402459 - Bijlage 1 - Beleidskeuzenotitie Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard.pdf
Tekst van het document
Beleidskeuzenotitie Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard definitief
projectnummer 473834.100 revisie 06 18 mei 2022
www.anteagroup.nl
Beleidskeuzenotitie Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard definitief projectnummer 473834.100 documentnummer revisie 06 18 mei 2022
Opdrachtgever Gemeente Lingewaard Postbus 15 6680 AA BEMMEL
datum 19 mei 2022
beschrijving definitief
vrijgave R. Fleur
datum 18 mei 2022 projectnummer 473834.100 betreft Beleidskeuzenotitie Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard
Inhoudsopgave 1.
Inleiding
4
1.1 1.2 1.3
Achtergrond Lokale adaptatiestrategie Lingewaard Proces opstellen Gemeentelijk Watertakenplan
4 5 7
2.
Wat moeten wij? - taken en verplichtingen
8
3.
Wat hebben wij? - de arealen anno 2022
10
4.
Wat hebben wij gedaan en wat moeten wij nog? - evaluatie huidig GRP
12
4.1 4.2 4.3
Activiteiten, maatregelen en projecten huidige GRP Financiën huidige GRP De organisatie
12 14 15
5.
Waar willen we naar toe? - drie ambitiescenario’s
16
5.1 5.2 5.3
Ambitiescenario A: Doorgaan met het huidig beleid Ambitiescenario B: Klimaatadaptatie Ambitiescenario C: Klimaatadaptatie en Duurzaamheid (klimaatmitigatie)
17 18 19
6.
Wat betekent dit voor de financiën? - de financiële paragraaf
21
6.1 6.2
Contouren van de geraamde uitgaven van de drie ambitiescenario’s Te dekken lasten drie ambitiescenario’s + impact op rioolheffing
21 22
7.
Hoe gaan we het bekostigen? - heroverweging rioolheffing
24
7.1 7.2 7.3 7.4 7.5
Optie 0: Huidige situatie heffingsgrondslag rioolheffing Optie 1: Eerste model vanuit de VNG modelverordening Optie 2: Tweede model vanuit de VNG modelverordening Optie 3: Derde model vanuit de VNG modelverordening Samenvatting en conclusies
24 25 26 26 27
8.
Hoe gaan we verder?
28
datum 18 mei 2022 projectnummer 473834.100 betreft Beleidskeuzenotitie Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard
1.
Inleiding In deze notitie nemen we het gemeentebestuur mee in het proces om te komen tot een gedragen Gemeentelijk Watertakenplan (hierna GWP). De notitie bestaat uit 6 onderdelen: 1. Inleiding - Achtergrond, methodiek, proces en doel van de notitie 2. Wat moeten wij? - Een overzicht van de opgave waar we voor staan 3. Wat hebben wij? - Een overzicht van de arealen 4. Wat hebben wij gedaan en wat moeten wij nog? - Evaluatie van het huidig GRP 5. Waar willen wij naar toe? - De drie voorgestelde ambitiescenario’s 6. Wat betekent dit voor de financiën en de rioolheffing? - De financiële paragraaf 7. Hoe gaan we dit bekostigen? - Heroverweging rioolheffing 8. Hoe gaan wij verder? - Het vervolg in dit proces Na deze inleiding, waarin wij de gemeentelijke watertaken en het proces van het opstellen van het GWP toelichten, zetten wij uiteen wat onze opgave is en hoe de taken en verplichtingen daarin verdeeld zijn. Vervolgens presenteren wij een overzicht van de arealen en de huidige kwaliteit ervan. Om vervolgens te komen tot de beleidskeuzes bestaande uit drie scenario’s. Deze zijn samengesteld vanuit de resultaten van de workshop met de ambtelijke projectgroep. Voor de ambitiescenario’s is in de financiële paragraaf inzicht gegeven in de lasten in relatie tot het huidig beschikbaar budget.
We gaan ook in op de heffingsgrondslag van de rioolheffing en de verschillende opties die hiervoor zijn. Tot slot lichten we toe hoe het proces verder gaat nadat deze beleidskeuzenotitie is gepresenteerd.
1.1
Achtergrond De gemeentelijke watertaken zijn vastgelegd in drie wettelijke zorgplichten: " Inzameling en transport van stedelijk afvalwater (art. 10.33 Wet milieubeheer); " Doelmatige inzameling en verwerking van afvloeiend hemelwater (art. 3.5 Waterwet); " Het in het openbare, gemeentelijke gebied treffen van maatregelen om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zo veel mogelijk te voorkomen of beperken voor zover doelmatig (art. 3.6 Waterwet). Hoe een gemeente invulling aan geeft aan deze zorgplichten staat omschreven in het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP). Het opstellen en publiceren van een Gemeentelijk Rioleringsplan is sinds 1 januari 1994 verplicht. Door invoering van de Omgevingswet vervalt deze verplichting vanaf 2022. Ondanks dat de wettelijke planverplichting voor een GRP vervalt is toch besloten een nieuw GRP op te stellen. De omgeving waarin de gemeente haar wettelijke watertaken uitvoert is voortdurend aan verandering onderhevig. Door invoering van de Omgevingswet zijn grote veranderingen in de wetgeving aanstaande. Daarnaast heeft klimaatverandering een steeds grotere impact op hoe we binnen de openbare ruimte omgaan met opvang en verwerking van water, omdat dit zowel schaarser (droogte) als heviger (wateroverlast) gaat worden in de toekomst.
Hoe we dat gaan doen, in welk tempo, hoe de interactie daarin is met overige facetten uit de openbare ruimte (zoals bijvoorbeeld groen en wegen) en wat daarin de inbreng wordt van een ieder wordt in dit nieuwe GRP bepaald. De gemeentelijke watertaken hebben dus al lang niet enkel meer betrekking op de rioleringsbuizen onder de grond. Vanwege deze steeds breder wordende scope noemen we dit nieuwe GRP daarom ook het Gemeentelijk Watertakenplan (GWP).
blad 4 van 29
datum 18 mei 2022 projectnummer 473834.100 betreft Beleidskeuzenotitie Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard
1.2
Lokale adaptatiestrategie Lingewaard Omdat klimaatveranderingen grote gevolgen heeft voor hoe we in de toekomst wonen en werken vinden we het belangrijk om ook de stem vanuit de samenleving te horen én mee te nemen. Wij kunnen samen met het waterschap en andere overheden de nodige maatregelen nemen, maar niet alles oplossen. Ook inwoners, ondernemers en andere stakeholders kunnen (en moeten) een bijdrage leveren. Bij het opstellen van lokale adaptatiestrategie Lingewaard (hierna LAS) zijn Raad, inwoners, ondernemers en overige betrokken vanaf het begin betrokken. Daartoe is een enquête gehouden onder inwoners en ondernemers van de gemeente (meer dan 900 respondenten). Naast een enquête zijn er zes klimaatgesprekken gevoerd met verschillende onderwerpen en doelgroepen. De resultaten hiervan hebben als basis gediend voor het LAS maar worden ook gebruikt voor dit nieuwe GWP.
blad 5 van 29
datum 18 mei 2022 projectnummer 473834.100 betreft Beleidskeuzenotitie Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard
blad 6 van 29
datum 18 mei 2022 projectnummer 473834.100 betreft Beleidskeuzenotitie Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard
1.3
Proces opstellen Gemeentelijk Watertakenplan De ambtelijke voorbereiding en uitwerking van het GWP is verzorgd door het kernteam. Voor de begeleiding van het opstellen van een GWP is een ambtelijke projectgroep samengesteld waarin alle relevante domeinen zijn vertegenwoordigd (Financiën, Wegen, Groen, Riolering/Water, Communicatie en Duurzaamheid/Omgevingswet). Ook is het waterschap vertegenwoordigd in deze projectgroep. Aan de hand van de nulmeting en de resultaten uit de verkenning van de vigerende beleidsdocumenten (waaronder het huidig GRP en het LAS) heeft de ambtelijke projectgroep op 18 maart 2022 in een workshop de inhoud van de ambitiescenario’s voor het nieuwe GWP vormgegeven, evenals de verschillende opties die er zijn voor de rioolheffing. De resultaten daarvan zijn verwerkt in voorliggende beleidskeuzenotitie. Deze beleidskeuzenotitie wordt vervolgens voorgelegd aan het gemeentebestuur zodat zij er op kan reageren. Op basis van deze reacties wordt bepaald welk ambitiescenario wordt uitgewerkt in het concept GWP en hoe zal worden omgegaan met de rioolheffing. Het concept GWP wordt vervolgens in oktober 2022 ter vaststelling voorgelegd aan de gemeenteraad.
blad 7 van 29
datum 18 mei 2022 projectnummer 473834.100 betreft Beleidskeuzenotitie Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard
2.
