in 2023 in werking. Op grond van het overgangsrecht worden bestaande bestemmingsplannen automatisch beschouwd als onderdelen van het omgevingsplan. De regels van de bruidsschat (m.n. lozingen) komen ook automatisch in dit omgevingsplan van rechtswege. Verordeningen komen niet automatisch in dit omgevingsplan terecht, hoewel ze wel geldig blijven tot 2029. Er geldt een uitzondering voor de erfgoedverordening en hemelwaterverordening; die komen juist wel in het omgevingsplan van rechtswege. Tot 2029 is er een overgangsfase waarin de gemeente nieuwe regels in het omgevingsplan moet opnemen ter vervanging van de oude bestemmingsplannen, verordeningen en bruidsschat. De regels van de bruidsschat kan de gemeente intrekken of wijzigen, deze regels vervallen anders automatisch in 2029.

blad 12 van 50

datum 25 augustus 2022 projectnummer 0473834.100 betreft Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023-2027

5.

Evaluatie vigerend GRP 2017-2022 In dit hoofdstuk is een evaluatie van het vigerend Gemeentelijk Rioleringsplan 2017-2022 over de periode 20172021 opgenomen. De rol van dit plan in de ambtelijke organisatie en de uitvoering van de activiteiten zijn geëvalueerd.

5.1

De ambitie In het huidige GRP is het ambitieniveau vastgesteld op scenario C: klaar voor de waterketen van de toekomst. Het kwaliteitsprofiel van dit scenario is omschreven in onderstaande tabel.

Kwaliteitsprofiel beleid huidige GRP Wat betekent dit?

stedelijk afvalwater

▪

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

▪ ▪

hemelwater

▪ ▪

▪

▪

▪

grondwater

▪ ▪ ▪ ▪

▪

Nagenoeg al het afvalwater wordt ingezameld via riolering en centraal gezuiverd. Op die locaties in het buitengebied waar het afvalwater niet via riolen wordt ingezameld wordt dit lokaal verwerkt (gezuiverd). Stankklachten en of verontreinigingen van sloten en bodem komen hierdoor nauwelijks voor. De riolering voldoet aan de (landelijke) normering voor inzameling, transport, afvoercapaciteit van afvalwater. De grootste en belangrijkste gemalen zijn aangesloten op een geautomatiseerd signaleringssysteem. Daarmee kan de werking van de gemalen continu worden gecontroleerd en tijdig worden ingegrepen wanneer er iets mis gaat. De vuilwaterriolering verkeert in een goede technisch staat. Aantasting van het riool komt beperkt voor. De risico's op beschadigde riolen zijn daardoor beperkt. Wanneer de riolen hun functie niet meer goed kunnen uitvoeren renoveren of vervangen we deze. Overlast voor bewoners bij storingen of calamiteiten aan de riolering wordt tot een minimum beperkt. Als in de buurt wat gebeurt (rioolvervanging, wegreconstructie) wordt getoetst of sprake is van knelpunten en/of overlast. Indien dit het geval is, is scheiden van het hemelwater van het afvalwater (afkoppelen) uitgangspunt. Daarmee bereiken we dat er minder schoon water naar de zuivering afgevoerd wordt. We zetten ons in op meer groene oplossingen in plaats van ondergrondse betonnen oplossingen.

We benutten zoveel mogelijk de totale openbare ruimte. Wij stimuleren bewoners, bedrijven, projectontwikkelaars en woningbouwverenigingen om ook af te koppelen. Dit wordt niet verplicht gesteld. Bij nieuwbouwlocaties worden bij de aanleg meteen systemen toegepast, waarbij afval- en hemelwater gescheiden blijft. Bij heftige buien (buien die statistisch eens per 2 jaar voorkomen) wordt het overtollig hemelwater opgevangen en afgevoerd. De straat zal slechts zelden blank staan, maar het water komt niet boven de trottoirbanden uit. De omgeving ondervindt hier dan korte tijd hinder, maar van overlast is geen sprake. Bij extreme hoosbuien (buien die statistisch eens per 50 jaar voorkomen) moeten wij leren accepteren dat de straat enige tijd blank staat. De riolen zijn niet in staat dergelijke grote hoeveelheden neerslag meteen op alle plaatsen te verwerken. Daarvoor is het oorspronkelijk ook niet ontworpen. In deze gevallen wordt het water opgevangen in de openbare ruimte. Dit leidt wellicht tot hinder of overlast voor de omgeving. Eventuele overlast en schade als gevolg van extreme hoosbuien wordt zoveel mogelijk voorkomen. Sloten en vijvers zijn in staat bij heftige buien het overtollig hemelwater afdoende te bergen, vast te houden en af te voeren. Bij extreme hoosbuien accepteren we dat sloten tijdelijk buiten hun oevers treden.

Dit leidt wellicht tijdelijk tot hinder of overlast, schade wordt zoveel mogelijk voorkomen. Bij heftige buien wordt het afvalwater afdoende opgevangen in riolen en bergingsvoorzieningen. De riolen zullen minder vaak overstorten. Hierdoor stroomt er bij hoosbuien minder verdund afvalwater in sloten en vijvers. Incidenteel leidt dit mogelijk tot stank en vervuiling. Dit leidt echter niet tot gezondheidsproblemen. Wanneer de werking van de hemelwatervoorzieningen onder de maat zijn door slijtage of schades worden deze gerepareerd of vervangen. De grondwatersituatie in de gemeente wordt grotendeels bepaald door de waterstand in de rivieren. Daar heeft de gemeente geen invloed op. Gemeente is aanspreekpunt voor grondwaterproblemen, maar niet aansprakelijk. De ontwatering in openbaar gebied is goed voor elkaar. Incidenteel kan sprake zijn van hoge of lage grondwaterstanden (bijvoorbeeld bij hoogwater of extreem laag water op de rivieren) die tot hinder en/of overlast kan zorgen. Mogelijk dat in sommige kruipruimtes af en toe water staat. Bij nieuwbouwlocaties wordt bij het ontwerp al rekening gehouden met een duurzame ontwatering. Hiermee worden problemen in de toekomst zoveel mogelijk voorkomen.