Wat moeten wij? - taken en verplichtingen De zorg en verantwoordelijkheid voor water in de gemeente Lingewaard ligt, naast de gemeente, in handen van Waterschap Rivierenland, Rijkswaterstaat, de Provincie Gelderland, drinkwaterbedrijf Vitens en particulieren/ondernemers.
De betrokkenen hebben verschillende taakstellingen en verplichtingen. Sommige verplichtingen zijn wettelijk vastgelegd, een aantal verplichtingen zijn vastgesteld in Europees, landelijk, provinciaal of regionaal beleid, maar ook zijn er eigen gemeentelijke normen bepaald, vastgelegd (en bestuurlijk goedgekeurd) in uitvoerend beleid. In sommige gevallen gaat het daarbij om resultaatverplichtingen, in andere gevallen zijn 'slechts' werknormen aangegeven. De Wet milieubeheer, de Waterwet en de Gemeentewet bepalen elk voor een deel wat de gemeenten bij de gemeentelijke watertaken moeten doen en hoe ze het moeten organiseren. Door het inwerkingtreden van de Omgevingswet gaan (delen van) de Waterwet en de Wet milieubeheer op in de nieuwe Omgevingswet. Hierdoor vervalt met ingang van 2022 de verplichting voor het opstellen van een GRP. Echter er dient nog steeds een onderbouwing van de rioolheffing opgesteld te worden en aansluitend aan de omgevingsvisie van de gemeente dienen er ook uitvoeringsprogramma’s opgesteld te worden. Dit nieuwe GWP bevat de bouwstenen voor de omgevingsvisie en daaruit voortvloeiende uitvoeringsprogramma’s voor de periode 2022-2026.
blad 8 van 29
datum 18 mei 2022 projectnummer 473834.100 betreft Beleidskeuzenotitie Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard
Onderstaand schema toont op hoofdlijn de taken en verplichtingen van de betrokkenen. In het volgend hoofdstuk is het wettelijk kader gedetailleerd weergegeven. grondeigenaar (particulier)
De grondeigenaar is verantwoordelijk voor de staat van zijn woning en perceel. Dit betekent dat hij zelf verantwoordelijk is voor het op eigen perceel treffen van maatregelen voor de inzameling van stedelijk afvalwater (incl. eventuele verwerking ervan in een IBA) en afwatering van hemel- en grondwater. Zo is hij in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor het hemelwater wat op zijn terrein valt. Ook de gevolgen van overtollig grondwater of een lage grondwaterstand vallen onder de verantwoordelijkheid van de grondeigenaar. Pas als de particulier zich niet met redelijke inspanning van deze zorg kan ontdoen ligt er (mogelijk) een taak voor de gemeente. Daarnaast heeft de particulier een zorgplicht. Hij mag niets doen waarvan hij kan verwachten dat het problemen oplevert voor het riool, de zuivering, de omgeving of het (water)milieu. De voorschriften zijn in diverse besluiten vastgelegd. Gemeente en waterschap zien toe of de particulier zich hier ook aan houdt. Het ingezamelde huishoudelijk afvalwater dient de perceelseigenaar af te voeren naar de erfgrens. Hier gaat de verantwoordelijkheid over naar de gemeente. Vaak is op de erfgrens een zogenaamd ontstoppingsstuk aangebracht. Hier kan in geval van een verstopping worden nagegaan in welke deel van de riolering de verstopping aanwezig is (particulier of gemeente).
gemeente Lingewaard
Vanaf de erfgrens verzorgt de gemeente de verdere inzameling en het transport van het huishoudelijk afvalwater (rioleringbeheer) tot het overnamepunt. Via een stelsel van ondergrondse leidingen en putten wordt het van huisaansluitingen en straatkolken afkomstig afvalwater, gemengd met een deel van het hemelwater, ingezameld en afgevoerd naar de rioolgemalen. Gescheiden opgevangen hemelwater watert af op oppervlaktewateren of wordt geïnfiltreerd in de bodem. Via een persleiding wordt dit stedelijk afvalwater vervolgens verpompt naar een ander deel van het rioolstelsel of direct naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI). In dat laatste geval vormt het rioolgemaal het overnamepunt. Vanaf het overnamepunt is de waterkwaliteitsbeheerder (waterschap Rivierenland) verantwoordelijk voor de verdere afvoer van het ingezamelde stedelijk afvalwater. Daarnaast is de gemeente verantwoordelijk voor de ontwatering van openbaar gebied en lokale opvang en afvoer van regenwater. Als onderdeel hiervan onderhoudt de gemeente een deel van de hiervoor noodzakelijke voorzieningen (o.a. drainage, watergangen en waterbergingen). De gemeente draagt daarnaast nog zorg voor inrichting en beheer van gebieden en de integratie met andere beleidsterreinen.
Waterschap Rivierenland
Waterschap Rivierenland is de beheerder van het water tussen de grote rivieren, vanaf de Duitse grens tot aan Kinderdijk, met als noordgrens de Nederrijn en de Lek en zuidgrens de Maas. Het waterschap zorgt voor schoon water, voldoende water en veiligheid. Dit betekent dat zij zorg draagt voor de waterkering, de aan- en afvoer van water, het peilbeheer, het zuiveren van afvalwater, het oppervlaktewaterkwaliteitsbeheer en het gedelegeerd vaarwegbeheer.
Provincie Gelderland
De Provincie Gelderland formuleert het overall beleid (Ruimtelijke Ordening en Water) en is verantwoordelijk voor het diepe grondwaterbeheer, de zwemwaterkwaliteit en is vaarwegbeheerder van de belangrijke vaarroutes.
Vitens
Vitens is in de gemeente verantwoordelijk voor het drinkwater. Vitens haalt het drinkwater uit de grond of het oppervlaktewater. Het waterbedrijf zuivert hiervoor het water en pompt het naar hun klanten.
Rijk
Het Rijk bepaalt (o.a. op basis van de Europese Kaderrichtlijn Water) het wettelijk kader en de hoofdlijnen van het landelijke beleid voor het waterbeheer.
blad 9 van 29
datum 18 mei 2022 projectnummer 473834.100 betreft Beleidskeuzenotitie Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard
3.
Wat hebben wij? - de arealen anno 2022 De totale vervangingswaarde van onze gemeentelijke voorzieningen, zowel in als boven de grond, bedraagt circa € 204 miljoen. Dat is omgerekend naar het aantal inwoners circa € 4.300 per inwoner. De oudste, nog bestaande, riolen in de gemeente stammen uit de periode vlak na de oorlog (1947-1949). Dit betreft de gemengde riolen in de Van Voorststraat en Langekerkstraat in Huissen. De riolen vormen verreweg het grootste aandeel binnen de voorzieningen. Maar daarnaast zijn ook de gemalen, kolken en lozingswerken onderdeel van de gemeentelijke voorzieningen. Onderstaande tabel toont een samenvatting van de arealen anno 2022. object
Artikel 4.22 Wet Milieubeheer Vanuit de Wet milieubeheer is het verplicht om in het GRP een overzicht te geven van de in de gemeente aanwezige voorzieningen voor het transport van stedelijk afvalwater, alsmede de inzameling en verdere verwerking van afvloeiend hemelwater en maatregelen teneinde structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Ook dient een aanduiding van het tijdstip waarop die voorzieningen naar verwachting aan vervanging toe gegeven te worden.
eenheid
aantal/hoeveelheid
inwoners (juli 2021): rioolaansluitingen: woningen niet woningen IBA-aansluitingen (gemeentelijk eigendom): IBA-aansluitingen (particulier eigendom): overige aansluitingen (o.a. mestkelder):
st.
46.962
st. st. st. st. st.
19.931 1.480 13 9 5
straat- en troittoirkolken lijngoten
st. m¹
18.675 625
vrijverval riolering stedelijk gebied: gemengd riool vuilwaterriool hemelwaterriool totaal
km km km km
127 75 110 312
st. st. st. st. st. km km km
61 3 7 389 149 24 66 12
lozingswerken: overstort – gemengd (excl. randvoorzieningen) randvoorzieningen overstort - VGS hemelwateruitlaten
st. st. st. st.