blad 13 van 50

datum 25 augustus 2022 projectnummer 0473834.100 betreft Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023-2027

5.2

Activiteitenprogramma 2017-2021 Om deze ambitie waar te maken is in het huidige GRP een activiteitenprogramma vastgelegd. Deze is jaarlijks vertaald naar een jaarprogramma, waarin is vastgelegd welke activiteiten, maatregelen en projecten in het betreffende jaar worden uitgevoerd (incl. het geraamd/benodigd budget). Via de jaarrekening is ieder jaar een (financiële) evaluatie uitgevoerd. In de tabel op de volgende pagina’s is aangegeven in hoeverre dit programma is uitgevoerd (peildatum januari 2022). In het kort kan geconcludeerd worden dat nagenoeg alle geplande activiteiten in de afgelopen planperiode zijn uitgevoerd. Slechts enkele maatregelen zijn niet uitgevoerd. Veelal betreft dit vervangingen van bestaande voorzieningen. Uit technische inspecties bleek dat de kwaliteit nog goed genoeg was en dat het moment van vervanging uitgesteld kon worden. De openstaande maatregelen gaan zo nodig mee in het nieuwe GWP.

blad 14 van 50

datum 25 augustus 2022 projectnummer 0473834.100 betreft Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023-2027

jaarlijks jaarlijks jaarlijks

totale uitgave planperiode (2017-2021) 100.000 40.000 22.500

Gereed Gereed Gereed

jaarlijks

37.500

Gereed

2021

25.000

Opgestart

jaarlijks

110.000

Gereed

jaarlijks

110.000

Gereed

rioleringsberekeningen beoordelen rioolinspecties algemene kosten rioolbeheer

jaarlijks jaarlijks jaarlijks

75.000 337.500 41.500

Gereed Gereed Gereed

meten en monitoren onderzoek waterplan onderzoek afvalwaterstudie en droog weer afvoer analyse systematiek grondwater onderzoek onderzoek ongerioleerde percelen

jaarlijks

75.000

Gereed

jaarlijks

26.000

Gereed

planperiode

30.000

Niet uitgevoerd

jaarlijks

37.500

Gereed

2017

10.000

Gereed

belastingen verzekeringen

jaarlijks jaarlijks

6.700 1.000

Gereed Gereed

voorziening gebouwen bestandsbeheer perceptiekosten toerek. btw comp. uurtarief

jaarlijks

9.500

Gereed

jaarlijks jaarlijks jaarlijks

32.500 1.019.200 108.200

Gereed Gereed Gereed

planvorming

planning

analyse planvorming beheer grondwatermeetnet samenwerking Rijn 6 watereducatie + communicatie GRP planvorming klimaatbestendigheid (o.a. stresstest klimaat en ) planvorming duurzaamheid (o.a. van afval naar grondstof en terugwinnen energie) onderzoek

status

toelichting

Het betreft nu samenwerkingsverband SNR

Had geen prioriteit, ook niet bij het waterschap

facilitair

totaal planvorming, onderzoek en facilitair

2.254.600

onderhoud /reparatie

planning

klein onderhoud vv riool reiniging randvoorz. slibverwerking reiniging en inspectie schadeherstel vv riool onderh.contracten huisaansl. kolken reinigen nieuwe aansluitingen nutskosten gemalen telefoonkosten gemalen onderhoud gemalen en MR onderhoud IBA's onderhoud wadi's onderhoud duikers + sloten bijdrage straatvegen bijdrage bladruimen

jaarlijks jaarlijks jaarlijks jaarlijks jaarlijks jaarlijks jaarlijks jaarlijks jaarlijks jaarlijks jaarlijks jaarlijks jaarlijks jaarlijks jaarlijks jaarlijks

totaal onderhoud regulier

totale uitgave planperiode (2017-2021) 50.000 375.000 175.000 429.500 785.500 290.000 196.000 87.500 647.000 120.000 605.300 45.000 37.500 50.000 342.100 420.300

status

toelichting

Gereed Gereed Gereed Gereed Gereed Gereed Gereed Gereed Gereed Gereed Gereed Gereed Gereed Gereed Gereed Gereed

4.655.700

blad 15 van 50

datum 25 augustus 2022 projectnummer 0473834.100 betreft Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023-2027

renovatie/vervanging cyclische vervanging IBA's vervanging vrijverval riool vervanging duikers vervanging randvoorz. elektromechanisch vervanging randvoorz. bouwkundig vervanging gemalen elektromechanisch vervanging gemalen bouwkundig vervanging persleidingen vervanging pompputten elektromechanisch vervanging pompputten bouwkundig vervanging bufferputten elektromechanisch vervanging bufferputten bouwkundig

vervanging vacuümstation elektromechanisch vervanging vacuümstation bouwkundig vervanging wadi's

planning

totale uitgave planperiode (2017-2021)

planperiode

150.000

planperiode

7.797.500

planperiode

131.900

planperiode

989.200

planperiode

463.200

planperiode

230.400

planperiode

217.900

planperiode

259.000

-

*

-

*

-

*

-

*

-

*

planperiode

totaal onderhoud eenmalig *

*

50.000

status

toelichting

Niet uitgevoerd Gereed Gereed Gereed

Waterschap Rivierenland heeft onderhoud overgenomen (1-12018) en vervanging was niet aan de orde. Budget van 2020 (deels) en 2021 dient nog te worden ingepland: 2.700.000. Slechts 14.000 hoeven inzetten. Slechts 216.000 hoeven inzetten.

x

In de planperiode was geen renovatie/vervanging voorzien.

Gereed

Slechts 173.000 hoeven inzetten.

Niet uitgevoerd Gereed Gereed

Was niet nodig.

x

In de planperiode was geen renovatie/vervanging voorzien.

x

In de planperiode was geen renovatie/vervanging voorzien.

Niet gepland, maar wel uitgevoerd x

Vanuit het activiteitenprogramma waren geen vervangingen voorzien in de planperiode. Echter er hebben wel vervangingen plaatsgevonden in 2020 en 2021 (ca. 180.000). Hiervoor was financiële ruimte, omdat andere vervangingen niet nodig waren (zie hierboven). In de planperiode was geen renovatie/vervanging voorzien.

x

In de planperiode was geen renovatie/vervanging voorzien.

Niet uitgevoerd

Loopt nu wel een onderzoek naar kwaliteit wadibodems. Mogelijk wordt dan ook in 2022 het budget gebruikt.

Slechts 70.000 hoeven inzetten. Slechts 140.000 hoeven inzetten.

10.289.200

in planperiode is geen renovatie/vervanging voorzien

planperiode

totale uitgave planperiode (2017-2021) 2.496.200

Gereed

planperiode

4.203.800

Gereed

planperiode

2.375.500

Deels uitgevoerd

planperiode

2.729.100

Gereed

planperiode

350.000 250.000

Gereed

planperiode

100.000

Niet uitgevoerd

maatregelen

planning

projecten Waterplan geplande rioolprojecten

rioolprojecten o.b.v. uitgevoerde basisrioleringsplannen anticiperen klimaatverandering (o.a. afkoppelen) extra waterberging in de openbare ruimte

extra wadi’s totaal onderhoud eenmalig

status

toelichting

Vanzelfsprekend zijn er ook nieuwe projecten toegevoegd in de afgelopen jaren en zijn er dus ook nog een aantal in uitvoering. Project ’t Zand is nog niet af. Resteert nog Gochsestraat.

Budget van 2020 (deels) en 2021 dient nog te worden ingepland: 740.000. Budget van 2020 (deels) en 2021 dient nog te worden ingepland: 75.000. Tijdens de planperiode is vanuit deze deelactiviteit de nieuwe deelactiviteit “extra wadi’s” aangemaakt. Het beschikbaar budget is daarop bijgesteld. Budget is opgespaard en kan in één keer worden uitgegeven. Is vooralsnog niet gedaan.

12.154.600

blad 16 van 50

datum 25 augustus 2022 projectnummer 0473834.100 betreft Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023-2027

5.3

Openstaande deelactiviteiten die mee gaan in dit nieuwe GWP Er zijn 4 deelactiviteiten niet uitgevoerd in de achterliggende planperiode. Onderstaand schema toont de status voor dit nieuwe GWP.

5.4

Openstaande deelactiviteit

Status voor het nieuwe GWP

onderzoek afvalwaterstudie en droog weer afvoer analyse systematiek (DWAAS: afvalwaterdebieten tijdens droogweerperiodes en het aandeel rioolvreemd water hierin)

De droogweer analyse heeft geen prioriteit voor de komende planperiode. Onderzoek afvalwaterstudie waarschijnlijk wel, maar daarvoor is eerst overleg/afstemming nodig met het waterschap.

vervanging wadi's

Op basis van onderzoek naar de verontreiniging van wadi’s in mei/juni 2022 is bepaald hoeveel budget nodig is voor vervanging. De benodigde budgetten zijn opgenomen in dit GWP.

Extra wadi’s

Budget voor extra wadi’s is onderdeel van dit nieuwe GWP.

Resterende rioolprojecten o.b.v. uitgevoerde basisrioleringsplannen

In het nieuwe GWP worden de resterende maatregelen uit de (nieuwe) basisrioleringsplannen meegenomen (o.a. uit het BRP Angeren en Pannenhuis).

Uitgaven periode 2017-2021 De uitvoering van activiteiten, maatregelen en projecten voor het GRP resulteert in lasten, zoals exploitatielasten, personeelslasten en kapitaalslasten. De opbrengsten (baten) bestaan vooral uit de inkomsten uit rioolheffing. De jaarlijkse totale lasten worden afgezet tegen de baten. Het saldo van de jaarlijkse lasten en baten komt ten gunste of juist ten laste van de voorziening GRP. In het huidige GRP is destijds het verloop van de voorziening berekend, zoals in figuur 5-1 hieronder weergegeven. Ook is het werkelijke verloop van de voorziening weergegeven, waarbij het voor het jaar 2022 nog een voorspelling betreft.

blad 17 van 50

datum 25 augustus 2022 projectnummer 0473834.100 betreft Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023-2027

Figuur 5-1: ontwikkeling lasten-baten-voorziening 2017-2022 [bron jaarrekening 2021]

Met uitzondering van planjaar 2020 zijn de werkelijke lasten in de overige jaren van de planperiode jaarlijks iets lager uitgevallen dan begroot conform GRP. Over de periode 2017-2021 zijn de werkelijke lasten fractioneel lager uitgevallen (4%) dan de begrootte lasten conform GRP. Hiermee kunnen we stellen dat de ramingen vanuit het GRP marktconform waren. In combinatie met de hogere inkomsten vanuit de rioolheffing heeft dit geresulteerd in een hogere stand van de voorziening (in de periode 2018-2021 is sprake van meer inkomsten vanuit de rioolheffing). De voornaamste redenen van die afwijking, ontstaan in de afgelopen jaren, zijn: ▪ Vervallen investeringen omdat deze niet nodig blijken te zijn; ▪ Uitgestelde investeringen door vertragingen in de projectplanning of verschuivingen in de vervangingsplanning; ▪ Lagere investeringen dan eerder geraamd (o.a. door aanbestedingsvoordeel); ▪ Hogere baten (inkomsten vanuit rioolheffing) door de groei van het areaal. In het GRP was voorzien in een uitbreiding van nieuwe rioolaansluitingen met circa 500 woningen. In werkelijkheid zijn er circa 800 woningen extra woningen bijgekomen. Ook bij de niet-woningen (bedrijven) is sprake van een toename (op dit moment zijn er krap 1.500 eenheden, in 2016 ten tijde van het opstellen van het GRP waren dat circa 1.300 eenheden).