28 9 27 201
voorzieningen voor verwerking van hemelwater: duikers waterbergingsbanken wadi’s infiltratieriolering
km st. st. km
20 6 33 8
voorzieningen voor verwerking van grondwater: drainage grondwatermeetpunten peilbuizen
m¹ st. st.
1.300 25 40
gemalen en mechanische rioolleidingen: rioolgemalen tunnelgemalen vijver/water/fontein gemalen drukriool gemalen vacuümriool gemalen/bufferputten persleiding drukriool vacuümriool
blad 10 van 29
datum 18 mei 2022 projectnummer 473834.100 betreft Beleidskeuzenotitie Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard
Leeftijdsopbouw en inspectiegraad vrijverval riolering Tot begin jaren negentig zijn hoofdzakelijk gemengde rioolstelsels aangelegd. Vanaf de jaren zeventig is al begonnen met aanleg van gescheiden stelsels. De gemengde riolen die na de jaren negentig zijn aangelegd betreft vervanging van slechte riolen. In onderstaand figuur is de leeftijdsopbouw van de vrijverval riolering weergegeven.
Figuur 3-1: leeftijdsopbouw vrijverval riolering [bron GBI maart 2022]
Een groot deel van de vrijverval riolering (circa 260 km) is geïnspecteerd (gedetailleerd, video opname vanuit de buis met een rijdende camera). Het merendeel van de inspecties is in de periode 2012-2022 uitgevoerd (circa 85%). Onderstaande grafiek toont de verdeling van de inspectiegraad over de leeftijd van de vrijverval riolering.
Figuur 3-2: inspectiegraad vrijverval riolering [bron GBI maart 2022]
blad 11 van 29
datum 18 mei 2022 projectnummer 473834.100 betreft Beleidskeuzenotitie Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard
4.
Wat hebben wij gedaan en wat moeten wij nog? evaluatie huidig GRP Zijn alle voorgenomen maatregelen uit het huidige GRP uitgevoerd, resteren er nog maatregelen en zo ja welke? Wat ging goed wat kan er eventueel beter. En hoe staan we er financieel voor? Had de organisatie voldoende kennis, capaciteit en middelen (budget) om de maatregelen goed uit te kunnen voeren? Bij de evaluatie én analyse van de behaalde uitvoeringsresultaten van het huidig GRP hebben we dat in beeld gebracht. Dit alles nemen we mee bij de totstandkoming van het nieuwe GWP.
4.1
Activiteiten, maatregelen en projecten huidige GRP In het vigerend GRP is het ambitieniveau “klaar voor de waterketen van de toekomst” vastgesteld. Het kwaliteitsprofiel van dit scenario is omschreven in onderstaande tabel.
Kwaliteitsprofiel beleid huidige GRP Wat betekent dit?
stedelijk afvalwater
"
" " " " " "
" " " hemelwater
"
"
"
"
Nagenoeg al het afvalwater wordt ingezameld via riolering en centraal gezuiverd. Op die locaties in het buitengebied waar het afvalwater niet via riolen wordt ingezameld wordt dit lokaal verwerkt (gezuiverd). Stankklachten en of verontreinigingen van sloten en bodem komen hierdoor nauwelijks voor. De riolering voldoet aan de (landelijke) normering voor inzameling, transport, afvoercapaciteit van afvalwater. De grootste en belangrijkste gemalen zijn aangesloten op een geautomatiseerd signaleringssysteem. Daarmee kan de werking van de gemalen continu worden gecontroleerd en tijdig worden ingegrepen wanneer er iets mis gaat. De vuilwaterriolering verkeert in een goede technisch staat. Aantasting van het riool komt beperkt voor. De risico's op beschadigde riolen zijn daardoor beperkt. Wanneer de riolen hun functie niet meer goed kunnen uitvoeren renoveren of vervangen we deze. Overlast voor bewoners bij storingen of calamiteiten aan de riolering wordt tot een minimum beperkt. Als in de buurt wat gebeurt (rioolvervanging, wegreconstructie) wordt getoetst of sprake is van knelpunten en/of overlast. Indien dit het geval is, is scheiden van het hemelwater van het afvalwater (afkoppelen) uitgangspunt. Daarmee bereiken we dat er minder schoon water naar de zuivering afgevoerd wordt. We zetten ons in op meer groene oplossingen in plaats van ondergrondse betonnen oplossingen.
We benutten zoveel mogelijk de totale openbare ruimte. Wij stimuleren bewoners, bedrijven, projectontwikkelaars en woningbouwverenigingen om ook af te koppelen. Dit wordt niet verplicht gesteld. Bij nieuwbouwlocaties worden bij de aanleg meteen systemen toegepast, waarbij afval- en hemelwater gescheiden blijft. Bij heftige buien (buien die statistisch eens per 2 jaar voorkomen) wordt het overtollig hemelwater opgevangen en afgevoerd. De
straat zal slechts zelden blank staan, maar het water komt niet boven de trottoirbanden uit. De omgeving ondervindt hier dan korte tijd hinder, maar van overlast is geen sprake. Bij extreme hoosbuien (buien die statistisch eens per 50 jaar voorkomen) moeten wij leren accepteren dat de straat enige tijd blank staat. De riolen zijn niet in staat dergelijke grote hoeveelheden neerslag meteen op alle plaatsen te verwerken. Daarvoor is het oorspronkelijk ook niet ontworpen. In deze gevallen wordt het water opgevangen in de openbare ruimte. Dit leidt wellicht tot hinder of overlast voor de omgeving. Eventuele overlast en schade als gevolg van extreme hoosbuien wordt zoveel mogelijk voorkomen. Sloten en vijvers zijn in staat bij heftige buien het overtollig hemelwater afdoende te bergen, vast te houden en af te voeren. Bij extreme hoosbuien accepteren we dat sloten tijdelijk buiten hun oevers treden. Dit leidt wellicht tijdelijk tot hinder of overlast, schade wordt zoveel mogelijk voorkomen. Bij heftige buien wordt het afvalwater afdoende opgevangen in riolen en bergingsvoorzieningen. De riolen zullen minder vaak overstorten. Hierdoor stroomt er bij hoosbuien minder verdund afvalwater in sloten en vijvers. Incidenteel leidt dit mogelijk tot stank en vervuiling.
Dit leidt echter niet tot gezondheidsproblemen. "
Wanneer de werking van de hemelwatervoorzieningen onder de maat zijn door slijtage of schades worden deze gerepareerd of vervangen.
blad 12 van 29
datum 18 mei 2022 projectnummer 473834.100 betreft Beleidskeuzenotitie Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard
grondwater
" " "
"
De grondwatersituatie in de gemeente wordt grotendeels bepaald door de waterstand in de rivieren. Daar heeft de gemeente geen invloed op. Gemeente is aanspreekpunt voor grondwaterproblemen, maar niet aansprakelijk. De ontwatering in openbaar gebied is goed voor elkaar. Incidenteel kan sprake zijn van hoge of lage grondwaterstanden (bijvoorbeeld bij hoogwater of extreem laag water op de rivieren) die tot hinder en/of overlast kan zorgen. Mogelijk dat in sommige kruipruimtes af en toe water staat. Bij nieuwbouwlocaties wordt bij het ontwerp al rekening gehouden met een duurzame ontwatering. Hiermee worden problemen in de toekomst zoveel mogelijk voorkomen.
Om deze ambitie waar te maken is in het GRP een activiteitenprogramma vastgelegd. Deze is jaarlijks vertaald naar een jaarprogramma, waarin is vastgelegd welke activiteiten, maatregelen en projecten in het betreffende jaar worden uitgevoerd (incl. het geraamd/benodigd budget). Via de jaarrekening is ieder jaar een financiële evaluatie uitgevoerd.