De financiën van het huidige GRP zien er dan ook gunstig uit, maar de voorziening loopt wel te hoog op voor het doel waarom deze voorziening is ingesteld. Het doel is namelijk om de schommelingen in de lasten te kunnen opvangen, zodat niet telkens het tarief van de rioolheffing hoeft te worden aangepast als er een piek is in de uitgaven. Hierover meer in paragraaf 11.3. In 2020 en 2021 is extra budget aangewend voor herstelonderhoud van de vrijverval riolering (o.a. herstel van foutieve aansluitingen). De stand van de voorziening bood daarvoor de benodigde dekking.

5.5

De organisatie De achterliggende planperiode heeft de organisatie nagenoeg alle geplande activiteiten uit het huidig GRP kunnen uitvoeren. De kennis en capaciteit van de eigen organisatie is dus op orde. Wel is de werkdruk de afgelopen jaren hoog geweest, mede door ziekte en personele inzet voor het nieuwe domein Klimaatadaptatie. Maar dit is een belangrijk aandachtspunt bij het bepalen van de benodigde formatie voor de komende planperiode van dit nieuwe GWP. Met dit nieuwe plan brengen we in beeld welke capaciteit en kennis de komende planperiode nodig is én of de huidige samenstelling daarop aansluit.

blad 18 van 50

datum 25 augustus 2022 projectnummer 0473834.100 betreft Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023-2027

6.

Huidig beleid Naast het GRP/GWP is het huidig beleid van Lingewaard op onderdelen van de gemeentelijke watertaken ook in overige beleidsnota’s verwoord. Hierin zijn richtlijnen, normen en uitgangspunten vastgelegd waarmee rekening moet worden gehouden bij het opstellen van dit nieuwe GWP. In dit hoofdstuk volgen de belangrijkste uitgangspunten.

6.1

Collegeakkoord 2018-2022 en 2022-2026 In het nieuwe coalitie- en collegeprogramma 2022-2026 van Lingewaard staan vijf thema’s centraal: • Wonen, werken en leren • Veiligheid, leefbaarheid en gezondheid • Beleving en beweging • Mobiliteit en bereikbaarheid • Klimaat en energie Deze komen grotendeels overeen met de centrale thema’s uit het oude akkoord. Van deze vijf thema’s hebben meerdere relatie met het nieuwe GWP, met name als het gaat om kansen voor klimaatadaptatie, duurzaamheid, en het inrichten van de openbare ruimte. Ook wil de gemeente duurzaam omgaan met financiële middelen, en is het uitgangspunt dat de begroting structureel sluitend is. Het nieuwe GWP zal door de nieuwe raad worden vastgesteld, en al tijdens het proces zijn zij vanaf begin af aan betrokken middels de beleidskeuzenotitie.

6.2

Lokale Adaptatiestrategie (LAS) + uitvoeringsagenda De LAS is op 3 februari 2022 vastgesteld door de gemeenteraad van Lingewaard. Hierin is beschreven hoe de komende jaren op lokaal niveau gewerkt wordt aan een klimaatbestendig Lingewaard, en welke maatregelen daarbij horen. Er zijn in de LAS zes projectthema’s vastgesteld: • Hitte op de kaart: inzicht krijgen in problemen op het gebied van hittestress. • Klaar met scheurvorming: maatregelen rondom verdroging van de bodem als gevolg van daling van grondwaterstanden. • Aantrekkelijke buitenzwemwateren: waterkwaliteit bewaken en waar nodig verbeteren, voldoende (informatie)voorzieningen op de locaties en waar mogelijk nieuwe buitenzwemwateren. • Groen Groener Groenst: stapsgewijze vergroening o.a. om verdroging tegen te gaan, wateroverlast te voorkomen en verkoeling te bieden. • Klimaatbestendig bouwen: gebouwen en openbare ruimte klimaatbestendig inrichten. • Klimaatbewust Lingewaard: informeren, inspireren en overtuigen van inwoners en ondernemers. Deze thema’s hebben direct en indirect betrekking op het nieuwe GWP. In de uitvoeringsagenda zijn voor bovengenoemde thema’s diverse maatregelen opgenomen aan de hand van de vier strategielijnen:

blad 19 van 50

datum 25 augustus 2022 projectnummer 0473834.100 betreft Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023-2027

1.

2. 3. 4.

Informeren en verleiden: wanneer de mensen in Lingewaard overtuigd zijn van nut en noodzaak van klimaatadaptatie zijn ze mogelijk sneller bereid om mee te werken. Met goede voorbeelden en campagnes moet men klimaatbestendigheid als leuk en vanzelfsprekend ervaren. Het goede voorbeeld: de gemeente en haar partners kunnen met hun voorbeeldfunctie inwoners inspireren door in de (dagelijkse) werkzaamheden klimaatbestendigheid mee te nemen. Borgen van klimaatadaptatie: vanaf heden wordt bij nieuwe (beleids)plannen klimaatbestendigheid als thema meegenomen, zodat dit het nieuwe normaal wordt. Focus op prioriteiten: het werken aan klimaatbestendigheid moet realistisch zijn. Maatregelen met een snel en merkbaar effect worden eerst gerealiseerd om gemotiveerd te blijven aan de slag te gaan.