Conclusie In het kort kan geconcludeerd worden dat nagenoeg alle geplande activiteiten in de afgelopen planperiode zijn uitgevoerd. Slechts enkele maatregelen zijn niet uitgevoerd. Veelal betreft dit vervangingen van bestaande voorzieningen. Uit technische inspecties bleek dat de kwaliteit nog goed genoeg was en dat het moment van vervanging uitgesteld kon worden. De openstaande maatregelen gaan zo nodig mee in het nieuwe GWP.
blad 13 van 29
datum 18 mei 2022 projectnummer 473834.100 betreft Beleidskeuzenotitie Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard
4.2
Financiën huidige GRP De uitvoering van activiteiten, maatregelen en projecten voor het GRP resulteert in lasten, zoals exploitatielasten, personeelslasten en kapitaalslasten. De opbrengsten (baten) bestaan vooral uit de inkomsten uit rioolheffing. De jaarlijkse totale lasten worden afgezet tegen de baten. Het saldo van de jaarlijkse lasten en baten komt ten gunste of juist ten laste van de voorziening GRP. In het huidige GRP is destijds het verloop van de voorziening berekend, zoals in Figuur 4-1 hieronder weergegeven. Ook is het werkelijke verloop van de voorziening weergegeven, waarbij het voor het jaar 2022 nog een voorspelling betreft.
Figuur 4-1: ontwikkeling lasten-baten-voorziening 2017-2022 [bron jaarrekening 2021]
Conclusie Geconcludeerd mag worden dat het bedrag in de voorziening duidelijk hoger is dan berekend in het huidige GRP, terwijl wel nagenoeg alle benodigde activiteiten, maatregelen en projecten zijn uitgevoerd. De voornaamste redenen van die afwijking, ontstaan in de afgelopen jaren, zijn: " Vervallen investeringen omdat deze niet nodig blijken te zijn; " Uitgestelde investeringen door vertragingen in de projectplanning of verschuivingen in de vervangingsplanning; " Lagere investeringen dan eerder geraamd (o.a. door aanbestedingsvoordeel); " Hogere baten (inkomsten vanuit rioolheffing) door de groei van het areaal. In het GRP was voorzien in een uitbreiding van nieuwe rioolaansluitingen met circa 500 woningen. In werkelijkheid zijn er circa 800 woningen extra woningen bijgekomen. Ook bij de niet-woningen (bedrijven) is sprake van een toename (op dit moment zijn er krap 1.500 eenheden, in 2016 ten tijde van het opstellen van het GRP waren dat circa 1.300 eenheden).
blad 14 van 29
datum 18 mei 2022 projectnummer 473834.100 betreft Beleidskeuzenotitie Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard
De financiën van het huidige GRP zien er dan ook gunstig uit, maar de voorziening loopt wel te hoog op voor het doel waarom deze voorziening is ingesteld. Het doel is namelijk om de schommelingen in de lasten te kunnen opvangen, zodat niet telkens het tarief van de rioolheffing hoeft te worden aangepast als er een piek is in de uitgaven.
4.3
De organisatie De achterliggende jaren heeft de organisatie nagenoeg alle geplande activiteiten uit het huidig GRP kunnen uitvoeren. De kennis en capaciteit van de eigen organisatie is dus op orde. Met dit nieuwe plan brengen we in beeld welke capaciteit en kennis de komende planperiode nodig is én of de huidige samenstelling daarop aansluit.
blad 15 van 29
datum 18 mei 2022 projectnummer 473834.100 betreft Beleidskeuzenotitie Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard
5.
Waar willen we naar toe? - drie ambitiescenario’s Ondanks de taakstellingen en wettelijke verplichtingen die ons vanuit Europese en landelijke wet- en regelgeving wordt opgelegd is er zeker ruimte om te differentiëren of te nuanceren. Daarnaast dienen er op onderdelen ook echt (beleids)keuzes gemaakt te worden. Aan de hand van de evaluatie van het huidig GRP, de resultaten uit de verkenning van de vigerende beleidsdocumenten en relevante nieuwe ontwikkelingen heeft de ambtelijke projectgroep op 18 maart 2022 in een workshop de koers van de ambitiescenario’s voor het nieuwe GWP gezet. Dit heeft geresulteerd in drie ambitiescenario’s:
A
B
C
Doorgaan met huidig beleid In scenario A vormt “doorgaan met het huidig beleid” het uitgangspunt. Dit betekent dat op bepaalde onderdelen (o.a. voor het thema klimaatadaptatie) geen extra ruimte komt voor de nieuwe opgave. Op die onderdelen is sprake van een stand still principe. Klimaatadaptatie In scenario B staat “klimaatadaptatie” centraal. In dit scenario wordt het beleid van het huidig GRP voortgezet maar daarnaast worden extra middelen vrijgemaakt om invulling aan de nieuwe opgaven vanuit klimaatadaptatie te kunnen geven, bestaande uit onder andere: " Actief afkoppelen gemeentelijke eigendommen, maatschappelijke gebouwen en grote verharde oppervlakten; " Meer water vasthouden in de bodem (infiltreren) en het watersysteem (sloten en vijvers); zo proberen we verdroging zoveel mogelijk te voorkomen; " Meer waterberging op maaiveld (op straat of in het groen) voor tijdelijk opvangen van regenwater bij hoosbuien; " Vergroten riolen voor meer berging en afvoer bij extreme hoosbuien. Klimaatadaptatie en Duurzaamheid (klimaatmitigatie) Scenario C staat naast klimaatadaptatie ook duurzaamheid (klimaatmitigatie) centraal. In dit scenario worden extra middelen vrijgemaakt om vanuit de gemeentelijke watertaken invulling te geven aan een duurzamer Lingewaard.
Deze bijdrage bestaat onder andere uit: " Inzet op energiebesparing bij gemalen; " Naar een CO2 neutrale uitvoering van projecten; " Hergebruik grondstoffen “cradle-to-cradle” principe; " Actiever inzetten op riothermie en aquathermie.
Kwaliteitsprofielen In de volgende paragrafen is voor de ambitiescenario’s het beoogd kwaliteitsniveau vertaald in een kwaliteitsprofiel. In dit kwaliteitsprofiel is aangegeven wat het ambitiescenario betekent. Hoe gaan gebruikers van de buitenruimte de kwaliteit ervaren; wat merken zij óf wat merken zij juist niet? En wat gaan we daarvoor doen? Scenario A betreft het doorgaan met het huidige beleid. De tabel in paragraaf 5.1 komt dan ook overeen met de tabel in paragraaf 4.1. Met het '"' symbool is de meerwaarde van de kwaliteitsimpuls van ambitiescenario B ten opzichte van ambitiescenario A weergegeven in paragraaf 5.2. Met het '"' is de extra meerwaarde van de kwaliteitsimpuls voor ambitiescenario C in paragraaf 5.3 weergegeven.
blad 16 van 29
datum 18 mei 2022 projectnummer 473834.100 betreft Beleidskeuzenotitie Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard
5.1
Ambitiescenario A: Doorgaan met het huidig beleid
Kwaliteitsprofiel ambitiescenario A: Doorgaan met het huidig beleid Wat betekent dit?
stedelijk afvalwater
"
" " " " " "
" " " hemelwater
"
"
"
"
Nagenoeg al het afvalwater wordt ingezameld via riolering en centraal gezuiverd. Op die locaties in het buitengebied waar het afvalwater niet via riolen wordt ingezameld wordt dit lokaal verwerkt (gezuiverd). Stankklachten en of verontreinigingen van sloten en bodem komen hierdoor nauwelijks voor. De riolering voldoet aan de (landelijke) normering voor inzameling, transport, afvoercapaciteit van afvalwater. De grootste en belangrijkste gemalen zijn aangesloten op een geautomatiseerd signaleringssysteem. Daarmee kan de werking van de gemalen continu worden gecontroleerd en tijdig worden ingegrepen wanneer er iets mis gaat. De vuilwaterriolering verkeert in een goede technisch staat. Aantasting van het riool komt beperkt voor. De risico's op beschadigde riolen zijn daardoor beperkt. Wanneer de riolen hun functie niet meer goed kunnen uitvoeren renoveren of vervangen we deze. Overlast voor bewoners bij storingen of calamiteiten aan de riolering wordt tot een minimum beperkt. Als in de buurt wat gebeurt (rioolvervanging, wegreconstructie) wordt getoetst of sprake is van knelpunten en/of overlast. Indien dit het geval is, is scheiden van het hemelwater van het afvalwater (afkoppelen) uitgangspunt. Daarmee bereiken we dat er minder schoon water naar de zuivering afgevoerd wordt. We zetten ons in op meer groene oplossingen in plaats van ondergrondse betonnen oplossingen.
We benutten zoveel mogelijk de totale openbare ruimte. Wij stimuleren bewoners, bedrijven, projectontwikkelaars en woningbouwverenigingen om ook af te koppelen. Dit wordt niet verplicht gesteld. Bij nieuwbouwlocaties worden bij de aanleg meteen systemen toegepast, waarbij afval- en hemelwater gescheiden blijft. Bij heftige buien (buien die statistisch eens per 2 jaar voorkomen) wordt het overtollig hemelwater opgevangen en afgevoerd. De
straat zal slechts zelden blank staan, maar het water komt niet boven de trottoirbanden uit. De omgeving ondervindt hier dan korte tijd hinder, maar van overlast is geen sprake. Bij extreme hoosbuien (buien die statistisch eens per 50 jaar voorkomen) moeten wij leren accepteren dat de straat enige tijd blank staat. De riolen zijn niet in staat dergelijke grote hoeveelheden neerslag meteen op alle plaatsen te verwerken. Daarvoor is het oorspronkelijk ook niet ontworpen. In deze gevallen wordt het water opgevangen in de openbare ruimte. Dit leidt wellicht tot hinder of overlast voor de omgeving. Eventuele overlast en schade als gevolg van extreme hoosbuien wordt zoveel mogelijk voorkomen. Sloten en vijvers zijn in staat bij heftige buien het overtollig hemelwater afdoende te bergen, vast te houden en af te voeren. Bij extreme hoosbuien accepteren we dat sloten tijdelijk buiten hun oevers treden. Dit leidt wellicht tijdelijk tot hinder of overlast, schade wordt zoveel mogelijk voorkomen. Bij heftige buien wordt het afvalwater afdoende opgevangen in riolen en bergingsvoorzieningen. De riolen zullen minder vaak overstorten. Hierdoor stroomt er bij hoosbuien minder verdund afvalwater in sloten en vijvers. Incidenteel leidt dit mogelijk tot stank en vervuiling.
Dit leidt echter niet tot gezondheidsproblemen.
grondwater
" " " "
"
Wanneer de werking van de hemelwatervoorzieningen onder de maat zijn door slijtage of schades worden deze gerepareerd of vervangen. De grondwatersituatie in de gemeente wordt grotendeels bepaald door de waterstand in de rivieren. Daar heeft de gemeente geen invloed op. Gemeente is aanspreekpunt voor grondwaterproblemen, maar niet aansprakelijk. De ontwatering in openbaar gebied is goed voor elkaar. Incidenteel kan sprake zijn van hoge of lage grondwaterstanden (bijvoorbeeld bij hoogwater of extreem laag water op de rivieren) die tot hinder en/of overlast kan zorgen. Mogelijk dat in sommige kruipruimtes af en toe water staat. Bij nieuwbouwlocaties wordt bij het ontwerp al rekening gehouden met een duurzame ontwatering. Hiermee worden problemen in de toekomst zoveel mogelijk voorkomen.
blad 17 van 29
datum 18 mei 2022 projectnummer 473834.100 betreft Beleidskeuzenotitie Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard
5.2
Ambitiescenario B: Klimaatadaptatie
Kwaliteitsprofiel ambitiescenario B: Klimaatadaptatie Wat betekent dit? Nagenoeg al het afvalwater wordt ingezameld via riolering en centraal gezuiverd. Op die locaties in het buitengebied waar het afvalwater niet via riolen wordt ingezameld wordt dit lokaal verwerkt (gezuiverd). Stankklachten en of verontreinigingen van sloten en bodem komen hierdoor nauwelijks voor. " De riolering voldoet aan de (landelijke) normering voor inzameling, transport, afvoercapaciteit van afvalwater. " De grootste en belangrijkste gemalen zijn aangesloten op een geautomatiseerd signaleringssysteem. Daarmee kan de werking van de gemalen continu worden gecontroleerd en tijdig worden ingegrepen wanneer er iets mis gaat. " De vuilwaterriolering verkeert in een goede technisch staat. Aantasting van het riool komt beperkt voor. De risico's op beschadigde riolen zijn daardoor beperkt. " Wanneer de riolen hun functie niet meer goed kunnen uitvoeren renoveren of vervangen we deze. " Overlast voor bewoners bij storingen of calamiteiten aan de riolering wordt tot een minimum beperkt. " Als in de buurt wat gebeurt (rioolvervanging, wegreconstructie) is scheiden van het hemelwater van het afvalwater (afkoppelen) uitgangspunt. Daarmee bereiken we dat er minder schoon water naar de zuivering afgevoerd wordt.
Daarbij geldt dat we technieken toepassen waarmee we zoveel mogelijk water lokaal vasthouden (infiltreren in de bodem en/of vasthouden in watergangen). " We zetten ons in op meer groene oplossingen in plaats van ondergrondse betonnen oplossingen. We benutten zoveel mogelijk de totale openbare ruimte. " Wij stimuleren bewoners, bedrijven, projectontwikkelaars en woningbouwverenigingen om ook af te koppelen. Dit wordt niet verplicht gesteld. " Wij gaan ons actief richten op het afkoppelen van gemeentelijke eigendommen, maatschappelijke gebouwen en grote verharde oppervlakten. " Bij nieuwbouwlocaties worden bij de aanleg meteen systemen toegepast, waarbij afval- en hemelwater gescheiden blijft. " Bij heftige buien (buien die statistisch eens per 2 jaar voorkomen) wordt het overtollig hemelwater opgevangen en afgevoerd. De
hemelwater
stedelijk afvalwater
"
"
straat zal slechts zelden blank staan, maar het water komt niet boven de trottoirbanden uit. De omgeving ondervindt hier dan korte tijd hinder, maar van overlast is geen sprake. Bij extreme hoosbuien (buien die statistisch eens per 50 jaar voorkomen) moeten wij leren accepteren dat de straat enige tijd blank staat. De riolen zijn niet in staat dergelijke grote hoeveelheden neerslag meteen op alle plaatsen te verwerken. Daarvoor is het oorspronkelijk ook niet ontworpen. In deze gevallen wordt het water opgevangen in de openbare ruimte. Dit leidt wellicht tot hinder
of overlast voor de omgeving. Eventuele overlast en schade als gevolg van extreme hoosbuien wordt zoveel mogelijk voorkomen. " Wij gaan in de openbare buitenruimte meer berging creëren waar, ten tijde van extreme hoosbuien, water tijdelijk geborgen kan worden. " Sloten en vijvers zijn in staat bij heftige buien het overtollig hemelwater afdoende te bergen, vast te houden en af te voeren. Bij extreme hoosbuien accepteren we dat sloten tijdelijk buiten hun oevers treden. Dit leidt wellicht tijdelijk tot hinder of overlast, schade wordt zoveel mogelijk voorkomen. " Bij heftige buien wordt het afvalwater afdoende opgevangen in riolen en bergingsvoorzieningen. De riolen zullen minder vaak overstorten. Hierdoor stroomt er bij hoosbuien minder verdund afvalwater in sloten en vijvers. Incidenteel leidt dit mogelijk tot stank en vervuiling.
grondwater
Dit leidt echter niet tot gezondheidsproblemen. " Wanneer de werking van de hemelwatervoorzieningen onder de maat zijn door slijtage of schades worden deze gerepareerd of vervangen. Bij de vervanging overwegen we grotere buizen toe te passen als dat een duidelijke meerwaarde biedt. " De grondwatersituatie in de gemeente wordt grotendeels bepaald door de waterstand in de rivieren. Daar heeft de gemeente geen invloed op. " Gemeente is aanspreekpunt voor grondwaterproblemen, maar niet aansprakelijk. " De ontwatering in openbaar gebied is goed voor elkaar. Incidenteel kan sprake zijn van hoge of lage grondwaterstanden (bijvoorbeeld bij hoogwater of extreem laag water op de rivieren) die tot hinder en/of overlast kan zorgen. Mogelijk dat in sommige kruipruimtes af en toe water staat. " Bij nieuwbouwlocaties wordt bij het ontwerp al rekening gehouden met een duurzame ontwatering. Hiermee worden problemen in de toekomst zoveel mogelijk voorkomen. " We gaan meer water vasthouden in de bodem (infiltreren) en het watersysteem (sloten en vijvers); zo proberen we verdroging zo veel mogelijk te voorkomen.