De LAS biedt samen met het huidige GRP een vertrekpunt voor de verkenning van ambitiescenario’s. Door in de geest van voorgenoemde stukken verder te werken ontstaan scenario’s die globaal gezien dichtbij elkaar liggen en verschillen op de invulling om het doel te bereiken. De basis voor de LAS is mede gevormd door de lokale klimaatstresstest, klimaatgesprekken, en een enquête met een respons van 917 deelnemers (voornamelijk inwoners, maar ook bedrijven, raadsleden en medewerkers van de gemeente). In de LAS is als doel gesteld dat Lingewaard in 2050 klimaatbestendig moet zijn. Er komt uit onder andere de klimaatgesprekken echter naar voren dat er op dit moment al veel problemen bestaan als het gaat om de thema’s omtrent klimaatverandering. Er bestaan met name zorgen over extreme weersomstandigheden en de gevolgen hiervan. De droogteproblematiek is hierbij als grootste ‘klimaateffect’ aangemerkt met de meest verregaande gevolgen.

6.3

Omgevingsvisie (concept versie)

De omgevingsvisie dient als basis voor toekomstige ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving van Lingewaard door een integraal beeld van de wensen rondom de ontwikkelingsrichting te schetsen. De visie bestaat uit het fundament waarin de (huidige) kwaliteiten, identiteit en waarden van Lingewaard uiteen worden gezet, de trends en ontwikkelingen, en een vergezicht waarin toekomstige ambities worden geschetst. Het toekomstbeeld dat voor Lingewaard wordt geschetst in de omgevingsvisie wordt samengevat als “het is mooi leven in Lingewaard”. Er is hierbij aandacht voor de thema’s klimaat, landbouw, energie, veiligheid en gezondheid. Voor de diverse kernen in de gemeente zijn aparte ontwikkelambities uitgewerkt, en ook de positie van Lingewaard in relatie tot de regio wordt besproken. Enkele voor het GWP belangrijke ambities uit de omgevingsvisie zijn:

blad 20 van 50

datum 25 augustus 2022 projectnummer 0473834.100 betreft Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023-2027

• • •

6.4

Landschapskwaliteit ontwikkelen en inzetten op klimaatadaptatie Maatregelen met recreatie als nevenfunctie Verduurzaming woonomgeving

Handboek inrichting openbare ruimte Het Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR) is opgesteld op basis van beleid, richtlijnen en normeringen en biedt een standaardoplossing tijden voorbereiding van projecten, zowel intern als extern. In het handboek zijn eisen en uitgangspunten opgenomen voor onder andere water en verhardingen. Enkele belangrijke uitgangspunten met betrekking tot riolering zijn als volgt: • Afvoer van schoon hemelwater gaat via de volgende weg: 1) voorkomen van afvoer hemelwater; 2) infiltreren van hemelwater waar mogelijk; 3) tijdelijk bergen en vertraagd afvoeren van hemelwater; 4) afvoer via hemelwaterstelsel of oppervlaktewater; 5) aansluiten op vuilwaterstelsel • Nieuwbouw dient gescheiden te worden aangeleverd bij de perceelsgrenzen • Alle mechanische riolering dient in overleg met de rioolbeheerder ontworpen te worden, en vóór uitvoering nog gecontroleerd en goedgekeurd te worden door Team Openbare Ruimte en Vastgoed

6.5

Baggerplan Lingewaard heeft geen formeel baggerplan. Er bestaat een tekening welke een overzicht biedt van de uitgevoerde en geplande werkzaamheden met betrekking tot het baggeren van de watergangen. Het document bevat geen kaders die richting geven aan dit nieuwe GWP.

6.6

Grondwaterbeleidsplan Voor het nieuwe GWP is het grondwaterbeleidsplan herijkt met de actuele inzichten van de afgelopen jaren. Dit beleidsplan is integraal onderdeel van het beleidskader van dit nieuwe GWP. Het grondwaterbeleidsplan geeft inzicht in hoe de gemeente Lingewaard de gemeentelijke grondwaterzorgplicht invult. Zowel grondwateroverlast en -onderlast komen in het grondwaterbeleidsplan aan bod. Het plan heeft betrekking op nadelige gevolgen van een te hoge of te lage grondwaterstand evenals het bestrijden en voorkomen van deze gevolgen. Onder het grondwater valt het water binnen de bebouwde kom van de gemeente in de bovenste meters van de bodem. De doelstelling voor het grondwaterbeleidsplan luidt: “De gemeente Lingewaard streeft in haar gebied een grondwaterstand na, welke geen structurele overlast en onderlast veroorzaakt bij perceel- en pandeigenaren”. Het beleidsplan is in bijlage B opgenomen.

blad 21 van 50

datum 25 augustus 2022 projectnummer 0473834.100 betreft Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023-2027

7.