blad 18 van 29
datum 18 mei 2022 projectnummer 473834.100 betreft Beleidskeuzenotitie Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard
5.3
Ambitiescenario C: Klimaatadaptatie en Duurzaamheid (klimaatmitigatie)
Kwaliteitsprofiel ambitiescenario B: Klimaatadaptatie Wat betekent dit? "
stedelijk afvalwater
" " " " " " " " " "
" " " "
hemelwater
"
"
Nagenoeg al het afvalwater wordt ingezameld via riolering en centraal gezuiverd. Op die locaties in het buitengebied waar het afvalwater niet via riolen wordt ingezameld wordt dit lokaal verwerkt (gezuiverd). Stankklachten en of verontreinigingen van sloten en bodem komen hierdoor nauwelijks voor. De riolering voldoet aan de (landelijke) normering voor inzameling, transport, afvoercapaciteit van afvalwater. De grootste en belangrijkste gemalen zijn aangesloten op een geautomatiseerd signaleringssysteem. Daarmee kan de werking van de gemalen continu worden gecontroleerd en tijdig worden ingegrepen wanneer er iets mis gaat. Daar waar mogelijk ondersteunen wij bij het terugwinnen van energie en grondstoffen uit (afval)water. De gemalen draaien op duurzame energie als dat doelmatig kan. Door middel van gerichte(re) sturing brengen we het energieverbruik van de gemalen terug. De vuilwaterriolering verkeert in een goede technisch staat. Aantasting van het riool komt beperkt voor. De risico's op beschadigde riolen zijn daardoor beperkt. Wanneer de riolen hun functie niet meer goed kunnen uitvoeren renoveren of vervangen we deze. Bij vervanging van voorzieningen is hergebruik van grondstoffen het streven. We willen toewerken naar een CO2 neutrale uitvoering bij werkzaamheden aan onze voorzieningen.
Overlast voor bewoners bij storingen of calamiteiten aan de riolering wordt tot een minimum beperkt. Als in de buurt wat gebeurt (rioolvervanging, wegreconstructie) is scheiden van het hemelwater van het afvalwater (afkoppelen) uitgangspunt. Daarmee bereiken we dat er minder schoon water naar de zuivering afgevoerd wordt. Daarbij geldt dat we technieken toepassen waarmee we zoveel mogelijk water lokaal vasthouden (infiltreren in de bodem en/of vasthouden in watergangen). We zetten ons in op meer groene oplossingen in plaats van ondergrondse betonnen oplossingen. We benutten zoveel mogelijk de totale openbare ruimte. Wij stimuleren bewoners, bedrijven, projectontwikkelaars en woningbouwverenigingen om ook af te koppelen. Dit wordt niet verplicht gesteld. Wij gaan ons actief richten op het afkoppelen van gemeentelijke eigendommen, maatschappelijke gebouwen en grote verharde oppervlakten. Bij nieuwbouwlocaties worden bij de aanleg meteen systemen toegepast, waarbij afval- en hemelwater gescheiden blijft. Bij heftige buien (buien die statistisch eens per 2 jaar voorkomen) wordt het overtollig hemelwater opgevangen en afgevoerd. De straat zal slechts zelden blank staan, maar het water komt niet boven de trottoirbanden uit. De omgeving ondervindt hier dan korte tijd hinder,
maar van overlast is geen sprake. Bij extreme hoosbuien (buien die statistisch eens per 50 jaar voorkomen) moeten wij leren accepteren dat de straat enige tijd blank staat. De riolen zijn niet in staat dergelijke grote hoeveelheden neerslag meteen op alle plaatsen te verwerken. Daarvoor is het oorspronkelijk ook niet ontworpen. In deze gevallen wordt het water opgevangen in de openbare ruimte. Dit leidt wellicht tot hinder
of overlast voor de omgeving. Eventuele overlast en schade als gevolg van extreme hoosbuien wordt zoveel mogelijk voorkomen. " Wij gaan in de openbare buitenruimte meer berging creëren waar, ten tijde van extreme hoosbuien, water tijdelijk geborgen kan worden. " Sloten en vijvers zijn in staat bij heftige buien het overtollig hemelwater afdoende te bergen, vast te houden en af te voeren. Bij extreme hoosbuien accepteren we dat sloten tijdelijk buiten hun oevers treden. Dit leidt wellicht tijdelijk tot hinder of overlast, schade wordt zoveel mogelijk voorkomen. " Bij heftige buien wordt het afvalwater afdoende opgevangen in riolen en bergingsvoorzieningen. De riolen zullen minder vaak overstorten. Hierdoor stroomt er bij hoosbuien minder verdund afvalwater in sloten en vijvers. Incidenteel leidt dit mogelijk tot stank en vervuiling.
Dit leidt echter niet tot gezondheidsproblemen. " Wanneer de werking van de hemelwatervoorzieningen onder de maat zijn door slijtage of schades worden deze gerepareerd of vervangen. Bij de vervanging overwegen we grotere buizen toe te passen als dat een duidelijke meerwaarde biedt. " Bij vervanging van voorzieningen is hergebruik van grondstoffen het streven. " We willen toewerken naar een CO2 neutrale uitvoering bij werkzaamheden aan onze voorzieningen.
blad 19 van 29
datum 18 mei 2022 projectnummer 473834.100 betreft Beleidskeuzenotitie Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard
De grondwatersituatie in de gemeente wordt grotendeels bepaald door de waterstand in de rivieren. Daar heeft de gemeente geen invloed op. " Gemeente is aanspreekpunt voor grondwaterproblemen, maar niet aansprakelijk. " De ontwatering in openbaar gebied is goed voor elkaar. Incidenteel kan sprake zijn van hoge of lage grondwaterstanden (bijvoorbeeld bij hoogwater of extreem laag water op de rivieren) die tot hinder en/of overlast kan zorgen. Mogelijk dat in sommige kruipruimtes af en toe water staat. " Bij nieuwbouwlocaties wordt bij het ontwerp al rekening gehouden met een duurzame ontwatering. Hiermee worden problemen in de toekomst zoveel mogelijk voorkomen. " We gaan meer water vasthouden in de bodem (infiltreren) en het watersysteem (sloten en vijvers); zo proberen we verdroging zo veel mogelijk te voorkomen;.
grondwater
"
blad 20 van 29
datum 18 mei 2022 projectnummer 473834.100 betreft Beleidskeuzenotitie Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard
6.
Wat betekent dit voor de financiën? - de financiële paragraaf
6.1
Contouren geraamde uitgaven van de drie ambitiescenario’s Om het beoogd kwaliteitsniveau te realiseren c.q. handhaven zal de gemeente diverse activiteiten uit moeten voeren, namelijk:
planvorming, onderzoek & facilitair
Om tot doelmatige keuzes en planning van maatregelen te komen is jaarlijks onderzoek & planvorming nodig. Dit vraagt om actueel inzicht in omvang, toestand en functioneren van het areaal (inclusief het bijhouden van beheerdata).
regulier onderhoud
De reguliere activiteiten die nodig zijn voor het feitelijk in stand houden van het areaal. Zoals het reinigen van riolen, onderhoud aan gemalen, kolkenzuigen, elektriciteitskosten gemalen e.d.
groot onderhoud & vervanging van bestaand areaal
Ingrijpende levensduur verlengende renovatiewerkzaamheden aan bestaande voorzieningen om deze weer te laten voldoen aan het beoogd kwaliteitsniveau (evenaren nieuw aanleg). Zoals het relinen van vrijverval riolering. Het compleet vervangen van bestaande voorzieningen, door nieuwe voorzieningen, die niet meer voldoen aan het beoogd kwaliteitsniveau en door middel van groot onderhoud niet meer teruggebracht kunnen worden naar dit niveau.
verbetering
Eenmalige activiteiten die nodig zijn om het beoogd kwaliteitsniveau te bereiken. Zoals klimaatadaptatie, afkoppelen van verhard oppervlak of het verhelpen van 'water-op-straat' situaties.
personeel & overhead
Om het scenario te realiseren (en te bekostigen) is een organisatie met deskundig personeel en materieel nodig.
Voor de drie ambitiescenario's zijn de (contouren van de) geraamde uitgaven van deze activiteiten over de periode 2023-2027 bepaald. Tijdens het planvormingstraject kunnen bepaalde budgetten nog enigszins wijzigen. De geraamde bedragen zijn op prijspeil 2022 en moeten dan ook in de toekomst met de dan geldende prijsindex worden gecorrigeerd. Daarnaast zijn alle geraamde bedragen exclusief btw. De investeringen zijn inclusief toeslagen voor voorbereiding en toezicht. Bij de ramingen is geen rekening gehouden met een toeslag als gevolg van areaaluitbreidingen.
blad 21 van 29
datum 18 mei 2022 projectnummer 473834.100 betreft Beleidskeuzenotitie Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard
Scenario A Doorgaan met het huidig beleid
Geraamde uitgaven periode 2023-2027
Scenario B Klimaatadaptatie
Geraamde uitgaven periode 2023-2027
planvorming, onderzoek en facilitair regulier onderhoud groot onderhoud & vervanging verbetering personeel & overhead totaal
planvorming, onderzoek en facilitair regulier onderhoud groot onderhoud & vervanging verbetering personeel & overhead totaal
Scenario C Klimaatadaptatie en Duurzaamheid (klimaatmitigatie)
geraamde uitgave € 3.129.100 € 4.245.000 € 1.000.000 € 9.505.500 € 6.632.000 € 24.511.600
geraamde uitgave € 3.329.100 € 4.245.000 € 1.000.000 € 11.505.500 € 6.632.000 € 26.711.600
aandeel 13 % 17 % 4 % 39 % 27 %
aandeel 12 % 16 % 4 % 43 % 25 %
Geraamde uitgaven periode 2023-2027 planvorming, onderzoek en facilitair regulier onderhoud groot onderhoud & vervanging verbetering personeel & overhead totaal
geraamde uitgave € 3.629.100 € 4.245.000 € 1.000.000 € 14.005.500 € 6.632.000 € 29.511.600
aandeel 12 % 14 % 3 % 47 % 22 %
Circa de helft van de geraamde uitgaven bestaat uit investeringsuitgaven. Deze worden (conform de kaders van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV)) geactiveerd en komen als kapitaallasten ten laste van de begroting. Hiermee worden uitgaven gelijkmatiger verdeeld en pieken afgevlakt. Dit voorkomt sterke fluctuaties van het rioolheffingstarief. Dit principe is vergelijkbaar met een hypotheek op een woning. Dit verklaart ook waarom de te dekken lasten in de planperiode lager liggen dan de daadwerkelijke uitgaven in de planperiode. De methodiek bij het vertalen van uitgaven naar te dekken lasten wordt in de volgende paragraaf nader toegelicht.
6.2
Te dekken lasten drie ambitiescenario’s + impact op rioolheffing In onderstaand schema zijn de gemiddeld te dekken jaarlijkse lasten in de planperiode 2023-2027 gepresenteerd en uitgezet tegen de jaarlijkse inkomsten rioolheffing op niveau 2022. Te dekken lasten versus inkomsten rioolheffing 2022 Inkomsten rioolheffing niveau 2022
Scenario A Scenario B Scenario C
€
4,9 miljoen
Gemiddeld te dekken Lasten planperiode 5,0 miljoen € 5,1 miljoen € 5,2 miljoen €
Bij alle drie de ambitiescenario’s zijn de te dekken lasten een fractie hoger dan de inkomsten vanuit de rioolheffing op niveau 2022. De verschillen zijn echter beperkt.
blad 22 van 29
datum 18 mei 2022 projectnummer 473834.100 betreft Beleidskeuzenotitie Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard
Het is in dit stadium nog niet mogelijk om de hoogte van de rioolheffing exact te bepalen. Belangrijke factor daarbij zijn de inzet van de voorziening (deze heeft momenteel een stand van circa € 5,0 miljoen, zie ook paragraaf 4.2) en de heroverweging van de heffingsgrondslag rioolheffing (zie hoofdstuk 7). Wel kan worden aangegeven dat met de huidige heffingsgrondslag van de rioolheffing de tarieven in de planperiode gelijk kunnen blijven bij scenario A of mogelijk verlaagd kunnen worden door inzet van de voorziening. Wanneer gekozen wordt voor ambitiescenario B, dan zal de rioolheffing, met de huidige heffingsgrondslag van de rioolheffing, stijgen met circa € 2,00 per huishouden. Wordt gekozen voor ambitiescenario C, dan stijgt de rioolheffing ten opzichte van scenario A met circa € 6,00 per huishouden. Maar door de voorziening in te zetten is het ook bij deze scenario’s de verwachting dat de tarieven niet zullen stijgen (mogelijk ook zelfs dalen).
blad 23 van 29
datum 18 mei 2022 projectnummer 473834.100 betreft Beleidskeuzenotitie Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard
7.
Hoe gaan we het bekostigen? - heroverweging rioolheffing De scope van een GWP wordt steeds breder. Klimaatverandering heeft een steeds grotere impact op hoe we binnen de openbare ruimte omgaan met opvang en verwerking van schoon hemelwater. Aanpak van wateroverlast en verdroging vragen steeds meer maatregelen in de publieke ruimte. De gemeentelijk watertaken, voortkomend uit de zorgplicht voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater, hebben niet enkel meer betrekking op de rioleringsbuizen onder de grond. Om recht te doen aan de bredere invulling van de gemeentelijke watertaken heeft de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) de Modelverordening Rioolheffing in september 2021 vervangen door de nieuwe Modelverordening Riool- en Waterzorgheffing. In deze nieuwe heffing worden zoveel mogelijk percelen betrokken, omdat iedereen van algemene maatregelen in de publieke ruimte profiteert. Vanuit het VNG worden er 3 modellen voor de verordening Riool- en Waterzorgheffing aangeboden. In het proces van het opstellen van het nieuwe GWP is hierom een heroverweging van de rioolheffing opgenomen. Het kernteam en team Belastingen (ambtelijke werkgroep) heeft zich hierover gebogen en de volgende vier opties uitgewerkt.
7.1
Optie 0: Huidige situatie heffingsgrondslag rioolheffing Op dit moment kent de heffingsgrondslag rioolheffing een traditionele insteek vanuit het principe “de vervuiler betaalt”. Alleen waterverbruikers met een directe of indirecte aansluiting op het riool worden belast. De heffing betreft een gebruikersheffing. Dit betekent dat bij leegstand sprake is van een deel oninbaar. Voor huishoudens bestaat de heffing uit een vast bedrag. Voor de niet-woningen (o.a. de bedrijven) geldt ook een vast bedrag met daarboven een toeslag bij groot waterverbruik. De tariefsopbouw voor het belastingjaar 2022 ziet er als volgt uit: A. voor een perceel, uitsluitend in gebruik als woonhuis, ongeacht het aantal kubieke meters afgevoerd afvalwater: € 239,04; B. voor een perceel, niet of niet uitsluitend in gebruik als woonhuis, bij een afvoer van: 1. 0 m3 tot en met 350 m3 € 239,04; 2. 351 m3 en meer € 239,04 vermeerderd met € 33,63 voor elke volle eenheid van 100 m3, die boven de hoeveelheid van 350 m3 wordt afgevoerd.
blad 24 van 29
datum 18 mei 2022 projectnummer 473834.100 betreft Beleidskeuzenotitie Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard
De voors en tegens van de huidige systematiek zijn door de ambtelijke werkgroep geëvalueerd: Wat is goed aan de huidige heffingsgrondslag? " "
Makkelijke en eenvoudig systematiek Duidelijk uitlegbaar
Wat kan c.q. moet er beter aan de huidige heffingsgrondslag? " "
"
7.2
Traditionele (ouderwetse) insteek vanuit “lozen op riool benadering / de vervuiler betaalt”; Alleen waterverbuikers worden belast. Percelen die geen drinkwateraansluiting hebben maar via dak en terreinoppervlak wel water afvoeren op gemeentelijke voorzieningen en waar de gemeente kosten voor maakt dragen niet bij; Sluit niet meer aan bij de huidige gemeentelijke watertaken (meer opgaven die niet samenhangen met hoeveel water iemand jaarlijks verbruikt).
Optie 1: Eerste model vanuit de VNG modelverordening Het betreft hier het eerste model vanuit de VNG modelverordening: " Component eigenaren deel – vast bedrag met eventueel onderscheid naar woningen en nietwoningen; " Daarboven een component gebruikers deel – vast bedrag o.b.v. wel of geen drinkwateraansluiting. De voors en tegens van de huidige systematiek zijn door de ambtelijke werkgroep geëvalueerd: Wat is goed aan deze optie? "
"
"
Sluit beter aan bij de taakopvatting van de gemeentelijke watertaken en de wijze waarop Lingewaard daarop invulling aan geeft; Ook percelen die nu geen heffing betalen maar wel profijt hebben van de inspanningen die de gemeente treft dragen bij (gelijkheidsbeginsel); Eenvoudige systematiek.