De voorzieningen in Lingewaard De totale vervangingswaarde van onze gemeentelijke voorzieningen, zowel in als boven de grond, bedraagt circa € 204 miljoen. Dat is omgerekend naar het aantal inwoners circa € 4.300 per inwoner. De oudste, nog bestaande, riolen in de gemeente stammen uit de periode vlak na de oorlog (1947-1949). Dit betreft de gemengde riolen in de Van Voorststraat en Langekerkstraat in Huissen. De riolen vormen verreweg het grootste aandeel binnen de voorzieningen. Maar daarnaast zijn ook de gemalen, kolken en lozingswerken onderdeel van de gemeentelijke voorzieningen. Onderstaande tabel toont een samenvatting van de arealen anno 2022. object

Artikel 4.22 Wet Milieubeheer Vanuit de Wet milieubeheer is het verplicht om in het GRP een overzicht te geven van de in de gemeente aanwezige voorzieningen voor het transport van stedelijk afvalwater, alsmede de inzameling en verdere verwerking van afvloeiend hemelwater en maatregelen teneinde structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Ook dient een aanduiding van het tijdstip waarop die voorzieningen naar verwachting aan vervanging toe gegeven te worden.

eenheid

aantal/hoeveelheid

inwoners (juli 2021): rioolaansluitingen: woningen niet woningen IBA-aansluitingen (gemeentelijk eigendom): IBA-aansluitingen (particulier eigendom): overige aansluitingen (o.a. mestkelder):

st.

46.962

st. st. st. st. st.

19.931 1.480 13 9 5

straat- en troittoirkolken lijngoten

st. m¹

18.675 625

vrijverval riolering stedelijk gebied: gemengd riool vuilwaterriool hemelwaterriool totaal

km km km km

129 75 114 317

st. st. st. st. st. km km km

61 3 7 389 149 24 66 12

lozingswerken: overstort – gemengd (excl. randvoorzieningen) randvoorzieningen overstort - VGS hemelwateruitlaten

st. st. st. st.

28 9 27 201

voorzieningen voor verwerking van hemelwater: duikers waterbergingsbanken wadi’s/bodempassages/waterbergingen infiltratieriolering

km st. st. km

20 6 42 8

voorzieningen voor verwerking van grondwater: drainage grondwatermeetpunten peilbuizen

m¹ st. st.

1.300 25 40

gemalen en mechanische rioolleidingen: rioolgemalen tunnelgemalen vijver/water/fontein gemalen drukriool gemalen vacuümriool gemalen/bufferputten persleiding drukriool vacuümriool

blad 22 van 50

datum 25 augustus 2022 projectnummer 0473834.100 betreft Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023-2027

In een bijlage C is een overzicht van de overstorten, uitlaten en bijzondere constructies opgenomen.

Leeftijdsopbouw en inspectiegraad vrijverval riolering Tot begin jaren negentig zijn hoofdzakelijk gemengde rioolstelsels aangelegd. Vanaf de jaren zeventig is al begonnen met aanleg van gescheiden stelsels. De gemengde riolen die na de jaren negentig zijn aangelegd betreft vervanging van slechte riolen. In onderstaand figuur is de leeftijdsopbouw van de vrijverval riolering weergegeven.

Figuur 7-1: leeftijdsopbouw vrijverval riolering [bron GBI maart 2022]

Een groot deel van de vrijverval riolering (circa 260 km) is geïnspecteerd (gedetailleerd, video opname vanuit de buis met een rijdende camera). Het merendeel van de inspecties is in de periode 2012-2022 uitgevoerd (circa 85%). Onderstaande grafiek toont de verdeling van de inspectiegraad over de leeftijd van de vrijverval riolering.

Figuur 7-2: inspectiegraad vrijverval riolering [bron GBI maart 2022]

blad 23 van 50

datum 25 augustus 2022 projectnummer 0473834.100 betreft Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023-2027

Areaalontwikkeling planperiode Op dit moment zijn 28 nieuwbouwprojecten voorzien. Het betreft uitbreidingslocaties en inbreidingslocaties. In totaal is met deze projecten voorzien in een netto uitbreiding van het aantal woningen met circa 1.240 stuks (na correctie van het aantal woningen dat bij inbreidingslocaties gesloopt wordt). Een groot deel van deze projecten zal binnen de planperiode (2023-2027) van dit GWP gerealiseerd worden. Van 11 nieuwbouwprojecten is op dit moment (peildatum februari 2022) nog niet bekend wanneer deze gerealiseerd worden. Bijlage D toont een specificatie van deze nieuwbouwprojecten.

blad 24 van 50

datum 25 augustus 2022 projectnummer 0473834.100 betreft Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023-2027

8.

Nulmeting Om de huidige situatie in de gemeente Lingewaard te kunnen beoordelen heeft begin 2022 een 'nulmeting' plaatsgevonden. Hierbij wordt de stand van zaken en het huidig kwaliteitsniveau van de riolering en andere voorzieningen in kaart gebracht. De resultaten van de nulmeting zijn geanalyseerd en beschreven in dit hoofdstuk.

8.1

De basis voor de nulmeting Het werkveld van de gemeentelijke watertaken is complex. Om juiste keuzes te kunnen maken is inzicht en begrip in de toestand en het functioneren van de riolering, watergangen en overige voorzieningen nodig. Dit vraagt enerzijds om actuele en betrouwbare gegevens en informatie. Anderzijds is ook specialistische kennis nodig om de informatie op de juiste wijze te interpreteren en op die wijze de juiste afwegingen te kunnen maken. Voor de nulmeting is, naast het huidig GRP, gebruik gemaakt van de volgende gegevens: ▪ Basisrioleringsplan bedrijventerrein Gendt-Bemmel (2013) ▪ Basisrioleringsplan Bemmel (2014) ▪ Basisrioleringsplan Gendt (2015) ▪ Basisrioleringsplan Angeren (2019) ▪ Basisrioleringsplan Doornenburg (2019) ▪ Basisrioleringsplan Haalderen (2019) ▪ Basisrioleringsplan Huissen (2019) ▪ Basisrioleringsplan Pannenhuis (2020) ▪ Gegevens rioolbeheersysteem (peildatum maart 2022) ▪ Diverse informatiebestanden met betrekking tot het areaal (wadi’s, drainage, pompen, IBA’s, e.d.) ▪ Geregistreerde meldingen riolering en water 2017-2021 ▪ Rapportage lokale stresstest – Ruimtelijke Adaptatie – gemeente Lingewaard (14 januari 2020) ▪ Lokale Adaptatiestrategie Lingewaard (3 februari 2022) ▪ Uitvoeringsagenda 2022 – 2026 Lokale Adaptatiestrategie

8.2

De resultaten van de nulmeting In de volgende paragrafen wordt per categorie dieper gekeken naar de resultaten van de nulmeting. De totale Nulmeting is opgenomen in bijlage E.