Wat zijn de aandachtspunten en minpunten van deze optie? "
" "
Overstap van een gebruikers naar een eigenarenheffing is geen gelopen koers. In het verleden is deze overstap eerder gemaakt. Toen was er veel weerstand vanuit o.a. de Woningbouw vereniging(en); Overstap naar een deel eigenarenheffing leidt tot toename van de belastingdruk bij de eigenaren; Staat het wel of niet hebben van een drinkwateraansluiting wel in een juiste relatie tot het waterverbruik? Eventueel zou bij de drinkwateraansluiting nog een differentiatie naar type perceel toegepast kunnen worden: o Woning (al dan niet met onderscheid naar één of meerpersoonshuishouden, maar een eventuele splitsing naar 1 of meerpersoonshuishoudens levert een administratieve uitdaging (dit onderscheid is nu niet makkelijk te maken)) o Bedrijven
blad 25 van 29
datum 18 mei 2022 projectnummer 473834.100 betreft Beleidskeuzenotitie Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard
7.3
Optie 2: Tweede model vanuit de VNG modelverordening Het betreft hier het tweede model vanuit de VNG modelverordening: " Component eigenaren/gebruikers deel – bedrag o.b.v. de waarde van het perceel in het economisch verkeer. De voors en tegens van de huidige systematiek zijn door de ambtelijke werkgroep geëvalueerd: Wat is goed aan deze optie? "
"
Ook percelen die nu geen heffing betalen maar wel profijt hebben van de inspanningen die de gemeente treft dragen bij (gelijkheidsbeginsel); Systematiek kan eenvoudig aan de OZB systematiek gekoppeld worden.
Wat zijn de aandachtspunten en minpunten van deze optie? "
"
"
7.4
Het is de vraag of de WOZ waarde van een object in relatie staat tot de impact van het object op de gemeentelijke watertaken (grote lozers hebben niet automatisch een hogere WOZ waarde); Overstap van een gebruikers naar een eigenarenheffing is geen gelopen koers. In het verleden is deze overstap eerder gemaakt. Toen was er veel weerstand vanuit o.a. de Woningbouw vereniging(en); Overstap naar een eigenarenheffing leidt tot toename van de belastingdruk bij de eigenaren.
Optie 3: Derde model vanuit de VNG modelverordening Het betreft hier het derde model vanuit de VNG modelverordening: " Component eigenaren deel – vast bedrag met eventueel onderscheid naar woningen en niet-woningen " Daarboven een component gebruikers deel – staffel op drinkwaterverbruik De voors en tegens van de huidige systematiek zijn door de ambtelijke werkgroep geëvalueerd: Wat is goed aan deze optie? "
"
"
Sluit veel beter aan bij de taakopvatting van de gemeentelijke watertaken en de wijze waarop Lingewaard daarop invulling geeft; Ook percelen die nu geen heffing betalen maar wel profijt hebben van de inspanningen die de gemeente treft dragen bij (gelijkheidsbeginsel); Systematiek blijft grotendeels vergelijkbaar met de huidige systematiek.
Wat zijn de aandachtspunten en minpunten van deze optie? "
" "
Overstap van een gebruikers naar een eigenarenheffing is geen gelopen koers. In het verleden is deze overstap eerder gemaakt. Toen was er veel weerstand vanuit o.a. de Woningbouw vereniging(en); Overstap naar een eigenarenheffing leidt tot toename van de belastingdruk bij de eigenaren; Bij de woningen kan overwogen worden om één standaardtarief te hanteren (net zoals in de huidige situatie het geval is) in plaats van differentiatie op jaarlijks verbruik zoals bij de niet-woningen.
blad 26 van 29
datum 18 mei 2022 projectnummer 473834.100 betreft Beleidskeuzenotitie Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard
7.5
Samenvatting en conclusies De ambtelijke werkgroep is tot de conclusie gekomen dat de huidige systematiek (optie 0) onvoldoende aansluit bij de opgaves vanuit het nieuwe GWP en adviseert dan ook een overstap te maken naar een heffingsgrondslag die beter aansluit en meer recht doet aan de opgaves. In onderstaande matrix zijn de drie nieuwe opties/modellen onderling op elkaar vergeleken vanuit verschillende invalshoeken (beoordelingsaspecten). beoordelingsaspect Kostenveroorzaker/ Profijthebber betaalt
Perceptiekosten (administratie en uitvoerbaarheid)
Stabiliteit inkomsten
Optie 1: vast eigenaren deel + gebruikersdeel o.b.v. wel of geen wateraansluiting
+
+
+
Optie 2: eigenaren/gebruikers deel o.b.v. de waarde van het perceel in het economisch verkeer
-/+
++
+
Optie 3: vast eigenaren deel + gebruikersdeel o.b.v. waterverbruik
++
+
+
Elke nieuwe optie/model heeft voor- en nadelen (net zoals de huidige systematiek). Over het totaal bekeken komt optie 3 als meest optimale naar voren.
blad 27 van 29
datum 18 mei 2022 projectnummer 473834.100 betreft Beleidskeuzenotitie Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard
8.
Hoe gaan we verder? Na een presentatie aan de gemeenteraad wordt aan de raadsfracties gevraagd schriftelijk te reageren op: " de drie ambitiescenario’s; " de vier opties rioolheffing. Waar liggen de voorkeuren? Wat willen we juist niet? Zijn er nog aanvullingen, suggesties of opmerking? Dit alles kan worden opgenomen in de schriftelijke reactie. Deze reacties worden verzameld, verwerkt en besproken binnen het ambtelijk kernteam, met de portefeuillehouder en het college. Daarna besluit het college welke ambitiescenario en optie rioolheffing zal worden uitgewerkt in het concept GWP. Dit concept GWP wordt naar verwachting in oktober van dit jaar ter vaststelling voorgelegd aan de gemeenteraad van Lingewaard.
blad 28 van 29
Over Antea Group Antea Group is het thuis van 1500 trotse ingenieurs en adviseurs. Samen bouwen wij elke dag aan een veilige, gezonde en toekomstbestendige leefomgeving. Je vindt bij ons de allerbeste vakspecialisten van Nederland, maar ook innovatieve oplossingen op het gebied van data, sensoring en IT. Hiermee dragen wij bij aan de ontwikkeling van infra, woonwijken of waterwerken. Maar ook aan vraagstukken rondom klimaatadaptatie, energietransitie en de vervangingsopgave. Van onderzoek tot ontwerp, van realisatie tot beheer: voor elke opgave brengen wij de juiste kennis aan tafel. Wij denken kritisch mee en altijd vanuit de mindset om samen voor het beste resultaat te gaan. Op deze manier anticiperen wij op de vragen van vandaag en de oplossingen voor morgen. Al 70 jaar.
Contactgegevens Zutphenseweg 31D 7418 AH Deventer Postbus 321 7400 AH Deventer T. +31 6 51 00 08 33 E. Gerlof.Huisman@Anteagroup.nl
Copyright © 2022 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, elektronisch of op welke wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de auteurs. De informatie die in dit rapport is opgenomen is uitsluitend bestemd voor geadresseerde(n) en kan persoonlijke of vertrouwelijke informatie bevatten. Gebruik van deze informatie, door anderen dan de geadresseerde(n) en gebruik door hen die niet gerechtigd zijn van deze informatie kennis te nemen, is niet toegestaan. De informatie is uitsluitend bestemd om te worden gebruikt door de geadresseerde, voor het doel waarvoor dit rapport is vervaardigd. Indien u niet de geadresseerde bent of niet gerechtigd bent tot kennisneming, is openbaarmaking, vermenigvuldiging, verspreiding en/of verstrekking van deze informatie aan derden niet toegestaan, tenzij na schriftelijke toestemming door Antea Group en wordt u verzocht de gegevens te verwijderen en direct een melding te maken bij security@antegroup.nl. Derden, zij die niet geadresseerd zijn, kunnen geen rechten aan dit rapport ontlenen, tenzij na schriftelijke toestemming door Antea Group.
www.anteagroup.nl