8.2.1

Stedelijk afvalwater Voor inzameling en transport van het stedelijk afvalwater wordt gebruik gemaakt van vrijverval riolering en mechanische riolering. Bij vrijverval riolering lopen de buizen een klein beetje schuin. Hierdoor stroomt het water vanzelf naar het laagste punt. Bij mechanische riolering duwt een pomp het afvalwater met kracht de buis (persleiding) in of zuigt een pomp het afvalwater aan. Dit principe wordt vooral gebruikt als grote afstanden overbrugd moeten worden, in Lingewaard wordt mechanische riolering met name gebruikt buiten de kernen. Aansluitgraad Tot op heden zijn 23 percelen niet aangesloten op de gemeentelijke riolering of een IBA van de gemeente. Hiervan hebben 9 percelen een eigen voorziening die in de bodem of op oppervlaktewater loost (particuliere IBA). Bij 4 percelen wordt het afvalwater op de mestkelder geloosd (dit is toegestaan). Voor één locatie geldt dat met toestemming van het waterschap wordt geloosd op het oppervlaktewater. Bij de resterende 9 percelen is geen lozingstoetsel aanwezig en/of geen sprake van bewoning (leegstand). Hier vindt dus geen lozing van afvalwater plaats.

blad 25 van 50

datum 25 augustus 2022 projectnummer 0473834.100 betreft Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023-2027

Bedrijfszekerheid gemalen De rioolgemalen zijn een kritisch onderdeel binnen het rioleringsstelsel. Uitval van een rioolgemaal kan al snel leiden tot overlast en schade. In het rioolstelsel van Lingewaard zijn in totaal 609 gemalen toegepast. Bij rioolgemalen is het aantal storingen gemiddeld 4x per jaar, bij minigemalen druk- en vacuümriool is dit 1x per jaar. Gemiddeld gezien worden storingen binnen 12 uur afgehandeld. Alle gemalen en randvoorzieningen in stedelijk gebied zijn voorzien van telemetrie, evenals enkele drukrioolgemalen. Alle gemalen in stedelijk gebied beschikken over een reservepomp, die bij uitval en/of storing de afvoer kan garanderen. Technische staat vrijverval riolering stedelijk afvalwater Voor inzameling en transport van het stedelijk afvalwater wordt gebruik gemaakt van 204 km vrijverval riolering (129 km gemengd riool en 75 km DWA riool). Als onderdeel van dit nieuwe GWP is een nieuwe onderhouds- en vervangingsplanning voor de vrijverval riolering opgesteld. Daarvoor is gebruik gemaakt van de data (vaste administratieve gegevens en inspectiedata) zoals die op peildatum maart 2022 in het beheersysteem waren vastgelegd.

Figuur 8-1: onderhouds- en vervangingsplanning vrijverval riolering (gemengd en DWA) [bron GBI maart 2022]

Uit de onderhouds- en vervangingsplanning van de vrijverval riolering blijkt dat in circa een kwart van de geïnspecteerde vrijverval riolering (circa 57 km) de komende jaren ingegrepen moet worden. Hierin vormt klein onderhoud / reparaties het grootste aandeel (circa 40 km). De grootste opgave doet zich voor bij de oudere riolen (aangelegd voor 1970), deze riolen zijn inmiddels 50 jaar of ouder.

8.2.2

Hemelwater Riolering In de kernen van de gemeente is 317 kilometer vrijvervalriool toegepast. Hiervan is 114 kilometer specifiek aangelegd ten behoeve van de afvoer van hemelwater. In het gemengde stelsel (circa 129 km) wordt het hemelwater gezamenlijk met het vuilwater afgevoerd. Technische staat vrijverval riolering hemelwater Voor inzameling en transport van overtollig hemelwater in het stedelijk gebied wordt gebruik gemaakt van 243 km vrijverval riolering. Via dit riool wordt het hemelwater wat op stoepen, daken, wegen, parkeerplaatsen en pleinen valt afgevoerd. In ruim de helft van deze riolering (circa 129 km) wordt het 'schone' hemelwater samen met het vuile afvalwater in één buis afgevoerd naar de RWZI. Bij 114 km riolering wordt het hemelwater (verbeterd) gescheiden ingezameld en afgevoerd naar oppervlaktewater of in de bodem.

blad 26 van 50

datum 25 augustus 2022 projectnummer 0473834.100 betreft Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023-2027

Van de hemelwaterriolen (riolen die specifiek zijn aangelegd voor de verwerking van hemelwater) is circa 80% geïnspecteerd. De hemelwater riolen zijn (in vergelijking tot de gemengde riolen) relatief jong. Pas vanaf 1980 is begonnen met structurele aanleg van deze riolen. Het aantal geconstateerde schadebeelden is daardoor nu nog zeer beperkt. Het aandeel riolen waar op korte termijn maatregelen noodzakelijk zijn is daardoor beperkt tot circa 13 km, nagenoeg volledig bestaand uit klein onderhoud / reparaties (circa 12 km).

Figuur 8-2: onderhouds- en vervangingsplanning vrijverval riolering (HWA) [bron GBI maart 2022]

Vuiluitworp Lingewaard De laatste jaren zijn de resterende maatregelen in het kader van de basisinspanning uitgevoerd. Enkel het terugbrengen van de vuiluitworp vanuit het bemalingsgebied ’t Zand in Huissen resteert, dit project is in 2022 geheel afgerond. Met de afronding van de wijk ’t Zand wordt binnen de gehele gemeente voldaan aan de basisinspanning. Uit de basisrioleringsplannen komt naar voren dat de ingestelde capaciteit van vele gemalen te laag of te hoog is. Door het aanpassen van deze geïnstalleerde capaciteiten kan de vuiluitworp sterk verlaagd worden. Dit heeft tevens een positief effect op het stroomverbruik. Om de vuiluitworp te beperken en de bedrijfszekerheid van de randvoorzieningen te vergroten worden de randvoorzieningen 2 x per jaar gereinigd. Afvoercapaciteit riolering De riolering is bedoeld om bij normale buien probleemloos het water van wegen en daken af te voeren. Het rioleringssysteem is hiervoor, conform de landelijke normen, gedimensioneerd op een hevige bui met een herhalingstijd van eens per twee jaar. Op basis van de basisrioleringsplannen zijn er meerdere locaties waar het stelsel gevoelig is voor water-op-straat situaties met mogelijk hinder en overlast tot gevolg. Door de klimaatveranderingen zal het aantal hevige buien, met name in de zomer, toenemen.

De kans op hinder en wateroverlast, met materiele en immateriële schade tot gevolg, wordt hierdoor groter.

'water-op-straat' situatie

blad 27 van 50

datum 25 augustus 2022 projectnummer 0473834.100 betreft Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023-2027

Waterberging in watergangen en openbare ruimte Voor de gemeente Lingewaard is de stedelijke wateropgave bepaald. Na een herberekening in 2012 en 2013 bleken er een aantal locaties waar de afvoer- en bergingscapaciteit van het oppervlaktewatersysteem niet voldoet aan de gestelde normen. Inmiddels zijn de benodigde maatregelen uitgevoerd.

8.2.3

Grondwater Het grondwaterbeleid is parallel met het opstellen van het vorige GRP opgesteld en vervolgens verankerd in het GRP. Op basis van de meldingenregistratie van de afgelopen jaren is er af en toe sprake van grondwateroverlast. Het is zo dat de grondwaterstand periodiek, bij hoogwater in de rivieren, erg hoog kan komen te staan. Het gaat hier dan niet om een structurele situatie, en de inwoners zijn zich daarvan over het algemeen bewust. Men is gewend om in een rivierenlandschap te leven. Per jaar worden enkele overlast locaties gemeld. Met de droge zomers als die van 2018 en 2019 zijn veel meldingen binnen gekomen van grondwateronderlast. Dit als gevolg van droogte en extreem lage grondwaterstanden. Hierdoor zijn er panden gaan verzakken met scheurvorming tot gevolg. De gemeente heeft deze problematiek intensief opgepakt en er is veel onderzoek gedaan om gedupeerden van informatie te kunnen voorzien. Het onderwerp is ook onderdeel geworden van de Lokale Adaptatiestrategie (LAS) met uitvoeringsprogramma en de klimaatgesprekken daaraan voorafgaand. Ook is er een leningsregeling voor funderingsherstel. De problematiek van grondwateronderlast wordt verwerkt in een herziening van het huidige grondwaterbeleid. Om beter inzicht te krijgen in de grondwatersituatie was al eerder een grondwatermeetnet ingericht.

8.3

Nulmeting energie, duurzaamheid en klimaat In het nieuwe collegeakkoord 2023-2026 is “klimaat en energie” één van de pijlers. De gemeente wil zuinig en goed omgaan met energie, water en milieu. Hiervoor zoekt ze de samenwerking met andere gemeenten, inwoners, bedrijven en organisaties. Duurzaamheid wordt gezien als een kans voor innovaties en economische ontwikkeling. Aan deze thema’s is onder andere verder invulling gegeven in de Lokale Adaptatiestrategie (LAS). Met in het achterhoofd het coalitieakkoord en de LAS is voor dit GWP een opzet voor een nulmeting energie, duurzaamheid en klimaat opgesteld. Deze is onder verdeeld in drie onderdelen: Energie, Duurzaamheid en Klimaat. In deze paragraaf is de hoofdlijn toegelicht.

8.3.1

Energie Context verbruik energie in gemeentelijke watertaken Binnen de totale waterketen vormt het zuiveren van vrijgekomen afvalwater verreweg de grootste energiecomponent (krap 60% volgens het STOWA rapport ‘Energie in de waterketen’). Het winnen en distribueren van drinkwater vormt circa 30% van de energiecomponent. De resterende 10% zit in het inzamelen en transport van afvalwater naar de zuivering. In het gemeentelijk deel van de waterketen gaat dit hoofdzakelijk onder vrijverval, daar is geen energie voor nodig.

Nulmeting energie Uit de nulmeting energie blijkt dat reeds groene energie wordt toegepast in de (afval)waterketen (voor de gemalen wordt groene stroom ingekocht) van Lingewaard.

blad 28 van 50

datum 25 augustus 2022 projectnummer 0473834.100 betreft Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023-2027

Afgelopen jaren zijn een aantal verkenningen en pilots uitgevoerd, waaronder een onderzoek in 2019 naar de haalbaarheid van de inzet van riothermie voor gebouwen en woonwijken in Lingewaard. Riothermie biedt kansen en meerwaarde, maar het is een complex proces, waarbij veel verschillende actoren en belangen komen kijken. Het is een discipline-overstijgend proces, waarbij riolering niet meer leidend is maar input en ondersteuning levert.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=c739ea0a-520a-44c1-aa84-cf7996c1eac6